ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ស្រឡះ គុណនាម

[ស្រ-ឡះ-ស្រ-ឡំ] sralah

(ម.ព. ស្រឡំ)។

ស្រអាប់

ដែលអាប់អន់ មិនស្រស់, មិនថ្លា; តិចពន្លឺ, តិចរស្មី :

ស្រអាប់ គុណនាម

[ស្រ-អាប់] sroaab

ដែលអាប់អន់ មិនស្រស់, មិនថ្លា; តិចពន្លឺ, តិចរស្មី :

ស្រអិប

ទាបដាបចុះក្រោមស្រលឹប; ទាបពេកណាស់ :

ស្រអិប គុណនាម

[ស្រ-អិប] sroaeb

ទាបដាបចុះក្រោមស្រលឹប; ទាបពេកណាស់ :

ស្រអឹប គុណនាម

[ស្រ-អឹប] sroaoeb≈

(ម.ព. ស្រអិប)។

ស្រអែត

ដែលមានសូរទន់ផ្អែម, ស្រទន់ពីរោះ :

ស្រអែត គុណនាម

[ស្រ-អែត] sroaaet

ដែលមានសូរទន់ផ្អែម, ស្រទន់ពីរោះ :

ស្រអែម

ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ដែលមានសម្បុរខ្មៅស្រស់ :

ស្រអែម គុណនាម

[ស្រ-អែម] sraaaem

ដែលខ្មៅល្អ, ខ្មៅស្រស់ (ចំពោះតែសម្បុរនៃមនុស្ស) :

ស្រអែម នាម

[ស្រ-អែម] sraaaem

ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ដែលមានសម្បុរខ្មៅស្រស់ :

ស្រអ៊ុក គុណនាម

[ស្រ-អ៊ុក] sraauk

ធំ, ធាត់, ថ្លោស ស្រគុក :

ស្រអ៊ុម

មាសថ្លៃ, មាសស្នេហ៍, ស្នេហ៍ស្នង (ពាក្យទំយើសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ ដោយថ្នាក់ថ្នម) :

ស្រអ៊ុម គុណនាម

[ស្រ-អ៊ុម] sroaum

មាសថ្លៃ, មាសស្នេហ៍, ស្នេហ៍ស្នង (ពាក្យទំយើសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ ដោយថ្នាក់ថ្នម) :

ស្រអ៊ុំ គុណនាម

[ស្រ-អ៊ុំ] sroauum

(ម.ព. ស្រអ៊ុម)។

ស្រា នាម ១)

[ស្រា] sra

ពាក្យក្លាយឃ្លាតអំពី សុរា គឺទឹកស្រវឹងមានដើមកំណើតដំបូងបង្អស់ កើតអំពីព្រានព្រៃឈ្មោះ សុរៈ។

ស្រា នាម ២)

[ស្រា] sra

ទឹកស្រវឹងដែលបានមកពីការចម្រាញ់ឬបិតនូវទឹកមេស្រាត្រាំជាមួយនឹងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ផ្លែឈើជាដើម :

ស្រា នាម

[ស្រា-ថ្នាំ] sra

ស្រាម្យ៉ាងដែលផ្សំជាទូទៅពីស្រាសលាយនឹងផ្នែកខ្លះនៃរុក្ខជាតិឬសរីរាង្គសត្វជាដើម ពីព្រោះគេជឿថាអាចព្យាបាលជំងឺខ្លះ :

ស្រា នាម

[ស្រា-ទំ-ពាំង-បាយ-ជូ] sra

ស្រាម្យ៉ាងដែលផលិតចេញពីផ្លែទំពាំងបាយជូរ :

ស្រា នាម

[ស្រា-ស] sra

ស្រាដែលគេបិតពីទឹកមេស្រាត្រាំលាយជាពិសេសជាមួយនឹងអង្ករឬស្ករត្នោតជាដើមសុទ្ធ គឺនៅមិនទាន់លាយជាមួយសារធាតុដទៃទៀត :

ស្រាក កិ., គុ.

[ស្រាក] srak

បានអន់; ស្រាល, ធូរស្រាល :

ស្រាក គុណនាម

[ស្រាក-ស្រាន] srak

ស្រាកអស់កម្លាំង, អន់អស់កម្លាំង; អន់ឈឺ, បានអន់គ្រាន់បើ, បានធូរស្រាលគ្រាន់បើម្ដងៗ (ច្រើននិយាយតែពីជំងឺ)។

ស្រាក់

អង្គាស ប្រមូលដូចជាលុយកាក់ ឬប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាកម្លាំង ដើម្បីសម្រេចកិច្ចការណាមួយ :

ស្រាក់ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាក់] srak

ដាក់តម្រួតៗលើគ្នាចងរុំឬចងរួតរឹត :

ស្រាក់ គុណនាម

[ស្រាក់] srak

ដែលចងជាស្រាក់ :

ស្រាក់ នាម

[ស្រាក់] srak

អ្វីៗដែលដាក់តម្រួតៗលើគ្នាចងរុំឬចងរួតរឹត :

ស្រាក់ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាក់] srak

ចងរុំប្រទាក់ឆ្វាក់ឱ្យណែន :

ស្រាក់ នាម

[ស្រាក់] srak

ឈ្មោះចានមួយប្រភេទមានត្រចៀកទាំងពីរខាងសម្រាប់ស៊កដាក់តម្រួតលើគ្នាក្នុងដៃយួរ :

ស្រាក់ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាក់] srak

អង្គាស ប្រមូលដូចជាលុយកាក់ ឬប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាកម្លាំង ដើម្បីសម្រេចកិច្ចការណាមួយ :

ស្រាក់ៗ គុណកិរិយា

[ស្រាក់-ស្រាក់] srak

ដែលហៀរហូរស្រក់រឿយៗមិនដាច់ :

ស្រាង គុណនាម

[ស្រាង] srang

ភ្លឺព្រាងៗ :

ស្រាង គុណនាម

[ស្រាង] srang

ដែលនៅខ្ចីឬនៅក្មេងច្រូងច្រាងស្រដៀងៗគ្នា :

ស្រាញ

សង្កើសង្កាញ់រញោរញេញក្ដៅមុខក្ដៅមាត់រកកល់គ្រុន :

ស្រាញ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាញ] sranh

សង្កើសង្កាញ់រញោរញេញក្ដៅមុខក្ដៅមាត់រកកល់គ្រុន :

ស្រាត

ដែលលែងខ្លួនទទេឥតសម្លៀក :

ស្រាត កិរិយាសព្ទ

[ស្រាត] srat

ចាប់ទាញយកសម្លៀកចេញអស់ពីខ្លួន, ធ្វើខ្លួនឱ្យវាលធ្លាំងទទេឥតសម្លៀក :

ស្រាត គុណនាម

[ស្រាត] srat

ដែលលែងខ្លួនទទេឥតសម្លៀក :

ស្រាទ្ធពិធី

ពិធីសែនតាមកាលកំណត់ ឧទ្ទិសចំពោះពួកបុព្វបុរសដែលទៅកាន់បរលោកហើយឬចំពោះទៅពួកប្រេតជាញាតិ (ពិធីថ្វាយព្រះបិតរ, ពិធីសែនដូនតា)។ ពិធីបូជាទេវតាតាមកាលកំណត់ (លទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។ ពិធីបុណ្យទក្ខិណានុប្បទានតាមកាលកំណត់ (លទ្ធិពុទ្ធ)។

ស្រាទ្ធពិធី នាម

[ស្រាត-ធៈ-ពិ-ធី] sratthpithy

ពិធីសែនតាមកាលកំណត់ ឧទ្ទិសចំពោះពួកបុព្វបុរសដែលទៅកាន់បរលោកហើយឬចំពោះទៅពួកប្រេតជាញាតិ (ពិធីថ្វាយព្រះបិតរ, ពិធីសែនដូនតា)។ ពិធីបូជាទេវតាតាមកាលកំណត់ (លទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។ ពិធីបុណ្យទក្ខិណានុប្បទានតាមកាលកំណត់ (លទ្ធិពុទ្ធ)។

ស្រាន្ត

ដែលអន់, ដែលបានអន់គ្រាន់បើ (ច្រើននិយាយពីជំងឺ) :

ស្រាន្ត គុណនាម ១)

[ស្រាន] srantor

ដែលលំបាក; នឿយ; ហត់; នឿយហត់; អស់កម្លាំង។

ស្រាន្ត គុណនាម ២)

[ស្រាន] srantor

ដែលអន់, ដែលបានអន់គ្រាន់បើ (ច្រើននិយាយពីជំងឺ) :

ស្រាប់ គុ.កិ., គុ. ១)

[ស្រាប់] srab

ដែលមានជាសម្រាប់, ដែលមានស្រេច; ដែលបានធ្វើស្រេចហើយ :

ស្រាប់ គុ., គុ.កិ. ២)

[ស្រាប់] srab

ដែលប្រាកដហើយ, ស្រេចហើយ :

ស្រាប់តែ គុណកិរិយា

[ស្រាប់-តែ] sreabtae≈

លោតែ; ចាំតែ; ភ្លាម, មួយរំពេច :

ស្រាពក៍

ផ្តិលយ៉ាងធំមានជើងភ្ជាប់ជាមួយ :

ស្រាពក៍ នាម ១)

[ស្រាប] srapok

ជើងពានមានមាត់ឆែកៗឬជារំពត់ក្រចាប់ ឬក៏មានមាត់ធ្លុះជារន្ធរហុយជុំវិញ :

ស្រាពក៍ នាម ២)

[ស្រាប] srapok

ផ្តិលយ៉ាងធំមានជើងភ្ជាប់ជាមួយ :

ស្រាពណី

ថ្ងៃ ១៥កើត ឬថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែស្រាពណ៍ (ព.ហ.) ឬ (ព.កា.)។

ស្រាពណី នាម

[ស្រា-ពៈ-នី] sraponei

ថ្ងៃ ១៥កើត ឬថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែស្រាពណ៍ (ព.ហ.) ឬ (ព.កា.)។

ស្រាពណ៍

ឈ្មោះខែទី ៩តាមចន្ទគតិ មាន ២៩ថ្ងៃ :

ស្រាពណ៍ នាម

[ស្រាប] srapon

ឈ្មោះខែទី ៩តាមចន្ទគតិ មាន ២៩ថ្ងៃ :

ស្រាយ

ប៉ែកសាច់ឈើដែលឱបពីក្រៅខ្លឹម :

ស្រាយ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាយ] sray

ធ្វើឱ្យរលា, ឱ្យរសាយ :

ស្រាយ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាយ-គំ-នុំ] sray

រំសាយគំនុំ។

ស្រាយ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាយ] sray

ប្រែចេញពីភាសាមួយជាភាសាមួយ; ពន្យល់សេចក្ដីដែលកំបាំងឱ្យច្បាស់លាស់; ថ្លែងសេចក្ដីកំបាំងប្រាប់ :

ស្រាយ កិរិយាសព្ទ

[ប្រែ-ស្រាយ] sray

ប្រែប្រាប់ពន្យល់។

ស្រាយ គុណនាម

[ស្រាយ] sray

ដែលមិនមែនជាខ្លឹមឬដែលឥតខ្លឹម :

ស្រាយ នាម

[ស្រាយ] sray

ប៉ែកសាច់ឈើដែលឱបពីក្រៅខ្លឹម :

ស្រាយបំភ្លឺ

បកស្រាយបញ្ជាក់, ពន្យល់យ៉ាងល្អិតល្អន់ដោយមានអំណះអំណាងច្បាស់លាស់ :

ស្រាយបំភ្លឺ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាយ-បំ-ភ្លឺ] sreaybamphleu≈

បកស្រាយបញ្ជាក់, ពន្យល់យ៉ាងល្អិតល្អន់ដោយមានអំណះអំណាងច្បាស់លាស់ :

ស្រាល គុណនាម

[ស្រាល] sral

ដែលមានទម្ងន់តិច, តិចទម្ងន់ឬដែលឥតទម្ងន់ :

ស្រាល គុណនាម

[ស្រាល-ស្ងើក] sral

ស្រាលណាស់។

ស្រាល គុណនាម

[ស្រាល-ស្ដើង] sral

ស្រាលផងស្ដើងផងតិចតួច, ស្ដើងស្ដួច។

ស្រាល់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្រួច ថា ស្រួចស្រាល់ គឺមោះមុត; មែនមាំ; រហ័សរហួន; ឥតទើសទាក់ :

ស្រាល់ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាល់] sral

សម្រាំងយក, ជ្រាវរាវរកយកតាមត្រូវការ :

ស្រាល់ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាល់-ជ្រើស] sral

ជ្រើសសម្រាំងយក :

ស្រាល់ បុព្វបទ

[ស្រាល់] sral

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្រួច ថា ស្រួចស្រាល់ គឺមោះមុត; មែនមាំ; រហ័សរហួន; ឥតទើសទាក់ :

ស្រាវ

ដែលដើរលើកជើងខ្ពស់ៗញាប់ៗ :

ស្រាវ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាវ] srav

ក្រសាវទាញមករឿយៗ :

ស្រាវ គុណនាម

[ស្រាវ] srav

ដែលមានដៃជើងវែងៗ ខ្ពស់ស្រឡះសមរម្យ :

ស្រាវ គុណកិរិយា

[ស្រាវ] srav

ដែលដើរលើកជើងខ្ពស់ៗញាប់ៗ :

ស្រាវក នាម

[ស្រា-វ៉ាក់] sravok

(ម.ព. សាវក)។

ស្រាវជ្រាវ

(ព.ប្រ.) រាវរកឱ្យឃើញពិត, រើសើពិនិត្យតាំងពីដើមដល់ចុង ឱ្យឃើញសព្វគ្រប់, សាកសួរសង្កេតដោយពិនិត្យយ៉ាងល្អិត :

ស្រាវជ្រាវ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាវ-ជ្រាវ] sravchreav

(ព.ប្រ.) រាវរកឱ្យឃើញពិត, រើសើពិនិត្យតាំងពីដើមដល់ចុង ឱ្យឃើញសព្វគ្រប់, សាកសួរសង្កេតដោយពិនិត្យយ៉ាងល្អិត :

ស្រាវណមាស នាម

[ស្រា-វ៉ៈ-ណៈ-មាស] sreavaknakmeas≈

(ម.ព. សាវណមាស)។

ស្រាវណី នាម

[ស្រា-វ៉ៈ-ណី] sravoney

(ម.ព. ស្រាពណី)។

ស្រាស់

(ព.ទ.បុ.) ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ផ្គាប់ផ្គុនឥស្សរជន ដែលមានអំណាចលើខ្លួនទើបបានសេចក្ដីសុខស្រួល។

ស្រាស់ កិរិយាសព្ទ

[ស្រាស់] sras

បិទ, រាំង ដោយសម្រាស់ :

ស្រាស់ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-ស្រាស់] sras

(ព.ប្រ.) និយាយរាំងមិនឱ្យជ្រៀតជ្រែកបាន, មិនឱ្យចាប់ដំណើរបាន។

ស្រាស់ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-ស្រាស់-ផ្លូវ] sras

(ម.ព. និយាយស្រាស់)។

ស្រាស់ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-ស្រាស់-ផ្លូវ] sras

(ព.ទ.បុ.) ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ផ្គាប់ផ្គុនឥស្សរជន ដែលមានអំណាចលើខ្លួនទើបបានសេចក្ដីសុខស្រួល។

ស្រាំ

(ព.ប្រ.) ដែលមានមោះមៃ; ដែលក្រំចិត្ត :

ស្រាំ គុណនាម ១)

[ស្រាំ] sram

ដែលមានស្នាមប្រេះឆា :