ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សារណា នាម ២)

[សា-រ៉ៈ-ណា] sarakna≈

លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវលើប្រធានបទណាមួយដែលមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីបំពេញលក្ខណៈគុណវុឌ្ឍិ។

សារណិក

អ្នកដំណើរ, អ្នកដំណើរដែលចេញពីទីនេះទៅទីនោះ ចេញពីនោះទៅឯណោះ ...។

សារណិក នាម

[សា-រ៉ៈ-ណិក] saronek

អ្នកដំណើរ, អ្នកដំណើរដែលចេញពីទីនេះទៅទីនោះ ចេញពីនោះទៅឯណោះ ...។

សារណិកា នាម

[សា-រ៉ៈ-ណិ-កា] sarneka

(ម.ព. សារណិក)។

សារតាំង

សារ (សំបុត្រ) តែងតាំងដែលប្រមុខរដ្ឋចេញឱ្យទូតកាន់ទៅ ប្រគល់ជូនចំពោះប្រមុខរដ្ឋបរទេស ដែលទូតនោះត្រូវនៅអែបទាក់ទងជាមួយ :

សារតាំង នាម

[សា-តាំង] sataamng≈

សារ (សំបុត្រ) តែងតាំងដែលប្រមុខរដ្ឋចេញឱ្យទូតកាន់ទៅ ប្រគល់ជូនចំពោះប្រមុខរដ្ឋបរទេស ដែលទូតនោះត្រូវនៅអែបទាក់ទងជាមួយ :

សារត្រា

សំបុត្ររបស់អគ្គសេនាបតីប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យពីដើម) សំបុត្រប្រកាសរបស់រដ្ឋមន្ត្រីណាមួយប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យបច្ចុប្បន្ន) :

សារត្រា នាម

[សា-ត្រា] sartra

សំបុត្ររបស់អគ្គសេនាបតីប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យពីដើម) សំបុត្រប្រកាសរបស់រដ្ឋមន្ត្រីណាមួយប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យបច្ចុប្បន្ន) :

សារថី

អ្នកបររាជរថ; អ្នកបង្ហាត់សេះព្រះទីនាំង។

សារថី នាម

[សា-រ៉ៈ-ថី] sarothei

អ្នកបររថ; អ្នកបង្ហាត់សេះ។

សារថី នាម

[រាច-សា-រ៉ៈ-ថី] sarothei

អ្នកបររាជរថ; អ្នកបង្ហាត់សេះព្រះទីនាំង។

សារទិក

ដែលកើតមានក្នុងសរទកាល; អ្វីៗដែលកើតមានក្នុងសរទរដូវ :

សារទិក គុ., ន.

[សា-រ៉ៈ-ទិក] sarotik

ដែលកើតមានក្នុងសរទកាល; អ្វីៗដែលកើតមានក្នុងសរទរដូវ :

សារធាតុ

សារធាតុដែលមានធាតុផ្សំគីមីជាក់លាក់មួយ :

សារធាតុ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធាត] sa theat

រូបធាតុដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាតិចឬច្រើន :

សារធាតុ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធាត-គី-មី] sa theat

សារធាតុដែលមានធាតុផ្សំគីមីជាក់លាក់មួយ :

សារបាន

ប្រវត្តិនៃដើមហេតុដែលធ្វើឱ្យអ្វីកើត :

សារបាន នាម

[សា-រ៉ៈ-បាន] sarakban≈

ប្រវត្តិនៃដើមហេតុដែលធ្វើឱ្យអ្វីកើត :

សារបាប់

ឈ្មោះសំពត់មានសាច់ក្រាស់ធ្ងន់ ត្បាញដោយសូត្រលាយចេសមាសឬចេសប្រាក់ លើកជាគោមរំលេចដោយក្បាច់រចនា, ជាសំពត់មានតម្លៃច្រើន :

សារបាប់ នាម

[សា-រ៉ៈ-បាប់] sarbab

ឈ្មោះសំពត់មានសាច់ក្រាស់ធ្ងន់ ត្បាញដោយសូត្រលាយចេសមាសឬចេសប្រាក់ លើកជាគោមរំលេចដោយក្បាច់រចនា, ជាសំពត់មានតម្លៃច្រើន :

សារប្រយោជន៍ នាម

[សា-រ៉ៈ-ប្រ-យ៉ោច] sarakbroyaoch≈

ប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ ប្រយោជន៍ដ៏មានខ្លឹមសារ :

សារពិនសព្ទ នាម

[សា-រ៉ៈ-ពិ-នៈ-ស័ប] ឬ [សា-រ៉ៈ-ពិន-ស័ប] sarakpineaksb]arue[sarakpinsba≈

ប្រជុំបច្ចេកសព្ទ, ប្រជុំពាក្យបច្ចេកទេស។

សារពើ

ទាំងពួង, ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងស្រុង, ទាំងគ្រប់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ, សព្វគ្រប់, គ្រប់យ៉ាង; ទូទៅ; រាល់ :

សារពើ គុណកិរិយា

[សា-រ៉ៈ-ពើ] saropau

ទាំងពួង, ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងស្រុង, ទាំងគ្រប់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ, សព្វគ្រប់, គ្រប់យ៉ាង; ទូទៅ; រាល់ :

សារពើពន្ធ នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-ពន់] sarakpeupno≈

(សេ.ហិ.) ពន្ធគ្រប់ប្រភេទ។

សារពើយុត្ត

ឈ្មោះការរចនាដែលប្រកបដោយលម្អឬក្បាច់រំលេចគ្រប់យ៉ាងលាយចម្រុះគ្នា :

សារពើយុត្ត នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-យុត] sarpauyutt

ឈ្មោះការរចនាដែលប្រកបដោយលម្អឬក្បាច់រំលេចគ្រប់យ៉ាងលាយចម្រុះគ្នា :

សារពើសូត នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-សូត] sarakpeusout≈

(ម.ព. សារពើសូត្រ)។

សារពើសូត្រ

ឈ្មោះការរចនាមួយបែប មានសណ្ឋានរបត់ញោចជាបីជ្រុង :

សារពើសូត្រ នាម

[សា-រ៉ៈ-ពើ-សូត] sarpausoutrar

ឈ្មោះការរចនាមួយបែប មានសណ្ឋានរបត់ញោចជាបីជ្រុង :

សារព័ត៌មាន

ព័ត៌មានមានសារៈ គឺកាសែតដែលប្រាប់ដំណឹងគួរអានគួរដឹង។

សារព័ត៌មាន នាម

[សា-រ៉ៈ-ព័រ-ដ-មាន] sa pormean

ព័ត៌មានមានសារៈ គឺកាសែតដែលប្រាប់ដំណឹងគួរអានគួរដឹង។

សារព័ន គុ.កិ., គុ.

[សា-រ៉ៈ-ព័ន] saropoan

សព្វ, សារពើ :

សារភាព

កិ. ឆ្លើយឬបង្ហាញតាមភាវៈពិត, ស្ដែងពីអារម្មណ៍តាមសេចក្ដីពិត :

សារភាព នាម

[សា-រ៉ៈ-ភាប] sarpheap

ភាវៈពិត, ដំណើរឬសេចក្ដីពិត។

សារភាព កិរិយាសព្ទ

[សា-រ៉ៈ-ភាប] sarpheap

កិ. ឆ្លើយឬបង្ហាញតាមភាវៈពិត, ស្ដែងពីអារម្មណ៍តាមសេចក្ដីពិត :

សារមន្ទីរ

មន្ទីរដាក់របស់មានតម្លៃ; វិវិធភណ្ឌដ្ឋាន។

សារមន្ទីរ នាម

[សា-រ៉ៈ-មន់-ទី] sarakmnoti≈

មន្ទីរដាក់របស់មានតម្លៃ; វិវិធភណ្ឌដ្ឋាន។

សារម្ភ

ការប្រកួតប្រណាំង, ការប្រកួតប្រជែង។

សារម្ភ នាម

[សា-រ៉័ម] sarmo≈

ការប្រកួតប្រណាំង, ការប្រកួតប្រជែង។

សារម្ភកថា

សម្ដីប្រណាំងប្រជែង, សម្ដីដណ្ដើមយកឈ្នះ, ពាក្យប្រកួតប្រណាំង :

សារម្ភកថា នាម

[សា-រុ័ម-ភៈ-កៈ-ថា] sarmphokotha

សម្ដីប្រណាំងប្រជែង, សម្ដីដណ្ដើមយកឈ្នះ, ពាក្យប្រកួតប្រណាំង :

សារវត្ថុ នាម

[សា-រ៉ៈ-វ័ត-ថុ] sarakvtatho≈

(ម.ព. សារព័ស្តុ)។

សារវន្ត

ដែលមានសារៈ, ដែលមានប្រយោជន៍, ដែលសំខាន់, ប្រកបដោយខ្លឹមសារ។

សារវន្ត គុណនាម

[សា-រ៉ៈ-វាន់] sarakvean≈

ដែលមានសារៈ, ដែលមានប្រយោជន៍, ដែលសំខាន់, ប្រកបដោយខ្លឹមសារ។

សារវ័ត្រ

សម័យសព្វថ្ងៃហៅចំពោះតែអ្នកដែលត្រួតក្បួនហែធំមើលប្រយ័ត្នមិនឱ្យមនុស្សដើរទទីសទទាសខុសរបៀប។

សារវ័ត្រ នាម ១)

[សា-រ៉ៈ-វ៉ាត់] sarvoatror

អ្នកត្រួតត្រាកិច្ចការទូទៅ, អ្នកមើលការខុសត្រូវគ្រប់ទីតំបន់។

សារវ័ត្រ នាម ២)

[សា-រ៉ៈ-វ៉ាត់] sarvoatror

សម័យសព្វថ្ងៃហៅចំពោះតែអ្នកដែលត្រួតក្បួនហែធំមើលប្រយ័ត្នមិនឱ្យមនុស្សដើរទទីសទទាសខុសរបៀប។

សារសបក្សី

ឧល្លម្ពបក្សី, ពពួកបក្សីដែលម្រាមជើងប្រទល់គ្នា សួតាមមែកឈើ :

សារសបក្សី នាម

[សា-រ៉ៈ-សៈ-ប័ក-សី] saraksakbkasei≈

ឧល្លម្ពបក្សី, ពពួកបក្សីដែលម្រាមជើងប្រទល់គ្នា សួតាមមែកឈើ :

សារសព្ទ

ពាក្យពិត; ពាក្យមានប្រយោជន៍, មានតម្លៃ។

សារសព្ទ នាម

[សា-ស័ប] sasba≈

ពាក្យពិត; ពាក្យមានប្រយោជន៍, មានតម្លៃ។

សារអប់រំ

ព័ត៌មានខ្លីណាមួយសម្រាប់ឱ្យមនុស្សយល់ដឹងនិងពិចារណាលើបញ្ហាអ្វីមួយ :

សារអប់រំ នាម

[សា-អប់-រំ] saabrum≈

ព័ត៌មានខ្លីណាមួយសម្រាប់ឱ្យមនុស្សយល់ដឹងនិងពិចារណាលើបញ្ហាអ្វីមួយ :

សារាចរ

លិខិតមានកម្មវត្ថុដូចគ្នាតែមួយដែលប្រាស្រ័យចំពោះបុគ្គលច្រើនគ្នា ដូចយ៉ាងលិខិតរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលប្រាស្រ័យកិច្ចការជាមួយនឹងក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីនានាជាដើម :

សារាចរ នាម

[សា-រ៉ា-ច] sareachor

លិខិតមានកម្មវត្ថុដូចគ្នាតែមួយដែលប្រាស្រ័យចំពោះបុគ្គលច្រើនគ្នា ដូចយ៉ាងលិខិតរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលប្រាស្រ័យកិច្ចការជាមួយនឹងក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីនានាជាដើម :

សារាចរណែនាំ នាម

[សា-រ៉ា-ច-ណែ-នាំ] sarachanaeneaum≈

សារាចរដែលមានលក្ខណៈជាបទបញ្ជា :

សារាណីយ

អំពើដែលត្រូវនឹកឃើញមិនភ្លេច, អំពើដែលជាហេតុនាំឱ្យនឹកឃើញ។

សារាណីយ គុណនាម

[សា-រ៉ា-ណី] sareaneiy

ដែលជាហេតុនាំឱ្យរឭក; ដែលគួរឱ្យនឹករឭក, ឱ្យនឹកឃើញមិនភ្លេច :

សារាណីយ នាម

[សា-រ៉ា-ណី-យ៉ៈ-កៈ-ថា] sareaneiy

សម្ដីដែលគួរឱ្យនឹករឭក គឺសម្ដីដែលបានចួបសន្ទនាគ្នាហើយគួរឱ្យនឹករឭកគ្នាមិនភ្លេច, ពាក្យសំណេះសំណាល :

សារាណីយ នាម

[សា-រ៉ា-ណី-យ៉ៈ-កាំ] sareaneiy

អំពើដែលត្រូវនឹកឃើញមិនភ្លេច, អំពើដែលជាហេតុនាំឱ្យនឹកឃើញ។

សារាយ

វារិជជាតិមួយប្រភេទដើមល្អិតៗសៃមម៉ៃ ដុះក្នុងទឹកបឹង, ត្រពាំងឬដុះនៅថ្មជាដើមក្នុងសមុទ្រ :

សារាយ នាម

[សា-រ៉ាយ] sareay

វារិជជាតិមួយប្រភេទដើមល្អិតៗសៃមម៉ៃ ដុះក្នុងទឹកបឹង, ត្រពាំងឬដុះនៅថ្មជាដើមក្នុងសមុទ្រ :

សារាយអណ្ដែត នាម

[សា-រាយ-អន់-ដែត] sareayandaet≈

ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ :

សារា—

(ម.ព. សារ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារា— នាម

[សា-រ៉ា—] sara—≈

(ម.ព. សារ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារិកា

ឈ្មោះបក្សីពួកមួយ, មាន ៣ប្រភេទគឺ សារិកាកែវ ឬ សារិកាឪឡុង សម្បុរខ្មៅ ចំពុះលឿងទុំ ទងត្រចៀកយារ សម្បុរស និងលឿងខ្ចី សំឡេងក្រអួន, បើចាប់យកពីតូចមកដាក់ទ្រុងចិញ្ចឹមបង្ហាត់ឱ្យរៀនថាតាម អាចនិយាយភាសាមនុស្សបាន ប៉ុន្តែចេះមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ; សារិកាក្របី សម្បុរខ្មៅមាត្រតូចជាងសារិក

សារិកា នាម

[សា-រ៉ិ-កា] sarika

ឈ្មោះបក្សីពួកមួយ, មាន ៣ប្រភេទគឺ សារិកាកែវ ឬ សារិកាឪឡុង សម្បុរខ្មៅ ចំពុះលឿងទុំ ទងត្រចៀកយារ សម្បុរស និងលឿងខ្ចី សំឡេងក្រអួន, បើចាប់យកពីតូចមកដាក់ទ្រុងចិញ្ចឹមបង្ហាត់ឱ្យរៀនថាតាម អាចនិយាយភាសាមនុស្សបាន ប៉ុន្តែចេះមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ; សារិកាក្របី សម្បុរខ្មៅមាត្រតូចជាងសារិក

សារី

ឈ្មោះផ្លែឈើមួយប្រភេទ មកពីប្រទេសក្រៅ, ប្រើជាអាហារជម្រះមាត់។

សារី នាម

[សា-រី] sari

ឈ្មោះផ្លែឈើមួយប្រភេទ មកពីប្រទេសក្រៅ, ប្រើជាអាហារជម្រះមាត់។

សារីបុត្ត

នាមព្រះអរហន្តអង្គមួយ ជាអគ្គសាវ័ក (សាវ័កស្ដាំ) នៃព្រះសក្យមុនីគោតម, ជាគូនឹងព្រះមោគ្គល្លាន; បកតិនាមរបស់ព្រះមហាថេរអង្គនេះជា ឧបតិស្សៈ, លុះមកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះបរមសាស្ដាទ្រង់ហៅថា សារីបុត្ត ព្រោះលោកជាបុត្តនៃនាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ សារី; ហៅដោយដាក់ពាក្យ មហា ស៊ែមមកផងជា មហ

សារីបុត្ត នាម

[សា-រ៉ី-បុត] saribott

នាមព្រះអរហន្តអង្គមួយ ជាអគ្គសាវ័ក (សាវ័កស្ដាំ) នៃព្រះសក្យមុនីគោតម, ជាគូនឹងព្រះមោគ្គល្លាន; បកតិនាមរបស់ព្រះមហាថេរអង្គនេះជា ឧបតិស្សៈ, លុះមកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះបរមសាស្ដាទ្រង់ហៅថា សារីបុត្ត ព្រោះលោកជាបុត្តនៃនាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ សារី; ហៅដោយដាក់ពាក្យ មហា ស៊ែមមកផងជា មហ

សារីរសាស្ត្រ

គម្ពីរ, ក្បួន, តម្រា, វិជ្ជា សម្រាប់រៀនសង្កេតឱ្យស្គាល់លក្ខណៈអាការៈក្នុងរូបកាយ ឬសម្រាប់សង្កេតឱ្យស្គាល់អាការៈរោគក្នុងសរីរៈ។

សារីរសាស្ត្រ នាម

[សា-រ៉ី-រ៉ៈ-សាស] sareiraksas≈

គម្ពីរ, ក្បួន, តម្រា, វិជ្ជា សម្រាប់រៀនសង្កេតឱ្យស្គាល់លក្ខណៈអាការៈក្នុងរូបកាយ ឬសម្រាប់សង្កេតឱ្យស្គាល់អាការៈរោគក្នុងសរីរៈ។

សារីរិក

ព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ហៅដោយគោរពយ៉ាងក្រៃលែងថា ព្រះបរមសារីរិកធាតុ)។

សារីរិក គុណនាម

[សា-រ៉ី-រិក] saririk

ដែលកើតឬមានក្នុងសរីរៈ; ដែលជាប់ទាក់ទងដោយសរីរៈ។

សារីរិក នាម

[សា-រ៉ី-រ៉ិក-កៈ-ធាត] saririk

ព្រះអដ្ឋិធាតុនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ហៅដោយគោរពយ៉ាងក្រៃលែងថា ព្រះបរមសារីរិកធាតុ)។

សារុង

សំពត់អំបោះឬសូត្រ ត្បាញចាក់ជាក្រឡាឆ្លាស់ព័ណ៌ ឬធ្វើជាផ្កា ជាគំនូរ រំលេចព័ណ៌សម្រាប់ភ្ជើញស្លៀកសម្លុយ, ជាសម្លៀករបស់ចាមជ្វាជាដើម :

សារុង នាម

[សា-រ៉ុង] sarung

សំពត់អំបោះឬសូត្រ ត្បាញចាក់ជាក្រឡាឆ្លាស់ព័ណ៌ ឬធ្វើជាផ្កា ជាគំនូរ រំលេចព័ណ៌សម្រាប់ភ្ជើញស្លៀកសម្លុយ, ជាសម្លៀករបស់ចាមជ្វាជាដើម :

សារូ

ឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទ សាច់ស្ដើងម៉ដ្ឋខៃ, មកពីប្រទេសក្រៅ។

សារូ នាម

[សា-រូ] saru

ឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទ សាច់ស្ដើងម៉ដ្ឋខៃ, មកពីប្រទេសក្រៅ។

សារូប

ដែលសមរម្យ, សមគួរ; ដែលគួរដល់ភ្នែក; ដែលត្រូវបែប, ចុះបែប :

សារូប គុណនាម

[សា-រ៉ូប] ឬ [សា-រូប] sarub

ដែលសមរម្យ, សមគួរ; ដែលគួរដល់ភ្នែក; ដែលត្រូវបែប, ចុះបែប :