សីល នាម
[សី-ឡៈ-វិ-ប័ត] seil
ការវិនាសសីល, ការដាច់សីល; ការខូចមារយាទល្អ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[សី-ឡៈ-វិ-ប័ត] seil
ការវិនាសសីល, ការដាច់សីល; ការខូចមារយាទល្អ។
[សី-ឡៈ-វិ-សុត] seil
សេចក្ដីបរិសុទ្ធនៃសីល។
[សី-ឡៈ-សៈ-ម៉ា-ទាន] seil
ការទទួលសីល, ការកាន់សីល។
[សី-ឡៈ-សំ-ប័ត] seil
ការបរិបូណ៌ដោយសីល, ការជាប់សីល។
[សី-ឡៈ-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] seil
(ម.ព. សីលសម្បត្តិ)។
[សី-ឡៈ-សា] seil
សីលដែលទុកជាខ្លឹម (របស់សត្វលោក)។
[សី-ឡា-ចា] seil
សីលនិងមារយាទ។
[សី-ឡា-ទិ-គុន] seil
គុណមានសីលជាដើម។
[សី-ឡា-នុស-សៈ-តិ] seil
ការនឹករំពឹងដល់សីល។
(ទស្សនៈ.) គោលការណ៍និងជំនឿអំពីអាកប្បកិរិយាដែលត្រូវនិងខុស អាកប្បកិរិយាស្តង់ដា :
[សី-ឡៈ-ធ័រ] selthor
សីលដែលជាធម៌ (របស់សត្វលោក) ឬ សីលនិងធម៌; កិរិយាមារយាទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់; ដំបូន្មានដែលនាំឱ្យចៀសវាងអំពើអាក្រក់ ហើយឱ្យប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ :
[សី-ឡៈ-ធ័រ] selthor
(ទស្សនៈ.) គោលការណ៍និងជំនឿអំពីអាកប្បកិរិយាដែលត្រូវនិងខុស អាកប្បកិរិយាស្តង់ដា :
(អ.សិ.) បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះភូរិទត្ត នាគរាជ បានបំពេញដោយការរក្សាឧបោសថសីល សូម្បីតែជីវិតក៏ហ៊ានលះបង់។
[សី-ឡៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] seilakbarakmei≈
(អ.សិ.) បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះភូរិទត្ត នាគរាជ បានបំពេញដោយការរក្សាឧបោសថសីល សូម្បីតែជីវិតក៏ហ៊ានលះបង់។
ការប្រកាន់ជឿសីលព្វ័ត (ព.ពុ.) ; ប្រើជា សីលព្វតូបាទានក៏បាន។
[សី-ឡ័ប-ពាត់] seilpvoat
ទម្លាប់និងវត្តប្រតិបត្តិខុសទំនងដែលអ្នកប្រព្រឹត្តជឿថាជាផ្លូវបរិសុទ្ធនាំឱ្យរួចចាកទុក្ខ (ព.ពុ.)។
[សី-ឡ័ប-ពៈ-តៈ-ប៉ៈ-រ៉ា-ម៉ាស] seilpvoat
ការស្ទាបស្ទង់ព្រយុងចិត្តទៅរកសីលព្វ័ត (ព.ពុ.)។
[សី-ឡ័ប-ពៈ-តុ-ប៉ា-ទាន] seilpvoat
ការប្រកាន់ជឿសីលព្វ័ត (ព.ពុ.) ; ប្រើជា សីលព្វតូបាទានក៏បាន។
(ទស្សនៈ.) ការសិក្សាពីអ្វីដែលត្រូវឬខុស នៅក្នុងទង្វើរបស់មនុស្សនិងជាការស្វែងរកជីវិតប្រកបដោយកុសល។ សីលវិជ្ជាសិក្សាជាសំខាន់ទៅលើគោលការណ៍សីលធម៌ ច្បាប់នៃការប្រព្រឹត្តឬប្រព័ន្ធផ្សេងៗដែលគួរត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តតាមយ៉ាងហ្មត់ចត់។ សីលវិជ្ជាកំណត់នូវអ្វីដែលជាការប្រព្រឹត្តល្អនិង
[សិល-វិច-ជា] ឬ [សី-ឡៈ-វិច-ជា] selvichchea]rue[seilakvichchea≈
(ទស្សនៈ.) ការសិក្សាពីអ្វីដែលត្រូវឬខុស នៅក្នុងទង្វើរបស់មនុស្សនិងជាការស្វែងរកជីវិតប្រកបដោយកុសល។ សីលវិជ្ជាសិក្សាជាសំខាន់ទៅលើគោលការណ៍សីលធម៌ ច្បាប់នៃការប្រព្រឹត្តឬប្រព័ន្ធផ្សេងៗដែលគួរត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តតាមយ៉ាងហ្មត់ចត់។ សីលវិជ្ជាកំណត់នូវអ្វីដែលជាការប្រព្រឹត្តល្អនិង
(ទស្សនៈ.) សីលវិជ្ជាមួយប្រភេទដែលសិក្សាអំពីប្រភពនិងអត្ថន័យនៃបញ្ញត្តិទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌។
[សិល-វិច-ជា-ជី-វៈ] ឬ [សី-ឡៈ-វិច-ជា-ជី-វៈ] selvichcheachiveak]rue[seilakvichcheachiveak≈
(ទស្សនៈ.) មែកធាងមួយនៃសីលវិជ្ជាអនុវត្តដែលទាក់ទងនឹងបញ្ហាសីលធម៌ស្ដីពីជីវិតនិងមរណភាព ដែលផ្ដើមចេញពីការស្រាវជ្រាវខាងជីវសាស្ត្រនិងវេជ្ជសាស្ត្រទំនើប ព្រមទាំងការប្រតិបត្តិក្នុងការថែទាំសុខភាព :
[សិល-វិច-ជា-អៈ-ស្តិ-រូប] ឬ [សី-ឡៈ-វិច-ជា-អៈ-ស្តិ-រូប] selvichcheaaaksterub]rue[seilakvichcheaaaksterub≈
(ទស្សនៈ.) សីលវិជ្ជាមួយប្រភេទដែលសិក្សាអំពីប្រភពនិងអត្ថន័យនៃបញ្ញត្តិទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌។
(ម.ព. សីល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សី-ឡា—] seila—≈
(ម.ព. សីល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. សីល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សី-ឡៈ—] seilak—≈
(ម.ព. សីល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ព្រៃសម្រាប់ចោលខ្មោចស្រស់ (តាមទម្លាប់មនុស្សក្នុងសម័យបុរាណយូរហើយ នៅប្រទេសឥណ្ឌា) ; ព្រៃសម្រាប់កប់ខ្មោចស្រស់ (តាមទម្លាប់ក្នុងសម័យឥឡូវ)។
[សី-វៈ-ថិ-កា] seivtheka
ព្រៃសម្រាប់ចោលខ្មោចស្រស់ (តាមទម្លាប់មនុស្សក្នុងសម័យបុរាណយូរហើយ នៅប្រទេសឥណ្ឌា) ; ព្រៃសម្រាប់កប់ខ្មោចស្រស់ (តាមទម្លាប់ក្នុងសម័យឥឡូវ)។
ឈ្នួតក្បាល។
[សី-សៈ] seisak
សំណខ្មៅ; ស័ង្កសី; ស៊ីវិឡាត។ (សំ. ឝីឞ៌) ក្បាល។ ប្រើជាសមណសព្ទ :
[សី-ស័ច-ឆេ-ទៈ-ទោស] seisak
ទោសកាត់ក្បាល (ទោសប្រហារជីវិតដោយកាត់ក)។
[សី-សៈ-តាន] seisak
គ្រឿងការពារក្បាល គឺដួន, មួក។
[សី-សៈ-ត្រាន] seisak
(ម.ព. សីសតាណ)។
[សី-ស័ប-ប៉ៈ-ចាល] seisak
ការអង្រួនក្បាល, ការគ្រវីឬងក់ក្បាល។
[សី-សៈ-រោគ] seisak
រោគឈឺក្បាល, ជំងឺក្បាល។
[សី-សៈ-វេត] seisak
ឈ្នួតក្បាល។
(ម.ព. សីសៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សី-សៈ—] seisak—≈
(ម.ព. សីសៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ព.ប្រ.) បង្អួចរបស់លោកអ្នកមានអានុភាពដូចសីហៈ គឺបង្អួចដំណាក់ឬប្រាសាទរបស់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ឬ បង្អួចមានរង្វង់ដូចជាទ្រង់ជំហរសីហៈ :
[សី-ហៈ-បាញ់-ជ] seihakbanhcho≈
បង្អួចដែលមានរង្វង់ស្រដៀងនឹងជំហរនៃសត្វសីហៈ។
[សី-ហៈ-បាញ់-ជ] seihakbanhcho≈
(ព.ប្រ.) បង្អួចរបស់លោកអ្នកមានអានុភាពដូចសីហៈ គឺបង្អួចដំណាក់ឬប្រាសាទរបស់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ឬ បង្អួចមានរង្វង់ដូចជាទ្រង់ជំហរសីហៈ :
(ព.ប្រ.) លំនាំលីលាឬដំណើរគគាតឥតភ្លឹក។
[សី-ហៈ-ពិ-លាស] seihakpileas≈
ដំណើរនៃសីហៈ។
[សី-ហៈ-ពិ-លាស] seihakpileas≈
(ព.ប្រ.) លំនាំលីលាឬដំណើរគគាតឥតភ្លឹក។
(ម.ព. សីហៈ)។
[សី-ហៈ-រា-សី] seihakreasei≈
(ម.ព. សីហៈ)។
[សី-ហៈ-ឡៈ] seihol
(ម.ព. សិង្ហល)។
(ម.ព. ល្បិចចៅក្រម)។
[សី-ហៈ-លោ] seihalou
(ម.ព. ល្បិចចៅក្រម)។
(ម.ព. សីហល)។
[សី-ហៈ-ឡៈ] seihaklak≈
(ម.ព. សីហល)។
(ព.ប្រ.) ដំណេកដូចជាសីហៈ គឺដំណេកផ្អៀងទៅខាងស្ដាំ ជើងឆ្វេងតម្រួតលើជើងស្ដាំ (បន្ទំព្រះពុទ្ធ) :
[សី-ហៈ-សៃ-យ៉ា] seihaksaiya≈
ដំណេកសីហៈ (កេសរសីហៈដេកផ្អៀងទៅខាងស្ដាំជាដរាប)។
[សី-ហៈ-សៃ-យ៉ា] seihaksaiya≈
(ព.ប្រ.) ដំណេកដូចជាសីហៈ គឺដំណេកផ្អៀងទៅខាងស្ដាំ ជើងឆ្វេងតម្រួតលើជើងស្ដាំ (បន្ទំព្រះពុទ្ធ) :
[សី-ហៈ-ឡៈ] seihal
ដូចគ្នានឹង សីហល ឬ សីហលៈ ដែរ។
(ម.ព. សីហឡ)។
[សី-ហៈ-ឡៈ] seihaklak≈
(ម.ព. សីហឡ)។
ឈ្មោះខែទី ៨តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបសីហៈ។
[សី-ហា] seiha
ឈ្មោះខែទី ៨តាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបសីហៈ។
[សី-ហៈ] seihak
សត្វចតុប្បាទពួកមួយជាម្រឹគមានអំណាចអង់អាច។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា សីហៈ មាន ៤ប្រភេទគឺ ១តិណសីហៈ សីហៈមានសម្បុរប្រផេះ ស៊ីតិណជាតិជាអាហារ; ២កាឡសីហៈ សីហៈមានសម្បុរខ្មៅស៊ីតិណជាតិជាអាហារដែរ; ៣បណ្ឌុសីហៈ សីហៈមានសម្បុរលឿងចាស់ (សម្បុរត្នោត) ស៊ីសាច់សត្វជាអាហារ; ៤កេសរសីហៈ សីហៈ
[សី-ហៈ] seihak
រាសីកំណត់ដោយផ្កាយសីហៈ, ជាឈ្មោះរាសីទី ៥នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ថ្ងៃ ត្រូវគ្នានឹងខែ អាអ៊ូត បារាំងសែស (ទី ៨)។ សព្វថ្ងៃប្រើជា សីហា ជាខែទី ៨ដែរ។
[សី-ហា-សៈ-ណៈ] seihak
(ព.ប្រ.) អាសនៈរបស់លោកអ្នកមានអំណាចដូចជាសីហៈ គឺរាជាសនៈឬរាជបល្ល័ង្ក :
[សី-ហា-សៈ-ណៈ] seihak
អាសនៈមានទ្រង់ទ្រាយដូចរូបសីហៈ, គ្រែរូបសីហៈ។
[បញ់-ចេញ-សី-ហៈ-នាទ] seihak
(ព.ប្រ.) កម្ទរសូរសព្ទឮខ្លាំងៗឥតញញើត, និយាយក្អេងពេញត្រពងមាត់។
[សី-ហៈ-នាត] seihak
សូរសព្ទបន្លឺនៃសីហៈ, សម្រែកសីហៈ។
[សី-ហៈ-វិ-លាស] seihak
(ម.ព. សីហពិលាស)។
[សី-ហៈ-សៃ-យ៉ា] seihak
(ម.ព. សីហសយ្យា)។
(ម.ព. សីហៈ)។
[សី-ហៈ] seihak≈
(ម.ព. សីហៈ)។
(ម.ព. សីហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សី-ហៈ—] seihak—≈
(ម.ព. សីហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. សឹកប្ដឹក)។
[សឹក] soek
រេច, រិល, រលីង ដោយត្រដុស, ដោយកកិត, ដោយសង្កួត ជាដើម :
[សឹក] soek
យ៉ាងរេចរិល, យ៉ាងរលីងដោយត្រដុស, ដោយកកិត, ដោយសង្កួត :
[គោ-លឿន-សឹក-ក] soek
(ព.ទ.បុ.) ចេះច្រើននឿយច្រើន ...។
[ដើ-សឹក-ជើង-ស្ដើង-ផ្លូវ] soek
ដើរទៅមកតាមផ្លូវមួយច្រើនដងរាប់មិនអស់។
[ស្ដី-សឹក-មាត់-សឹក-ក] soek
(សំនួន.) ស្ដីប្រដៅថែមហើយថែមទៀតរឿយៗ។
[សឹក] soek
ផ្លាស់ភេទពីបព្វជិតមកជាគ្រហស្ថ :
[សឹក] soek
ទ័ព, ចម្បាំង :
[ព្យូ-សឹក] soek
បញ្ឆោតកងទ័ពខាងបច្ចាមិត្តដោយឧបាយកល។
[សឹក-សង់-គ្រាម] soek
ចម្បាំង។
[សឹក-ស័ត-ត្រូវ] soek
បច្ចាមិត្ត។
[សឹក-សាម] soek
ទ័ពរាយរង, ទ័ពរាត់រាយ។
[សឹក] soek
(ម.ព. សឹកប្ដឹក)។
ស្ដើងទន់ប៉ប្លឹក :
[សឹក-ប៉-ប្លឹក] soekbobloek
ស្ដើងទន់ប៉ប្លឹក :
ដបកែវមួយប្រភេទ គូទផតកំប៉ោងចូលក្នុង សម្បុរខៀវខ្ចី មានអ្នកខ្លះហៅ សឹក ឬ សឹកប្ដឹក ដែរ។
[សឹក-ប្ដឹក] soekbdoek
ដបមួយប្រភេទធ្វើដោយដីដុតឆ្អិនសាច់រលោង រាងកំប៉ោងខ្លី កស្ដួច សម្រាប់ដាក់ស្រាប៉ាក់ថាវមកពីប្រទេសចិន; ហៅត្រឹមតែ សឹក ក៏បាន (មានច្រើនតែក្នុងសម័យពីដើម)។
[សឹក-ប្ដឹក] soekbdoek
ដបកែវមួយប្រភេទ គូទផតកំប៉ោងចូលក្នុង សម្បុរខៀវខ្ចី មានអ្នកខ្លះហៅ សឹក ឬ សឹកប្ដឹក ដែរ។
[សឹង] serng
រកកល់, រកកល់នឹង, ស្ទើរនឹង :
[សឹង-តែ] serng
រកកល់តែ, ស្ទើរតែ; ក៏បានដែរ :
[សឹម] soem
ចាំដល់; ទើប :
ស្រឡឺកឺ, ភ្លើ, ស្រងើ :
[សឺ] seu
ស្រឡឺកឺ, ភ្លើ, ស្រងើ :
(វេជ្ជ.) បំពង់ធ្វើពីកែវឬប្លាស្ទិកម្យ៉ាង ដែលភ្ជាប់នឹងម្ជុលប្រហោងតូចវែង សម្រាប់ចាក់ថ្នាំបញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ឬបូមឈាមខ្លះចេញពីមនុស្ស :
[សឺ-រ៉ាំង] seuraamng≈
(វេជ្ជ.) បំពង់ធ្វើពីកែវឬប្លាស្ទិកម្យ៉ាង ដែលភ្ជាប់នឹងម្ជុលប្រហោងតូចវែង សម្រាប់ចាក់ថ្នាំបញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ឬបូមឈាមខ្លះចេញពីមនុស្ស :
អ្នកដែលរួចផុតស្រឡះចាក សុ. ចិ. បុ. លិ. គឺអ្នករៀនដែលខ្វះការស្ដាប់, គិត, សួរ, សរសេរកត់ត្រា :
[សុ-ចិ-បុ-លិ] socheboli≈
ស្ដាប់, គិត, សួរ, សរសេរឬកត់ត្រា។ អក្សរសង្ខេបអំពីពាក្យ សុត "ស្ដាប់", ចិន្ត "គិត", បុច្ឆ "សួរ", លិខ "សរសេរ, កត់, ចម្លង", ជាអង្គរបស់អ្នករៀន, បានសេចក្ដីថា "អ្នករៀនលុះតែប្រកបដោយអង្គ ៤គឺ ស្ដាប់, គិត, សួរ, សរសេរ ឬ កត់ត្រា, ចម្លង ទើបអាចនឹងឡើងជាអ្នកចេះគ្រប់គ្រាន់បាន"។
[សុ-ចិ-បុ-លិ-វិ-និ-មុត] sochebolivinimut≈
អ្នកដែលរួចផុតស្រឡះចាក សុ. ចិ. បុ. លិ. គឺអ្នករៀនដែលខ្វះការស្ដាប់, គិត, សួរ, សរសេរកត់ត្រា :