ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សិលា នាម

[សិ-ឡា-សៈ-ណៈ] selea

អាសនៈថ្ម (យ៉ាងដូចកៅអីថ្មជាដើម)។

សិលា នាម

[សិ-ឡា-សាស-ត្រា] selea

សស្ត្រាដែលធ្វើដោយថ្ម។

សិលា នាម

[សិ-ឡា-សា] selea

ដែក។

សិលា នាម

[សិ-ឡា-ស្តំ] selea

សសរថ្ម។

សិលាកម្ទេចកំណ

សិលាដែលកើតមកពីបំណែក ឬកម្ទេចកំណត្រូវបានដឹកជញ្ជូនពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត តាមដំណើរនៃសំណឹក ដែលចាក់បង្គរទៅជាស្រទាប់ ហើយបង្ខាំភ្ជាប់គ្នាបានជាសិលាកម្ទេចកំណ :

សិលាកម្ទេចកំណ នាម

[សិ-ឡា-កំ-ទេច-កំ-ណ] selakamtechkamna≈

សិលាដែលកើតមកពីបំណែក ឬកម្ទេចកំណត្រូវបានដឹកជញ្ជូនពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត តាមដំណើរនៃសំណឹក ដែលចាក់បង្គរទៅជាស្រទាប់ ហើយបង្ខាំភ្ជាប់គ្នាបានជាសិលាកម្ទេចកំណ :

សិលាប្រែកំណើត

សិលាកើតពីសិលាម៉ាក់ម៉ាឬសិលាកម្ទេចកំណ ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរវាយភាព (របៀបបផ្គុំភាគល្អិតៗនៃដីឬសិលា ទម្រង់និងសមាសភាពក្រោមអំពើនៃសីតុណ្ហភាពនិងសម្ពាធខ្ពស់ ព្រមទាំងក្រោមអំពើនៃសកម្មភាពគីមីនៅក្នុងជម្រៅដីក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ :

សិលាប្រែកំណើត នាម

[សិ-ឡា-ប្រែ-កំ-ណើត] selabrekamnaeut≈

សិលាកើតពីសិលាម៉ាក់ម៉ាឬសិលាកម្ទេចកំណ ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរវាយភាព (របៀបបផ្គុំភាគល្អិតៗនៃដីឬសិលា ទម្រង់និងសមាសភាពក្រោមអំពើនៃសីតុណ្ហភាពនិងសម្ពាធខ្ពស់ ព្រមទាំងក្រោមអំពើនៃសកម្មភាពគីមីនៅក្នុងជម្រៅដីក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ :

សិលាម៉ាក់ម៉ា

សិលាកើតពីម៉ាក់ម៉ា (សិលាក្ដៅរលាយនៅក្នុងផែនដី) ដែលចេញមកពីសំបកផែនដី ហើយចុះត្រជាក់និងកករឹង :

សិលាម៉ាក់ម៉ា នាម

[សិ-ឡា-ម៉ាក់-ម៉ា] selamakma≈

សិលាកើតពីម៉ាក់ម៉ា (សិលាក្ដៅរលាយនៅក្នុងផែនដី) ដែលចេញមកពីសំបកផែនដី ហើយចុះត្រជាក់និងកករឹង :

សិលាវិទ្យា

សាខានៃភូគព្ភសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការពិពណ៌នានិងចំណាត់ថ្នាក់សិលា។

សិលាវិទ្យា នាម

[សិ-ឡា-វិត-ទ្យា] selavittyea≈

សាខានៃភូគព្ភសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការពិពណ៌នានិងចំណាត់ថ្នាក់សិលា។

សិលា—

(ម.ព. សិលា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិលា— នាម

[សិ-ឡា—] sela—≈

(ម.ព. សិលា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិលុច្ច័យ

ភ្នំ; ភ្នំត្រងិល គឺភ្នំថ្មសុទ្ធដែលឥតរុក្ខជាតិឬសូម្បីតែតិណជាតិក៏គ្មានដែរ (សុទ្ធបាសាណបព៌ត)។

សិលុច្ច័យ នាម

[សិ-លុច-ច័យ] seluchchai

ភ្នំ; ភ្នំត្រងិល គឺភ្នំថ្មសុទ្ធដែលឥតរុក្ខជាតិឬសូម្បីតែតិណជាតិក៏គ្មានដែរ (សុទ្ធបាសាណបព៌ត)។

សិលោក

ពាក្យស្លោក; សេចក្ដីសរសើរ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; ពាក្យកាព្យសម្រាប់សូត្រសរសើរគុណ; ឆន្ទ, គាថា ជាភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹត (ច្រើនតែគាថាដែលកំណត់ដោយបាទ ៤ក្នុងបាទមួយៗ មានអក្សរប្រាំបីៗតួ) ; ខ្មែរច្រើនហៅ ស្លោក ជាង។

សិលោក នាម

[សិ-ឡោក] selouk

ពាក្យស្លោក; សេចក្ដីសរសើរ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; ពាក្យកាព្យសម្រាប់សូត្រសរសើរគុណ; ឆន្ទ, គាថា ជាភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹត (ច្រើនតែគាថាដែលកំណត់ដោយបាទ ៤ក្នុងបាទមួយៗ មានអក្សរប្រាំបីៗតួ) ; ខ្មែរច្រើនហៅ ស្លោក ជាង។

សិលោរស្ក នាម

[សិ-ឡោ-រ៉ស់] selouroskor

ភ្នំហិមពាន្តឬហិមាល័យ :

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ] selbor

សិប្បៈ។

សិល្ប កិរិយាសព្ទ

[រៀន-សិល] selbor

រៀនសិប្បៈ។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-កា] selbor

(ម.ព. សិល្បករ)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-កា-រិន] selbor

(ម.ព. សិល្បការ)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-គ្រឹះ] selbor

(ម.ព. សិល្បសាលា)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-ជី-វិ-កា] selbor

(ម.ព. សិប្បជីវិកា)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-ជី-វិន] selbor

(ម.ព. សិប្បជីវី)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-វិត] selbor

អ្នកចេះសិល្បៈ (សិប្បវិទូ)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-វិត-ជា] selbor

ការចេះសិល្បៈ; ចំណេះជាង (សិល្បសាស្ត្រ)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-សា-ឡា] selbor

រោងរៀនសិល្បៈ; រោងការ (សិប្បសាលា)។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ៈ-សិក-សា] selbor

ការរៀនសិល្បៈ; ការរៀនធ្វើជាង។

សិល្ប នាម

[សិល-ប៉ា-ក] selbor

ទីកើតសិល្បៈ; កន្លែងបង្កើតសិល្បៈ។

សិល្ប នាម

[សិ-ល្ប៉ា-គា] selbor

(ម.ព. សិល្បគ្រឹះ)។

សិល្ប នាម

[សិល-សាស] selbor

(ម.ព. សិល្បសាស្ត្រ)។

សិល្ប នាម

[សិល-សាស-វិត-ទ្យា-កា] selbor

ការចេះសិល្បសាស្ត្រ។ ខ្មែរច្រើនហៅសំដៅចំពោះមន្តអាគមផ្សេងៗ។

សិល្បការ្យ

សំណង់ធំៗមានសារៈសំខាន់ ធ្វើអំពីដែកឬស៊ីម៉ងត៍ :

សិល្បការ្យ នាម ១)

[សិល-ប៉ៈ-កា] selbakka≈

ផលទាំងឡាយដែលកើតចេញពីស្នាដៃមនុស្ស។

សិល្បការ្យ នាម ២)

[សិល-ប៉ៈ-កា] selbakka≈

សំណង់ធំៗមានសារៈសំខាន់ ធ្វើអំពីដែកឬស៊ីម៉ងត៍ :

សិល្បារម្មណ៍

រូបារម្មណ៍សិល្បៈដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនាបន្ទាប់ពីមានការវិនិច្ឆ័យចំពោះរូបារម្មណ៍ថាល្អឬមិនល្អ សមឬមិនសម ពីរោះឬមិនពីរោះ ជាដើម។

សិល្បារម្មណ៍ នាម

[សិល-ប៉ា-រ៉ម់] selbarmo≈

រូបារម្មណ៍សិល្បៈដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនាបន្ទាប់ពីមានការវិនិច្ឆ័យចំពោះរូបារម្មណ៍ថាល្អឬមិនល្អ សមឬមិនសម ពីរោះឬមិនពីរោះ ជាដើម។

សិល្បៈ នាម

[សិល-ប៉ៈ] selbak≈

របៀបឬបំណិនក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ; កម្រងចំណេះដឹងនិងច្បាប់ទម្លាប់ក្នុងផ្នែកណាមួយ :

សិល្បៈ នាម

[សិល-ប៉ៈ] selbak≈

ការបង្កើតនូវអ្វីដែលប្រកបដោយសោភណភាពនិងអត្ថន័យ ដោយប្រើជំនាញនិងការស្រមៃ។ ទម្រង់ផ្សេងៗនៃសិល្បៈ មានដូចជា វិចិត្រកម្ម, ចម្លាក់, អក្សរសិល្ប៍, តន្ត្រី, ល្ខោន, របាំ ជាដើម :

សិល្បៈទស្សនីយភាព

ទម្រង់សិល្បៈសម្ដែងគ្រប់ប្រភេទ កើតពីការប្រតិបត្តិ ពីទេពកោសល្យនិងការប្រឌិតញាណដ៏អស្ចារ្យរបស់មនុស្សដែលគួរឱ្យរំភើប គួរឱ្យចង់មើល គួរឱ្យចង់ស្តាប់ និងគួរគិត :

សិល្បៈទស្សនីយភាព នាម

[សិល-ប៉ៈ-ទ័ស-សៈ-ណី-យ៉ៈ-ភាប] selbaktsasakneiyakpheab≈

ទម្រង់សិល្បៈសម្ដែងគ្រប់ប្រភេទ កើតពីការប្រតិបត្តិ ពីទេពកោសល្យនិងការប្រឌិតញាណដ៏អស្ចារ្យរបស់មនុស្សដែលគួរឱ្យរំភើប គួរឱ្យចង់មើល គួរឱ្យចង់ស្តាប់ និងគួរគិត :

សិល្បៈនាដកម្ម

ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងអំពីរឿងមួយ តាមរយៈពាក្យសម្ដីនិងសកម្មភាពតួអង្គនៅក្នុងសាច់រឿង នៅចំពោះមុខទស្សនិកជន :

សិល្បៈនាដកម្ម នាម

[សិល-ប៉ៈ-នា-ដៈ-កាំ] selbakneadakkaam≈

ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងអំពីរឿងមួយ តាមរយៈពាក្យសម្ដីនិងសកម្មភាពតួអង្គនៅក្នុងសាច់រឿង នៅចំពោះមុខទស្សនិកជន :

សិល្បៈសម្ដែង

ទម្រង់នៃសិល្បៈ ដូចជាតន្ត្រី របាំ ល្ខោន ជាដើម ដែលប្រគំ សម្ដែង សម្រាប់បម្រើអ្នកស្ដាប់ ទស្សនិកជន។

សិល្បៈសម្ដែង នាម

[សិល-ប៉ៈ-សំ-ដែង] selbaksamdaeng≈

ទម្រង់នៃសិល្បៈ ដូចជាតន្ត្រី របាំ ល្ខោន ជាដើម ដែលប្រគំ សម្ដែង សម្រាប់បម្រើអ្នកស្ដាប់ ទស្សនិកជន។

សិល្បៈសូនរូប

ទម្រង់នៃសិល្បៈដែលទាក់ទងនឹងការបង្កើតគំរូឬក៏តំណាងឱ្យអ្វីៗ តួយ៉ាងដូចជាចម្លាក់ វិចិត្រកម្ម និងកុម្ភការភណ្ឌជាដើម។

សិល្បៈសូនរូប នាម

[សិល-ប៉ៈ-សូន-រូប] selbaksounrub≈

ទម្រង់នៃសិល្បៈដែលទាក់ទងនឹងការបង្កើតគំរូឬក៏តំណាងឱ្យអ្វីៗ តួយ៉ាងដូចជាចម្លាក់ វិចិត្រកម្ម និងកុម្ភការភណ្ឌជាដើម។

សិល្ប៍វិជ្ជា

វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ណែនាំឬពិនិត្យវាយតម្លៃលើសោភ័ណនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ច្បាប់ឧបទេសជាដើម។

សិល្ប៍វិជ្ជា នាម

[សិល-វិច-ជា] selvichchea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ណែនាំឬពិនិត្យវាយតម្លៃលើសោភ័ណនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ច្បាប់ឧបទេសជាដើម។

សិល្ប៍វិធី

សិល្បៈ វិធីសាស្ត្រឬមធ្យោបាយផ្សេងៗរបស់អ្នកនិពន្ធក្នុងការសរសេររឿងដើម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកអាន អ្នកស្តាប់ អ្នកទស្សនាឱ្យជក់ចិត្ត ចាប់អារម្មណ៍ទៅតាមដំណើររឿង។

សិល្ប៍វិធី នាម

[សិល-វិ-ធី] selvithi≈

សិល្បៈ វិធីសាស្ត្រឬមធ្យោបាយផ្សេងៗរបស់អ្នកនិពន្ធក្នុងការសរសេររឿងដើម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកអាន អ្នកស្តាប់ អ្នកទស្សនាឱ្យជក់ចិត្ត ចាប់អារម្មណ៍ទៅតាមដំណើររឿង។

សិល្ប—

(ម.ព. សិល្ប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិល្ប— នាម

[សិល—] sel—≈

(ម.ព. សិល្ប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិវា—

(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិវា— នាម

[សិ-វ៉ា—] seva—≈

(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិវិកា នាម

[សិ-វិ-កា] sevika

វ; គ្រែស្នែង; (រ.ស.) :

សិវិកា នាម

[សុ-វ៉ាន់-ណៈ-សិ-វិ-កា] sevika

វមាស, វទឹបមាស។

សិវៈ

លំនៅព្រះឥសូរ; ឋានត្រជាក់ត្រជំ។

សិវៈ គុណនាម

[សិ-វ៉ៈ] seveak

ត្រជាក់ត្រជំ; ដែលជាសុខ, សុខសប្បាយ, សុខសម្រាន្ត, បរមសុខ, ក្សេម, ក្សេមក្សាន្ត, មានស្រីសួស្ដី; ដែលរុងរឿង, ថ្កើងថ្កាន។

សិវៈ នាម

[សិ-វ៉ៈ] seveak

ព្រះឥសូរ; ព្រះនិញ្វន។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-ខែត] seveak

ខេត្តដែនឬទីរបស់ព្រះឥសូ; តំបន់ឬទីសុខសប្បាយ។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-ក្សែត] seveak

(ម.ព. សិវក្ខេត្ត)។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-មុន] seveak

មន្តរបស់ព្រះឥសូរ; មន្តសម្រាប់រម្ងាប់ជំងឺ។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-មុន] seveak

(ម.ព. សិវមន្ត)។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-មោក] seveak

ធម៌ជាគ្រឿងរួចចាកទុក្ខ នាំឱ្យបានសុខក្សេមក្សាន្ត, អរិយមគ្គ; ស្ថានបរមសុខ, ព្រះនិញ្វន។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-រា-ត្រី] seveak

រាត្រីក្សេមក្សាន្ត; ជាឈ្មោះពិធីសម្ពោធរំឭកដល់ព្រះឥសូរ សូមពរស្រីសួស្ដីឱ្យបានសេចក្ដីសុខចម្រើន, គេធ្វើនៅថ្ងៃ ១៤រោចខែផល្គុន ... (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណិកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-រូប] seveak

រូបព្រះឥសូរ។

សិវៈ នាម

[សិ-វុ័ក-លឹង] seveak

លិង្គព្រះឥសូរគឺថ្មដែលគេឆ្លាក់ជារូបអង្គជាតបុរស សន្មតថាជាអង្គជាតរបស់ព្រះឥសូរ សម្រាប់ធ្វើសក្ការបូជាក្រាបសំពះគោរពតាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក, ខ្មែរហៅ លិង្គ ឬអង្គ ជាគូគ្នានឹងថ្មខ្មៅដែលហៅថា ឧមាយោនី ឬ បំពង់ខ្ចី ...។

សិវៈ នាម

[សិ-វ៉ា-ឡៃ] seveak

លំនៅព្រះឥសូរ; ឋានត្រជាក់ត្រជំ។

សិវ—

(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិវ— នាម

[សិ-វុ័ក—] sevuk—≈

(ម.ព. សិវៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សិសិរៈ គុណនាម

[សិ-សិ-រៈ] sesereak

ត្រជាក់ខ្លាំង, រងា, រងាខ្លាំង។

សិសិរៈ នាម

[សិ-សិ-រៈ] sesereak

រដូវរងាខ្លាំង; ឈ្មោះរដូវទី ៤ក្នុងបែបចែករដូវ ៤ឬឈ្មោះរដូវទី ២ក្នុងបែបចែករដូវ ៦; ហៅ សិសិររដូវ ក៏បាន។

សិសិរៈ នាម

[សិ-សិ-រ៉ៈ-កាល] sesereak

កាលឬសម័យដែលរងាខ្លាំង, វេលារងាខ្លាំង, រដូវរងាខ្លាំង។

សិសិរៈ នាម

[សិ-សិ-រ៉ៈ-មាស] sesereak

ខែរងាខ្លាំង។

សិសិរៈ នាម

[សិ-សិ-រ៉ៈ-សាក់-ម៉ៃ] sesereak

(ម.ព. សិសិរកាល)។

សិសុ គុ., ន.

[សិ-សុ] seso

តូច; ជំទង់; កូនខ្ចី, កូនតូច, ក្មេងតូច; កូនសត្វ; ពន្លក, លំពង់; ព្រះអាទិត្យដែលទើបរះ។

សិសុ គុណនាម

[សិ-សុ-ក័ល-ប៉ៈ] seso

ដូចជាកូនក្មេង។

សិសុ នាម

[សិ-សុ-កាល] seso

កាលនៅក្មេងមិនទាន់ដឹងក្ដី, វ័យរបស់ក្មេងតូច។

សិសុ នាម

[សិ-សុ-កី-ឡា] seso

(ម.ព. សិសុក្រីឌា)។

សិសុ នាម

[សិ-សុ-ក្រី-ឌា] seso

ល្បែងក្មេង។

សិសុ គុណនាម

[សិ-សុ-ក័ល] seso

(ម.ព. សិសុកល្បៈ)។

សិសុ នាម

[សិ-សុ-ជន់] seso

កូនក្មេង, ពួកក្មេង។