ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ស្វ័យហិរញ្ញប្បទាន នាម

[ស្វៃ-ហិ-រ៉ាញ់-ញ៉ាប់-ប៉ៈ-ទាន] sveyheranhnhabbaktean≈

ការផ្គត់ផ្គង់ហិរញ្ញវត្ថុដោយខ្លួនឯង។

ស្វ័យអត្ថបទ

(ប.ព.) ផ្នែកនៃអត្ថបទ (សញ្ញា ពាក្យ ឃ្លា រូបភាព...) ដែលបានរក្សាទុកក្នុងកម្មវិធីហើយយើងអាចបញ្ចេញមកប្រើបាននៅពេលក្រោយ។

ស្វ័យអត្ថបទ នាម

[ស្វៃ-អ័ត-ថៈ-បត់] sveyatthakbta≈

(ប.ព.) ផ្នែកនៃអត្ថបទ (សញ្ញា ពាក្យ ឃ្លា រូបភាព...) ដែលបានរក្សាទុកក្នុងកម្មវិធីហើយយើងអាចបញ្ចេញមកប្រើបាននៅពេលក្រោយ។

ស្អក គុណនាម

[ស្អក] s'ork

ដែលចេញសូរសព្ទគគ្រាតមិនរលីងមិនស្រឡះដូចប្រក្រតី បណ្ដាលមកពីស្លេស្ម៍បៀតបៀនឬព្រោះស្ងួតក (ចំពោះតែសំឡេង) :

ស្អក គុណនាម

[ស្អក-ស្អា] s'ork

ស្អកចេញសូរស្អា :

ស្អប់

ស្អប់ត្រង់ណា ចេះតែប្រទះត្រង់ណោះ, ត្រង់ដែលស្អប់ចេះតែចួបប្រទះគេចមិនផុត។

ស្អប់ កិរិយាសព្ទ

[ស្អប់] s'orb

មិនស្រឡាញ់, ទាស់ចិត្ត មិនចង់ឱ្យប៉ះអារម្មណ៍ :

ស្អប់ កិរិយាសព្ទ

[ស្អប់-កំ-ពប់-លើ] s'orb

(ព.ទ.បុ.) ធ្លាក់សម្អប់មកត្រូវលើ, ប៉ះប្រទះទៅលើសម្អប់។

ស្អប់ កិរិយាសព្ទ

[ស្អប់-ប្រ-សប់-ចូល] s'orb

ស្អប់ត្រង់ណា ចេះតែប្រទះត្រង់ណោះ, ត្រង់ដែលស្អប់ចេះតែចួបប្រទះគេចមិនផុត។

ស្អប់ខ្ពើម

ស្អប់ផងខ្ពើមផង, ណាយចិត្តជិនធ្ងន់; មានអារម្មណ៍មិនចូលចិត្តសោះ, រើសអើង :

ស្អប់ខ្ពើម កិរិយាសព្ទ

[ស្អប់-ខ្ពើម] sabkhpeum≈

ស្អប់ផងខ្ពើមផង, ណាយចិត្តជិនធ្ងន់; មានអារម្មណ៍មិនចូលចិត្តសោះ, រើសអើង :

ស្អយ

ស្ញយឬស្ញយៗ, សកម៉្ញក (ច្រើននិយាយថា ស្អយៗ) :

ស្អយ គុណនាម

[ស្អយ] saoy

ស្ញយឬស្ញយៗ, សកម៉្ញក (ច្រើននិយាយថា ស្អយៗ) :

ស្អយៗ គុណនាម

[ស្អយ-ស្អយ] saysay≈

(ម.ព. ស្អយ)។

ស្អា

ដែលចេញសូរសព្ទរនគគ្រាតមិនរលីង (ចំពោះតែសំឡេង) :

ស្អា គុណនាម

[ស្អា] s'aa

ដែលចេញសូរសព្ទរនគគ្រាតមិនរលីង (ចំពោះតែសំឡេង) :

ស្អាង

ដែលតាក់តែងគ្រឿងប្រដាប់ស្អាតល្អឥតឆ្គង :

ស្អាង កិរិយាសព្ទ

[ស្អាង] saang

តែងគ្រឿងសម្អាង; តាក់តែងឱ្យសមគ្រឿងប្រដាប់ :

ស្អាង កិរិយាសព្ទ

[ស្អាង-ចិត-ជា-ថ្មី] saang

(ព.ប្រ.) ទូន្មានប្រដៅចិត្តឡើងជាថ្មីឱ្យប្រព្រឹត្តតាមធម៌តាមច្បាប់ (ដែលទុកដូចជាគ្រឿងសម្អាង)។

ស្អាង កិរិយាសព្ទ

[ស្អាង-ស្អាត] saang

តាក់តែងគ្រឿងប្រដាប់ឱ្យស្អាតល្អ។

ស្អាង គុណនាម

[ស្អាង-ស្អាត] saang

ដែលតាក់តែងគ្រឿងប្រដាប់ស្អាតល្អឥតឆ្គង :

ស្អាត គុណនាម

[ស្អាត] z'art

ដែលល្អ, ស្រស់, ដែលមានសម្រស់ :

ស្អាត គុ., គុ.កិ.

[ស្អាត] z'art

ដែលឥតមន្ទិល, ឥតសៅហ្មង, បរិសុទ្ធ :

ស្អាត គុ., គុ.កិ.

[ស្អាត-ស្អំ] z'art

(ម.ព. ស្អំ៣ ប.)។

ស្អាតបាត

ស្អាតសព្វអន្លើ, ស្អាតអស់អង្គ, ស្អាតរហូតដល់បាតជើង :

ស្អាតបាត គុ., គុ.កិ.

[ស្អាត-បាត] s'aatbat

ស្អាតសព្វអន្លើ, ស្អាតអស់អង្គ, ស្អាតរហូតដល់បាតជើង :

ស្អាន

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្អាត ថា ស្អាតស្អាន គឺស្អាតប្រពៃ ស្អាតបាត :

ស្អាន បុព្វបទ

[ស្អាន] saan

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្អាត ថា ស្អាតស្អាន គឺស្អាតប្រពៃ ស្អាតបាត :

ស្អាប់

(ព.ប្រ.) រង្កៀសចិត្ត, ស្កៀបរមាស់ចិត្ត :

ស្អាប់ បុព្វបទ

[ស្អាប់] s'arb

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្អុះ ថា ស្អុះស្អាប់ គឺស្អុះព្រោះអួអាប់, ស្អុះខ្លាំង :

ស្អាប់ បុព្វបទ

[ស្អុះ-ស្អាប់] s'arb

(ព.ប្រ.) រង្កៀសចិត្ត, ស្កៀបរមាស់ចិត្ត :

ស្អិត

ដែលប្រកាន់ជាប់មិនលែង :

ស្អិត គុណនាម

[ស្អិត] s'aet

ដែលជាប់ល្មួតពិបាកបេះចេញ ឬនៅជាប់រហូត :

ស្អិត គុណកិរិយា ១)

[ស្អិត] s'aet

ដែលចេះតែជាប់មិនដាច់មិនឃ្លាតពីគ្នា :

ស្អិត គុណកិរិយា ២)

[ស្អិត] s'aet

ដែលប្រកាន់ជាប់មិនលែង :

ស្អិតស្អាង

ស្អាងដោយប្រពៃ, ស្អាងដោយផ្ចិតផ្ចង់, ស្អាងឱ្យអស់ពីចិត្ត :

ស្អិតស្អាង កិរិយាសព្ទ

[ស្អិត-ស្អាង] s'irts'aang

ស្អាងដោយប្រពៃ, ស្អាងដោយផ្ចិតផ្ចង់, ស្អាងឱ្យអស់ពីចិត្ត :

ស្អី

(ព.សា.) ពាក្យជាបុច្ឆាសព្វនាមប្រើឃ្លាតក្លាយមកពី សត្វអ្វី? មានអត្ថន័យថា សត្វអ្វី?, ការណ៍អ្វី?, អ្វី?, ច្រើននិយាយថា ស្អីហ្នឹង?, មិនដឹងជាស្អីទេ?, តាមតែស្អីក៏ដោយ។

ស្អី សព្វនាម

[ស្អី] saei

(ព.សា.) ពាក្យជាបុច្ឆាសព្វនាមប្រើឃ្លាតក្លាយមកពី សត្វអ្វី? មានអត្ថន័យថា សត្វអ្វី?, ការណ៍អ្វី?, អ្វី?, ច្រើននិយាយថា ស្អីហ្នឹង?, មិនដឹងជាស្អីទេ?, តាមតែស្អីក៏ដោយ។

ស្អុក

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្អី ថា ស្អីស្អុក ឬស្អុកស្អី :

ស្អុក បុព្វបទ

[ស្អុក] saok≈

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្អី ថា ស្អីស្អុក ឬស្អុកស្អី :

ស្អុង

សត្វល្អិតមួយប្រភេទ ពួកម្រោម ពួកយុកនៅអាស្រ័យមូលគ្នាក្នុងរូងឬរន្ធឈើ, មានជ័រធុំក្លិនឈ្ងៀមឆ្អិតខ្លាំង, រំងាស់ចំហុយយកញើសធ្វើជាថ្នាំលាបកមរមាស់ឆាប់ជា, កាកឬដុំជ័រប្រើការធ្វើចន្លុះបាន ហៅថា ចន្លុះស្អុង មានក្លិនឈ្ងៀមណាស់។

ស្អុង នាម

[ស្អុង] saong

សត្វល្អិតមួយប្រភេទ ពួកម្រោម ពួកយុកនៅអាស្រ័យមូលគ្នាក្នុងរូងឬរន្ធឈើ, មានជ័រធុំក្លិនឈ្ងៀមឆ្អិតខ្លាំង, រំងាស់ចំហុយយកញើសធ្វើជាថ្នាំលាបកមរមាស់ឆាប់ជា, កាកឬដុំជ័រប្រើការធ្វើចន្លុះបាន ហៅថា ចន្លុះស្អុង មានក្លិនឈ្ងៀមណាស់។

ស្អុយ គុ., គុ.កិ.

[ស្អុយ] saoy

ដែលមានក្លិនអសោចិ៍ :

ស្អុយ គុណនាម ១)

[ស្អុយ] saoy

ដែលរលួយ ពុក ឬខូច, ដែលអស់គុណភាព :

ស្អុយ គុណនាម ២)

[ស្អុយ] saoy

ដែលមិនមានតម្លៃ, ដែលមិនឬលែងដំណើរការ, ដែលមិនយកជាការ :

ស្អុយ គុណនាម

[ស្អុយ-ឈ្មោះ] saoy

(ព.ប្រ.) លេចឮកេរ្តិ៍ឈ្មោះមិនល្អ, អាក្រក់ឈ្មោះ។

ស្អុះ

ពាក្យបដិសេធ មានសេចក្ដីថា "ស្បិត, មិនរវល់, មិនត្រូវការ, អំពល់អី" :

ស្អុះ គុណនាម

[ស្អុះ] saoh

ក្ដៅក្នុងម្លប់, ក្នុងទីហប់ ព្រោះបណ្ដាលអំពីធាតុទឹកនិងធាតុភ្លើងឯអាកាសប៉ះប្រទះគ្នាខ្លាំង :

ស្អុះ គុណកិរិយា

[ស្អុះ] saoh

ពាក្យបដិសេធ មានសេចក្ដីថា "ស្បិត, មិនរវល់, មិនត្រូវការ, អំពល់អី" :

ស្អូច

ជនជាតិដើមភាគតិចមួយអម្បូរ រស់នៅខេត្តកំពតនិងសព្វថ្ងៃក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ (ស្រុកព្រៃនប់) :

ស្អូច នាម

[ស្អូច] saouch

ឈ្មោះឆវីរោគមួយប្រភេទ កើតផេរនៅស្បែកបណ្ដាលឱ្យស្កៀបខ្លាំង :

ស្អូច នាម

[ស្អូច] saouch

ជនជាតិដើមភាគតិចមួយអម្បូរ រស់នៅខេត្តកំពតនិងសព្វថ្ងៃក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ (ស្រុកព្រៃនប់) :

ស្អៀច

ដែលមានភាពទ្រលុកទ្រលន់រាបស្រពាបជិតឥតរបេះរបើង :

ស្អៀច គុណកិរិយា

[ស្អៀច] saiech

ដែលមានភាពទ្រលុកទ្រលន់រាបស្រពាបជិតឥតរបេះរបើង :

ស្អេក គុ., គុ.កិ. ១)

[ស្អេក] saek

ញឹកជិតជាប់គ្នាណាស់ :

ស្អេក គុ., គុ.កិ. ២)

[ស្អេក] saek

ញាប់ណាស់ :

ស្អេកស្កះ

ញឹកប្រគរស្កះលើគ្នា; ដែលកកកុញ, តាន់តាប់ :

ស្អេកស្កះ គុ., គុ.កិ.

[ស្អេក-ស្កះ] saekskah≈

ញឹកប្រគរស្កះលើគ្នា; ដែលកកកុញ, តាន់តាប់ :

ស្អែក

សេចក្ដីស្លាប់រាល់រូបឥតអ្នកណាកំណត់បានថាអង្កាល់ឡើយ (ព.ពុ.)។

ស្អែក គុណកិរិយា

[ស្អែក] tmr

ថ្ងៃមួយតបន្ទាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ :

ស្អែក គុណកិរិយា

[ស្អែក] tmr

(ព.ទ.បុ.) ការអ្វីដែលគួរធ្វើត្រូវធ្វើភ្លាមៗទៅ (ដូចជាចំណីល្អ កុំទុកចាំដល់ស្អែក ត្រូវតែបរិភោគឱ្យហើយទៅ ក្រែងលោខានមិនបានបរិភោគ)។

ស្អែក គុណកិរិយា

[ស្អែក-ជា-ស្អែក] tmr

ស្អែកច្រើនដង :

ស្អែក គុណកិរិយា

[ស្អែក-ជា-ស្អែក] tmr

សេចក្ដីស្លាប់រាល់រូបឥតអ្នកណាកំណត់បានថាអង្កាល់ឡើយ (ព.ពុ.)។

ស្អែល គុណនាម

[ស្អែល] s'aael

ដែលច្បាស់លាស់ដោយសម្ទែលឱ្យឃើញ (ចំពោះតែពោះដែលធំ) :

ស្អំ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្អាត ថា ស្អាតស្អំ គឺស្អាតសមរម្យ, ស្អាតមិនទាស់ភ្នែក; មិនសៅហ្មង, មិនមានមន្ទិល (ដោយប្រការណាមួយ) :

ស្អំ កិរិយាសព្ទ

[ស្អំ] s'orm

កម្ដៅផ្ទាល់លើសាច់ដែលហើមឬដែលជាំ ដើម្បីឱ្យស្រកឬកុំឱ្យហើម; កម្ដៅផ្ទាល់ដល់សាច់ដែលពិការឱ្យបាត់ឈឺ ឱ្យរួញ, ឱ្យស្វិត; ប្រើមធ្យោបាយផ្សេងទៀត ដើម្បីបំបាត់ការឈឺចាប់ :

ស្អំ នាម

[ស្អំ] s'orm

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកល្អិត ក្លិនស្អុយបន្តិចៗ, ប្រើការជាអន្លក់ឬជាបន្លែបាន តាមដោយចំណូលដែលធ្លាប់បរិភោគ :

ស្អំ បុព្វបទ

[ស្អំ] s'orm

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្អាត ថា ស្អាតស្អំ គឺស្អាតសមរម្យ, ស្អាតមិនទាស់ភ្នែក; មិនសៅហ្មង, មិនមានមន្ទិល (ដោយប្រការណាមួយ) :

ស្អ៊ែល គុណនាម

[ស្អ៊ែល] sael≈

(ម.ព. ស្អែល)។

ហ នាម

[ហ] hor

តួព្យញ្ជនៈទី៣១នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៦ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [h] ជាព្យញ្ជនៈដើមក ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស អឃោសៈ។

ហ!

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការហុច, ក្នុងការប្រគល់អ្វីៗឱ្យគ្នាឬប្រើក្នុងការតឿនជាសញ្ញាឱ្យស្រុះគ្នា; ប្រើបានចំពោះតែទៅរកបុគ្គលអ្នកតូចជាងឬស្មើគ្នា។ ហ ជាពាក្យបង្អូសវែងសម្រាប់តឿនឱ្យស្រុះគ្នាឬឱ្យអ្វីៗយ៉ាងយឺតមិនប្រញាប់មិនបង្ខំ :

ហ! ឧទានសព្ទ

[ហ] ha≈

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការហុច, ក្នុងការប្រគល់អ្វីៗឱ្យគ្នាឬប្រើក្នុងការតឿនជាសញ្ញាឱ្យស្រុះគ្នា; ប្រើបានចំពោះតែទៅរកបុគ្គលអ្នកតូចជាងឬស្មើគ្នា។ ហ ជាពាក្យបង្អូសវែងសម្រាប់តឿនឱ្យស្រុះគ្នាឬឱ្យអ្វីៗយ៉ាងយឺតមិនប្រញាប់មិនបង្ខំ :

ហក គុណនាម ១)

[ហក] hork

ដែលរើសាឡើងវិញ, ដែលរើរឹតឡើងវិញ :

ហក គុណនាម ២)

[ហក] hork

ដែលភ្លាត់, ធ្លោយ, ជ្រុល, ស៊ុន :

ហក់

(សំនួន.) ប្រឹងធ្វើអ្វីដែលហួសពីសមត្ថភាព :

ហក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ហក់] hokk

ធ្លាក់ពីលើដាំក្បាលចុះមកក្រោមដូចគេច្រាន :

ហក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ហក់] hokk

ស្ទុះលោតក្រទីក្រទា :

ហក់ កិរិយាសព្ទ

[ហក់] hokk

(សំនួន.) ប្រឹងធ្វើអ្វីដែលហួសពីសមត្ថភាព :

ហង

មេ, ឯង។ ពាក្យសម្រាប់អ្នកធំឬចាស់និយាយទៅរកស្រីដែលតូចទាបជាងខ្លួនឬនិយាយដោយស្មោះស្មើទៅរកស្រីស្មើភាពនឹងខ្លួន :

ហង សព្វនាម

[ហង] hong

មេ, ឯង។ ពាក្យសម្រាប់អ្នកធំឬចាស់និយាយទៅរកស្រីដែលតូចទាបជាងខ្លួនឬនិយាយដោយស្មោះស្មើទៅរកស្រីស្មើភាពនឹងខ្លួន :

ហង្ស នាម

[ហង់] horng

ក្ងានព្រៃ។ បក្សីពួកសកុណជាតិមានក្រញាំជើងព្រែកជាប់គ្នារូបរាងដូចក្ងានប៉ុន្តែមានចំពុះរៀវស្រួចខាងចុងបន្តិចមាន កមូលវែងច្រើនតែមានសម្បុរស្លាប សភ្លឺឬសម្បុរស្លាបលឿងក៏មានខ្លះហៅថាសុវណ្ណហង្ស, ជាសត្វហើរបានខ្ពស់ត្រដែតកាត់ឆ្លងទីឆ្ងាយៗចូលចិត្តហើរចុះហែលទឹករកចំណីក្នុងទឹកវាហែលទឹក

ហង្ស ន., គុ.

[ហង់-សៈ-គៈ-តិ] horng

ដំណើរនៃហង្ស, ដែលមានលំនាំដំណើរស្រដៀងនឹងហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-គា-មិ-នី] horng

ស្ត្រីដែលមានលំនាំដំណើរស្រដៀងនឹងហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-នាត] horng

សម្រែកហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-ពា-ហៈ-នៈ] horng

(ម.ព. ហង្សពាហៈ)។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-ពា-ហៈ] horng

អ្នកដែលមានហង្សជាជំនិះ (ព្រះព្រហ្ម)។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-មា-លា] horng

ហ្វូងហង្ស (ប្រើជាហង្សនិករក៏បាន)។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-រាច] horng

ស្ដេចហង្សឬហង្សជាស្ដេចនៃបក្សី រាជហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-សេត] horng

សដូចសម្បុរស្លាបហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-ស្វេត] horng

(ម.ព. ហង្សសេត)។