ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សោធនៈ នាម

[សោ-ធៈ-នៈ] saotheakneak≈

(ម.ព. សោធន)។

សោបាន

ជណ្ដើរមានរូបនាគ (ជណ្ដើរនាគ) :

សោបាន នាម

[សោ-ប៉ាន] saoban

ជណ្ដើរ; បង្អោង (បា. ប្រើជា សោបាណ ក៏មាន; (ព.កា.) ឬ (រ.ស.) :

សោបាន នាម

[នា-គៈ-សោ-ប៉ាន] saoban

ជណ្ដើរមានរូបនាគ (ជណ្ដើរនាគ) :

សោប៉ត្រោ គុណនាម

[សោ-ប៉ៈ-ត្រោ] saopotrao

(ម.ព. សោត្រោ)។

សោភគ្គ នាម

[សោ-ភ័ក] saophokk

(ម.ព. សៅភាគ្យ)។

សោភណភាព នាម

[សោ-ភៈ-ណៈ-ភាប] ឬ [សោ-ភ័ន-ណៈ-ភាប] saopheaknakpheab]rue[saophnonakpheab≈

ភាពស្រស់ស្អាត លម្អ សម្រស់ :

សោភា

លំអ; ពន្លឺ, ពន្លឺត្រចះ។

សោភា គុណនាម a

[សោ-ភា] sophea

ល្អ; ហ្មត់ហ្មង; ភ្លឺត្រចះ, ត្រចង់; ត្រយង់។

សោភា នាម b

[សោ-ភា] sophea

លំអ; ពន្លឺ, ពន្លឺត្រចះ។

សោភិនី

(ព.សា.) សម្បូណ៌គរគោកយកមិនអស់។

សោភិនី នាម

[សំ-បូ-សោ-ភិ-នី] saophini

(ព.សា.) សម្បូណ៌គរគោកយកមិនអស់។

សោភី នាម

[សោ-ភី] saophi≈

(ម.ព. សោភា)។

សោភ័ណ គុណនាម

[សោ-ភ័ន] saophoan

(ម.ព. សោភ័ន)។

សោភ័ណវិទ្យា

សាខានៃទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីសោភណភាព សណ្ឋាន ចំណូលចិត្ត រួមទាំងសោភណភាពរបស់ធម្មជាតិផង។

សោភ័ណវិទ្យា នាម

[សោ-ភ័ន-វិត-ទ្យា] saophnovittyea≈

សាខានៃទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីសោភណភាព សណ្ឋាន ចំណូលចិត្ត រួមទាំងសោភណភាពរបស់ធម្មជាតិផង។

សោភ័ន

ប្រសើរក្រៃលែង, ល្អកន្លង។

សោភ័ន គុណនាម

[សោ-ភ័ន] saophno≈

ល្អ; ហ្មត់ហ្មង, ល្អកន្លង :

សោភ័ន គុណនាម

[សោ-ភ័ន] saophno≈

ប្រសើរក្រៃលែង, ល្អកន្លង។

សោម

ឈ្មោះផ្ដៅមួយប្រភេទ ដើមធំវែង ច្រើនដុះនៅព្រៃភ្នំ, គេកាត់យកចុងមកសកប្រើជាបន្លែឬស្រុសធ្វើរបោយ :

សោម នាម

[សោម] saom

ព្រះចន្ទ្រ; ព្រះបាទកុវេរៈ; ព្រះសិវៈ; អាកាស; ខ្យល់; ឈ្មោះទឹកអម្រឹតរបស់ពួកទេវតា។

សោម នាម

[សោម] saom

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ មានមើមស្រដៀងនឹងមើមស្ពៃ, សម្រាប់ស្ងោរយកទឹកប្រើជាថ្នាំត្រជាក់ :

សោម នាម

[សោម] saom

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មាននិយាយក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ពួកព្រាហ្មណិកយកសំបកឬស្លឹកមកស្ងោរ ឬក៏ធ្វើដោយបែបណា ដឹងមិនប្រាកដ ប្រើផឹកក្នុងយញ្ញពិធី។

សោម នាម

[សោម] saom

ឈ្មោះផ្ដៅមួយប្រភេទ ដើមធំវែង ច្រើនដុះនៅព្រៃភ្នំ, គេកាត់យកចុងមកសកប្រើជាបន្លែឬស្រុសធ្វើរបោយ :

សោមគ្រោះ នាម

[សោ-ម៉ៈ-គ្រោះ] saomkruoh

គ្រោះល្អ, គ្រោះជា។

សោមនស្ស

ដំណើរទទួលអារម្មណ៍ជាសោមនស្ស។

សោមនស្ស នាម

[សោ-ម៉ៈ-ន័ស] saomnoss

សេចក្ដីសប្បាយចិត្ត, សេចក្ដីរីករាយសប្បាយ; អំណរ :

សោមនស្ស នាម

[សោ-ម៉ៈ-ន័ស-សៈ-វេ-ទៈ-នា] saomnoss

ដំណើរទទួលអារម្មណ៍ជាសោមនស្ស។

សោមពារ នាម

[សោ-ម៉ៈ-ពា] saomopear

ថ្ងៃចន្ទ្រ (ព.កា.) ឬ (ព.ហ.)។

សោមលតា

វល្លិសោម (មានមើមស្រដៀងនឹងមើមស្ពៃ, សម្រាប់ស្ងោរយកទឹកប្រើជាថ្នាំត្រជាក់; ហៅ សោមវល្លិ ក៏បាន)។ ច្រើនអានក្លាយជា សោ-ម៉ៈ-លៈ-តា។

សោមលតា នាម

[សោ-ម៉ៈ-លៈ-ដា] saomolota

វល្លិសោម (មានមើមស្រដៀងនឹងមើមស្ពៃ, សម្រាប់ស្ងោរយកទឹកប្រើជាថ្នាំត្រជាក់; ហៅ សោមវល្លិ ក៏បាន)។ ច្រើនអានក្លាយជា សោ-ម៉ៈ-លៈ-តា។

សោមវល្លិ នាម

[សោ-ម៉ៈ-វាល់] saomvolli

វល្លិសោម (ដូចគ្នានឹង សោមលតា ដែរ)។

សោមវារៈ នាម

[សោ-ម៉ៈ-វា-រៈ] saomveareak

(ម.ព. សោមពារ)។

សោមាន

ទន់, ទន់ល្វន់, ទន់ភ្លន់; កំលោះ, ក្រមុំ :

សោមាន គុណនាម

[សោ-ម៉ាន] saomean

ទន់, ទន់ល្វន់, ទន់ភ្លន់; កំលោះ, ក្រមុំ :

សោយ

ស៊ី, ផឹក (ពាក្យអ្នកសែនខ្មោចឬអ្នកនិយាយទៅរករូបអារក្ស) :

សោយ កិរិយាសព្ទ ១)

[សោយ] saoy

ទទួលរងអារម្មណ៍ជាសុខឬជាទុក្ខ :

សោយ កិរិយាសព្ទ ២)

[សោយ] saoy

(រ.ស.) បរិភោគ, ស៊ី, ផឹក :

សោយ កិរិយាសព្ទ

[សែប-សោយ] saoy

ស៊ី, ផឹក (ពាក្យអ្នកសែនខ្មោចឬអ្នកនិយាយទៅរករូបអារក្ស) :

សោយព្រះទិវង្គត កិរិយាសព្ទ

[សោយ-ព្រះ-ទិ-វង់-គត់] saoypreahtivngokta≈

(រ.ស.) អស់ព្រះជន្ម, ចូលព្រះទិវង្គត។

សោយព្រះពិរាល័យ

(រ.ស.) អស់ព្រះជន្ម, សោយព្រះវិលាល័យ (សម្រាប់ព្រះអគ្គមហេសីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។

សោយព្រះពិរាល័យ កិរិយាសព្ទ

[សោយ-ព្រះ-ពិ-រា-លៃ] saoypreahpirealey≈

(រ.ស.) អស់ព្រះជន្ម, សោយព្រះវិលាល័យ (សម្រាប់ព្រះអគ្គមហេសីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។

សោយរាជ្យ

គ្រងរាជ្យ, បានឡើងជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

សោយរាជ្យ កិរិយាសព្ទ

[សោយ-រាច] saoyreachyor

គ្រងរាជ្យ, បានឡើងជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

សោរពារ នាម

[សោ-រ៉ៈ-ពា] saoropear

ថ្ងៃសៅរ៍ (ព.កា.) ឬ (ព.ហ.)។

សោរវារៈ នាម

[សោ-រ៉ៈ-វា-រៈ] saorakveareak≈

(ម.ព. សោរពារ)។

សោវណ្ណ

ដែលជាមាស, ដែលធ្វើដោយមាស; ដែលវិចិត្រដោយមាស, ដែលទឹបមាស :

សោវណ្ណ គុណនាម

[សោ-វុ័ន] saovonn

ដែលជាមាស, ដែលធ្វើដោយមាស; ដែលវិចិត្រដោយមាស, ដែលទឹបមាស :

សោសិ

(ព.សា.) គម្រក់ពេក, សោកៀ; ដែលមិនបានការ :

សោសិ គុណនាម

[សោ-សិ] saose

(ព.សា.) គម្រក់ពេក, សោកៀ; ដែលមិនបានការ :

សោហ៊ុយ នាម

[សោ-ហ៊ុយ] saohuy

ប្រាក់សម្រាប់ចាយ, តម្លៃចាយប្រើ, ដើមទុន :

សោហ៊ុយ នាម

[សោ-ហ៊ុយ-សោ-ដា] saohuy

សោហ៊ុយរាយរង។

សោឡស

លេខ ១៦ គឺលេខដែលហោរកែនតាម ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំ កំណើតទៅឃើញ ១៦គត់ :

សោឡស គុណនាម

[សោ-ឡស់] saolos

ដប់ប្រាំមួយ (១៦)។

សោឡស នាម

[ឡេក-សោ-ឡស់] saolos

លេខ ១៦ គឺលេខដែលហោរកែនតាម ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំ កំណើតទៅឃើញ ១៦គត់ :

សោះ

មិន ...ឡើយ, ពុំ ...ឡើយ :

សោះ គុណនាម ១)

[សោះ] sos

ដែលអស់រសជាតិ, ដែលស្ងួតក្រៀមក្រទាំងអស់រសជាតិ :

សោះ គុណកិរិយា ២)

[សោះ] sos

ដែលនឿយខ្លាំងស្រាំងខ្លួន; ដែលអស់កម្លាំងល្វើយស្ងួតបំពង់ក :

សោះ គុណកិរិយា

[សោះ] sos

ឥតមានអ្វី, ទទេ; ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ បដិសេធថា :

សោះ ឈ.

[សោះ-តែ] sos

កុំឱ្យតែ :

សោះ គុណកិរិយា

[សោះ-ទេ] sos

មិន ...ទេ; ឯណោះទេ។

សោះ គុណកិរិយា

[សោះ-នឹង] sos

មិនបាច់នឹង, មិនព្រួយនឹង :

សោះ គុណកិរិយា

[សោះ-ឡើយ] sos

មិន ...ឡើយ, ពុំ ...ឡើយ :

សោះកក្រោះ គុណនាម ១)

[សោះ-ក-ក្រោះ] saoahkakroeah≈

សោះក្រៀមក្រទាំង, ក្រៀមក្រោះឥតរសជាតិ, ផ្អោះឥតរសជាតិ :

សោះកក្រោះ គុណនាម ២)

[សោះ-ក-ក្រោះ] saoahkakroeah≈

(ព.ប្រ.) ដែលរម៉ោករម៉ាំងឥតគួរសម :

សោះតើ

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីផ្សេងដោយឡែកពីសេចក្ដីខាងដើម :

សោះតើ គុណកិរិយា

[សោះ-តើ] saoahtaeu≈

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីផ្សេងដោយឡែកពីសេចក្ដីខាងដើម :

សោះសា

ជាស្រឡះ, ជាស្មោះស្មាន :

សោះសា គុណនាម

[សោះ-សា] saoh

ស្មោះស្មាន, ស្រឡះ, ស្រឡះស្រឡំ; ដាច់ស្រេច។

សោះសា គុណនាម

[ជា-សោះ-សា] saoh

ជាស្រឡះ, ជាស្មោះស្មាន :

សោះអង្គើយ គុ.កិ., គុ.

[សោះ-អង់-គើយ] saohngkauy

ជើយ, ព្រងើយ; ល្វើយ; តោះតើយ; ប៉កល្វើយ :

សៅ

ដែលមានសម្បុរមិនបរិសុទ្ធ, ដែលអន់ឬខូចសម្បុរ :

សៅ គុណនាម

[សៅ] sau

ដែលមានសម្បុរមិនបរិសុទ្ធ, ដែលអន់ឬខូចសម្បុរ :

សៅកែ គុ., ន.

[សៅ-កែ] saukae

(ម.ព. សាវកែ)។

សៅគន្ធ

គ្រឿងក្រអូប (ព.កា.) ប្រើក្លាយជា សៅវគន្ធ ក៏មាន)។

សៅគន្ធ នាម

[សៅ-គន់] saukonthor

គ្រឿងក្រអូប (ព.កា.) ប្រើក្លាយជា សៅវគន្ធ ក៏មាន)។

សៅជៃ នាម

[សៅ-ជៃ] sauchey

(ម.ព. សាវជៃ)។

សៅដៅ

(ព.បុ.) ពាយងាយ, ខ្ជីខ្ជា, ផ្ដេសផ្ដាស :

សៅដៅ គុ.កិ., គុ.

[សៅ-ដៅ] saudau

(ព.បុ.) ពាយងាយ, ខ្ជីខ្ជា, ផ្ដេសផ្ដាស :