ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ស្រះ នាម

[ស្រះ-ស្រី] srah

ស្រះមានសិរី, ស្រះមានស្រីសួស្ដី (ច្រើនប្រើជា (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.)។

ស្រះស្រង់

ឈ្មោះស្រះបុរាណមួយធំល្វឹងនៅខាងមុខប្រាសាទបន្ទាយក្ដី ក្នុងខេត្តសៀមរាប សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ក្នុងសម័យមហានគរស្ដេចចុះស្រង់ក្រសាលមួយដងមួយកាល :

ស្រះស្រង់ នាម

[ស្រះ-ស្រង់] srahsrong

ឈ្មោះស្រះបុរាណមួយធំល្វឹងនៅខាងមុខប្រាសាទបន្ទាយក្ដី ក្នុងខេត្តសៀមរាប សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ក្នុងសម័យមហានគរស្ដេចចុះស្រង់ក្រសាលមួយដងមួយកាល :

ស្រៈ

អក្សរដែលអាចបញ្ចេញសំឡេងខ្លួនឯងបានផង អាចនាំព្យញ្ជនៈឱ្យចេញសំឡេងបាន មានសូរឮតាមរំពងរបស់ព្យញ្ជនៈផង។ ស្រៈសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលី មាន ៨តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឯ, ឱ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ១៣តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឫ ឬ, ឭ, ឯ, ឰ, ឱ, ឳ; ថែមស្រៈ ឮ មួយដោយឡែកមកទៀតជា ១៤

ស្រៈ នាម ១)

[ស្រៈ] srak

(ភាសា.) សូរដែលបន្លឺឡើងដោយគ្មានទំនប់ អាចបញ្ចេញសំឡេងខ្លួនឯងបានផង អាចនាំព្យញ្ជនៈឱ្យចេញសំឡេងបាន មានសូរឮតាមរំពងរបស់ព្យញ្ជនៈផង :

ស្រៈ នាម ២)

[ស្រៈ] srak

អក្សរដែលអាចបញ្ចេញសំឡេងខ្លួនឯងបានផង អាចនាំព្យញ្ជនៈឱ្យចេញសំឡេងបាន មានសូរឮតាមរំពងរបស់ព្យញ្ជនៈផង។ ស្រៈសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលី មាន ៨តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឯ, ឱ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ១៣តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឫ ឬ, ឭ, ឯ, ឰ, ឱ, ឳ; ថែមស្រៈ ឮ មួយដោយឡែកមកទៀតជា ១៤

ស្រៈទោល

(ភាសា.) សូរស្រៈដែលមានទីបន្លឺតែមួយជាក់លាក់។

ស្រៈទោល នាម

[ស្រៈ-ទោល] sreaktol≈

(ភាសា.) សូរស្រៈដែលមានទីបន្លឺតែមួយជាក់លាក់។

ស្រៈផ្សំ នាម

[ស្រៈ-ផ្សំ] srakphsam

(ភាសា.) (ម.ព. ស្រៈល្បាយ)។

ស្រៈពេញតួ

ស្រៈសុទ្ធដែលចេញសំឡេងតាមទំនើងខ្លួនឯង។

ស្រៈពេញតួ នាម

[ស្រៈ-ពេញ-តួ] srakpenhotuo

ស្រៈសុទ្ធដែលចេញសំឡេងតាមទំនើងខ្លួនឯង។

ស្រៈល្បាយ នាម

[ស្រៈ-ល្បាយ] sreaklbay≈

(ភាសា.) សូរស្រៈដែលមានទីបន្លឺលើសពីមួយ។

ស្រ៊ឹង

សូរឮដោយលោតចុះលើទីផ្ទៃក្រាស់ណែន :

ស្រ៊‌ឹង ឧទានសព្ទ

[ស្រ៊‌ឹង] sar‌oeng≈

(ម.ព. ស្រ៊ឹង)។

ស្រ៊ឹង ឧទានសព្ទ

[ស្រ៊ឹង] sroeng

សូរឮដោយលោតចុះលើទីផ្ទៃក្រាស់ណែន :

ស្រ៊ឹប

សូរឮដោយធ្លាក់អ្វីៗដែលណែនធ្ងន់ :

ស្រ៊‌ឹប ឧទានសព្ទ

[ស្រ៊‌ឹប] sar‌oeb≈

(ម.ព. ស្រ៊ឹប)។

ស្រ៊ឹប ឧទានសព្ទ

[ស្រ៊ឹប] sroeb

សូរឮដោយធ្លាក់អ្វីៗដែលណែនធ្ងន់ :

ស្រ៊ុច

សូរឮដោយទម្លាក់ឬដោយធ្លាក់អ្វីៗដែលណែនទន់ធ្ងន់ :

ស្រ៊ុច ឧទានសព្ទ

[ស្រ៊ុច] sroch

សូរឮដោយទម្លាក់ឬដោយធ្លាក់អ្វីៗដែលណែនទន់ធ្ងន់ :

ស្រ៊ុប

សូរឮដោយដើរជាន់អ្វីៗដែលស្រួយៗ :

ស្រ៊ុប ឧទានសព្ទ ១)

[ស្រ៊ុប] srob

សូរឮដោយដាក់ឬដោយទម្លាក់អ្វីៗដែលទន់ធ្ងន់, ដោយដួលខ្លាំងឬដោយដាក់ខ្លួនអង្គុយចុះយ៉ាងប្រញាប់ :

ស្រ៊ុប ឧទានសព្ទ ២)

[ស្រ៊ុប] srob

សូរឮដោយដើរជាន់អ្វីៗដែលស្រួយៗ :

ស្រ៊ូស

សូរឮដោយដួលខ្លាំងឬដោយដើរឈូសជើងខ្លាំងៗ :

ស្រ៊ូស ឧទានសព្ទ

[ស្រ៊ូស] srous

សូរឮដោយដួលខ្លាំងឬដោយដើរឈូសជើងខ្លាំងៗ :

ស្រ័យ បុព្វបទ

[ស្រៃ] srai

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ គុណ ថា គុណស្រ័យ គុណជាទីអាស្រ័យ, គុណបំណាច់។

ស្រ័យ បុព្វបទ

[ទា-គុន-ស្រៃ] srai

ទារគុណបំណាច់ (និយាយថា ទារគុណទារស្រ័យ ក៏បាន)។

ស្រ័យ កិរិយាសព្ទ

[យក-គុន-ស្រៃ] srai

(ម.ព. យក)។

ស្រ័ស នាម

[ស្រ័ស] sroas

(ម.ព. ស្រះ)។

ស្ល

(ព.ប្រ.) និយាយលូកល ឬនិយាយប្រមែប្រមុំ ឱ្យច្បាស់ការ :

ស្ល កិរិយាសព្ទ ១)

[ស្ល] slar

ធ្វើសម្ល ឬចម្អិនសម្ល :

ស្ល កិរិយាសព្ទ ២)

[ស្ល] slar

ចម្រាញ់យកប្រេង :

ស្ល កិរិយាសព្ទ ៣)

[ស្ល] slar

ចម្អិនជ័រ :

ស្ល កិរិយាសព្ទ ៤)

[ស្ល] slar

ផ្សំរំងាស់ថ្នាំរម្ងាប់រោគឱ្យខន់ឬឱ្យកក :

ស្ល កិរិយាសព្ទ ៥)

[ស្ល] slar

(ព.ប្រ.) និយាយលូកល ឬនិយាយប្រមែប្រមុំ ឱ្យច្បាស់ការ :

ស្លក់ គុណនាម

[ស្លក់] slok

ដែលឡើងស្លាំងប្រែទឹកមុខខុសប្រក្រតី :

ស្លក់ គុណនាម

[ស្លក់-ស្លាំង] slok

ស្លក់ស្លេកស្លាំង។

ស្លង់

យកឈើជាដើមចុកបិទរន្ធឱ្យជិតឬឱ្យតូចតាមត្រូវការ :

ស្លង់ កិរិយាសព្ទ

[ស្លង់] slang

យកឈើជាដើមចុកបិទរន្ធឱ្យជិតឬឱ្យតូចតាមត្រូវការ :

ស្លត

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានមមីស មានជ័រស ច្រើនដុះនៅដីដែលមានកម្សួលទឹកជិត។

ស្លត នាម

[ស្លត] slat

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានមមីស មានជ័រស ច្រើនដុះនៅដីដែលមានកម្សួលទឹកជិត។

ស្លន់

ស្លន់ធ្វើភ្នែកស្លោ ឬធ្វើភ្នែកស្លោព្រោះស្លន់ ឬស្លន់ឆោឡោ។

ស្លន់ កិរិយាសព្ទ

[ស្លន់] slan

ភ័ន្តស្មារតីមួយរំពេចៗដោយភិតភ័យខ្លាំងឬដោយប្រញាប់ប្រញាល់ពេក :

ស្លន់ កិរិយាសព្ទ

[ស្លន់-ស្លោ] slan

ស្លន់ធ្វើភ្នែកស្លោ ឬធ្វើភ្នែកស្លោព្រោះស្លន់ ឬស្លន់ឆោឡោ។

ស្លប

ទន់ខ្លប, រញមទន់ស្រយម (ម.ប្រ.)។ ដែលសម្លបចុះ (ច្រ.ប្រ. ខ្លប ជាង)។

ស្លប គុណនាម

[ស្លប] slab

ទន់ខ្លប, រញមទន់ស្រយម (ម.ប្រ.)។ ដែលសម្លបចុះ (ច្រ.ប្រ. ខ្លប ជាង)។

ស្លា

ស្លាទុំសាច់ស្ងួត។

ស្លា នាម

[ស្លា] sla

ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមមូលស្រលួតត្រង់ ផ្លែមានរសចត់ ប្រើការទំពាផ្សំជាមួយនឹងម្លូបៀក ជាគ្រឿងរម្ងាប់ក្លិនមាត់។

ស្លា នាម

[ម្លូ-ជីប] sla

(ម.ព. ស្លាជីប)។

ស្លា កិរិយាសព្ទ

[ស៊ី-ស្លា] sla

ទិញស្លាម្លូមានគ្រឿងផ្សំគ្រប់ព្រម; លើកស្លា។

ស្លា កិរិយាសព្ទ

[ស្លា-កន់-សែង] sla

ស្លាម្លូដែលវេចនឹងកន្សែងធំៗ ប្រើក្នុងពិធីដណ្ដឹងកូនស្រីឱ្យកូនប្រុស :

ស្លា កិរិយាសព្ទ

[ស្លា-កាត់] sla

ផ្លែស្លាខ្ចីដែលបកសំបកចេញរួចកាត់ទទឹងជាកង់ស្ដើងៗ ហើយហាលឱ្យស្ងួតក្រៀម។

ស្លា កិរិយាសព្ទ

[ស្លា-ក្រក] sla

(ម.ព. ស្លាកាត់)។

ស្លា កិរិយាសព្ទ

[ស្លា-ចំ-ណិត] sla

សាច់ផ្លែស្លាដែលឆាកដោយប្រណាកជាចំណិត។

ស្លា កិរិយាសព្ទ

[ស្លា-ឆ្អើ] sla

ផ្លែស្លាខ្ចីដែលបកសំបកចេញហើយឆ្អើរឱ្យស្ងួតក្រៀម។

ស្លា នាម

[ស្លា-ជីប] sla

ម្លូដែលបៀកដោយកំបោរហើយមូរចង (មានស្លាថ្នាំដាក់ជាមួយ ផង)។

ស្លា នាម

[ស្លា-ថ្មាត់] sla

ម្លូដែលបៀកបត់ញាត់បញ្ចូលមុខក្នុងស្រទាប់ (មានស្លាថ្នាំផងដែរ)។

ស្លា នាម

[ស្លា-បៀក] sla

ម្លូបៀក (មានស្លាថ្នាំគ្រប់ព្រម)។

ស្លា នាម

[ស្លា-ស្លឹង] sla

ស្លាទុំសាច់ស្ងួត។

ស្លាក នាម

[ស្លាក] slak

សំបុត្រជាកំណត់តូចៗ ជាគ្រឿងសម្គាល់ឈ្មោះជាដើម; ឆ្នោត; ទីវ; ខ្នាច់ :

ស្លាកស្នាម

អនុស្សាវរីយ៍ អ្វីដែលបន្សល់ទុកពីអតីតកាល (ច្រើនប្រើក្នុងន័យអវិជ្ជមាន) :

ស្លាកស្នាម នាម ១)

[ស្លាក-ស្នាម] slaksnam

សម្នាមជាសម្គាល់នៅសរីរកាយ :

ស្លាកស្នាម នាម ២)

[ស្លាក-ស្នាម] slaksnam

(ព.ប្រ.) សេចក្ដីមោះហ្មងជាគ្រឿងសម្គាល់ថាអាក្រក់ :

ស្លាកស្នាម នាម ៣)

[ស្លាក-ស្នាម] slaksnam

អនុស្សាវរីយ៍ អ្វីដែលបន្សល់ទុកពីអតីតកាល (ច្រើនប្រើក្នុងន័យអវិជ្ជមាន) :

ស្លាកំញាន

ឈ្មោះស្លាមួយប្រភេទ ដើមធំជាងស្លាធម្មតា សម្បុរដូចដើមដូង ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែទ្រវែង សំបកផ្លែទន់ ប្រើការស៊ីស្លាបានតែកាលដែលនៅខ្ចី។

ស្លាកំញាន នាម

[ស្លា-កំ-ញ៉ាន] slakamnhean

ឈ្មោះស្លាមួយប្រភេទ ដើមធំជាងស្លាធម្មតា សម្បុរដូចដើមដូង ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែទ្រវែង សំបកផ្លែទន់ ប្រើការស៊ីស្លាបានតែកាលដែលនៅខ្ចី។

ស្លាក់

ឈ្មោះឈើតូច ដើមស្រដៀងនឹងត្រប់ ជាឈើពុលបណ្ដាលឱ្យវង្វេងស្មារតី ក្លាយទៅជាឆ្កួតក៏មាន; មាន ២ប្រភេទគឺ ស្លាក់ក្រហម ស្លាក់ផ្កាក្រហម; ស្លាក់ស ស្លាក់ផ្កា ស :

ស្លាក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ស្លាក់] slak

មុតជាប់ឬទើសនៅបំពង់ក លេបមិនចូលទៅ ខាកខ្ជាក់ក៏មិនចេញ :

ស្លាក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ស្លាក់] slak

(ព.ប្រ.) គាំងស្ងៀមក្រអឹម ព្រោះទាល់ផ្លូវទាល់ដំណើរ :

ស្លាក់ គុណនាម

[ស្លាក់-ស្លែង] slak

(ព.ប្រ.) ដែលទ្រគោះបោះបោកឬដែលកំហែងគំហក :

ស្លាក់ គុណនាម

[ស្លែង-ស្លាក់] slak

(ម.ព. ស្លាក់ស្លែង)។

ស្លាក់ នាម

[ស្លាក់] slak

ឈ្មោះឈើតូច ដើមស្រដៀងនឹងត្រប់ ជាឈើពុលបណ្ដាលឱ្យវង្វេងស្មារតី ក្លាយទៅជាឆ្កួតក៏មាន; មាន ២ប្រភេទគឺ ស្លាក់ក្រហម ស្លាក់ផ្កាក្រហម; ស្លាក់ស ស្លាក់ផ្កា ស :

ស្លាជម

កំណាត់ដើមចេកស្រស់ដែលចិតប៉ែកខាងលើបំផុតឱ្យមានរាងជ្រលម ហើយមូរស្លឹកម្លូដោតកន្លាស់ខ្ទាស់បង្កោងបន្តិចជាបីជ្រុងឬជាបួនជ្រុង ប្រើក្នុងពិធីរៀបព្រះពិស្ណុការជាដើម។

ស្លាជម នាម

[ស្លា-ជម] slachom

កំណាត់ដើមចេកស្រស់ដែលចិតប៉ែកខាងលើបំផុតឱ្យមានរាងជ្រលម ហើយមូរស្លឹកម្លូដោតកន្លាស់ខ្ទាស់បង្កោងបន្តិចជាបីជ្រុងឬជាបួនជ្រុង ប្រើក្នុងពិធីរៀបព្រះពិស្ណុការជាដើម។

ស្លាជ្វា

ជ័រខាប់ស្អិតកករឹង សម្បុរខ្មៅ រសល្វីង កើតអំពីការរំងាស់សំបកឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងពពេល សម្រាប់ប្រើការផ្សំនឹងកំបោរបៀកម្លូស៊ីស្លា, សំបកសុទ្ធមិនបាច់រំងាស់ ប្រើស៊ីស្លាក៏បាន; ឈើនុ៎ះឯង ក៏ហៅដើម ស្លាជ្វា ដែរ។

ស្លាជ្វា នាម

[ស្លា-ជ្វា] slachvea

ជ័រខាប់ស្អិតកករឹង សម្បុរខ្មៅ រសល្វីង កើតអំពីការរំងាស់សំបកឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងពពេល សម្រាប់ប្រើការផ្សំនឹងកំបោរបៀកម្លូស៊ីស្លា, សំបកសុទ្ធមិនបាច់រំងាស់ ប្រើស៊ីស្លាក៏បាន; ឈើនុ៎ះឯង ក៏ហៅដើម ស្លាជ្វា ដែរ។

ស្លាឈ្មោល

ឈ្មោះរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមមូលតូច សណ្ឋានស្រដៀងនឹងត្រថុកតែសាច់រឹងជាង ស្លឹកវែងៗជាសំណុំកញ្ចុំតែខាងលើ, កាច់ខ្នែងដាំដុះ, គេច្រើនដាំជាលម្អ។

ស្លាឈ្មោល នាម

[ស្លា-ឈ្មោល] slachhmoul

ឈ្មោះរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមមូលតូច សណ្ឋានស្រដៀងនឹងត្រថុកតែសាច់រឹងជាង ស្លឹកវែងៗជាសំណុំកញ្ចុំតែខាងលើ, កាច់ខ្នែងដាំដុះ, គេច្រើនដាំជាលម្អ។

ស្លាត

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ រាងស្ដើងសំប៉ែត (ពួកត្រីក្អី) មានឆ្អឹងច្រើន។

ស្លាត នាម

[ស្លាត] slat

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ រាងស្ដើងសំប៉ែត (ពួកត្រីក្អី) មានឆ្អឹងច្រើន។

ស្លាតម្ពុល

ផ្លែស្លាដែលគេគរផ្អាប់ទុកយូរបន្តិចឱ្យត្រាតែរលួយសំបក។

ស្លាតម្ពុល នាម

[ស្លា-តំ-ពុល] sleatampul≈

ផ្លែស្លាដែលគេគរផ្អាប់ទុកយូរបន្តិចឱ្យត្រាតែរលួយសំបក។

ស្លាតាឱន

ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ ដើមស្រដៀងនឹងស្លា តែសាច់ខាងក្រៅជាខ្លឹមរឹងច្រើនដុះក្នុងព្រៃទំនាបដងជ្រោះ ប្រើការធ្វើរនាបជាប់បានយូរ, មានសម្បូណ៌នៅខេត្តព្រះសីហនុនិងខេត្តកោះកុង (ហៅត្រឹមតែ តាឱន ឬ ត្រឱន ក៏បាន)។

ស្លាតាឱន នាម

[ស្លា-តា-អោន] slataaon

ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ ដើមស្រដៀងនឹងស្លា តែសាច់ខាងក្រៅជាខ្លឹមរឹងច្រើនដុះក្នុងព្រៃទំនាបដងជ្រោះ ប្រើការធ្វើរនាបជាប់បានយូរ, មានសម្បូណ៌នៅខេត្តព្រះសីហនុនិងខេត្តកោះកុង (ហៅត្រឹមតែ តាឱន ឬ ត្រឱន ក៏បាន)។

ស្លាត្រួយ

កញ្ចប់ស្លឹកចេកស្រស់ខ្ទាស់កន្លាស់រាងតូចស្រួចចុងដើមស្មើគ្នា មានដាក់ម្លូស្លាខាងក្នុង សម្រាប់ប្រើក្នុងការបុណ្យទានតាមសណ្ដាប់ខ្មែរសម័យបុរាណ។

ស្លាត្រួយ នាម

[ស្លា-ត្រួយ] slatruoy

កញ្ចប់ស្លឹកចេកស្រស់ខ្ទាស់កន្លាស់រាងតូចស្រួចចុងដើមស្មើគ្នា មានដាក់ម្លូស្លាខាងក្នុង សម្រាប់ប្រើក្នុងការបុណ្យទានតាមសណ្ដាប់ខ្មែរសម័យបុរាណ។

ស្លាធម៌

ផ្លែដូងខ្ចីឬទុំដែលរចនាធ្វើជាស្លាធម៌។

ស្លាធម៌ នាម

[ស្លា-ធ័រ] slathomr

ប្រដាប់ធ្វើដោយកំណាត់ធាងចេកឬកូនចេកតូច មានជើង មានដោតម្លូស្លានិងផ្កា សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងបូជាឬជាលម្អក្នុងវេលានិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្រព្រះបរិត្ត។

ស្លាធម៌ នាម

[ស្លា-ធ័រ-ដូង] slathomr

ផ្លែដូងខ្ចីឬទុំដែលរចនាធ្វើជាស្លាធម៌។