សារោជ
(ម.ព. សរោជ)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
(ម.ព. សរោជ)។
[សា-រ៉ោច] sarouch
(ម.ព. សរោជ)។
(ម.ព. សារ{¥¥}១{££})។
[សា-រ៉ៈ] sarak≈
(ម.ព. សារ១)។
ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់ញាប់។
[សា-រ៉ា-វ៉ាន់] saravan≈
ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឡាវ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់ញាប់។
(ម.ព. សារ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សា-រ៉ៈ—] sarak—≈
(ម.ព. សារ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សាល] sal
សាលា; រោងធំ, បន្ទប់ធំ។
[សាល] sal
ខ្មែរសម័យពីដើមហៅចំពោះតែ "សាលាជំនុំក្ដី" :
[សាល-ក្រំ] sal
សំបុត្រសម្រេចសេចក្ដីដែលចៅក្រមប្រគល់ឱ្យគូក្ដីអ្នកឈ្នះ កាន់រក្សាទុកជាសម្គាល់ (ពាក្យធម្មតាហៅ សានក្រម)។
[សាល-ដន់-ត្រី] sal
សាលបង្រៀនភ្លេង; សាលជាទីប្រគំតន្ត្រី, រោងសម្រាប់សម្ដែងរបាំផ្សេងៗ។
[សាល-សន់-និ-សិត] sal
សាលសម្រាប់ប្រជុំធ្វើសន្និសីទ។
ឈ្មោះមហាសាលមួយខ្នងឋិតនៅក្បែរ មាត់ទន្លេចតុម្មុខ ក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញ មានទ្រង់ទ្រាយល្អប្លែកតាមសម័យនិយម ដោយស្នាដៃនៃវិស្វករខ្មែរ, ជាសាលសម្រាប់ប្រើការបានច្រើនពិធីមានការប្រជុំធ្វើសន្និសីទធំៗនិងមហោស្រពពិសេសម្ដងម្កាលជាដើម, សាលចតុម្មុខ នេះកើតមានឡើងក្នុងសម័យរាជរដ្ឋាភ
[សាល-ចៈ-តុម-មុក] salchotommukh
ឈ្មោះមហាសាលមួយខ្នងឋិតនៅក្បែរ មាត់ទន្លេចតុម្មុខ ក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញ មានទ្រង់ទ្រាយល្អប្លែកតាមសម័យនិយម ដោយស្នាដៃនៃវិស្វករខ្មែរ, ជាសាលសម្រាប់ប្រើការបានច្រើនពិធីមានការប្រជុំធ្វើសន្និសីទធំៗនិងមហោស្រពពិសេសម្ដងម្កាលជាដើម, សាលចតុម្មុខ នេះកើតមានឡើងក្នុងសម័យរាជរដ្ឋាភ
(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាជម្រះក្ដីជាន់ខ្ពស់ដែលមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមទម្រង់ច្បាប់បានកំណត់។
[សាល-ដី-កា] saldeika≈
(ច្ប.) សេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាជម្រះក្ដីជាន់ខ្ពស់ដែលមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមទម្រង់ច្បាប់បានកំណត់។
រោងធំ ឬអគារដែលមានដាក់តាំងរបស់ផ្សេងៗជារបៀបមានលំអបង្ហាញឱ្យមហាជនមើល :
[សាល-ពិ-ព័រ] salpipro≈
រោងធំ ឬអគារដែលមានដាក់តាំងរបស់ផ្សេងៗជារបៀបមានលំអបង្ហាញឱ្យមហាជនមើល :
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកវែងៗ ស្រួចៗ ជាឈើធំ មានផ្កាចេញទងពីតួដើម និងពីមែកធំៗ ផ្កាមូលៗធំៗ (មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងនាគម៉ុងសាយចិន) សម្បុរក្រហមលាយលឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ រីកហើយឆាប់រោយទៅវិញ ជ្រុះត្របកនិងកេសរមករោយរាយលើផែនដី ផ្លែមូលៗធំៗជាងផ្លែក្របៅ ក្នុងមួយឆ្នាំៗជ្រុះស្លឹក
[សាល-ឡៈ-ព្រឹក] salprueksar
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកវែងៗ ស្រួចៗ ជាឈើធំ មានផ្កាចេញទងពីតួដើម និងពីមែកធំៗ ផ្កាមូលៗធំៗ (មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងនាគម៉ុងសាយចិន) សម្បុរក្រហមលាយលឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ រីកហើយឆាប់រោយទៅវិញ ជ្រុះត្របកនិងកេសរមករោយរាយលើផែនដី ផ្លែមូលៗធំៗជាងផ្លែក្របៅ ក្នុងមួយឆ្នាំៗជ្រុះស្លឹក
ផ្ទះ, មន្ទីរ; រោង។
[សា-ឡា] sla
ផ្ទះ, មន្ទីរ; រោង។
សាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគរុសិស្សសម្រាប់បង្រៀននៅកម្រិតបឋមសិក្សាតាមខេត្តនិងរាជធានី :
[សា-ឡា-គៈ-រុ-កោ-សល់] salakeakrukaoslo≈
គ្រឹះស្ថានសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជានានាទាក់ទងនឹងការបង្រៀន និង ការរៀនដល់គរុសិស្ស គរុនិស្សិត ឬ សិក្ខាកាមជាគ្រូបង្រៀន :
[សា-ឡា-គៈ-រុ-កោ-សល់-និង-វិ-ក្រឹ-តៈ-កា] salakeakrukaosloningvikroetakka≈
សាលាបណ្ដុះបណ្ដាលគរុសិស្សសម្រាប់បង្រៀននៅកម្រិតបឋមសិក្សាតាមខេត្តនិងរាជធានី :
(ច្ប.) សាលាសម្រាប់កាត់រឿងក្ដី រួមមានសាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ និងតុលាការកំពូល។
[សា-ឡា-ជំ-រះ-ក្ដី] salachumreahkdei≈
(ច្ប.) សាលាសម្រាប់កាត់រឿងក្ដី រួមមានសាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ និងតុលាការកំពូល។
មន្ទីរសម្រាប់ធ្វើការជំនុំក្ដី, មន្ទីរតុលាការ។
[សា-ឡា-ជំ-នុំ] salachumnuum≈
មន្ទីរសម្រាប់ធ្វើការជំនុំក្ដី, មន្ទីរតុលាការ។
សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹករួញក្រញាញ់ ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់ :
[សា-ឡាត] salead
ម្ហូបញាំបារាំង ឬបន្លែផ្សេងៗដែលប្រើជាញាំបាន។
[សា-ឡាត] salead
ខ្មែរហៅចំពោះតែស្ពៃមួយប្រភេទ ដែលហៅ ស្ពៃញាំ ឬ ស្ពៃស ក៏បាន :
[សា-ឡាត-ក្ដោប] salead
សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹកក្ដោបចូលគ្នាជាដុំមូល ប៉ុន្តែមានស្លឹកស្ដើងជាងស្ពៃក្ដោប ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់បាន :
[សា-ឡាត-ក្រ-ញ៉ាញ់] salead
សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹករួញក្រញាញ់ ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់ :
(ម.ព. សាលាដ)។
[សា-ឡាត] salat≈
(ម.ព. សាលាដ)។
មន្ទីរសម្រាប់ជំនុំក្ដី ជាដំបូងបង្អស់ក្នុងក្រុងនិងក្នុងខេត្តក្រៅ, មន្ទីរតុលាការថ្នាក់ដំបូង។
[សា-ឡា-ដំ-បូង] saladamboung≈
មន្ទីរសម្រាប់ជំនុំក្ដី ជាដំបូងបង្អស់ក្នុងក្រុងនិងក្នុងខេត្តក្រៅ, មន្ទីរតុលាការថ្នាក់ដំបូង។
រោងរៀនរបស់អាចារ្យធំនោះហៅថា សាលាទិសាបាមោក្ខ ឬរោងរៀនទិសាបាមោក្ខ។
[សា-ឡា-ទិ-សា-ប៉ា-ម៉ោក] salatisabamaok≈
រោងរៀនរបស់អាចារ្យធំនោះហៅថា សាលាទិសាបាមោក្ខ ឬរោងរៀនទិសាបាមោក្ខ។
(ម.ព. សាលារៀន)។
[សា-ឡា-បង់-រៀន] salabngorien≈
(ម.ព. សាលារៀន)។
សាលារៀនចំណេះទូទៅចាប់ពីថ្នាក់ទី១ដល់ថា្នក់ទី៦:
[សា-ឡា-ប៉ៈ-ឋំ-សិក-សា] ឬ [សា-ឡា-ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ៈ-សិក-សា] salabakthamseksa]rue[salabakthakmakseksa≈
សាលារៀនចំណេះទូទៅចាប់ពីថ្នាក់ទី១ដល់ថា្នក់ទី៦:
សាលារៀនសម្រាប់កុមារតូចៗមុនដល់អាយុចូលរៀនថ្នាក់ទី១:
[សា-ឡា-ម័ត-តៃ-សិក-សា] ឬ [សា-ឡា-ម័ត-តៃ-យ៉ៈ-សិក-សា] salamtataiseksa]rue[salamtataiyakseksa≈
សាលារៀនសម្រាប់កុមារតូចៗមុនដល់អាយុចូលរៀនថ្នាក់ទី១:
សាលារៀនចំណេះទូទៅចាប់ពីថ្នាក់ទី៧ដល់ថ្នាក់ទី១២:
[សា-ឡា-មៈ-ធ្យំ-សិក-សា] ឬ [សា-ឡា-មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា] salameakthyumseksa]rue[salameakthyummeakseksa≈
សាលារៀនចំណេះទូទៅចាប់ពីថ្នាក់ទី៧ដល់ថ្នាក់ទី១២:
មន្ទីរសម្រាប់បង្រៀនវិជ្ជា, រោងរៀន។
[សា-ឡា-រៀន] salearien
មន្ទីរសម្រាប់បង្រៀនវិជ្ជា, រោងរៀន។
ប្រព័ន្ធអប់រំបែបថ្មីដែលមាននៅក្នុងផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា :
[សា-ឡា-រៀន-ជំ-នាន់-ថ្មី] salarienchumneanthmi≈
ប្រព័ន្ធអប់រំបែបថ្មីដែលមាននៅក្នុងផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា :
សាលាសម្រាប់សាធារណជនឈប់សម្នាក់បានតាមកាលគួរ។
[សា-ឡា-សំ-ណាក់] salasamnak≈
សាលាសម្រាប់សាធារណជនឈប់សម្នាក់បានតាមកាលគួរ។
(ច្ប.) សាលាជម្រះក្ដីថ្នាក់ទី២សម្រាប់កាត់រឿងក្ដីបន្តនៅពេលដែលភាគីមិនសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការជាន់ទាប។
[សា-ឡា-អ៊ុត-ធ] salaauttho≈
(ច្ប.) សាលាជម្រះក្ដីថ្នាក់ទី២សម្រាប់កាត់រឿងក្ដីបន្តនៅពេលដែលភាគីមិនសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការជាន់ទាប។
ដូចគ្នានឹង សារិកា ដែរ។
[សា-ឡិ-កា] salika
ដូចគ្នានឹង សារិកា ដែរ។
សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ច្រើនហៅស្រូវមួយប្រភេទ កើតនៅប្រទេសត្រជាក់ដែលប្រើម្សៅធ្វើនំបុ័ង :
[សា-ឡី] sali
ស្រូវខ្សាយ :
[សា-ឡី] sali
សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ច្រើនហៅស្រូវមួយប្រភេទ កើតនៅប្រទេសត្រជាក់ដែលប្រើម្សៅធ្វើនំបុ័ង :
អ្នកដែលមានក្រសែលោហិតជាប់ជាមួយគ្នាមក, ញាតិពិត, ញាតិជិត, បងប្អូន :
[សា-លោ-ហិត] salouhet
អ្នកដែលមានក្រសែលោហិតជាប់ជាមួយគ្នាមក, ញាតិពិត, ញាតិជិត, បងប្អូន :
ញឹន, រាងចាល; ធុញទ្រាន់ :
[សាល់] sal
ដែលប្រើមិនអស់, ដែលនៅសល់, ដែលចាល់ ដោយប្រើរបស់ដទៃជាជំនួស ឬដោយមានរបស់ដទៃជាជំនួយ :
[សាល់] sal
ញឹន, រាងចាល; ធុញទ្រាន់ :
ឈើឬឫស្សីវែង ប្រើជាដងសម្រាប់រុករុញឬយោងទប់ :
[សាវ] sav
ក្រមុំ, ស្ត្រីក្រមុំ។ ស្ត្រីនិងបុរសដែលកំពុងពេញជំទង់ ឬពេញក្រមុំកំលោះ។
[សាវ] sav
ដែលកំពុងពេញជំទង់, ដែលពេញក្រមុំកំលោះ :
[សាវ] sav
រុក្ខជាតិដែលរកកល់នឹងមានផ្កាផ្លែជាដំបូងបំផុត :
[សាវ] sav
ឈើឬឫស្សីវែង ប្រើជាដងសម្រាប់រុករុញឬយោងទប់ :
[សា-វ៉ាក់] savok
អ្នកស្ដាប់, អ្នកស្ដាប់ឱវាទ; សិស្សស្ដាប់ឱវាទ :
ក្រមុំចាស់។ ខ្មែរច្រើនហៅ សៅកែ ជាង។
[សាវ-កែ] savokae
ក្រមុំចាស់។ ខ្មែរច្រើនហៅ សៅកែ ជាង។
ខ្មែរហៅស្រីពេស្យាថា ស្រីសាវជៃ (ច្រើនហៅ សៅជៃ ជាង)។
[សាវ-ជៃ] savochey
ខ្មែរហៅស្រីពេស្យាថា ស្រីសាវជៃ (ច្រើនហៅ សៅជៃ ជាង)។
ខែស្រាពណ៍។
[សា-វ៉ៈ-ណៈ-មាស] savnomeas
ខែស្រាពណ៍។
(ម.ព. ពង្សាវតារ)។
[សា-វ៉ៈ-ដា] savotar
(ម.ព. ពង្សាវតារ)។
ឈ្មោះក្រុងជារាជធានីរបស់ដែនកោសល ក្នុងពុទ្ធកាល, មាននិយាយតំណាលជាញឹកញយក្នុងប្រវត្តិពុទ្ធសាសនា និងក្នុងរឿងនិទានផ្សេងៗ :
[សា-វ័ត-ថី] savtthei
ឈ្មោះក្រុងជារាជធានីរបស់ដែនកោសល ក្នុងពុទ្ធកាល, មាននិយាយតំណាលជាញឹកញយក្នុងប្រវត្តិពុទ្ធសាសនា និងក្នុងរឿងនិទានផ្សេងៗ :
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សាច់មានឆ្នូតសខ្មៅឆ្លាស់គ្នា :
[សាវ-ទាវ] savoteav
ឈ្មោះបង្កងយ៉ាងធំ :
[សាវ-ទាវ] savoteav
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សាច់មានឆ្នូតសខ្មៅឆ្លាស់គ្នា :
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានក្លិនក្រពុល គេច្រើនច្របាច់លាយទឹកប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់គ្រុនក្ដៅ, ផ្លែមានព្រុយស្មាញ ស្រដៀងនឹងផ្លែសាវម៉ាវដើម ប៉ុន្តែតូចៗជាង សាច់ជ្រាយបរិភោគជាចំណីបាន។
[សាវ-ម៉ាវ] savmeav
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងបំពេញរាជ្យ តែតូចៗជាង ផ្លែជាចង្កោម សំបកផ្លែមានព្រុយស្មាញ ប្រើបរិភោគជាចំណី ខ្លះមានរសជូរអែម ខ្លះផ្អែមឆ្ងាញ់, ជាឈើមានប្រយោជន៍គួរដាំឱ្យក្រាស់ក្រែលក្នុងស្រុក។
[សាវ-ម៉ាវ] savmeav
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានក្លិនក្រពុល គេច្រើនច្របាច់លាយទឹកប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់គ្រុនក្ដៅ, ផ្លែមានព្រុយស្មាញ ស្រដៀងនឹងផ្លែសាវម៉ាវដើម ប៉ុន្តែតូចៗជាង សាច់ជ្រាយបរិភោគជាចំណីបាន។
(ម.ព. សាយយុត)។
[សា-វ៉ៈ-យុត] savoyut
(ម.ព. សាយយុត)។
ដែលនៅសល់, ដែលសេសសល់; ដែលមិនពេញ, មិនគ្រប់គ្រាន់ :
[សា-វ៉ៈ-សែស] savoses
ដែលនៅសល់, ដែលសេសសល់; ដែលមិនពេញ, មិនគ្រប់គ្រាន់ :
ស្ត្រីជំទង់អ្នកបម្រើព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រា។ ប្រើក្លាយមកទៀត ហៅស្ត្រីជាតិរាស្ត្រដែលជាភរិយាតូចរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ (ច្រើនហៅ សៅឡិកជាង)។
[សាវ-ឡិក] savolek
ស្ត្រីជំទង់អ្នកបម្រើព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រា។ ប្រើក្លាយមកទៀត ហៅស្ត្រីជាតិរាស្ត្រដែលជាភរិយាតូចរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ (ច្រើនហៅ សៅឡិកជាង)។
[សា-វ៉ា] savea
ដែលឆាប់រើរុះ, ដែលមិននឹង, មិនប្រាកដ, ដែលរាយមាយ ចាប់នេះចាប់នោះមិនឆ្ពោះត្រង់ណា :
(ម.ព. សាវក)។
[សា-វ៉ិ-កា] savika
(ម.ព. សាវក)។
ឈ្មោះគម្ពីរសម្ដែងអំពីដំណើរបែបបទកាព្យឃ្លោងខាងភាសាសំស្ក្រឹត ហើយសាវិត្តិសាស្ត្រនេះជាប្រមុខនៃឆន្ទសាស្ត្រទាងពួង។
[សា-វិត-តិ-សាស] savittesas≈
ឈ្មោះគម្ពីរសម្ដែងអំពីដំណើរបែបបទកាព្យឃ្លោងខាងភាសាសំស្ក្រឹត ហើយសាវិត្តិសាស្ត្រនេះជាប្រមុខនៃឆន្ទសាស្ត្រទាងពួង។