ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ហៀវហោះ កិរិយាសព្ទ

[ហៀវ-ហោះ] heivhaoh

ហោះលឿនប្លៀវ, ហោះផ្លេកផ្លោះច្រៀវច្រៃ :

ហេ គុណកិរិយា

[ហេ] hae

ដែលស្ទុះឬរត់សំដៅត្រង់មិនទទីមទទាម :

ហេ ឧទានសព្ទ

[ហេ] hae

សូរសម្រែកសេះ។

ហេ! ឧទានសព្ទ

[ហេ] he≈

ពាក្យស្រែកហៅមិនចេញឈ្មោះដោយការឥតគោរព, ដោយមើលងាយ :

ហេ! ឧទានសព្ទ

[ហេ] he≈

សូរស្រែកហ៊ោច្រើនគ្នា ដោយសេចក្ដីរីករាយសប្បាយ ឬដោយអំណរព្រោះមានជ័យជម្នះជាដើម។

ហេង

ដែលចម្រើន, ឡើងដៃ, មានលាភ, មានចំណេញ, សមប្រកប; មានជោគ :

ហេង គុណនាម

[ហេង] haeng

ក្ដៅរហេងរហាង, ក្ដៅខ្លាំង (ដោយកម្ដៅថ្ងៃ) :

ហេង គុណនាម

[ហេង] haeng

ដែលចម្រើន, ឡើងដៃ, មានលាភ, មានចំណេញ, សមប្រកប; មានជោគ :

ហេងហាង

ចិត្តរសាប់រសល់ឬស្ទាក់ស្ទើរ។

ហេងហាង គុណនាម

[ហេង-ហាង] henghang

(ម.ព. រហេងរហាង)។

ហេងហាង នាម

[ចិត-ហេង-ហាង] henghang

ចិត្តរសាប់រសល់ឬស្ទាក់ស្ទើរ។

ហេញ គុណនាម

[ហេញ] henh

(ម.ព. ហិញ)។

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ

មធ្យោបាយនិងទំនាក់ទំនងផលិតកម្មដែលជាមូលដ្ឋានសង្គម ដូចជាផ្លូវ ស្ពាន ព្រែកជីក ទំនប់ ប្រឡាយ រោងចក្រអគ្គិសនី ព្រលានយន្តហោះ ជាដើម។

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ គុណនាម ១)

[ហេត-ឋា-រ័ច-ចៈ-ណា-ស័ម-ព័ន] hettharchachaknasmopno≈

ដែលជាសម្ភារៈគ្រប់បែបយ៉ាងសម្រាប់សង់អ្វីមួយនៅលើផ្ទៃរាប។

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ នាម

[ហេត-ឋា-រ័ច-ចៈ-ណា-ស័ម-ព័ន] hettharchachaknasmopno≈

បណ្ដុំនៃធាតុសំខាន់ៗសម្រាប់ស្ថាបនានិងសម្រាប់ប្រព្រឹត្តទៅរបស់ប្រព័ន្ធរូបិយឬអរូបិយ។

ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ នាម ២)

[ហេត-ឋា-រ័ច-ចៈ-ណា-ស័ម-ព័ន] hettharchachaknasmopno≈

មធ្យោបាយនិងទំនាក់ទំនងផលិតកម្មដែលជាមូលដ្ឋានសង្គម ដូចជាផ្លូវ ស្ពាន ព្រែកជីក ទំនប់ ប្រឡាយ រោងចក្រអគ្គិសនី ព្រលានយន្តហោះ ជាដើម។

ហេដ្ឋិម គុណនាម

[ហេត-ឋិ-ម៉ៈ] haedtemak

ដែលជាខាងក្រោម, ជាខាងក្រោយ; ដែលយ៉ាងអន់, យ៉ាងទាបឬយ៉ាងចុងគេបំផុត។

ហេដ្ឋិម នាម

[ហេត-ឋិ-ម៉័ត-ឋាន] haedtemak

ទីខាងក្រោម។

ហេដ្ឋិម នាម

[ហេត-ឋិ-ម៉ៈ-ទឹស] haedtemak

ទិសខាងក្រោម (រាប់ក្នុងពួកទិស១០)។

ហេដ្ឋិម នាម

[ហេត-ឋិ-ម៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆែត] haedtemak

ការកំណត់យ៉ាងទាបឬយ៉ាងចុងគេបំផុត។

ហេដ្ឋិម នាម

[ហេត-ឋិ-ម៉ៈ-ភាក] haedtemak

ភាគខាងក្រោម។

ហេដ្ឋិម នាម

[ហេត-ឋិ-ម៉ៈ-ភូម] haedtemak

ជាន់ឬថ្នាក់ខាងក្រោម។

ហេតុ នាម ១)

[ហែត] het

ការឬដំណើរដែលប្រព្រឹត្តទៅ; ការណ៍; ដំណើរ; រឿង; ទំនង; ដើមទង, ទងគន្លង; ដើមចម; ផ្លូវ; ផ្លូវសេចក្ដី; វិធី; បំណង។

ហេតុ នាម ២)

[ហែត] het

ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា"ដំណើរឬរឿងដែលកើតឡើង; រឿងរ៉ាវ, ការទាស់ទែងគ្នា" :

ហេតុ នាម

[វិ-រុត-ធៈ-ហែត] het

ការមិនយល់ព្រម ការជំទាស់។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-ឃាត] het

ការសម្លាប់ហេតុ, ការបំបាត់ហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-ឃា-ដក់] het

អ្នកសម្លាប់ឬបំបាត់ហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-ឃា-តៈ-កៈ] het

(ម.ព. ហេតុឃាតក)។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-និ-ទាន] het

ទីតាំងនៃហេតុ, រឿងហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុប-ប៉ៈ-ភប់] het

ដែលមានហេតុនាំឱ្យកកើតមុន; សេចក្ដីទុក្ខដែលមានតណ្ហាជាដើមហេតុនាំឱ្យកើត (តណ្ហាជាហេតុសេចក្ដីទុក្ខជាផល)។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-ប្រៈ-ភប់] het

(ម.ព. ហេតុប្បភព)។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-ផៈ-ឡៈ-សន់-ធាន] het

ពាក្យតហេតុនិងផល គឺពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងប្រយោគប្រាប់ផល ដែលជាប់តមកពីហេតុ, ប្រើចំពោះពាក្យថាព្រោះ, ព្រោះថា, ព្រោះហេតុនោះបានជា, ដ្បិត, ដ្បិតជា, ដ្បិតថា (ព.វ.)។

ហេតុ គុណនាម

[ហេ-តុ-ភូត] het

ដែលកើតជាហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-ម៉ន់] het

(ម.ព. ហេតុម័ត)។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-មូល] het

ហេតុដើមឬដើមហេតុ។

ហេតុ គុណនាម

[ហេ-តុ-ម៉ាត់] het

ដែលមានហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-រូប] het

រូបហេតុ, តួហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-វាត] het

ការជជែករកឱ្យឃើញហេតុ; សម្ដីដែលលើកយកហេតុមកនិយាយ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-វា-ទក់] het

អ្នកដែលនិយាយជជែករកឱ្យឃើញហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-វា-ទៈ-កៈ] het

(ម.ព. ហេតុវាទក)។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-វា-ទិន] het

អ្នកដែលចូលចិត្តឬហៃជជែករកឱ្យឃើញហេតុ។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-វា-ទិ-នី] het

(ម.ព. ហេតុវាទិន)។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-វិច-ជា] het

វិជ្ជាដែលត្រិះរិះរកឱ្យឃើញតាមហេតុ (តក្កវិជ្ជា) :

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-វិត-ទ្យា] het

(ម.ព. ហេតុវិជ្ជា)។

ហេតុ នាម

[ហេ-តុ-សាស] het

(ម.ព. ហេតុវិទ្យា)។

ហេតុ កិរិយាសព្ទ

[អោយ-ហែត] het

ឱ្យទំនង។

ហេតុការណ៍

រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងដោយហេតុផ្សេងៗមានដូចជាចោរប្លន់ឬកាប់សម្លាប់គ្នា, ភ្លើងឆេះផ្ទះ, គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ជាដើម។

ហេតុការណ៍ នាម

[ហែត-កា] hetka

រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងដោយហេតុផ្សេងៗមានដូចជាចោរប្លន់ឬកាប់សម្លាប់គ្នា, ភ្លើងឆេះផ្ទះ, គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ជាដើម។

ហេតុបច្ច័យ

ដំណើរដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបានសម្រេចផល, មូល, ឫសគល់នៃរឿង, ឫសគល់នៃលទ្ធផលអ្វីមួយ, ផលដែលកើតពីហេតុអ្វីមួយ, ហេតុការណ៍ដែលមានអ្វីមួយជាមូលដ្ឋាន, ជាដើមហេតុ។

ហេតុបច្ច័យ នាម

[ហែត-ប៉ាច់-ច័យ] haetbachchai

ដំណើរដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបានសម្រេចផល, មូល, ឫសគល់នៃរឿង, ឫសគល់នៃលទ្ធផលអ្វីមួយ, ផលដែលកើតពីហេតុអ្វីមួយ, ហេតុការណ៍ដែលមានអ្វីមួយជាមូលដ្ឋាន, ជាដើមហេតុ។

ហេតុផល

មូលហេតុ អំណះអំណាងគាំទ្រគំនិតឬសកម្មភាពណាមួយ :

ហេតុផល នាម

[ហែត-ផល់] haetphlo≈

មូលហេតុ អំណះអំណាងគាំទ្រគំនិតឬសកម្មភាពណាមួយ :

ហេតុភេទ

ដំណើរទំនង, បែបបទ, ជើងការណ៍, ដំណើរការណ៍ដែលប្រព្រឹត្តទៅ។

ហេតុភេទ គុណនាម

[ហែត-ភេត] hetphet

ដំណើរទំនង, បែបបទ, ជើងការណ៍, ដំណើរការណ៍ដែលប្រព្រឹត្តទៅ។

ហេតុអ្វី

ពាក្យសម្រាប់សួរឱ្យដឹងហេតុផល ដំណើរដើមចមអ្វីមួយ :

ហេតុអ្វី គុណកិរិយា

[ហែត-អ្វី] haetavi≈

ពាក្យសម្រាប់សួរឱ្យដឹងហេតុផល ដំណើរដើមចមអ្វីមួយ :

ហេតុ—

(ម.ព. ហេតុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហេតុ— គុណកិរិយា

[ហេ-តុ—] heto—≈

(ម.ព. ហេតុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហេបៗ

ដែលដុនដាបកម្លាំងមានដង្ហើមខ្សោយតិចៗ :

ហេបៗ គុ., គុ.កិ.

[ហេប-ហេប] hebheb

ដែលដុនដាបកម្លាំងមានដង្ហើមខ្សោយតិចៗ :

ហេម

ហង្សមាស; ហង្សដែលមានសម្បុរស្លាបដូចមាស។

ហេម នាម ១)

[ហេ-មៈ] hem

មាស (សុវណ្ណ)។

ហេម នាម ២)

[ហេ-មៈ] hem

ឈ្មោះត្រកូលដំរីពួកមួយ។

ហេម នាម

[ហេ-មៈ-កា] hem

អ្នកធ្វើមាស, ជាងមាស។

ហេម នាម

[ហេ-មៈ-កា-រ៉ៈ-កៈ] hem

(ម.ព. ហេមការ)។

ហេម នាម

[ហេ-មៈ-គិ-រី] hem

ភ្នំមាស; ភ្នំដែលកើតមាស។

ហេម គុណនាម

[ហេ-មៈ-ម៉ៃ] hem

ដែលធ្វើដោយមាស។

ហេម គុណនាម

[ហេ-មៈ-វិ-ចិត] hem

ដែលវិចិត្រដោយមាស; ដែលទឹបមាស។

ហេម នាម

[ហេ-មៈ-ហង់] ឬ [ហែម-ហង់] hem

ហង្សមាស; ហង្សដែលមានសម្បុរស្លាបដូចមាស។

ហេមន្ត នាម

[ហេ-ម៉ន់] hemon

ឈ្មោះរដូវមានទឹកសន្សើម, រដូវរងា :

ហេមន្ត នាម

[ហេ-ម៉ន់-តៈ-កាល] hemon

កាល, រដូវ, សម័យមានទឹកសន្សើម (ម.ព. រដូវ)។

ហេមន្ត នាម

[ហេ-ម៉ន់-តៈ-រ-ដូវ] hemon

(ម.ព. ហេមន្តកាល)។

ហេមន្តជីព

(ជីវ.) ការក្រាំងនៃសត្វប្រភេទខ្លះនៅសិសិររដូវ ដូចជាថនិកសត្វរទច្ឆេទី (កកេរ) ក្រាំងនៅរដូវរងា។ រទច្ឆេទីថនិកសត្វក្រាំងក្នុងរដូវរងាហើយចេះធ្វើសំបុកដោយមែកឈើដូចជា ប្រមា កណ្ដុរ និងប្រចៀវ ជាដើម។

ហេមន្តជីព នាម

[ហេ-ម៉ន់-តៈ-ជីប] hemnotakchib≈

(ជីវ.) ការក្រាំងនៃសត្វប្រភេទខ្លះនៅសិសិររដូវ ដូចជាថនិកសត្វរទច្ឆេទី (កកេរ) ក្រាំងនៅរដូវរងា។ រទច្ឆេទីថនិកសត្វក្រាំងក្នុងរដូវរងាហើយចេះធ្វើសំបុកដោយមែកឈើដូចជា ប្រមា កណ្ដុរ និងប្រចៀវ ជាដើម។

ហេមន្ត—

(ម.ព. ហេមន្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហេមន្ត— នាម

[ហេ-ម៉ន់-តៈ—] hemnotak—≈

(ម.ព. ហេមន្ត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហេមវតី

ស្ត្រីជាបុត្រីនៃហិមវ័ត គឺនាងឧមា (ម.ព. ហិមវ័ត ផង)។

ហេមវតី នាម

[ហេ-មៈ-វៈ-តី] ឬ [ហេ-មៈ-វៈ-ដី] haemvatey

ស្ត្រីជាបុត្រីនៃហិមវ័ត គឺនាងឧមា (ម.ព. ហិមវ័ត ផង)។

ហេមវា នាម

[ហេ-មៈ-វា] hemeakvea≈

(ម.ព. ហិមពាន្ត)។

ហេមវ័ត នាម

[ហេ-មៈ-វ័ត] haemvoat

(ម.ព. ហិមៈ)។

ហេមាទ្រិ

ឈ្មោះប្រាសាទថ្មបុរាណមួយខ្ពស់ត្រដឹម មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងភ្នំយ៉ាងតូចនៅក្នុងកំពែងមហានគរ (នគរធំ) ខាងទិសប៉ែកពាយ័ព្យនៃប្រាសាទបាយ័ន (ក្នុងខេត្តសៀមរាប)។ ប្រាសាទហេមាទ្រិ"ប្រាសាទភ្នំមាសឬប្រាសាទសុមេរុ"នេះព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័ន (មហាក្សត្រខ្មែរក្នុងសម័យមហានគរ) ទ្រង់ចាត់ការឱ្

ហេមាទ្រិ នាម

[ហេ-ម៉ា-ទ្រិ] hematri

ហេមគិរីឬសុវណ្ណគិរី, សុព័ណ៌បព៌ត; (ភ្នំព្រះសុមេរុ)។

ហេមាទ្រិ នាម

[ហេ-ម៉ា-ទ្រិ] hematri

ឈ្មោះប្រាសាទថ្មបុរាណមួយខ្ពស់ត្រដឹម មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងភ្នំយ៉ាងតូចនៅក្នុងកំពែងមហានគរ (នគរធំ) ខាងទិសប៉ែកពាយ័ព្យនៃប្រាសាទបាយ័ន (ក្នុងខេត្តសៀមរាប)។ ប្រាសាទហេមាទ្រិ"ប្រាសាទភ្នំមាសឬប្រាសាទសុមេរុ"នេះព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័ន (មហាក្សត្រខ្មែរក្នុងសម័យមហានគរ) ទ្រង់ចាត់ការឱ្

ហេម—

(ម.ព. ហេម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហេម— នាម

[ហេ-មៈ—] hemeak—≈

(ម.ព. ហេម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហេរញ្ញិក

អ្នករក្សាប្រាក់ឬអ្នករក្សាមាសប្រាក់, អ្នកទុកដាក់ប្រាក់; អ្នកកាន់កាប់ប្រាក់; នាយឃ្លាំងប្រាក់។