ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សារោជ នាម

[សា-រ៉ោច] sarouch

(ម.ព. សរោជ)។

សារៈ នាម

[សា-រ៉ៈ] sarak≈

(ម.ព. សារ១)។

សារ៉ាវ៉ាន់

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់ញាប់។

សារ៉ាវ៉ាន់ នាម

[សា-រ៉ា-វ៉ាន់] saravan≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់ញាប់។

សារ—

(ម.ព. សារ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារ— នាម

[សា-រ៉ៈ—] sarak—≈

(ម.ព. សារ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាល នាម ១)

[សាល] sal

សាលា; រោងធំ, បន្ទប់ធំ។

សាល នាម ២)

[សាល] sal

ខ្មែរសម័យពីដើមហៅចំពោះតែ "សាលាជំនុំក្ដី" :

សាល នាម

[សាល-ក្រំ] sal

សំបុត្រសម្រេចសេចក្ដីដែលចៅក្រមប្រគល់ឱ្យគូក្ដីអ្នកឈ្នះ កាន់រក្សាទុកជាសម្គាល់ (ពាក្យធម្មតាហៅ សានក្រម)។

សាល នាម

[សាល-ដន់-ត្រី] sal

សាលបង្រៀនភ្លេង; សាលជាទីប្រគំតន្ត្រី, រោងសម្រាប់សម្ដែងរបាំផ្សេងៗ។

សាល នាម

[សាល-សន់-និ-សិត] sal

សាលសម្រាប់ប្រជុំធ្វើសន្និសីទ។

សាលចតុម្មុខ

ឈ្មោះមហាសាលមួយខ្នងឋិតនៅក្បែរ មាត់ទន្លេចតុម្មុខ ក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញ មានទ្រង់ទ្រាយល្អប្លែកតាមសម័យនិយម ដោយស្នាដៃនៃវិស្វករខ្មែរ, ជាសាលសម្រាប់ប្រើការបានច្រើនពិធីមានការប្រជុំធ្វើសន្និសីទធំៗនិងមហោស្រពពិសេសម្ដងម្កាលជាដើម, សាលចតុម្មុខ នេះកើតមានឡើងក្នុងសម័យរាជរដ្ឋាភ

សាលចតុម្មុខ នាម

[សាល-ចៈ-តុម-មុក] salchotommukh

ឈ្មោះមហាសាលមួយខ្នងឋិតនៅក្បែរ មាត់ទន្លេចតុម្មុខ ក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញ មានទ្រង់ទ្រាយល្អប្លែកតាមសម័យនិយម ដោយស្នាដៃនៃវិស្វករខ្មែរ, ជាសាលសម្រាប់ប្រើការបានច្រើនពិធីមានការប្រជុំធ្វើសន្និសីទធំៗនិងមហោស្រពពិសេសម្ដងម្កាលជាដើម, សាលចតុម្មុខ នេះកើតមានឡើងក្នុងសម័យរាជរដ្ឋាភ

សាលដីកា

(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាជម្រះក្ដីជាន់ខ្ពស់ដែលមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមទម្រង់ច្បាប់បានកំណត់។

សាលដីកា នាម

[សាល-ដី-កា] saldeika≈

(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាជម្រះក្ដីជាន់ខ្ពស់ដែលមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមទម្រង់ច្បាប់បានកំណត់។

សាលពិព័រណ៍

រោងធំ ឬអគារដែលមានដាក់តាំងរបស់ផ្សេងៗជារបៀបមានលំអបង្ហាញឱ្យមហាជនមើល :

សាលពិព័រណ៍ នាម

[សាល-ពិ-ព័រ] salpipro≈

រោងធំ ឬអគារដែលមានដាក់តាំងរបស់ផ្សេងៗជារបៀបមានលំអបង្ហាញឱ្យមហាជនមើល :

សាលព្រឹក្ស

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកវែងៗ ស្រួចៗ ជាឈើធំ មានផ្កាចេញទងពីតួដើម និងពីមែកធំៗ ផ្កាមូលៗធំៗ (មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងនាគម៉ុងសាយចិន) សម្បុរក្រហមលាយលឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ រីកហើយឆាប់រោយទៅវិញ ជ្រុះត្របកនិងកេសរមករោយរាយលើផែនដី ផ្លែមូលៗធំៗជាងផ្លែក្របៅ ក្នុងមួយឆ្នាំៗជ្រុះស្លឹក

សាលព្រឹក្ស នាម

[សាល-ឡៈ-ព្រឹក] salprueksar

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកវែងៗ ស្រួចៗ ជាឈើធំ មានផ្កាចេញទងពីតួដើម និងពីមែកធំៗ ផ្កាមូលៗធំៗ (មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងនាគម៉ុងសាយចិន) សម្បុរក្រហមលាយលឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ រីកហើយឆាប់រោយទៅវិញ ជ្រុះត្របកនិងកេសរមករោយរាយលើផែនដី ផ្លែមូលៗធំៗជាងផ្លែក្របៅ ក្នុងមួយឆ្នាំៗជ្រុះស្លឹក

សាលា

ផ្ទះ, មន្ទីរ; រោង។

សាលា នាម

[សា-ឡា] sla

ផ្ទះ, មន្ទីរ; រោង។

សាលាគរុកោសល្យ

សាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគរុសិស្សសម្រាប់បង្រៀននៅកម្រិតបឋមសិក្សាតាមខេត្តនិងរាជធានី :

សាលាគរុកោសល្យ នាម

[សា-ឡា-គៈ-រុ-កោ-សល់] salakeakrukaoslo≈

គ្រឹះស្ថានសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជានានាទាក់ទងនឹងការបង្រៀន និង ការរៀនដល់គរុសិស្ស គរុនិស្សិត ឬ សិក្ខាកាមជាគ្រូបង្រៀន :

សាលាគរុកោសល្យ នាម

[សា-ឡា-គៈ-រុ-កោ-សល់-និង-វិ-ក្រឹ-តៈ-កា] salakeakrukaosloningvikroetakka≈

សាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគរុសិស្សសម្រាប់បង្រៀននៅកម្រិតបឋមសិក្សាតាមខេត្តនិងរាជធានី :

សាលាជម្រះក្ដី

(ច្ប.) សាលាសម្រាប់កាត់រឿងក្ដី រួមមានសាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ និងតុលាការកំពូល។

សាលាជម្រះក្ដី នាម

[សា-ឡា-ជំ-រះ-ក្ដី] salachumreahkdei≈

(ច្ប.) សាលាសម្រាប់កាត់រឿងក្ដី រួមមានសាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ និងតុលាការកំពូល។

សាលាជំនុំ

មន្ទីរសម្រាប់ធ្វើការជំនុំក្ដី, មន្ទីរតុលាការ។

សាលាជំនុំ នាម

[សា-ឡា-ជំ-នុំ] salachumnuum≈

មន្ទីរសម្រាប់ធ្វើការជំនុំក្ដី, មន្ទីរតុលាការ។

សាលាដ

សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹករួញក្រញាញ់ ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់ :

សាលាដ នាម ១)

[សា-ឡាត] salead

ម្ហូបញាំបារាំង ឬបន្លែផ្សេងៗដែលប្រើជាញាំបាន។

សាលាដ នាម ២)

[សា-ឡាត] salead

ខ្មែរហៅចំពោះតែស្ពៃមួយប្រភេទ ដែលហៅ ស្ពៃញាំ ឬ ស្ពៃស ក៏បាន :

សាលាដ នាម

[សា-ឡាត-ក្ដោប] salead

សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹកក្ដោបចូលគ្នាជាដុំមូល ប៉ុន្តែមានស្លឹកស្ដើងជាងស្ពៃក្ដោប ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់បាន :

សាលាដ នាម

[សា-ឡាត-ក្រ-ញ៉ាញ់] salead

សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹករួញក្រញាញ់ ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់ :

សាលាដំបូង

មន្ទីរសម្រាប់ជំនុំក្ដី ជាដំបូងបង្អស់ក្នុងក្រុងនិងក្នុងខេត្តក្រៅ, មន្ទីរតុលាការថ្នាក់ដំបូង។

សាលាដំបូង នាម

[សា-ឡា-ដំ-បូង] saladamboung≈

មន្ទីរសម្រាប់ជំនុំក្ដី ជាដំបូងបង្អស់ក្នុងក្រុងនិងក្នុងខេត្តក្រៅ, មន្ទីរតុលាការថ្នាក់ដំបូង។

សាលាទិសាបាមោក្ខ

រោងរៀនរបស់អាចារ្យធំនោះហៅថា សាលាទិសាបាមោក្ខ ឬរោងរៀនទិសាបាមោក្ខ។

សាលាទិសាបាមោក្ខ នាម

[សា-ឡា-ទិ-សា-ប៉ា-ម៉ោក] salatisabamaok≈

រោងរៀនរបស់អាចារ្យធំនោះហៅថា សាលាទិសាបាមោក្ខ ឬរោងរៀនទិសាបាមោក្ខ។

សាលាបឋមសិក្សា នាម

[សា-ឡា-ប៉ៈ-ឋំ-សិក-សា] ឬ [សា-ឡា-ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-សិក-សា] salabakthamseksa]rue[salabakthakmakseksa≈

សាលារៀនចំណេះទូទៅចាប់ពីថ្នាក់ទី១ដល់ថា្នក់ទី៦:

សាលាមត្តេយ្យសិក្សា នាម

[សា-ឡា-ម័ត-តៃ-សិក-សា] ឬ [សា-ឡា-ម័ត-តៃ-យ៉ៈ-សិក-សា] salamtataiseksa]rue[salamtataiyakseksa≈

សាលារៀនសម្រាប់កុមារតូចៗមុនដល់អាយុចូលរៀនថ្នាក់ទី១:

សាលាមធ្យមសិក្សា នាម

[សា-ឡា-មៈ-ធ្យំ-សិក-សា] ឬ [សា-ឡា-មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា] salameakthyumseksa]rue[salameakthyummeakseksa≈

សាលារៀនចំណេះទូទៅចាប់ពីថ្នាក់ទី៧ដល់ថ្នាក់ទី១២:

សាលារៀន

មន្ទីរសម្រាប់បង្រៀនវិជ្ជា, រោងរៀន។

សាលារៀន នាម

[សា-ឡា-រៀន] salearien

មន្ទីរសម្រាប់បង្រៀនវិជ្ជា, រោងរៀន។

សាលារៀនជំនាន់ថ្មី

ប្រព័ន្ធអប់រំបែបថ្មីដែលមាននៅក្នុងផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា :

សាលារៀនជំនាន់ថ្មី នាម

[សា-ឡា-រៀន-ជំ-នាន់-ថ្មី] salarienchumneanthmi≈

ប្រព័ន្ធអប់រំបែបថ្មីដែលមាននៅក្នុងផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា :

សាលាសម្នាក់ នាម

[សា-ឡា-សំ-ណាក់] salasamnak≈

សាលាសម្រាប់សាធារណជនឈប់សម្នាក់បានតាមកាលគួរ។

សាលាឧទ្ធរណ៍

(ច្ប.) សាលាជម្រះក្ដីថ្នាក់ទី២សម្រាប់កាត់រឿងក្ដីបន្តនៅពេលដែលភាគីមិនសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការជាន់ទាប។

សាលាឧទ្ធរណ៍ នាម

[សា-ឡា-អ៊ុត-ធ] salaauttho≈

(ច្ប.) សាលាជម្រះក្ដីថ្នាក់ទី២សម្រាប់កាត់រឿងក្ដីបន្តនៅពេលដែលភាគីមិនសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការជាន់ទាប។

សាលិកា នាម

[សា-ឡិ-កា] salika

ដូចគ្នានឹង សារិកា ដែរ។

សាលី

សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ច្រើនហៅស្រូវមួយប្រភេទ កើតនៅប្រទេសត្រជាក់ដែលប្រើម្សៅធ្វើនំបុ័ង :

សាលី នាម ១)

[សា-ឡី] sali

ស្រូវខ្សាយ :

សាលី នាម ២)

[សា-ឡី] sali

សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ច្រើនហៅស្រូវមួយប្រភេទ កើតនៅប្រទេសត្រជាក់ដែលប្រើម្សៅធ្វើនំបុ័ង :

សាលោហិត

អ្នកដែលមានក្រសែលោហិតជាប់ជាមួយគ្នាមក, ញាតិពិត, ញាតិជិត, បងប្អូន :

សាលោហិត នាម

[សា-លោ-ហិត] salouhet

អ្នកដែលមានក្រសែលោហិតជាប់ជាមួយគ្នាមក, ញាតិពិត, ញាតិជិត, បងប្អូន :

សាល់

ញឹន, រាងចាល; ធុញទ្រាន់ :

សាល់ គុណនាម ១)

[សាល់] sal

ដែលប្រើមិនអស់, ដែលនៅសល់, ដែលចាល់ ដោយប្រើរបស់ដទៃជាជំនួស ឬដោយមានរបស់ដទៃជាជំនួយ :

សាល់ កិរិយាសព្ទ ២)

[សាល់] sal

ញឹន, រាងចាល; ធុញទ្រាន់ :

សាវ

ឈើឬឫស្សីវែង ប្រើជាដងសម្រាប់រុករុញឬយោងទប់ :

សាវ នាម ១)

[សាវ] sav

ក្រមុំ, ស្ត្រីក្រមុំ។ ស្ត្រីនិងបុរសដែលកំពុងពេញជំទង់ ឬពេញក្រមុំកំលោះ។

សាវ គុណនាម ២)

[សាវ] sav

ដែលកំពុងពេញជំទង់, ដែលពេញក្រមុំកំលោះ :

សាវ នាម

[សាវ] sav

រុក្ខជាតិដែលរកកល់នឹងមានផ្កាផ្លែជាដំបូងបំផុត :

សាវ នាម

[សាវ] sav

ឈើឬឫស្សីវែង ប្រើជាដងសម្រាប់រុករុញឬយោងទប់ :

សាវក នាម

[សា-វ៉ាក់] savok

អ្នកស្ដាប់, អ្នកស្ដាប់ឱវាទ; សិស្សស្ដាប់ឱវាទ :

សាវកែ

ក្រមុំចាស់។ ខ្មែរច្រើនហៅ សៅកែ ជាង។

សាវកែ គុ., ន.

[សាវ-កែ] savokae

ក្រមុំចាស់។ ខ្មែរច្រើនហៅ សៅកែ ជាង។

សាវជៃ

ខ្មែរហៅស្រីពេស្យាថា ស្រីសាវជៃ (ច្រើនហៅ សៅជៃ ជាង)។

សាវជៃ នាម

[សាវ-ជៃ] savochey

ខ្មែរហៅស្រីពេស្យាថា ស្រីសាវជៃ (ច្រើនហៅ សៅជៃ ជាង)។

សាវណមាស នាម

[សា-វ៉ៈ-ណៈ-មាស] savnomeas

ខែស្រាពណ៍។

សាវតារ នាម

[សា-វ៉ៈ-ដា] savotar

(ម.ព. ពង្សាវតារ)។

សាវត្ថី

ឈ្មោះក្រុងជារាជធានីរបស់ដែនកោសល ក្នុងពុទ្ធកាល, មាននិយាយតំណាលជាញឹកញយក្នុងប្រវត្តិពុទ្ធសាសនា និងក្នុងរឿងនិទានផ្សេងៗ :

សាវត្ថី នាម

[សា-វ័ត-ថី] savtthei

ឈ្មោះក្រុងជារាជធានីរបស់ដែនកោសល ក្នុងពុទ្ធកាល, មាននិយាយតំណាលជាញឹកញយក្នុងប្រវត្តិពុទ្ធសាសនា និងក្នុងរឿងនិទានផ្សេងៗ :

សាវទាវ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សាច់មានឆ្នូតសខ្មៅឆ្លាស់គ្នា :

សាវទាវ នាម

[សាវ-ទាវ] savoteav

ឈ្មោះបង្កងយ៉ាងធំ :

សាវទាវ នាម

[សាវ-ទាវ] savoteav

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សាច់មានឆ្នូតសខ្មៅឆ្លាស់គ្នា :

សាវម៉ាវ

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានក្លិនក្រពុល គេច្រើនច្របាច់លាយទឹកប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់គ្រុនក្ដៅ, ផ្លែមានព្រុយស្មាញ ស្រដៀងនឹងផ្លែសាវម៉ាវដើម ប៉ុន្តែតូចៗជាង សាច់ជ្រាយបរិភោគជាចំណីបាន។

សាវម៉ាវ នាម

[សាវ-ម៉ាវ] savmeav

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងបំពេញរាជ្យ តែតូចៗជាង ផ្លែជាចង្កោម សំបកផ្លែមានព្រុយស្មាញ ប្រើបរិភោគជាចំណី ខ្លះមានរសជូរអែម ខ្លះផ្អែមឆ្ងាញ់, ជាឈើមានប្រយោជន៍គួរដាំឱ្យក្រាស់ក្រែលក្នុងស្រុក។

សាវម៉ាវ នាម

[សាវ-ម៉ាវ] savmeav

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានក្លិនក្រពុល គេច្រើនច្របាច់លាយទឹកប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់គ្រុនក្ដៅ, ផ្លែមានព្រុយស្មាញ ស្រដៀងនឹងផ្លែសាវម៉ាវដើម ប៉ុន្តែតូចៗជាង សាច់ជ្រាយបរិភោគជាចំណីបាន។

សាវយុត នាម

[សា-វ៉ៈ-យុត] savoyut

(ម.ព. សាយយុត)។

សាវសេស

ដែលនៅសល់, ដែលសេសសល់; ដែលមិនពេញ, មិនគ្រប់គ្រាន់ :

សាវសេស នាម

[សា-វ៉ៈ-សែស] savoses

ដែលនៅសល់, ដែលសេសសល់; ដែលមិនពេញ, មិនគ្រប់គ្រាន់ :

សាវឡិក

ស្ត្រីជំទង់អ្នកបម្រើព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រា។ ប្រើក្លាយមកទៀត ហៅស្ត្រីជាតិរាស្ត្រដែលជាភរិយាតូចរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ (ច្រើនហៅ សៅឡិកជាង)។

សាវឡិក នាម

[សាវ-ឡិក] savolek

ស្ត្រីជំទង់អ្នកបម្រើព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រា។ ប្រើក្លាយមកទៀត ហៅស្ត្រីជាតិរាស្ត្រដែលជាភរិយាតូចរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ (ច្រើនហៅ សៅឡិកជាង)។

សាវា គុណនាម

[សា-វ៉ា] savea

ដែលឆាប់រើរុះ, ដែលមិននឹង, មិនប្រាកដ, ដែលរាយមាយ ចាប់នេះចាប់នោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា :

សាវិកា នាម

[សា-វ៉ិ-កា] savika

(ម.ព. សាវក)។

សាវិត្តិសាស្ត្រ

ឈ្មោះគម្ពីរសម្ដែងអំពីដំណើរបែបបទកាព្យឃ្លោងខាងភាសាសំស្ក្រឹត ហើយសាវិត្តិសាស្ត្រនេះជាប្រមុខនៃឆន្ទសាស្ត្រទាងពួង។

សាវិត្តិសាស្ត្រ នាម

[សា-វិត-តិ-សាស] savittesas≈

ឈ្មោះគម្ពីរសម្ដែងអំពីដំណើរបែបបទកាព្យឃ្លោងខាងភាសាសំស្ក្រឹត ហើយសាវិត្តិសាស្ត្រនេះជាប្រមុខនៃឆន្ទសាស្ត្រទាងពួង។