ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សំងើច នាម

[សំ-ង៉ើច] samngauch

(ម.ព. សម្ងើច)។

សំងំ កិរិយាសព្ទ ១)

[សំ-ង៉ម់] samngum

នៅស្ងៀមមិនកម្រើកមិនស្ដីនិយាយ :

សំងំ កិរិយាសព្ទ ២)

[សំ-ង៉ម់] samngum

ប្រឹងដេកធ្មេចភ្នែក :

សំចត

ចតឈប់, ឈប់ត្រង់ទីចត, ឈប់សំណាក់ឬសម្រាកក្នុងទីដែលគួរឈប់, ឈប់សម្រាកមួយរយៈពេលខ្លី :

សំចត កិរិយាសព្ទ

[សំ-ចត] samchot

ចតឈប់, ឈប់ត្រង់ទីចត, ឈប់សំណាក់ឬសម្រាកក្នុងទីដែលគួរឈប់, ឈប់សម្រាកមួយរយៈពេលខ្លី :

សំចែ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សំចៃ ថា សំចែសំចៃ គឺសំចៃទុកដោយលាក់លៀប។

សំចែ បុព្វបទ

[សំ-ចែ] samchae

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សំចៃ ថា សំចែសំចៃ គឺសំចៃទុកដោយលាក់លៀប។

សំចៃ

សន្សំផងសំចៃផង, សំចៃអ្វីៗដែលចាំបាច់មិនខ្ជះខ្ជាយ :

សំចៃ កិរិយាសព្ទ

[សំ-ចៃ] samchai

សន្សំទុកខ្លះបម្រុងការ, ប្រើការក្បិតក្បៀតការពារសេចក្ដីខ្វះខាត, លៃលកទុកដាក់ខ្លះមិនឱ្យអស់រលីង :

សំចៃ កិរិយាសព្ទ

[សន់-សំ-សំ-ចៃ] samchai

សន្សំផងសំចៃផង, សំចៃអ្វីៗដែលចាំបាច់មិនខ្ជះខ្ជាយ :

សំច័យ កិរិយាសព្ទ

[សំ-ចៃ] samchai

(ម.ព. សំចៃ)។

សំញៅ ន., កិ.

[សំ-ញ៉ៅ] samnhov

(ម.ព. សំណៅ)។

សំដិល

ហាលខ្យល់, ហាលក្នុងម្លប់ ឬហាលក្នុងទីវាលនៅវេលាដែលមានកម្ដៅព្រះអាទិត្យទន់; ហាលថ្ងៃមួយស្របក់ :

សំដិល កិរិយាសព្ទ

[សំ-ដិល] samdel

ហាលខ្យល់, ហាលក្នុងម្លប់ ឬហាលក្នុងទីវាលនៅវេលាដែលមានកម្ដៅព្រះអាទិត្យទន់; ហាលថ្ងៃមួយស្របក់ :

សំដី

គ្រាប់ដំណាំតូចៗ ដែលស្ពៀតមានតែសំបកឥតសាច់ :

សំដី នាម

[សំ-ដី] samdei

(ម.ព. សម្ដី)។

សំដី នាម

[សំ-ដី] samdei

គ្រាប់ដំណាំតូចៗ ដែលស្ពៀតមានតែសំបកឥតសាច់ :

សំដឹង កិរិយាសព្ទ

[សំ-ដឹង] samdoeng

(ម.ព. សម្ដឹង)។

សំដឺត គុ., ន.

[សំ-ដឺត] samdeut

(ម.ព. សម្ដឺត)។

សំដើង គុ., ន.

[សំ-ដើង] samdaeung

(ម.ព. សម្ដើង)។

សំដែង កិរិយាសព្ទ

[សំ-ដែង] samdaeng

(ម.ព. សម្ដែង)។

សំដោះ នាម

[សំ-ដោះ] samdaoh

(ម.ព. សម្ដោះ)។

សំដៅ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹង សម្ដី ថា សម្ដីសំដៅ គឺសម្ដីដែលសំដៅដាក់ឬសម្ដីបានការ។

សំដៅ កិ., គុ.កិ.

[សំ-ដៅ] samdau

ចំពោះត្រង់, ឆ្ពោះត្រង់, តម្រង់ចំ :

សំដៅ កិ., គុ.កិ.

[សំ-ដី-សំ-ដៅ] samdau

សម្ដីដែលសំដៅដាក់ឬសម្ដីបានការ :

សំដៅ បុព្វបទ

[សំ-ដៅ] samdau

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹង សម្ដី ថា សម្ដីសំដៅ គឺសម្ដីដែលសំដៅដាក់ឬសម្ដីបានការ។

សំដៅតែ

ចំពោះត្រង់, ដៅចោះចំពោះទៅរកអ្នកណាម្នាក់ឬផ្នែកណាមួយ :

សំដៅតែ ធ.

[សំ-ដៅ-តែ] samdavtae≈

ចំពោះត្រង់, ដៅចោះចំពោះទៅរកអ្នកណាម្នាក់ឬផ្នែកណាមួយ :

សំណ នាម

[សំ-ណ] samn

លោហធាតុពួកមួយសាច់ទន់ងាយរលាយ, មានច្រើនបែប :

សំណក នាម ១)

[សំ-ណក] samnok

ស្បែកដែលរសកចេញ :

សំណក នាម ២)

[សំ-ណក] samnok

សំបកដែលសក :

សំណង គុណនាម

[សំ-ណង] samnang

ដែលគេសងឬដែលសងគេ :

សំណង នាម

[សំ-ណង] samnang

ការសង, ប្រាក់ឬរបស់ដែលសង :

សំណង់

គ្រឹះស្ថាន, ប្រាសាទឬស្ពានជាដើមដែលគេបានសង់រួចហើយ :

សំណង់ នាម ១)

[សំ-ណង់] snong

ការសង់, ការកសាង, ការប្រជុំផ្ដុំគ្រឿងសម្ការៈធ្វើឱ្យកើតបានជាលំនៅជាដើម :

សំណង់ នាម ២)

[សំ-ណង់] snong

គ្រឹះស្ថាន, ប្រាសាទឬស្ពានជាដើមដែលគេបានសង់រួចហើយ :

សំណព្វ

ដែលពេញសព្វគ្រប់ក្នុងចិត្ត, ដែលគាប់ចិត្ត, ដែលគាប់គួរ, ដែលឥតមានទាស់អធ្យាស្រ័យ :

សំណព្វ គុណនាម

[សំ-ណប់] samnopvor

ដែលពេញសព្វគ្រប់ក្នុងចិត្ត, ដែលគាប់ចិត្ត, ដែលគាប់គួរ, ដែលឥតមានទាស់អធ្យាស្រ័យ :

សំណល់

(ព.ប្រ.) អស់ជម្រើស (ដូចជាផ្អកសល់) :

សំណល់ ន., គុ. ១)

[សំ-ណល់] samnal

អ្វីៗដែលសល់, ដែលសល់ពីគេ :

សំណល់ នាម ២)

[សំ-ណល់] samnal

ចំនួនដែលសល់ក្រោយការចែក :

សំណល់ នាម ៣)

[សំ-ណល់] samnal

(បរិ.) សារធាតុទាំងឡាយដែលពុំមានតម្លៃតទៅទៀតសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ ហើយត្រូវគេបញ្ចេញចោលទៅក្នុងបរិស្ថាន :

សំណល់ នាម

[សំ-ណល់-ផ្អក] samnal

(ព.ប្រ.) អស់ជម្រើស (ដូចជាផ្អកសល់) :

សំណាក គុណនាម

[សំ-ណាក] samnak

ដែលសាកយកភាពពីបែបដើម :

សំណាក នាម

[សំ-ណាក] samnak

បែបដែលសាក :

សំណាក់

(ម.ព. សម្នាក់{¥¥}១{££} សំណាក់{¥¥}២{££})។

សំណាក់ កិ., ន.

[សំ-ណាក់] somnak

(ម.ព. សម្នាក់១ សំណាក់២)។

សំណាង

មានភ័ព្វព្រេងល្អ, មានបុណ្យភ័ព្វពីព្រេងនាយមក។

សំណាង នាម

[សំ-ណាង] snang

អំពើដែលកសាង, ភ័ព្វព្រេង, ព្រេងពីនាយ :

សំណាង នាម

[មាន-សំ-ណាង] snang

មានភ័ព្វព្រេងល្អ, មានបុណ្យភ័ព្វពីព្រេងនាយមក។

សំណាញ នាម

[សំ-ណាញ] samnanh

អ្វីៗដែលមានសាច់សាញ; មនុស្សសាញ (ម.ប្រ.)។

សំណាញ់

(ព.ប្រ.) ច្បាប់ដែលប្រទាក់ជាក្រឡាដូចជាសំណាញ់ :

សំណាញ់ នាម

[សំ-ណាញ់] samnanh

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ត្បាញដោយខ្សែអំបោះប្រទាក់ជាក្រឡាតូចៗ, ប៉ែកខាងក្រោមរីកញែកធំមានដុំសំណតូចៗ ដោតភ្ជាប់ត្រង់ទីបំផុតជុំវិញ ហៅថា ជើង ប៉ែកខាងលើហៅថា ត្បូង រួមក្របួចចូលជាប់ជាមួយគ្នា, តពីត្បូងនោះ មានខ្សែធំមួយវែង, សម្រាប់ចាប់ឆ្មូលគ្រវែងទៅក្នុងទឹក (ហៅថា បង់) គ្របក្រសោបយ

សំណាញ់ នាម

[ឆ្មា-បង់-សំ-ណាញ់] samnanh

(ព.ប្រ.) ឆ្មាលោតគ្រវែងខ្លួន (ដូចគេបង់សំណាញ់)។

សំណាញ់ នាម

[សំ-ណាញ់-ចុះ-ទឹក] samnanh

(ព.ទ.បុ.) (គង់បានត្រីខ្លះពុំខាន) ធម្មតាកិច្ចការតែចាប់ធ្វើ គង់បានប្រយោជន៍ខ្លះពុំខាន។

សំណាញ់ នាម

[សំ-ណាញ់-ច្បាប់] samnanh

(ព.ប្រ.) ច្បាប់ដែលប្រទាក់ជាក្រឡាដូចជាសំណាញ់ :

សំណាញ់ញាណ

ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់រំពឹងប្រមើលមើលឧបនិស្ស័យសត្វលោកពុំរើសមុខ, ទ្រង់ប្រមើលមើលក្នុងមួយថ្ងៃពីរដង គឺក្នុងវេលាព្រឹកម្ដង ល្ងាចម្ដងជាដរាប :

សំណាញ់ញាណ នាម

[សំ-ណាញ់-ញាន] samnanhonhean

ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់រំពឹងប្រមើលមើលឧបនិស្ស័យសត្វលោកពុំរើសមុខ, ទ្រង់ប្រមើលមើលក្នុងមួយថ្ងៃពីរដង គឺក្នុងវេលាព្រឹកម្ដង ល្ងាចម្ដងជាដរាប :

សំណាដៃ នាម

[សំ-ណា-ដៃ] samnadai

(ម.ព. សម្នាដៃ)។

សំណាត់

អ្វីៗដែលសាត់អណ្ដែតឬរសាត់តាមខ្សែទឹក, តាមកម្លាំងរលកឬក៏ដែលរសាត់ដោយកម្លាំងខ្យល់ :

សំណាត់ នាម

[សំ-ណាត់] samnat

អ្វីៗដែលសាត់អណ្ដែតឬរសាត់តាមខ្សែទឹក, តាមកម្លាំងរលកឬក៏ដែលរសាត់ដោយកម្លាំងខ្យល់ :

សំណាប

(ព.ទ.បុ.) សំណាបល្អ តែងតែយោងដីស្រែឱ្យមានសន្ទូងលូតលាស់ល្អ, បើសំណាបអន់ ទោះបីស្រែមានជី សន្ទូងក៏តែងតែអន់; ប្រុសដែលមានប្រពន្ធត្រឹមត្រូវ ទោះបីក្រីក្រក៏ទ័លក្រល្អមើល, ប្រើប្រពន្ធអន់ ទោះបីប្ដីប៉ិនរកទ្រព្យធនយ៉ាងណា ក៏ពុំអាចឡើងកាន់ឋានៈជាអ្នកគ្រាន់បើបានឡើយ។

សំណាប នាម

[សំ-ណាប] samnab

ស្រូវដែលដុះក្នុងថ្នាលដោយសាប, លុះដល់កាលកំណត់ត្រូវដកយកទៅស្ទូង :

សំណាប នាម

[សំ-ណាប] samnab

(ព.ទ.បុ.) សំណាបល្អ តែងតែយោងដីស្រែឱ្យមានសន្ទូងលូតលាស់ល្អ, បើសំណាបអន់ ទោះបីស្រែមានជី សន្ទូងក៏តែងតែអន់; ប្រុសដែលមានប្រពន្ធត្រឹមត្រូវ ទោះបីក្រីក្រក៏ទ័លក្រល្អមើល, ប្រើប្រពន្ធអន់ ទោះបីប្ដីប៉ិនរកទ្រព្យធនយ៉ាងណា ក៏ពុំអាចឡើងកាន់ឋានៈជាអ្នកគ្រាន់បើបានឡើយ។

សំណាម នាម

[សំ-ណាម] samnam

(ម.ព. សម្នាម)។

សំណាយ នាម

[សំ-ណាយ] samnay≈

(ម.ព. បន្សាយ២)។

សំណិង នាម a

[សំ-ណិង] samneng

(ស.ស.) ទីសម្រាប់សិង :

សំណិង នាម b

[សំ-ណិង] samneng

ឥរិយាបថសិង :

សំណិង គុណនាម

[សំ-ណិង] samneng

ដែលជាទីសម្រាប់សិង :

សំណឹក កិ., ន.

[សំ-ណឹក] samnoek

នឹកឃើញទោសរបស់ខ្លួន, រឭកឃើញកំហុសខ្លួន :

សំណឹក នាម ១)

[សំ-ណឹក] samnoek

កន្លែងដែលសឹក ដែលរិល, ស្នាមដែលសឹក :

សំណឹក នាម ២)

[សំ-ណឹក] samnoek

(បរិ.) ការសឹក, ដំណើរដាច់ចេញនៃភាគល្អិតរបស់សិលាឬដីចេញពីកន្លែងដើម ដោយសារភ្នាក់ងារសំណឹក ដូចជាទឹកនិងខ្យល់ជាដើម :

សំណឹក ឈ.

[សំ-ណឹក] samnoek

បំណាច់; បើបានជា :

សំណុស

អ្វីៗដែលសុស, ដែលអស់រសជាតិ :

សំណុស នាម

[សំ-ណុស] samnos

អ្វីៗដែលសុស, ដែលអស់រសជាតិ :

សំណុំ

(គណិត.) បណ្ដុំនៃវត្ថុដែលកំណត់ដោយលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់។ វត្ថុនីមួយៗនៃសំណុំហៅថា ធាតុនៃសំណុំ :

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ] samnoam

អ្វីៗដែលប្រមូលរួបរួមជាដុំ; ទំហំ :

សំណុំ នាម

[បាយ-សំ-ណុំ] samnoam

បាយដែលវេចខ្ចប់ដោយស្លឹកចេកស្រស់ជាដើម។

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ-ដង-ខ្លួន] samnoam

ទំហំដងខ្លួន។

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ-ដើម] samnoam

ទំហំដើម (ឈើ ...)។

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ] samnoam

(គណិត.) បណ្ដុំនៃវត្ថុដែលកំណត់ដោយលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់។ វត្ថុនីមួយៗនៃសំណុំហៅថា ធាតុនៃសំណុំ :

សំណុំឈីប

(ប.ព.) ក្រុមឈីបដែលធ្វើការរួមគ្នាក្នុងកិច្ចការណាមួយ។

សំណុំឈីប នាម

[សំ-ណុំ-ឈីប] samnoamchhib≈

(ប.ព.) ក្រុមឈីបដែលធ្វើការរួមគ្នាក្នុងកិច្ចការណាមួយ។