ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សំវរី នាម

[ស័ង-វៈ-រី] samvori

រាត្រី, យប់ (ព.កា.)។

សំវរី នាម

[ស័ង-វៈ-រី-កាល] samvori

ពេលយប់។

សំវរី នាម

[ស័ង-វៈ-រី-ច] samvori

រត្តិចរ ឬរាត្រីចរ។

សំវាទវិធី

(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែប ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយធ្វើឱ្យតួអង្គជជែកសន្ទនា ឆ្លងឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមក :

សំវាទវិធី នាម

[ស័ង-វ៉ាត-វិ-ធី] sngovatvithi≈

(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែប ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយធ្វើឱ្យតួអង្គជជែកសន្ទនា ឆ្លងឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមក :

សំវាស នាម

[ស័ង-វ៉ាស] samveas

(ម.ព. សង្វាស)។

សំវិធានការ

ការទំនុកបម្រុង ការចាត់ចែងទុក ការផ្ដល់នូវស្បៀង។

សំវិធានការ នាម

[ស័ង-វិ-ធា-នៈ-កា] sngovitheaneakka≈

ការទំនុកបម្រុង ការចាត់ចែងទុក ការផ្ដល់នូវស្បៀង។

សំវេគ ន., កិ.

[ស័ង-វេក] samvek

(ម.ព. សង្វេគ)។

សំវេជនីយ

ទីដែលគួរទៅមើល (លុះបានឃើញ) គួរឱ្យកើតសង្វេគ គឺទីដំណែលរបស់បុគ្គលដែលគួរគោរព។

សំវេជនីយ គុណនាម

[ស័ង-វេ-ជៈ-នី-យៈ] samvechoniy

ដែលគួរសង្វេគ។

សំវេជនីយ នាម

[ស័ង-វេ-ជៈ-នី-យ៉័ត-ឋាន] samvechoniy

ទីដែលគួរឱ្យកើតសង្វេគ។

សំវេជនីយ នាម

[ស័ង-វេ-ជៈ-នី-យៈ-ទ័ស-សៈ-នី-យុ័ត-ឋាន] samvechoniy

ទីដែលគួរទៅមើល (លុះបានឃើញ) គួរឱ្យកើតសង្វេគ គឺទីដំណែលរបស់បុគ្គលដែលគួរគោរព។

សំសយត្ថវាចក

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីសង្ស័យ, ប្រាប់សេចក្ដីឆ្ងល់ ឬ?, ដែរឬ?, អ្វី?, ដែរឬអ្វី?, ទេដឹង?, ទេដឹងឬ?, ...ជាសំសយត្ថវាចក (ព.វ.) ហៅ សំសយត្ថនិបាត ក៏បាន។

សំសយត្ថវាចក នាម

[ស័ង-សៈ-យុ័ត-ថៈ-វា-ចៈ-កៈ] ឬ [ស័ង-សៈ-យុ័ត-ថៈ-វា-ចក់] samsoyotthoveachok

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីសង្ស័យ, ប្រាប់សេចក្ដីឆ្ងល់ ឬ?, ដែរឬ?, អ្វី?, ដែរឬអ្វី?, ទេដឹង?, ទេដឹងឬ?, ...ជាសំសយត្ថវាចក (ព.វ.) ហៅ សំសយត្ថនិបាត ក៏បាន។

សំសារ នាម

[ស័ង-សា] samsar

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ពួកក្រូចចងសក់ :

សំសារៈ

ដូចគ្នានឹង សង្សារ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. សង្សារ ជាង)។

សំសារៈ នាម

[ស័ង-សា-រ៉ៈ] samsareak

ដូចគ្នានឹង សង្សារ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. សង្សារ ជាង)។

សំសេទជ គុណនាម

[ស័ង-សេ-ទៈ-ជៈ] samsetoch

ដែលកើតពីញើសក្អែល។

សំសេទជ នាម

[ស័ង-សេ-ទៈ-ជៈ-ស័ត] samsetoch

សត្វដែលកើតពីញើសក្អែលឬពីទីដែលស្មោកគ្រោកអាប់អួ :

សំសេទជ នាម

[ស័ង-ស្វេ-ទៈ-ជៈ-ស័ត] samsetoch

(ម.ព. សំសេទជសត្ត)។

សំសេទជៈ គុណនាម

[ស័ង-សេ-ទៈ-ជៈ] sngoseteakcheak≈

(ម.ព. សំសេទជ)។

សំសែ

គ្រឿងសស្ត្រាមួយប្រភេទ មានមុខទាំងពីរខាង ចុងស្រួចរលែម ទ្រង់ទ្រាយផ្លែស្រដៀងនឹងលំពែង តែមានទ្រនុងចំកណ្ដាលទាំងពីរខាង ដងខ្លី :

សំសែ នាម

[សំ-សែ] samsae

គ្រឿងសស្ត្រាមួយប្រភេទ មានមុខទាំងពីរខាង ចុងស្រួចរលែម ទ្រង់ទ្រាយផ្លែស្រដៀងនឹងលំពែង តែមានទ្រនុងចំកណ្ដាលទាំងពីរខាង ដងខ្លី :

សំស្ក្រឹត

ឈ្មោះភាសាដើមដំបូងបំផុតរបស់ពួកហិណ្ឌូ; លុះចំណេរកាលតៗមកដរាបដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ សំស្ក្រឹតក្លាយជាមតកភាសា (ភាសាស្លាប់) ព្រោះមិនមានជនជាតិណាមួយប្រើជាសម្ដីសម្រាប់ជាតិរបស់ខ្លួនដោយគ្រប់គ្រាន់ឡើយ (ប្រើខ្លះបន្តិចបន្តួច), គ្រាន់តែទុកជាមូលភាសាឬប្រើកត់ត្រាគម្ពីរក្បួនច្បាប់ប

សំស្ក្រឹត នាម

[ស័ង-ស្ក្រិត] ឬ [ស័ង-សៈ-ក្រិត] samskroet

ឈ្មោះភាសាដើមដំបូងបំផុតរបស់ពួកហិណ្ឌូ; លុះចំណេរកាលតៗមកដរាបដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ សំស្ក្រឹតក្លាយជាមតកភាសា (ភាសាស្លាប់) ព្រោះមិនមានជនជាតិណាមួយប្រើជាសម្ដីសម្រាប់ជាតិរបស់ខ្លួនដោយគ្រប់គ្រាន់ឡើយ (ប្រើខ្លះបន្តិចបន្តួច), គ្រាន់តែទុកជាមូលភាសាឬប្រើកត់ត្រាគម្ពីរក្បួនច្បាប់ប

សំហារិម នាម

[ស័ង-ហា-រិម] samharim

(ម.ព. សង្ហារិម)។

សំឡាញ

ប្រដាប់សម្រាប់ទាញបង្អើលសត្វមិនឱ្យហ៊ានមកស៊ីផ្លែឈើជាដើម :

សំឡាញ នាម

[សំ-ឡាញ] samlanh

ប្រដាប់សម្រាប់ទាញបង្អើលសត្វមិនឱ្យហ៊ានមកស៊ីផ្លែឈើជាដើម :

សំឡី នាម

[សំ-ឡី] samlei

(ម.ព. សម្លី)។

សំឡី នាម

[ស្រាល-ដូច-សំ-ឡី] samlei

ស្រាលស្ងើក។

សំឡីអនាម័យ នាម

[សំ-ឡី-អៈ-ណា-ម៉ៃ] samleiaaknamai≈

របស់សម្រាប់ស្ត្រីប្រើនៅពេលមានរដូវ :

សំឡេង

សំឡេងគគ្រាតមិនស្អាត។

សំឡេង នាម

[សំ-ឡេង] samleng

សទ្ទជាតិដែលមកប៉ះសោតប្បសាទឱ្យឮ, សូរសព្ទឬសម្ដីដែលលាន់ឮ :

សំឡេង នាម

[សំ-ឡេង-ក្រ-អៅ] samleng

(ម.ព. សំឡេងក្រអៅ)។

សំឡេង នាម

[សំ-ឡេង-ក្រ-អៅ] samleng

សំឡេងលាន់ឮវ៉ៅគ្រលួច។

សំឡេង នាម

[សំ-ឡេង-ង៉េវ] samleng

សំឡេងខ្សេវស្ដួចតូចឆ្មារ។

សំឡេង នាម

[សំ-ឡេង-ស្អា] samleng

សំឡេងគគ្រាតមិនស្អាត។

សំឡេះ

អារ ក ឬចាក់កបន្តិចម្ដងៗ យឺតៗ ឱ្យស្លាប់ :

សំឡេះ កិរិយាសព្ទ

[សំ-ឡេះ] samleh

អារ ក ឬចាក់កបន្តិចម្ដងៗ យឺតៗ ឱ្យស្លាប់ :

សំឡែះ កិរិយាសព្ទ

[សំ-ឡែះ] samlaeah

(ម.ព. សំឡេះ)។

សំអក ន., គុ.

[សំ-អក] samaak

(ម.ព. សម្អក)។

សំអប់ ន., គុ.

[សំ-អប់] samaab

(ម.ព. សម្អប់)។

សំអប់ពុត កិរិយាសព្ទ

[សំ-អប់-ពុត] samaabaput

(ម.ព. សម្អប់ពុត)។

សំអាង

ដំណើរឬរបស់ដែលគួរអាងដល់, ភ័ស្ដុតាង, តឹកតាង :

សំអាង កិរិយាសព្ទ

[សំ-អាង] samaang

(ម.ព. សម្អាង)។

សំអាង គុណនាម

[សំ-អាង] samaang

ដែលជាគ្រឿងអាងដល់ :

សំអាង នាម

[សំ-អាង] samaang

ដំណើរឬរបស់ដែលគួរអាងដល់, ភ័ស្ដុតាង, តឹកតាង :

សំអាត កិរិយាសព្ទ

[សំ-អាត] samaat

(ម.ព. សម្អាត)។

សំអិត បុព្វបទ

[សំ-អិត] samaet

(ម.ព. សម្អិត)។

សំអុយ នាម

[សំ-អុយ] samaoy

(ម.ព. សម្អុយ)។

សំអុះ

ត្រីស្រស់ល្អិតៗ ដែលផ្សំគ្រឿងស្រដៀងនឹងប្រហិតតែឥតម្សៅ ចម្អិនដោយចំហុយ :

សំអុះ កិរិយាសព្ទ a

[សំ-អុះ] samaoh

ចំហុយត្រីស្រស់ល្អិតៗ ដែលផ្សំគ្រឿងស្រេច :

សំអុះ នាម b

[សំ-អុះ] samaoh

ត្រីស្រស់ល្អិតៗ ដែលផ្សំគ្រឿងស្រដៀងនឹងប្រហិតតែឥតម្សៅ ចម្អិនដោយចំហុយ :

សំអេក នាម

[សំ-អេក] samaek

(ម.ព. សម្អេក)។

សំអែក

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សំអោក ថា សំអែកសំអោក :

សំអែក បុព្វបទ

[សំ-អែក] samaaek

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សំអោក ថា សំអែកសំអោក :

សំអែល កិ., គុ.កិ.

[សំ-អែល] samaael

(ម.ព. សម្អែល)។

សំអោក

ដែលធំ, ធាត់, ថ្លោសរាងស្រគុក :

សំអោក គុណនាម

[សំ-អោក] samaaok

ដែលធំ, ធាត់, ថ្លោសរាងស្រគុក :

សំអ៊ែល កិ., គុ.កិ.

[សំ-អ៊ែល] samael≈

(ម.ព. សម្អែល)។

សំឥត នាម

[សំ-អិត] samaet≈

(ម.ព. សម្អិត)។

សំឫទ្ធ នាម

[សំ-រ៉ិត] samrytthor

(ម.ព. សំរឹទ្ធ១២)។

សំឫទ្ធិ នាម

[សំ-រ៉ិត] samret≈

(ម.ព. សំរឹទ្ធ១២)។

សំឫទ្ធី នាម

[សំ-រ៉ិត-ធី] samrytthi

(ម.ព. សំរឹទ្ធី)។

សំឱក គុណនាម

[សំ-អោក] samaaok≈

(ម.ព. សំអោក)។

សះ

បាត់ឈឺស្រឡះ, ជាស្រឡះពីជំងឺ, ជាស្មោះស្មាន។

សះ កិរិយាសព្ទ

[សះ] sas

ជាដំបៅ, បាត់ដំបៅ :

សះ កិរិយាសព្ទ

[សះ-ជា] sas

ជានឹងគ្នា, លែងខឹងប្រកាន់គ្នា, លែងទាស់គ្នា។

សះ កិរិយាសព្ទ

[សះ-សា] sas

(ម.ព. សះជា)។

សះ កិរិយាសព្ទ

[សះ-ស្បើយ] sas

បាត់ឈឺស្រឡះ, ជាស្រឡះពីជំងឺ, ជាស្មោះស្មាន។

ស៊ក

(សព្ទអារក្ស) ចូលរូបឬគ្របរូប, ជាន់រូប (ខ្មោចចូល) :