សិលា នាម
[សិ-ឡា-សៈ-ណៈ] selea
អាសនៈថ្ម (យ៉ាងដូចកៅអីថ្មជាដើម)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[សិ-ឡា-សៈ-ណៈ] selea
អាសនៈថ្ម (យ៉ាងដូចកៅអីថ្មជាដើម)។
[សិ-ឡា-សាស-ត្រា] selea
សស្ត្រាដែលធ្វើដោយថ្ម។
[សិ-ឡា-សា] selea
ដែក។
[សិ-ឡា-ស្តំ] selea
សសរថ្ម។
សិលាដែលកើតមកពីបំណែក ឬកម្ទេចកំណត្រូវបានដឹកជញ្ជូនពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត តាមដំណើរនៃសំណឹក ដែលចាក់បង្គរទៅជាស្រទាប់ ហើយបង្ខាំភ្ជាប់គ្នាបានជាសិលាកម្ទេចកំណ :
[សិ-ឡា-កំ-ទេច-កំ-ណ] selakamtechkamna≈
សិលាដែលកើតមកពីបំណែក ឬកម្ទេចកំណត្រូវបានដឹកជញ្ជូនពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត តាមដំណើរនៃសំណឹក ដែលចាក់បង្គរទៅជាស្រទាប់ ហើយបង្ខាំភ្ជាប់គ្នាបានជាសិលាកម្ទេចកំណ :
សិលាកើតពីសិលាម៉ាក់ម៉ាឬសិលាកម្ទេចកំណ ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរវាយភាព (របៀបបផ្គុំភាគល្អិតៗនៃដីឬសិលា ទម្រង់និងសមាសភាពក្រោមអំពើនៃសីតុណ្ហភាពនិងសម្ពាធខ្ពស់ ព្រមទាំងក្រោមអំពើនៃសកម្មភាពគីមីនៅក្នុងជម្រៅដីក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ :
[សិ-ឡា-ប្រែ-កំ-ណើត] selabrekamnaeut≈
សិលាកើតពីសិលាម៉ាក់ម៉ាឬសិលាកម្ទេចកំណ ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរវាយភាព (របៀបបផ្គុំភាគល្អិតៗនៃដីឬសិលា ទម្រង់និងសមាសភាពក្រោមអំពើនៃសីតុណ្ហភាពនិងសម្ពាធខ្ពស់ ព្រមទាំងក្រោមអំពើនៃសកម្មភាពគីមីនៅក្នុងជម្រៅដីក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ :
សិលាកើតពីម៉ាក់ម៉ា (សិលាក្ដៅរលាយនៅក្នុងផែនដី) ដែលចេញមកពីសំបកផែនដី ហើយចុះត្រជាក់និងកករឹង :
[សិ-ឡា-ម៉ាក់-ម៉ា] selamakma≈
សិលាកើតពីម៉ាក់ម៉ា (សិលាក្ដៅរលាយនៅក្នុងផែនដី) ដែលចេញមកពីសំបកផែនដី ហើយចុះត្រជាក់និងកករឹង :
សាខានៃភូគព្ភសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការពិពណ៌នានិងចំណាត់ថ្នាក់សិលា។
[សិ-ឡា-វិត-ទ្យា] selavittyea≈
សាខានៃភូគព្ភសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការពិពណ៌នានិងចំណាត់ថ្នាក់សិលា។
(ម.ព. សិលា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សិ-ឡា—] sela—≈
(ម.ព. សិលា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ភ្នំ; ភ្នំត្រងិល គឺភ្នំថ្មសុទ្ធដែលឥតរុក្ខជាតិឬសូម្បីតែតិណជាតិក៏គ្មានដែរ (សុទ្ធបាសាណបព៌ត)។
[សិ-លុច-ច័យ] seluchchai
ភ្នំ; ភ្នំត្រងិល គឺភ្នំថ្មសុទ្ធដែលឥតរុក្ខជាតិឬសូម្បីតែតិណជាតិក៏គ្មានដែរ (សុទ្ធបាសាណបព៌ត)។
ពាក្យស្លោក; សេចក្ដីសរសើរ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; ពាក្យកាព្យសម្រាប់សូត្រសរសើរគុណ; ឆន្ទ, គាថា ជាភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹត (ច្រើនតែគាថាដែលកំណត់ដោយបាទ ៤ក្នុងបាទមួយៗ មានអក្សរប្រាំបីៗតួ) ; ខ្មែរច្រើនហៅ ស្លោក ជាង។
[សិ-ឡោក] selouk
ពាក្យស្លោក; សេចក្ដីសរសើរ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; ពាក្យកាព្យសម្រាប់សូត្រសរសើរគុណ; ឆន្ទ, គាថា ជាភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹត (ច្រើនតែគាថាដែលកំណត់ដោយបាទ ៤ក្នុងបាទមួយៗ មានអក្សរប្រាំបីៗតួ) ; ខ្មែរច្រើនហៅ ស្លោក ជាង។
ភ្នំហិមពាន្តឬហិមាល័យ :
[សិ-ឡោ-រ៉ស់] selouroskor
ភ្នំហិមពាន្តឬហិមាល័យ :
[សិល-ប៉ៈ] selbor
សិប្បៈ។
[រៀន-សិល] selbor
រៀនសិប្បៈ។
[សិល-ប៉ៈ-កា] selbor
(ម.ព. សិល្បករ)។
[សិល-ប៉ៈ-កា-រិន] selbor
(ម.ព. សិល្បការ)។
[សិល-ប៉ៈ-គ្រឹះ] selbor
(ម.ព. សិល្បសាលា)។
[សិល-ប៉ៈ-ជី-វិ-កា] selbor
(ម.ព. សិប្បជីវិកា)។
[សិល-ប៉ៈ-ជី-វិន] selbor
(ម.ព. សិប្បជីវី)។
[សិល-ប៉ៈ-វិត] selbor
អ្នកចេះសិល្បៈ (សិប្បវិទូ)។
[សិល-ប៉ៈ-វិត-ជា] selbor
ការចេះសិល្បៈ; ចំណេះជាង (សិល្បសាស្ត្រ)។
[សិល-ប៉ៈ-សា-ឡា] selbor
រោងរៀនសិល្បៈ; រោងការ (សិប្បសាលា)។
[សិល-ប៉ៈ-សិក-សា] selbor
ការរៀនសិល្បៈ; ការរៀនធ្វើជាង។
[សិល-ប៉ា-ក] selbor
ទីកើតសិល្បៈ; កន្លែងបង្កើតសិល្បៈ។
[សិ-ល្ប៉ា-គា] selbor
(ម.ព. សិល្បគ្រឹះ)។
[សិល-សាស] selbor
(ម.ព. សិល្បសាស្ត្រ)។
[សិល-សាស-វិត-ទ្យា-កា] selbor
ការចេះសិល្បសាស្ត្រ។ ខ្មែរច្រើនហៅសំដៅចំពោះមន្តអាគមផ្សេងៗ។
អ្នកសិល្បៈ។
[សិល-ប៉ៈ-ក] selbokar
អ្នកសិល្បៈ។
(ម.ព. សិល្បករ)។
[សិល-ប៉ៈ-កា-រិ-នី] selbakkarini≈
(ម.ព. សិល្បករ)។
សំណង់ធំៗមានសារៈសំខាន់ ធ្វើអំពីដែកឬស៊ីម៉ងត៍ :
[សិល-ប៉ៈ-កា] selbakka≈
ផលទាំងឡាយដែលកើតចេញពីស្នាដៃមនុស្ស។
[សិល-ប៉ៈ-កា] selbakka≈
សំណង់ធំៗមានសារៈសំខាន់ ធ្វើអំពីដែកឬស៊ីម៉ងត៍ :
ក្បួនរៀនសិល្បៈ; ចំណេះជាង។
[សិល-ប៉ៈ-សាស] selbaksas≈
តម្រាសម្រាប់រៀនសិល្បៈ។
[សិល-ប៉ៈ-សាស] selbaksas≈
ក្បួនរៀនសិល្បៈ; ចំណេះជាង។
(ម.ព. សិប្បាចារ្យ)។
[សិល-ប៉ា-ចា] selbacha≈
(ម.ព. សិប្បាចារ្យ)។
រូបារម្មណ៍សិល្បៈដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនាបន្ទាប់ពីមានការវិនិច្ឆ័យចំពោះរូបារម្មណ៍ថាល្អឬមិនល្អ សមឬមិនសម ពីរោះឬមិនពីរោះ ជាដើម។
[សិល-ប៉ា-រ៉ម់] selbarmo≈
រូបារម្មណ៍សិល្បៈដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនាបន្ទាប់ពីមានការវិនិច្ឆ័យចំពោះរូបារម្មណ៍ថាល្អឬមិនល្អ សមឬមិនសម ពីរោះឬមិនពីរោះ ជាដើម។
[សិល-ប៉ៈ] selbak≈
របៀបឬបំណិនក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ; កម្រងចំណេះដឹងនិងច្បាប់ទម្លាប់ក្នុងផ្នែកណាមួយ :
[សិល-ប៉ៈ] selbak≈
ការបង្កើតនូវអ្វីដែលប្រកបដោយសោភណភាពនិងអត្ថន័យ ដោយប្រើជំនាញនិងការស្រមៃ។ ទម្រង់ផ្សេងៗនៃសិល្បៈ មានដូចជា វិចិត្រកម្ម, ចម្លាក់, អក្សរសិល្ប៍, តន្ត្រី, ល្ខោន, របាំ ជាដើម :
ទម្រង់សិល្បៈសម្ដែងគ្រប់ប្រភេទ កើតពីការប្រតិបត្តិ ពីទេពកោសល្យនិងការប្រឌិតញាណដ៏អស្ចារ្យរបស់មនុស្សដែលគួរឱ្យរំភើប គួរឱ្យចង់មើល គួរឱ្យចង់ស្តាប់ និងគួរគិត :
[សិល-ប៉ៈ-ទ័ស-សៈ-ណី-យ៉ៈ-ភាប] selbaktsasakneiyakpheab≈
ទម្រង់សិល្បៈសម្ដែងគ្រប់ប្រភេទ កើតពីការប្រតិបត្តិ ពីទេពកោសល្យនិងការប្រឌិតញាណដ៏អស្ចារ្យរបស់មនុស្សដែលគួរឱ្យរំភើប គួរឱ្យចង់មើល គួរឱ្យចង់ស្តាប់ និងគួរគិត :
ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងអំពីរឿងមួយ តាមរយៈពាក្យសម្ដីនិងសកម្មភាពតួអង្គនៅក្នុងសាច់រឿង នៅចំពោះមុខទស្សនិកជន :
[សិល-ប៉ៈ-នា-ដៈ-កាំ] selbakneadakkaam≈
ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងអំពីរឿងមួយ តាមរយៈពាក្យសម្ដីនិងសកម្មភាពតួអង្គនៅក្នុងសាច់រឿង នៅចំពោះមុខទស្សនិកជន :
ទម្រង់នៃសិល្បៈ ដូចជាតន្ត្រី របាំ ល្ខោន ជាដើម ដែលប្រគំ សម្ដែង សម្រាប់បម្រើអ្នកស្ដាប់ ទស្សនិកជន។
[សិល-ប៉ៈ-សំ-ដែង] selbaksamdaeng≈
ទម្រង់នៃសិល្បៈ ដូចជាតន្ត្រី របាំ ល្ខោន ជាដើម ដែលប្រគំ សម្ដែង សម្រាប់បម្រើអ្នកស្ដាប់ ទស្សនិកជន។
ទម្រង់នៃសិល្បៈដែលទាក់ទងនឹងការបង្កើតគំរូឬក៏តំណាងឱ្យអ្វីៗ តួយ៉ាងដូចជាចម្លាក់ វិចិត្រកម្ម និងកុម្ភការភណ្ឌជាដើម។
[សិល-ប៉ៈ-សូន-រូប] selbaksounrub≈
ទម្រង់នៃសិល្បៈដែលទាក់ទងនឹងការបង្កើតគំរូឬក៏តំណាងឱ្យអ្វីៗ តួយ៉ាងដូចជាចម្លាក់ វិចិត្រកម្ម និងកុម្ភការភណ្ឌជាដើម។
(ម.ព. សិល្ប)។
[សិល] sel≈
(ម.ព. សិល្ប)។
វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ណែនាំឬពិនិត្យវាយតម្លៃលើសោភ័ណនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ច្បាប់ឧបទេសជាដើម។
[សិល-វិច-ជា] selvichchea≈
វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ណែនាំឬពិនិត្យវាយតម្លៃលើសោភ័ណនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ច្បាប់ឧបទេសជាដើម។
សិល្បៈ វិធីសាស្ត្រឬមធ្យោបាយផ្សេងៗរបស់អ្នកនិពន្ធក្នុងការសរសេររឿងដើម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកអាន អ្នកស្តាប់ អ្នកទស្សនាឱ្យជក់ចិត្ត ចាប់អារម្មណ៍ទៅតាមដំណើររឿង។
[សិល-វិ-ធី] selvithi≈
សិល្បៈ វិធីសាស្ត្រឬមធ្យោបាយផ្សេងៗរបស់អ្នកនិពន្ធក្នុងការសរសេររឿងដើម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកអាន អ្នកស្តាប់ អ្នកទស្សនាឱ្យជក់ចិត្ត ចាប់អារម្មណ៍ទៅតាមដំណើររឿង។
(ម.ព. សិល្ប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សិល—] sel—≈
(ម.ព. សិល្ប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សិ-វ៉ា—] seva—≈
(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
វមាស, វទឹបមាស។
[សិ-វិ-កា] sevika
វ; គ្រែស្នែង; (រ.ស.) :
[សុ-វ៉ាន់-ណៈ-សិ-វិ-កា] sevika
វមាស, វទឹបមាស។
លំនៅព្រះឥសូរ; ឋានត្រជាក់ត្រជំ។
[សិ-វ៉ៈ] seveak
ត្រជាក់ត្រជំ; ដែលជាសុខ, សុខសប្បាយ, សុខសម្រាន្ត, បរមសុខ, ក្សេម, ក្សេមក្សាន្ត, មានស្រីសួស្ដី; ដែលរុងរឿង, ថ្កើងថ្កាន។
[សិ-វ៉ៈ] seveak
ព្រះឥសូរ; ព្រះនិញ្វន។
[សិ-វុ័ក-ខែត] seveak
ខេត្តដែនឬទីរបស់ព្រះឥសូ; តំបន់ឬទីសុខសប្បាយ។
[សិ-វុ័ក-ក្សែត] seveak
(ម.ព. សិវក្ខេត្ត)។
[សិ-វុ័ក-មុន] seveak
មន្តរបស់ព្រះឥសូរ; មន្តសម្រាប់រម្ងាប់ជំងឺ។
[សិ-វុ័ក-មុន] seveak
(ម.ព. សិវមន្ត)។
[សិ-វុ័ក-មោក] seveak
ធម៌ជាគ្រឿងរួចចាកទុក្ខ នាំឱ្យបានសុខក្សេមក្សាន្ត, អរិយមគ្គ; ស្ថានបរមសុខ, ព្រះនិញ្វន។
[សិ-វុ័ក-រា-ត្រី] seveak
រាត្រីក្សេមក្សាន្ត; ជាឈ្មោះពិធីសម្ពោធរំឭកដល់ព្រះឥសូរ សូមពរស្រីសួស្ដីឱ្យបានសេចក្ដីសុខចម្រើន, គេធ្វើនៅថ្ងៃ ១៤រោចខែផល្គុន ... (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណិកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។
[សិ-វុ័ក-រូប] seveak
រូបព្រះឥសូរ។
[សិ-វុ័ក-លឹង] seveak
លិង្គព្រះឥសូរគឺថ្មដែលគេឆ្លាក់ជារូបអង្គជាតបុរស សន្មតថាជាអង្គជាតរបស់ព្រះឥសូរ សម្រាប់ធ្វើសក្ការបូជាក្រាបសំពះគោរពតាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក, ខ្មែរហៅ លិង្គ ឬអង្គ ជាគូគ្នានឹងថ្មខ្មៅដែលហៅថា ឧមាយោនី ឬ បំពង់ខ្ចី ...។
[សិ-វ៉ា-ឡៃ] seveak
លំនៅព្រះឥសូរ; ឋានត្រជាក់ត្រជំ។
(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សិ-វុ័ក—] sevuk—≈
(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. សិសិរកាល)។
[សិ-សិ-រៈ] sesereak
ត្រជាក់ខ្លាំង, រងា, រងាខ្លាំង។
[សិ-សិ-រៈ] sesereak
រដូវរងាខ្លាំង; ឈ្មោះរដូវទី ៤ក្នុងបែបចែករដូវ ៤ឬឈ្មោះរដូវទី ២ក្នុងបែបចែករដូវ ៦; ហៅ សិសិររដូវ ក៏បាន។
[សិ-សិ-រ៉ៈ-កាល] sesereak
កាលឬសម័យដែលរងាខ្លាំង, វេលារងាខ្លាំង, រដូវរងាខ្លាំង។
[សិ-សិ-រ៉ៈ-មាស] sesereak
ខែរងាខ្លាំង។
[សិ-សិ-រ៉ៈ-សាក់-ម៉ៃ] sesereak
(ម.ព. សិសិរកាល)។
(ម.ព. សិសុពាក្យ)។
[សិ-សុ] seso
តូច; ជំទង់; កូនខ្ចី, កូនតូច, ក្មេងតូច; កូនសត្វ; ពន្លក, លំពង់; ព្រះអាទិត្យដែលទើបរះ។
[សិ-សុ-ក័ល-ប៉ៈ] seso
ដូចជាកូនក្មេង។
[សិ-សុ-កាល] seso
កាលនៅក្មេងមិនទាន់ដឹងក្ដី, វ័យរបស់ក្មេងតូច។
[សិ-សុ-កី-ឡា] seso
(ម.ព. សិសុក្រីឌា)។
[សិ-សុ-ក្រី-ឌា] seso
ល្បែងក្មេង។
[សិ-សុ-ក័ល] seso
(ម.ព. សិសុកល្បៈ)។
[សិ-សុ-ជន់] seso
កូនក្មេង, ពួកក្មេង។