ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-សា-ស្នា] samiche

(ម.ព. សាមីចិសាសន៍)។

សាមីជន

ជនជាម្ចាស់របស់អ្វីមួយ; ជនដែលបាននូវមុខតំណែង, នូវយសសក្ដិជាដើម ដោយមានលិខិតជាសំអាង។

សាមីជន នាម

[សា-ម៉ី-ជន់] sameichno≈

ជនជាម្ចាស់របស់អ្វីមួយ; ជនដែលបាននូវមុខតំណែង, នូវយសសក្ដិជាដើម ដោយមានលិខិតជាសំអាង។

សាមីភ័ក្ដិ

សេចក្ដីស្រឡាញ់ស្មោះត្រង់ចំពោះម្ចាស់, ចំពោះចៅហ្វាយនាយ ឬចំពោះប្ដី។

សាមីភ័ក្ដិ នាម

[សា-ម៉ី-ភ័ក] sameiphka≈

សេចក្ដីស្រឡាញ់ស្មោះត្រង់ចំពោះម្ចាស់, ចំពោះចៅហ្វាយនាយ ឬចំពោះប្ដី។

សាមីរូប

ម្ចាស់ខ្លួន, ខ្លួនរបស់ម្ចាស់ផ្ទាល់។

សាមីរូប នាម

[សា-ម៉ី-រូប] samirub

ម្ចាស់ខ្លួន, ខ្លួនរបស់ម្ចាស់ផ្ទាល់។

សាមុទ្ទិក នាម

[សា-ម៉ុត-ទិក] samuttik

ដូចគ្នានឹង សាមុទ្ទៈ ឬ សាមុទ្រៈ ដែរ។

សាមុទ្ទៈ

អំបិលដែលបានពីក្នុងទីជិតសមុទ្រឬដែលកើតពីទឹកសមុទ្រ (ហៅ សាមុទ្ទិក ឬ សាមុទ្រិកក៏បាន)។

សាមុទ្ទៈ នាម ១)

[សា-ម៉ុត-ទៈ] samutteak

អ្វីៗដែលកើតក្នុងសមុទ្រ។

សាមុទ្ទៈ នាម ២)

[សា-ម៉ុត-ទៈ] samutteak

អំបិលដែលបានពីក្នុងទីជិតសមុទ្រឬដែលកើតពីទឹកសមុទ្រ (ហៅ សាមុទ្ទិក ឬ សាមុទ្រិកក៏បាន)។

សាមុទ្រៈ នាម

[សា-ម៉ុត-ទ្រៈ] samottreak≈

(ម.ព. សាមុទ្ទៈ)។

សាមៈ នាម

[សា-ម៉ៈ] sameak

(ម.ព. វេទ)។

សាយ

សំណុំសរសៃសូត្រតូច ដែលចងតពីក្បាលស្លាបឯកភ្ជាប់នឹងចុងដង :

សាយ កិរិយាសព្ទ

[សាយ] say

រាច, រាយ; ខ្ចរខ្ចាយ, ផ្សាយចេញ :

សាយ គុ.កិ., គុ.

[សាយ] say

ដែលខ្ចរខ្ចាយ, ដែលផ្សាយចេញ; ដែលលាន់ឮចេញឆ្ងាយ; ដែលរីកចេញទៅខាង :

សាយ កិរិយាសព្ទ

[សាយ-សុស] say

លេចឮខ្ចរខ្ចាយសុសសព្វគ្រប់ទិសទី។

សាយ នាម

[សាយ] say

សំណុំសរសៃសូត្រតូច ដែលចងតពីក្បាលស្លាបឯកភ្ជាប់នឹងចុងដង :

សាយដៀវ នាម

[សាយ-ដៀវ] sayodiev

(ម.ព. សាដៀវ)។

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យុ័ន-ហៈ] saynhak

វេលារសៀល, ពេលល្ងាច :

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យ៉័ន-ហា-ភិ-វាត] saynhak

ការពោលពាក្យគំនាប់គ្នាក្នុងវេលាសាយ័ណ្ហថា :

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យ៉័ន-ហៈ-សុ-វ័ត-ថិ] ឬ [សា-យ៉័ន-សុ-វ័ត] saynhak

សួស្ដីក្នុងវេលារសៀលឬក្នុងវេលាល្ងាច, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នាក្នុងវេលាតាំងអំពីថ្ងៃជ្រេពីត្រង់ រហូតដល់ថ្ងៃអស្ដង្គត (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលារសៀល ឬ ក្នុងវេលាល្ងាច!; សរសេរជា សាយ័ណ្ហសុវត្ថិ! ឬ សាយ័ណ្ហសួស្ដី! ក៏បាន (ព.ផ្ទ.) អរុ

សាយណ្ហៈ នាម

[សា-យ៉័ន-សួ-ស្ដី] saynhak

(ម.ព. សាយណ្ហៈសុវត្ថិ!)។

សាយណ្ហ— នាម

[សា-យ៉័ន-ហៈ—] saynhak—≈

(ម.ព. សាយណ្ហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាយតេស

(វិ.ន.) អនុសញ្ញាស្ដីពីពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិលើប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិព្រៃដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់។

សាយតេស នាម

[សាយ-តេស] saytes≈

(វិ.ន.) អនុសញ្ញាស្ដីពីពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិលើប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិព្រៃដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់។

សាយបាត នាម

[សា-យ៉ៈ-បាត] sayobat

វេលាល្ងាចនិងវេលាព្រឹក :

សាយភត្ត នាម

[សា-យ៉ៈ-ភ័ត] sayakphta≈

អាហារពេលល្ងាច (ម.ព. សាយមាស ផង)។

សាយភាយ

(ព.ប្រ.) សាយដំណឹងឬកេរ្តិ៍ឈ្មោះសព្វអន្លើ។

សាយភាយ កិរិយាសព្ទ ១)

[សាយ-ភាយ] saypheay≈

សាយក្លិនធុំភាយ។

សាយភាយ កិរិយាសព្ទ ២)

[សាយ-ភាយ] saypheay≈

(ព.ប្រ.) សាយដំណឹងឬកេរ្តិ៍ឈ្មោះសព្វអន្លើ។

សាយភោជន នាម

[សា-យ៉ៈ-ភោ-ជន់] sayphouchon

ដូចគ្នានឹង សាយមាស ដែរ។

សាយមាស

ភោជនដែលត្រូវបរិភោគក្នុងវេលាល្ងាច, ភោជនល្ងាច (បាយល្ងាច) :

សាយមាស នាម

[សា-យ៉ៈ-មាស] sayomeas

ភោជនដែលត្រូវបរិភោគក្នុងវេលាល្ងាច, ភោជនល្ងាច (បាយល្ងាច) :

សាយយុត

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្ទើរជាវល្លិស្រដៀងនឹងត្រៀលស្វា ស្លឹកស្រដៀងនឹងគគីរ តែទ្រើសជាងផ្កាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងក្ដាំងងា មានក្លិនស្រដៀងនឹងផ្លែព្នៅទុំក្រអូបខ្លាំងតែក្នុងវេលាយប់ជិតភ្លឺមកទល់នឹងពេលថ្ងៃរះអស់ក្លិន។

សាយយុត នាម

[សា-យ៉ៈ-យុត] sayoyut

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្ទើរជាវល្លិស្រដៀងនឹងត្រៀលស្វា ស្លឹកស្រដៀងនឹងគគីរ តែទ្រើសជាងផ្កាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងក្ដាំងងា មានក្លិនស្រដៀងនឹងផ្លែព្នៅទុំក្រអូបខ្លាំងតែក្នុងវេលាយប់ជិតភ្លឺមកទល់នឹងពេលថ្ងៃរះអស់ក្លិន។

សាយឺន នាម

[សាយ-យ៉ឺន] sayueun

(ម.ព. សៃយឺន)។

សាយ័ណ្ហ—

(ម.ព. សាយណ្ហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាយ័ណ្ហ— នាម

[សា-យុ័ន-ហៈ—] sayunhak—≈

(ម.ព. សាយណ្ហៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សារ នាម a

[សា] sar

ខ្លឹម; សេចក្ដីខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន, រឹងប៉ឹង; ការសំខាន់, របស់សំខាន់; គោល, គោលចារឹក, ហ្ល័កឋាន; កម្លាំង; អំណាច, សេចក្ដីអង់អាច, សេចក្ដីក្លាហាន; សំណាង, បុណ្យភ័ព្វ; តម្លៃ, ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; របស់សុទ្ធ; សេចក្ដីពិត; ប្រយោជន៍, ផលប្រយោជន៍; ធាតុសុទ្ធឬធាតុផ្សំណាមួយ; សំបុត្រ

សារ គុណនាម b

[សា] sar

រឹង, រ៉ឹងប៉ឹង, ខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន; ខ្លាំង, ដែលមានកម្លាំង; ដែលក្លាហាន, អង់អាច, អាចហាន; ដែលពិត, ប្រាកដ; មានតម្លៃ; ថ្លៃ, ថ្លៃថ្លា, ប្រសើរ, ខ្ពង់ខ្ពស់; សំខាន់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ; ...។

សារ នាម

[ខ្លឹម-សា] sar

ខ្លឹមរឹង, ខ្លឹមសំខាន់; ប្រយោជន៍ថ្លៃថ្លា។

សារ នាម

[មាន-សា-មក-ដល់] sar

មានសំបុត្រមកដល់។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-កៈ-តិ-កា] sar

សេចក្ដីប្ដេជ្ញាមានហ្ល័កឋាន។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-កាំ-ម៉ៈ-ទ័ន] sar

សំបុត្រដែលសាមីខ្លួនអ្នកទ័លក្រធ្វើដាក់ដៃអ្នកម្ចាស់ប្រាក់ ប្រគល់ខ្លួនជាទាសៈឬទាសីនៅបម្រើគេ (ប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម)។

សារ កិរិយាសព្ទ

[សា-រ៉ៈ-គៈ-តិ] sar

គតិខ្ជាប់ខ្ជួន។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-គន់-ធ] ឬ [សា-រ៉ៈ-គន់] sar

ក្លិនខ្លឹម (មានខ្លឹមចន្ទន៍ជាដើម)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ជាត] sar

ឈើមានខ្លឹម (ព.ផ្ទ.) អសារជាតិ ឬ អសារព្រឹក្ស។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទ័ស-សិ-នី] sar

(ម.ព. សារទស្សី)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទ័ស-សី] sar

អ្នកដែលយល់ឃើញធម៌ឬអ្វីមួយថាជាសារៈ។

សារ គុណកិរិយា

[សា-រ៉ៈ-ទិស] sar

គ្រប់ទិស។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទុក] sar

ទុក្ខគ្រប់សព្វ, ទុក្ខទាំងពួង។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ទ្រ័ប] sar

ទ្រព្យមានតម្លៃ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធន់] sar

(ម.ព. សារទ្រព្យ)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធ័រ] sar

(ម.ព. សារធម្ម)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ធ័ម] sar

ធម៌ជាសារៈ, ធម៌ជាគោល។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ប័ញ-ជី] sar

(ម.ព. សារប័ព្វ)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ប័ន] sar

សន្លឹកប្រាប់បញ្ជីមាតិកាឬសន្លឹកប្រាប់បញ្ជីរឿង, បញ្ជីមាតិកា, បញ្ជីរឿង។

សារ នាម

[សា-រ៉័ប-ប៉ៈ-វាត់] sar

ដំណឹងពិត; កាសែត។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-បាប់] sar

(ម.ព. សារបណ្ណ)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ព្រឹក] sar

ដូចគ្នានឹង សារជាត។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ព័ស] (ជើង ត)] sar

វត្ថុជាសារៈ, របស់មានតម្លៃ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ភ័ន] sar

ភណ្ឌៈមានតម្លៃ; ទំនិញមានតម្លៃ។

សារ គុណនាម

[សា-រ៉ៈ-ភូត] sar

ដែលជាសារៈ, ដើមចម, ជាគោល, ជាហ្ល័កឋាន។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ម៉ៈ-តិ] sar

គំនិតដែលយល់ធម៌ឬអ្វីមួយថាជាសារៈ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ម៉ៈ-តិ-នី] sar

(ម.ព. សារមតី)។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-ម៉ៈ-តី] sar

អ្នកដែលមានគំនិតយល់ថាជាសារៈ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-វិត] sar

អ្នកដឹងអ្វីៗដែលជាប្រយោជន៍ឬដែលមានតម្លៃ។

សារ នាម

[សា-រ៉ៈ-វិ-ទូ] sar

(ម.ព. សារវិទ)។

សារ គុ., ន.

[សា-សូន] sar

ដែលសូន្យចាកតម្លៃ; ដំណើរសូន្យចាកប្រយោជន៍ឬសូន្យចាកតម្លៃ, ការខូចប្រយោជន៍, ការអស់តម្លៃ។

សារ គុ., ន.

[សា-រ៉ា-សា-រ៉ៈ] sar

សារៈ និងអសារៈ; ខ្លាំងនិងខ្សោយ; កម្លាំងនិងកម្សោយ។ល។

សារ ន., គុ.

[សា-រ៉ា-សា-រ៉ៈ] sar

(ម.ព. សារាសារ)។

សារ គុណនាម

[អិត-ស័ប-អិត-សា] sar

ដែលឥតផលប្រយោជន៍, មិនបានការ :

សារ គុណនាម

[អិត-សា] sar

ដែលឥតខ្លឹម; ឥតតម្លៃ; ឥតប្រយោជន៍។

សារ នាម

[សា] sar

ដំរីស្ដរឬដំរីមានភ្លុកដែលធំអស់ទំហំហើយ :

សារ នាម

[សា] sar

(ព.ទ.បុ.) ការអាក្រក់យ៉ាងធំ ខំប្រឹងបិទបាំងដោយហេតុឬដោយឧបាយបន្តិចបន្តួច ធ្វើម្ដេចនឹងកំបាំង។ អ្នកខ្លះប្រើថា ដំរីស្លាប់ យកចង្អេរបាំង។

សារកថា

(អ.សិ.) សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរជាលក្ខណៈសំបុត្រឆ្លងឆ្លើយ (ក្នុងគ្រួសារ មិត្តភក្ដិ អ្នកដទៃ) ដើម្បីលាតត្រដាង បង្ហាញនូវបញ្ហាអ្វីមួយទាក់ទងនឹងការរស់នៅ ពិធីអ្វីមួយ មនោសញ្ចេតនា... របស់មនុស្ស :

សារកថា នាម

[សា-រ៉ៈ-កៈ-ថា] sarakkaktha≈

(អ.សិ.) សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរជាលក្ខណៈសំបុត្រឆ្លងឆ្លើយ (ក្នុងគ្រួសារ មិត្តភក្ដិ អ្នកដទៃ) ដើម្បីលាតត្រដាង បង្ហាញនូវបញ្ហាអ្វីមួយទាក់ទងនឹងការរស់នៅ ពិធីអ្វីមួយ មនោសញ្ចេតនា... របស់មនុស្ស :

សារការី

មន្ត្រីសាធារណៈដែលមានមុខងារធ្វើលិខិតយថាភូតបញ្ជាក់អំពីលក្ខណៈពិតប្រាកដ ត្រឹមត្រូវ ធានារ៉ាប់រងអំពីកាលបរិច្ឆេទតម្កល់ រក្សាទុក និងចេញសេចក្ដីចម្លងយថាភូតនៃលិខិតទាំងឡាយដែលតម្រូវឱ្យមានការបញ្ជាក់។

សារការី នាម

[សា-កា-រ៉ី] sakarei≈

មន្ត្រីសាធារណៈដែលមានមុខងារធ្វើលិខិតយថាភូតបញ្ជាក់អំពីលក្ខណៈពិតប្រាកដ ត្រឹមត្រូវ ធានារ៉ាប់រងអំពីកាលបរិច្ឆេទតម្កល់ រក្សាទុក និងចេញសេចក្ដីចម្លងយថាភូតនៃលិខិតទាំងឡាយដែលតម្រូវឱ្យមានការបញ្ជាក់។

សារជាតិ នាម ១)

[សា-រ៉ៈ-ជាត] sarcheate

រសជាតិដើម; រសជាតិជូរ ចត់ ផ្អែម ប្រៃ ជាដើម ដែលមាននៅក្នុងវត្ថុនីមួយៗ :

សារជាតិ នាម ២)

[សា-រ៉ៈ-ជាត] sarcheate

ចរិតលក្ខណៈដើមរបស់មនុស្ស :

សារណសញ្ញា នាម

[សា-រ៉ៈ-ណៈ-ស័ញ-ញ៉ា] saraknaksnhonha≈

សញ្ញារំឭក, សញ្ញាជំនួយក្នុងការចំណាំ។

សារណា

លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវលើប្រធានបទណាមួយដែលមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីបំពេញលក្ខណៈគុណវុឌ្ឍិ។

សារណា នាម ១)

[សា-រ៉ៈ-ណា] sarakna≈

អត្ថបទវិទ្យាសាស្ត្រដែលគេសរសេរអំពីប្រធានបទមួយច្បាស់លាស់ ហើយត្រូវយកទៅការពារនៅចំពោះមុខក្រុមប្រឹក្សាបណ្ឌិត ឬគណៈកម្មការវាយតម្លៃដើម្បីទទួលបាននូវកម្រិតសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រមួយ។