ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សួង គុណនាម

[ល្អិត-សួង] suong

(ម.ព. ម៉ដ្ឋសួង)។

សួង នាម

[សួង] suong

ឈ្មោះស្មៅទឹកមួយប្រភេទ សណ្ឋានកន្ទាំងហែ តែដើមមានសម្លីខាងក្នុង :

សួង នាម

[សួង] suong

ឈ្មោះម្លូមួយប្រភេទ ស្លឹកវែងៗ :

សួត

អាការៈមួយគូទន្ទឹមគ្នាឆ្វេងស្ដាំនៅក្នុងរាងកាយ ត្រង់ភាគដើមទ្រូង សម្រាប់ដង្ហើមចេញចូល។

សួត នាម

[សួត] surt

អាការៈមួយគូទន្ទឹមគ្នាឆ្វេងស្ដាំនៅក្នុងរាងកាយ ត្រង់ភាគដើមទ្រូង សម្រាប់ដង្ហើមចេញចូល។

សួន

មិនល្មមដល់ការ។

សួន នាម

[សួន] soun

ទីដីមានដាំឈើផ្សេងៗជាលំអ។

សួន នាម

[សួន] soun

ភាគ, ចំណែក; ប៉ែក :

សួន គុណនាម

[សួន] soun

សម, ល្មមដល់ការ :

សួន គុណនាម

[មិន-សួន-ដល់-កា] soun

មិនល្មមដល់ការ។

សួនច្បារ

សួនមានដាំឈើតូចៗ ជាចំណារទាបៗ ដោយសង្កាត់ៗ។

សួនច្បារ នាម

[សួន-ច្បា] suonchba≈

សួនមានដាំឈើតូចៗ ជាចំណារទាបៗ ដោយសង្កាត់ៗ។

សួនសត្វ

សួនមានទ្រុងឬរបងរាំងចិញ្ចឹមសត្វសម្រាប់មើលលេងកម្សាន្តសប្បាយ។

សួនសត្វ នាម

[សួន-ស័ត] suonsta≈

សួនមានទ្រុងឬរបងរាំងចិញ្ចឹមសត្វសម្រាប់មើលលេងកម្សាន្តសប្បាយ។

សួនឧទ្យាន

សួនមានដើមឈើផ្សេងៗ ទាបៗខ្លះ ខ្ពស់ៗខ្លះ ដោយជួរដោយសង្កាត់សម្រាប់ដើរលេងកម្សាន្តសប្បាយ។

សួនឧទ្យាន នាម

[សួន-អ៊ុត-ទ្យាន] suonauttyean≈

សួនមានដើមឈើផ្សេងៗ ទាបៗខ្លះ ខ្ពស់ៗខ្លះ ដោយជួរដោយសង្កាត់សម្រាប់ដើរលេងកម្សាន្តសប្បាយ។

សួយ

(ព.ប្រ.) លះឬប្រគល់ខ្លួនឱ្យតាមតែគេត្រូវការ។

សួយ នាម

[សួយ] suoy

អាករ, មុខអាករ; ពន្ធខ្លួន; ពន្ធដែលត្រូវហូតយកក្នុងទីតំបន់មួយៗ, មុខគយ, មុខភាស៊ី។

សួយ នាម

[សួយ-រៃ] suoy

អាករដែលរៃគ្នាយកទៅជូនឥស្សរជន (ក្នុងសម័យបុរាណ)។

សួយ នាម

[សួយ-សា-អា-ក] suoy

អាករដែលនាំឡើងមានសំបុត្រជាផ្លូវរាជការអមផង។

សួយ នាម

[ស្រុក-សួយ] suoy

(ព.បុ.) ស្រុកដែលត្រូវនាំសួយមកឡើង, ស្រុកចំណុះ។

សួយ កិរិយាសព្ទ

[ឡើង-សួយ] suoy

(ព.បុ.) នាំអាករឡើង តាមកាលកំណត់។

សួយ កិរិយាសព្ទ

[អោយ-សួយ] suoy

(ព.ប្រ.) លះឬប្រគល់ខ្លួនឱ្យតាមតែគេត្រូវការ។

សួរ

សួរឱ្យដឹងអំពីសុខទុក្ខ។

សួរ កិរិយាសព្ទ

[សួ] sur

ពោលពាក្យឆ្ពោះទៅរកអ្នកដទៃឱ្យគេឆ្លើយតប, ឱ្យគេប្រាប់ :

សួរ កិរិយាសព្ទ

[សួ-នាំ] sur

សួរឱ្យណែនាំ។

សួរ កិរិយាសព្ទ

[សួ-មាត់-សួ-ពាក] sur

សួរបញ្ជាក់ឱ្យដឹងថាបាននិយាយមែនឬទេ?។

សួរ កិរិយាសព្ទ

[សួ-សាក] sur

(ម.ព. សាកសួរ)។

សួរ កិរិយាសព្ទ

[សួ-សុក-ទុក] sur

សួរឱ្យដឹងអំពីសុខទុក្ខ។

សួស្ដី

សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាតាំងពីព្រហាមរហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក!

សួស្ដី នាម

[សួស-ស្ដី] ឬ[សួ-ស្ដី] suosdei

សេចក្ដីសុខស្រួល; ការប្រព្រឹត្តទៅស្រួល; សេចក្ដីចម្រើនដោយសុខ; សេចក្ដីសុខចម្រើន, គ្រោះល្អ; ដំណើរមានជោគ :

សួស្ដី នាម

[រា-ត្រី-សួ-ស្ដី] suosdei

សួស្ដីក្នុងវេលាយប់, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាយប់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាយប់!

សួស្ដី នាម

[សា-យ័ន-សួ-ស្ដី] suosdei

សួស្ដីក្នុងវេលារសៀល, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាតាំងពីថ្ងៃត្រង់ដល់ល្ងាច (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលារសៀល!

សួស្ដី នាម

[សាយ-យ៉័ន-សួ-ស្ដី] suosdei

(ម.ព. សាយណ្ហៈ)។

សួស្ដី នាម

[សួ-ស្ដី-ភាប] suosdei

ដូចគ្នានឹង សុវត្ថិភាព។

សួស្ដី នាម

[សួ-ស្ដី-ភ័ទ] suosdei

សេចក្ដីចម្រើនដោយសួស្ដី។

សួស្ដី នាម

[អៈ-រុន-សួ-ស្ដី] suosdei

សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាតាំងពីព្រហាមរហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក!

សួស្ដី!

ពាក្យឱ្យពរគ្នាបានរាល់ពេល (ប្រើតាមសម័យនិយម) :

សួស្ដី! ឧទានសព្ទ

[សួ-ស្ដី] suosdei≈

ពាក្យឱ្យពរគ្នាបានរាល់ពេល (ប្រើតាមសម័យនិយម) :

សួស្តិ៍

ពាក្យសម្រាប់ប្រើតាមប្រពៃណីក្នុងពិធីមង្គលការ នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការ ជាពាក្យដែលអ្នករាំហូតដាវស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់គ្នាក្នុងទីប្រជុំជនថា ជ័យហោង? (មង្គលការនេះប្រកបដោយជោគជ័យហើយឬ?), អ្នកចាស់ទុំឆ្លើយព្រមគ្នាថា ជ័យ!, អ្នករាំស

សួស្តិ៍ នាម

[សួស] suoste

ពាក្យសម្រាប់ប្រើតាមប្រពៃណីក្នុងពិធីមង្គលការ នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការ ជាពាក្យដែលអ្នករាំហូតដាវស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់គ្នាក្នុងទីប្រជុំជនថា ជ័យហោង? (មង្គលការនេះប្រកបដោយជោគជ័យហើយឬ?), អ្នកចាស់ទុំឆ្លើយព្រមគ្នាថា ជ័យ!, អ្នករាំស

សើ

(ម.ព. លូក)។

សើ គុណកិរិយា ១)

[សើ] saeu

យ៉ាងស្ដើងនៅខាងលើ :

សើ គុណកិរិយា ២)

[សើ] saeu

ច្បោលៗ, ទ្រួសៗ, លំៗ :

សើ គុណកិរិយា

[សើ-ក្រោម] saeu

(ម.ព. លូក)។

សើក

បើចន្លោះឫសឈើដែលបែកជាចម្ពាម ទឹកច្រោះជារូងជាជម្រកមច្ឆជាតិក្នុងបឹង ហៅថា រូងគល់ឈើ។ បើឫសឈើបែបនោះដែរ ប៉ុន្តែដុះក្នុងព្រៃរនាមបឹងឬស្ទឹង គេហៅរូងឫសឈើនោះថា រូងរាម, គេនិយាយថា ត្រីចូលជ្រកក្នុងរូងរាម។

សើក នាម ១)

[សើក] saeuk

ឫសឈើឬឫសឫស្សីនៅមាត់បឹងឬមាត់ស្ទឹងដែលដុះចុះទៅក្នុងទឹកចាក់ស្រេះយ៉ាងជិត ប៉ុន្តែស្ដើងប៉ើងរ៉ើងរ៉ើកៗ មានចន្លោះជាស្រទាប់ៗប្រហោងធ្លាក់ស្រោបចុះទៅក្រោម, ជាទីពួនសំងំនៃមច្ឆជាតិឬទីឃជាតិ គឺពស់ទឹកឬអន្ទង់ :

សើក នាម ២)

[សើក] saeuk

បើចន្លោះឫសឈើដែលបែកជាចម្ពាម ទឹកច្រោះជារូងជាជម្រកមច្ឆជាតិក្នុងបឹង ហៅថា រូងគល់ឈើ។ បើឫសឈើបែបនោះដែរ ប៉ុន្តែដុះក្នុងព្រៃរនាមបឹងឬស្ទឹង គេហៅរូងឫសឈើនោះថា រូងរាម, គេនិយាយថា ត្រីចូលជ្រកក្នុងរូងរាម។

សើកត្រើក គុណនាម

[សើក-ត្រើក] saeuktraeuk

ស្ដើងរ៉ើកៗ, ប៉ើងរ៉ើង :

សើកប៉ប្រើក

(ព.ប្រ.) មនុស្សទ័លក្រ, មនុស្សសាបរលាប, ឥតអំណាច។

សើកប៉ប្រើក គុណនាម

[សើក-ប៉-ប្រើក] saeukbabraeuk

ប៉ើងរ៉ើងរ៉ើកៗ, សើកប៉ត្រើក :

សើកប៉ប្រើក នាម

[មៈ-នុស-សើក-ប៉-ប្រើក] saeukbabraeuk

(ព.ប្រ.) មនុស្សទ័លក្រ, មនុស្សសាបរលាប, ឥតអំណាច។

សើកប៉ប្លើក

ដែលមានសណ្ឋានឬអាការៈស្រប៉េកស្រប៉ើកស្ដើងៗ :

សើកប៉ប្លើក គុណនាម

[សើក-ប៉-ប្លើក] saeukboblaeuk

ដែលមានសណ្ឋានឬអាការៈស្រប៉េកស្រប៉ើកស្ដើងៗ :

សើងមម៉ើង

ដែលមិងមាំងដោយទើបភ្ញាក់ពីដេកកំពុងលក់ស៊ប់ :

សើងមម៉ើង គុណកិរិយា

[សើង-ម-ម៉ើង] saeungmomaeung

ដែលមិងមាំងដោយទើបភ្ញាក់ពីដេកកំពុងលក់ស៊ប់ :

សើងម៉ើង គុណកិរិយា

[សើង-ម-ម៉ើង] saeungmomaeung≈

(ម.ព. សើងមម៉ើង)។

សើច

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ស្លឹកទ្រវែងឆែកស្ដួចមួយអន្លើ ក្លិនហាងប្រហើរ ប្រើធ្វើជាគ្រឿងផ្សំឱ្យម្ហូបមុខខ្លះមានរសឆ្ងាញ់, ផ្លែមានសំបកជ្រួញ។ ក្លិនប្រហើរឆួល មានរសហាង ទឹកក្នុងផ្លែមានរសជូរ ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគខ្យល់ ឬប្រើជាគ្រឿងស្លបាន :

សើច កិរិយាសព្ទ

[សើច] serch

ហើបបបូរមាត់លាន់សូរសព្ទតិចឬខ្លាំងចេញរន្ថាន់រអឹកទប់មិនឈ្នះ ព្រោះមានទំនងនាំឱ្យរីករាយរំជួលជ្រួលឃឹកៗឡើងដោយហសិតុប្បាទចិត្ត។

សើច កិរិយាសព្ទ

[ព្រឹក-សើច-ល្ងាច-យំ] serch

(ព.ទ.បុ.) សើចសប្បាយមិនយូរប៉ុន្មាន នឹងបានប្រទះយំវិញពុំខាន (ព្រោះសោមនស្សនិងទោមនស្សជាគូនឹងគ្នា)។

សើច កិរិយាសព្ទ

[សើច-ក្អាក] serch

សើចខ្លាំងឮសូរក្អាក។

សើច កិរិយាសព្ទ

[សើច-ចំ-អក] serch

បញ្ចេញសំឡេងធ្វើជាសើចឡកឡាយឱ្យគេ។

សើច កិរិយាសព្ទ

[សើច-ស្ងួត] serch

ពើធ្វើជាសើចសម្ដែងទឹកមុខស្មើ។

សើច នាម

[សើច] serch

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ស្លឹកទ្រវែងឆែកស្ដួចមួយអន្លើ ក្លិនហាងប្រហើរ ប្រើធ្វើជាគ្រឿងផ្សំឱ្យម្ហូបមុខខ្លះមានរសឆ្ងាញ់, ផ្លែមានសំបកជ្រួញ។ ក្លិនប្រហើរឆួល មានរសហាង ទឹកក្នុងផ្លែមានរសជូរ ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគខ្យល់ ឬប្រើជាគ្រឿងស្លបាន :

សើន

ឋានខ្ពស់ស្រឡះកដោយឥដ្ឋជាដើមសម្រាប់អុជភ្លើងបំភ្លឺជាគ្រឿងចំណាំជ្រុងជ្រោយទន្លេឬសមុទ្រ កុំឱ្យអ្នកដំណើរជើងទឹកវង្វេងផ្លូវក្នុងវេលាយប់ ឬសម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរចេញចូលនៃអ្នកនាំទំនិញរំលងគយ ឬក៏សម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរលបចូលមកនៃពួកបច្ចាមិត្ត :

សើន នាម

[សើន] saeun

ឋានខ្ពស់ស្រឡះកដោយឥដ្ឋជាដើមសម្រាប់អុជភ្លើងបំភ្លឺជាគ្រឿងចំណាំជ្រុងជ្រោយទន្លេឬសមុទ្រ កុំឱ្យអ្នកដំណើរជើងទឹកវង្វេងផ្លូវក្នុងវេលាយប់ ឬសម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរចេញចូលនៃអ្នកនាំទំនិញរំលងគយ ឬក៏សម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរលបចូលមកនៃពួកបច្ចាមិត្ត :

សើម

សើមប៉ប្ដៀច។

សើម គុណនាម

[សើម] saeum

ដែលដាបជ្រាបដោយទឹក, ដែលទទឹកបន្តិចៗ :

សើម គុណនាម

[សើម-គ-គុល] saeum

សើមជោរទឹក, សើមខ្លាំង។

សើម គុណនាម

[សើម-រ-ល] saeum

សើមឡើងរលើប, សើមរលោង។

សើម គុណនាម

[សើម-ល្អៀច] saeum

សើមប៉ប្ដៀច។

សើយ

សើយផងលាត់ផង ឬសើយៗលាត់ៗ។

សើយ កិរិយាសព្ទ

[សើយ] saeuy

ចាប់លើកលាត់ឡើងលើ, លាត់កង្ខើញឡើង :

សើយ កិរិយាសព្ទ

[សើយ-កេ] saeuy

(ព.ប្រ.) ហែកកេរ្តិ៍, សកេរ្តិ៍។

សើយ កិរិយាសព្ទ

[សើយ-លាត់] saeuy

សើយផងលាត់ផង ឬសើយៗលាត់ៗ។

សើរើ

រើតាមស្នើតាមស្រទាប់ឱ្យឃើញជាក់ប្រាកដ, រើសេចក្ដីកំបាំងឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :

សើរើ កិរិយាសព្ទ

[សើ-រើ] saeurau

រើតាមស្នើតាមស្រទាប់ឱ្យឃើញជាក់ប្រាកដ, រើសេចក្ដីកំបាំងឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :

សើរើនិយម

គំនិតចង់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរជំនឿនៅក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយឬសាសនាណាមួយ ជាពិសេសប្រព័ន្ធនយោបាយម៉ាក្សនិយម។

សើរើនិយម នាម

[សើ-រើ-និ-យំ] saeureuniyum≈

គំនិតចង់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរជំនឿនៅក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយឬសាសនាណាមួយ ជាពិសេសប្រព័ន្ធនយោបាយម៉ាក្សនិយម។

សើវ៉ើ

រាយមាយ, ចាប់នេះចាប់នោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា :

សើវ៉ើ គុណនាម

[សើ-វ៉ើ] saeuvaeu

រាយមាយ, ចាប់នេះចាប់នោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា :

សឿង

ស្រណុក; អង់អាច, មោះមុត, ក្លាហាន :

សឿង គុណនាម

[សឿង] soeang

ស្រណុក; អង់អាច, មោះមុត, ក្លាហាន :

សៀ

ចាញ់ប្រៀប; ថយថោក។

សៀ កិរិយាសព្ទ

[សៀ] sie

បង់, លះ, លះបង់, ខូច :

សៀ គុណនាម

[សៀ-ធី] sie

អាប់ឱន, ទន់ថយ។

សៀ កិរិយាសព្ទ

[សៀ-ប្រ-យ៉ោច] sie

បង់ឬខាតប្រយោជន៍។

សៀ គុណនាម

[សៀ-ប្រៀប] sie

ចាញ់ប្រៀប; ថយថោក។

សៀក

សិល្បៈទស្សនីយភាពផ្នែករហស្សកម្ម កាយសម័្ពន្ធ ការសម្ដែងដោយសត្វជាដើម :

សៀក នាម

[សៀក] siek≈

សិល្បៈទស្សនីយភាពផ្នែករហស្សកម្ម កាយសម័្ពន្ធ ការសម្ដែងដោយសត្វជាដើម :

សៀគ្វីអគ្គិសនី

(រូប.) បង្គុំនៃគ្រឿងអគ្គិសនីដែលតភ្ជាប់គ្នាបង្កើតបានជាគន្លងឱ្យចរន្តអគ្គិសនីឆ្លងកាត់។

សៀគ្វីអគ្គិសនី នាម

[សៀ-គ្វី-អ័ក-គិ-សៈ-នី] siekviakkisakni≈

(រូប.) បង្គុំនៃគ្រឿងអគ្គិសនីដែលតភ្ជាប់គ្នាបង្កើតបានជាគន្លងឱ្យចរន្តអគ្គិសនីឆ្លងកាត់។

សៀង

គ្រាប់សណ្ដែកនុះឯងដែលជ្រក់ផ្អាប់ខាប់ ក៏ហៅ សៀង ដែរ។

សៀង នាម

[សៀង] sieng

សំឡេង; (រ.ស.) :

សៀង នាម ១)

[សៀង] sieng

ឈ្មោះសណ្ដែកមួយប្រភេទ ប្រើគ្រាប់ធ្វើជ្រក់ខាប់ :

សៀង នាម ២)

[សៀង] sieng

គ្រាប់សណ្ដែកនុះឯងដែលជ្រក់ផ្អាប់ខាប់ ក៏ហៅ សៀង ដែរ។

សៀត

ឆ្អល់រឹងក្នុងពោះដូចជាមានអ្វីសៀត (ព្រោះស្លាក់ខ្យល់)។