សំពះ កិរិយាសព្ទ
[សំ-ពះ-ងា] sampeah
ក្រាបថ្វាយបង្គំតាមបែបបទចំពោះព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទទួលឋានន្តរដែលទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទានតាំង។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[សំ-ពះ-ងា] sampeah
ក្រាបថ្វាយបង្គំតាមបែបបទចំពោះព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទទួលឋានន្តរដែលទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទានតាំង។
[សំ-ពះ-ពេ-លា] sampeah
សំពះព្រះអាទិត្យទទួលពេលាមានឫក្សដែលហោរកំណត់ឱ្យក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍។
[សំ-ពះ-លា] sampeah
សំពះពោលពាក្យលាគ្នា។
[សំ-ពះ-សុំ-ទោស] sampeah
សំពះអង្វរសុំឱ្យគេអត់ទោសឱ្យ។
[សំ-ពះ-សួ] sampeah
សំពះបុគ្គលដែលគួរគោរពបញ្ចេញវាចាសួរសុខទុក្ខផង។
[សំ-ពះ-នាក់-តា] sampeah
សំពះចំពោះរូបអ្នកតាដែលសន្មតថា ស័ក្ដិសិទ្ធិសុំឱ្យជួយ។
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ មានរសចត់ មានជ័រស, ផ្លែខ្ចីប្រើជាម្ជូរស្លឬជ្រក់បាន, ផ្លែទុំមានរសជូរអែម បរិភោគបាន :
[សំ-ព័រ] sampoar
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ មានរសចត់ មានជ័រស, ផ្លែខ្ចីប្រើជាម្ជូរស្លឬជ្រក់បាន, ផ្លែទុំមានរសជូរអែម បរិភោគបាន :
សពេញពាស, សព្រាតព្រោង :
[សំ-ព្រុស] samprus
សពេញពាស, សព្រាតព្រោង :
(ម.ព. សំព្រុស)។
[សំ-ព្រុស] samprus≈
(ម.ព. សំព្រុស)។
ដែលឡើងស្ពោរស្ពោតធូរៗ :
[សំ-ព្រោ] samprou
ដែលឡើងស្ពោរជ្រោកៗ :
[សំ-ព្រោ] samprou
ដែលឡើងស្ពោរស្ពោតធូរៗ :
(ម.ព. សម្ភី)។
[សំ-ភី] samphi
(ម.ព. សម្ភី)។
(ម.ព. សម្ភោរ)។
[សំ-ភោ] samphour
(ម.ព. សម្ភោរ)។
ធ្លាក់ទោរត្រសាយចុះក្រោម :
[សំ-យ៉ាក] samyeak
ធ្វើឱ្យធ្លាក់សស្រេកសស្រាក :
[សំ-យ៉ាក] samyeak
ធ្លាក់ទោរត្រសាយចុះក្រោម :
(ព.ប្រ.) ចុងបំផុតកំប៉េះអ្វីមួយ :
[សំ-យ៉ាប] samyeab
ចុងញកដំបូលគ្រឹហា, ចុងញកដំបូលទាំងពួង :
[សំ-យ៉ាប] samyeab
(ព.ប្រ.) ចុងបំផុតកំប៉េះអ្វីមួយ :
ធ្វើឱ្យរីកសាយ, វាតទីឱ្យរីកធំទូលាយ (ម.ប្រ.)។
[សំ-យ៉ាយ] samyeay
ជាយព្រៃ :
[សំ-យ៉ាយ] samyeay
ចុងធាងឬចុងមែកដែលមានស្លឹកយុលទោរចុះក្រោម :
[សំ-យ៉ាយ] samyeay
ធ្វើឱ្យរីកសាយ, វាតទីឱ្យរីកធំទូលាយ (ម.ប្រ.)។
ទម្លាក់មុខចុះ, យារមុខឬងប់មុខឆ្ពោះទៅរក។
[សំ-យ៉ុង] samyung
ទម្លាក់ឬធ្លាក់ស្តោកចុះក្រោម :
[សំ-យ៉ុង-ចិត] samyung
ជ្រុលចិត្ត ឬចុះចិត្តស៊ប់។
[សំ-យ៉ុង-មុក] samyung
ទម្លាក់មុខចុះ, យារមុខឬងប់មុខឆ្ពោះទៅរក។
ស្រៈផ្សំ។
[ស័ង-យ៉ុត-តៈ-ស្រៈ] sngoyottaksreak≈
ស្រៈផ្សំ។
ស្លៀករំសាយជាយសំពត់ឬជាយខោប៉ែកខាងលើឱ្យធ្លាក់បត់គ្របលើខ្សែក្រវាត់រយាកចុះក្រោម :
[សំ-យ៉េះ] samyeh
ស្លៀករំសាយជាយសំពត់ឬជាយខោប៉ែកខាងលើឱ្យធ្លាក់បត់គ្របលើខ្សែក្រវាត់រយាកចុះក្រោម :
(ម.ព. សំយេះ)។
[សំ-យែស] samyes≈
(ម.ព. សំយេះ)។
(ម.ព. សំយោគវិធាន)។
[ស័ង-យោក] samyouk
ការប្រកប; ការផ្សំ; ការរួបរួម; ការទាក់ទងជាមួយ; ការនៅរួមគ្នា; ការពាក់ព័ន្ធ; សមាគមដ៏ស្និទ្ធជិត។
[ស័ង-យោក] samyouk
(ព.វ.) អក្សរតម្រួតគ្នា, ដូចជា ក្ក, ក្ខ, គ្គ, គ្ឃ; ច្ច, ច្ឆ, ជ្ជ, ជ្ឈ, ញ្ញ ជាដើម (ហៅ អក្សរសំយោគ)។
[សូត-សំ-យោគ] samyouk
សូត្រសង្កត់អក្សរតួដើមដែលមានអក្សរតម្រួតនៅខាងចុងឱ្យធ្ងន់, ដូចជា តស្ស (ត័ស សៈ)។
[ស័ង-យោ-គៈ-ពិ-ធាន] samyouk
(ម.ព. សំយោគវិធាន)។
[ស័ង-យោ-គៈ-វិ-ធាន] samyouk
បែបតម្រួតអក្សរ។
ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូច្នេះ (័) ជាជំនួសអក្សរសំយោគសម្រាប់ដាក់លើពាក្យបាលីឬសំស្ក្រឹតពួកខ្លះ ដែលប្រើបំប្លែងសំឡេងឱ្យក្លាយល្អៀងពីសូរដើម, កាលបើមិនដាក់ (័) នេះ នាំឱ្យពិបាកថា, ដូចជា ក្ស័យ, ជ័យ, ទ័ល, នង្គ័ល, ន័យ, និស្ស័យ, បច្ច័យ, ពិន័យ, ពិរាល័យ,
[ស័ង-យោ-គៈ-ស័ញ-ញ៉ា] samyouksonhnhea
គ្រឿងសម្គាល់អក្សរតម្រួត។
[ស័ង-យោ-គៈ-ស័ញ-ញ៉ា] samyouksonhnhea
ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូច្នេះ (័) ជាជំនួសអក្សរសំយោគសម្រាប់ដាក់លើពាក្យបាលីឬសំស្ក្រឹតពួកខ្លះ ដែលប្រើបំប្លែងសំឡេងឱ្យក្លាយល្អៀងពីសូរដើម, កាលបើមិនដាក់ (័) នេះ នាំឱ្យពិបាកថា, ដូចជា ក្ស័យ, ជ័យ, ទ័ល, នង្គ័ល, ន័យ, និស្ស័យ, បច្ច័យ, ពិន័យ, ពិរាល័យ,
(គីមី.) ប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គឬស៊េរីនៃប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គដែលបង្កើតផលិតផលសរីរាង្គសិប្បនិម្មិត :
[ស័ង-យោ-គៈ-សៈ-រ៉ី-រាង] sngoyokeaksakreireang≈
(គីមី.) ប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គឬស៊េរីនៃប្រតិកម្មគីមីសរីរាង្គដែលបង្កើតផលិតផលសរីរាង្គសិប្បនិម្មិត :
សំយោជន = គ្រឿងប្រកបសត្វទុក, ក្រុងសត្វទុកក្នុងទ្រុង។ កិលេស = គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តផ្សេងៗ។ គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តដែលប្រកបសត្វទុក ឬក្រុងសត្វទុកក្នុងភព។
[ស័ង-យោ-ជៈ-ន័ក-កិ-ឡែស] sngoyocheaknkakelaes≈
សំយោជន = គ្រឿងប្រកបសត្វទុក, ក្រុងសត្វទុកក្នុងទ្រុង។ កិលេស = គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តផ្សេងៗ។ គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តដែលប្រកបសត្វទុក ឬក្រុងសត្វទុកក្នុងភព។
កិលេសជាតជាគ្រឿងប្រកបចិត្ត គឺកិលេសរឹងត្អឹងជាគ្រឿងទាក់ឆ្វាក់រួបរឹតដែលអាស្រ័យនៅនឹងចិត្ត។
[ស័ង-យោ-ជៈ-ន័ក-កិ-ឡែស] sngoyocheaknkakelaes≈
កិលេសជាតជាគ្រឿងប្រកបចិត្ត គឺកិលេសរឹងត្អឹងជាគ្រឿងទាក់ឆ្វាក់រួបរឹតដែលអាស្រ័យនៅនឹងចិត្ត។
បុគ្គលដែលបានផ្ដាច់ផ្ដិលកិលេសជាឫសកែវអស់រលីងហើយ ហៅថា អរហន្ត។
[ស័ង-យោ-ជៈ-នៈ] ឬ [ស័ញ-ញ៉ោ-ជៈ-នៈ] samyouchoneak
បុគ្គលដែលបានផ្ដាច់ផ្ដិលកិលេសជាឫសកែវអស់រលីងហើយ ហៅថា អរហន្ត។
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ផ្លែទុំស្ងួតបើត្រាំទឹករីកស្គុយ សាច់ស្កាតៗ ប្រើលាយស្ករបរិភោគជាចំណីត្រជាក់។
[សំ-រ៉ង] samrong
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ផ្លែទុំស្ងួតបើត្រាំទឹករីកស្គុយ សាច់ស្កាតៗ ប្រើលាយស្ករបរិភោគជាចំណីត្រជាក់។
(ម.ព. សម្រាជ)។
[សំ-រ៉ាច] samreach
(ម.ព. សម្រាជ)។
មានទំនងទើបគេថា (ពិតខ្លះ ទេខ្លះ)។
[សំ-រ៉ាម] samream
គ្រឿងខ្ជាំ :
[សំ-រ៉ាម] samream
(ព.ទ.បុ.) ទោសបណ្ដាលពីអ្នកតូចរាលដាលដល់អ្នកធំ។
[សំ-រ៉ាម] samream
មានទំនងទើបគេថា (ពិតខ្លះ ទេខ្លះ)។
ខ្មែរហៅលោហៈមួយប្រភេទកើតអំពីការលាយផ្សំលោហជាតិផ្សេងៗ មានដែក, ស្ពាន់ជាដើម, សន្មតថាជារបស់ត្រជាក់ត្រជំនាំឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍ផ្សេងៗ (ច្រើនសរសេរ សំរឹទ្ធិ ជាង) :
[សំ-រ៉ិត] samruetthor
សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន; ការលូតលាស់, ដុះដាល; ផលសម្រេច។
[សំ-រ៉ិត] samruetthor
ខ្មែរហៅលោហៈមួយប្រភេទកើតអំពីការលាយផ្សំលោហជាតិផ្សេងៗ មានដែក, ស្ពាន់ជាដើម, សន្មតថាជារបស់ត្រជាក់ត្រជំនាំឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍ផ្សេងៗ (ច្រើនសរសេរ សំរឹទ្ធិ ជាង) :
(ម.ព. សំរឹទ្ធ{¥¥}១{££}{¥¥}២{££})។
[សំ-រ៉ិត] samruetthi
(ម.ព. សំរឹទ្ធ១២)។
(ម.ព. សំរឹទ្ធ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សំ-រ៉ិត-ធិ—] samretthi—≈
(ម.ព. សំរឹទ្ធ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ស័កសម្រេច គឺស័ក ១០នៃឆ្នាំដែលជាចុងបំផុតនៃស័កទាំង១០។
[សំ-រ៉ិត-ធី] samruetthi
សេចក្ដីសម្រេច, ការសម្រេចផល, សម្រេចប្រយោជន៍ (ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំរឹទ្ធិ ឬ សំឫទ្ធិ) :
[សំ-រ៉ិត-ធិ-កា] samruetthi
ការសម្រេច, កិច្ចការដែលសម្រេចប្រយោជន៍។
[សំ-រ៉ិត-ធិ-ជោក] samruetthi
ជោគសម្រេចផលប្រយោជន៍។
[សំ-រ៉ិត-ធិ-ជៃ] samruetthi
ជ័យសម្រេច។
[សំ-រ៉ិត-ធិ-ភាប] samruetthi
ភាពនៃសេចក្ដីសម្រេច, ដំណើរសម្រេចប្រយោជន៍។
[សំ-រ៉ិត-ធិ-សាក់] samruetthi
ស័កសម្រេច គឺស័ក ១០នៃឆ្នាំដែលជាចុងបំផុតនៃស័កទាំង១០។
ឱនមុខចុះចាក់ទឹកទទះបន្តិចៗស្រប់ក្បាល ដើម្បីឱ្យបាត់ឈឺក្បាល :
[សំ-រ៉ុង] samrung
ឱនមុខចុះចាក់ទឹកទទះបន្តិចៗស្រប់ក្បាល ដើម្បីឱ្យបាត់ឈឺក្បាល :
ដែលនៅមិនទាន់ស្រិត (ចំពោះតែអង្ករ) :
[សំ-រ៉ូប] samrub
ដែលនៅមិនទាន់ស្រិត (ចំពោះតែអង្ករ) :
សន្សឹមៗ :
[សំ-រៀម] samriem
សន្សឹមៗ :
ដែលមានភាពមិនស៊ីវិល័យ, មិនទាន់សម័យ, ហាក់ដូចជាមកពីស្រុកស្រែ។ ច្រើនប្រើជាពាក្យបន្តុះបង្អាប់ :
[សំ-រ៉ែ] samreae
ដែលមានសម្បុរឆ្នូតខ្មៅវែងៗ :
[សំ-រ៉ែ] samreae
ជាតិមនុស្សអ្នកព្រៃពួកមួយកើតនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :
[សំ-រ៉ែ] samreae
ដែលមានភាពមិនស៊ីវិល័យ, មិនទាន់សម័យ, ហាក់ដូចជាមកពីស្រុកស្រែ។ ច្រើនប្រើជាពាក្យបន្តុះបង្អាប់ :
ពិធីមួយប្រភេទជាឧបកិច្ចឱ្យស្ត្រីមានគ័ភ៌តាំងនៅល្អ (ប្រើចំពោះតែជាមួយនឹងពាក្យ ចង) ថា :
[សំ-រ៉ោង] samroung
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទផ្កាមានក្លិនស្អុយ, គ្រាប់ផ្លែប្រើស្លប្រេងបាន :
[សំ-រ៉ោង] samroung
ពិធីមួយប្រភេទជាឧបកិច្ចឱ្យស្ត្រីមានគ័ភ៌តាំងនៅល្អ (ប្រើចំពោះតែជាមួយនឹងពាក្យ ចង) ថា :
(ព.ប្រ.) ប្រុងមាត់ចាំនិយាយឬចាំឆ្លើយជាដើម។
[សំ-លៀង] samlieng
ចាប់សស្ត្រាសង្កត់មុខដុះលើថ្មរឿយៗឱ្យមានមុខមុត :
[ថ្ម-សំ-លៀង] samlieng
ថ្មសម្រាប់សំលៀងសស្ត្រាមានកាំបិតជាដើម។
[ថ្ម-សំ-លៀង] samlieng
(ព.ប្រ.) ប្រុងមាត់ចាំនិយាយឬចាំឆ្លើយជាដើម។
លោហៈដែលកើតឡើងដោយការលាយលោហៈពីរប្រភេទបញ្ចូលគ្នា ឬដោយការលាយលោហៈជាមួយនឹងសារធាតុមួយផ្សេងទៀត :
[ស័ង-លោ-ហៈ] sngolohak≈
លោហៈដែលកើតឡើងដោយការលាយលោហៈពីរប្រភេទបញ្ចូលគ្នា ឬដោយការលាយលោហៈជាមួយនឹងសារធាតុមួយផ្សេងទៀត :
(ម.ព. សង្វរ)។
[ស័ង-វ៉] samvor
(ម.ព. សង្វរ)។
រត្តិចរ ឬរាត្រីចរ។