ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សាប់

ហូតសន្លឹកបៀខ្លះពីក្នុងហ៊ូ រួចដាក់ពីលើវិញ ដើម្បីកុំឱ្យវាស្ថិតតាមលំដាប់លំដោយតទៅទៀត :

សាប់ កិរិយាសព្ទ ១)

[សាប់] sab

កាប់ចិញ្ច្រាំស្រាលៗញាប់ៗឱ្យដាច់ជាចំណិតតូចៗស្ដើងៗ :

សាប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[សាប់] sab

អុំទូកញាប់ៗ :

សាប់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[សាប់] sab

(ព.ប្រ.) ស្ដីបន្ទោសញាប់មាត់ :

សាប់ កិរិយាសព្ទ ៤)

[សាប់] sab

សូត្រសេចក្ដីឬសូត្រធម៌យ៉ាងញាប់ស្អេក :

សាប់ កិរិយាសព្ទ ៥)

[សាប់] sab

ហូតសន្លឹកបៀខ្លះពីក្នុងហ៊ូ រួចដាក់ពីលើវិញ ដើម្បីកុំឱ្យវាស្ថិតតាមលំដាប់លំដោយតទៅទៀត :

សាពិភ័ក្ដិ

ដំណើរត្រឡប់សះសានឹងគ្នា ហើយទំនុកបម្រុងរក្សាគ្នាតទៅ :

សាពិភ័ក្ដិ នាម

[សា-ពិ-ភ័ក] sapiphka≈

ដំណើរត្រឡប់សះសានឹងគ្នា ហើយទំនុកបម្រុងរក្សាគ្នាតទៅ :

សាមគ្គី នាម

[សា-មុ័ក-គី] samkki

សេចក្ដីព្រមព្រៀង, សេចក្ដីព្រមព្រឹសជាមួយគ្នា, ដំណើរស្រុះគ្នា :

សាមគ្គី នាម

[សា-មុ័ក-គី-ធ័រ] samkki

ធម៌ព្រមព្រៀង, សេចក្ដីព្រមព្រៀងដែលទុកជាធម៌ (ដ៏សំខាន់) ; វិធីឬរបៀប, បែបបទដែលបង្វឹកគ្នាឱ្យមានសាមគ្គី។

សាមគ្គី នាម

[សា-ម៉័ក-គី-ភាប] samkki

ភាពនៃសាមគ្គី; បែបបទ, ចរិយាសណ្ដាប់ធ្នាប់នៃសាមគ្គី (ដែលកើតអំពីសាមគ្គីធម៌)។

សាមគ្គី នាម

[សា-ម៉័ក-គី-មិត] samkki

មិត្រមានសាមគ្គី។

សាមគ្គី នាម

[សា-ម៉័ក-គី-មិត] samkki

(ម.ព. សាមគ្គីមិត្ត)។

សាមគ្គី នាម

[សា-ម៉័ក-គី-រស់] samkki

រសនៃសាមគ្គី។

សាមគ្គី នាម

[សា-ម៉័ក-គី-រៈ-សា-និ-សង់] samkki

អានិសង្សនៃសាមគ្គីរស។

សាមគ្គីភេទ

ការបែកសាមគ្គី; សាមគ្គីភេទកើតពីមានះ គឺការប្រកាន់រៀងរាល់ខ្លួនជាប្រភពឬជាមូលដ្ឋាន មានត្រឹមតែសេចក្ដីវិនាសជាលទ្ធផលផ្ដល់សេចក្ដីទុក្ខឱ្យជាដរាប :

សាមគ្គីភេទ នាម

[សា-មុ័ក-គី-ភេត] samkkiphet

ការបែកសាមគ្គី; សាមគ្គីភេទកើតពីមានះ គឺការប្រកាន់រៀងរាល់ខ្លួនជាប្រភពឬជាមូលដ្ឋាន មានត្រឹមតែសេចក្ដីវិនាសជាលទ្ធផលផ្ដល់សេចក្ដីទុក្ខឱ្យជាដរាប :

សាមចូក

ឈ្មោះបបរគ្រឿងមានលាយសាច់ច្រើនប្រភេទ ថែមខ្ញី និងគ្រឿងផ្សំដទៃទៀត។

សាមចូក នាម

[សាម-ចូក] samchouk≈

ឈ្មោះបបរគ្រឿងមានលាយសាច់ច្រើនប្រភេទ ថែមខ្ញី និងគ្រឿងផ្សំដទៃទៀត។

សាមញ្ញ

សាសនារបស់ព្រះពុទ្ធដែលមានភាពជាសមណៈពិត, សាសនាស្រោចស្រង់សត្វ (ពុទ្ធសាសនា)។

សាមញ្ញ គុណនាម

[សា-មុ័ញ] samanh

សាធារណៈ; ដែលជាធម្មតា; ដែលស្មើៗតែគ្នា; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ :

សាមញ្ញ នាម

[មៈ-នុស-សា-ម៉័ញ] samanh

មនុស្សសាធារណៈ, មនុស្សរយ។

សាមញ្ញ នាម

[រ-បស់-សា-ម៉័ញ] samanh

របស់រយ។

សាមញ្ញ នាម

[សា-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-នាម] samanh

សាធារណនាម (ព. ផ្ទ វិសាមញ្ញនាម)។

សាមញ្ញ នាម

[សា-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-ល័ក-ខៈ-ណៈ] samanh

សេចក្ដីកំណត់ឃើញស្មើ គឺឃើញថា អនិច្ចំ, ទុក្ខំ អនត្តា ជាសភាពប្រព្រឹត្តទៅស្មើគ្នាទូទៅគ្រប់រូបសត្វលោក។

សាមញ្ញ នាម

[សា-មុ័ញ-ញ៉ៈ] samanh

សមណភាព។

សាមញ្ញ គុ., ន.

[សា-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-គុន] samanh

គុណនៃសមណភាព។

សាមញ្ញ នាម

[សា-ម៉័ញ-ញ៉័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] samanh

បដិបត្តិតាមសមណភាព។

សាមញ្ញ នាម

[សា-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-សា-ស្នា] samanh

សាសនារបស់ព្រះពុទ្ធដែលមានភាពជាសមណៈពិត, សាសនាស្រោចស្រង់សត្វ (ពុទ្ធសាសនា)។

សាមញ្ញកម្ម នាម

[សា-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-កាំ] samnhonhakkaam≈

(សេ.ហិ.) ការធ្វើឱ្យសាមញ្ញ :

សាមញ្ញភាសា

ភាសានិយាយតាមធម្មតាតាមទម្លាប់របស់អ្នកស្រុកនីមួយៗ ដែលភាសានេះនិយាយត្រូវតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ខ្លះ មិនត្រូវខ្លះ។

សាមញ្ញភាសា នាម

[សា-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-ភា-សា] samnhonhakpheasa≈

ភាសានិយាយតាមធម្មតាតាមទម្លាប់របស់អ្នកស្រុកនីមួយៗ ដែលភាសានេះនិយាយត្រូវតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ខ្លះ មិនត្រូវខ្លះ។

សាមញ្ញ—

(ម.ព. សាមញ្ញ{¥¥}១{££}និងសាមញ្ញ{¥¥}២{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាមញ្ញ— នាម

[សាម-មុ័ញ-ញ៉ៈ—] sammunhnhak—≈

(ម.ព. សាមញ្ញ១និងសាមញ្ញ២) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាមណេរ

សិក្ខាសម្រាប់សាមណេរ (ព.វិ.)។

សាមណេរ នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ] ឬ [សាម-ម៉ៈ-ណែ] samoner

បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកអ្នកកាន់សីល ១០... (លោកនេន)។

សាមណេរ នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ-គ្រោង] samoner

សាមណេរធំ, សាមណេរបួសឯចាស់។

សាមណេរ នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ-រ៉ៈ-សិក-ខា] samoner

សិក្ខាសម្រាប់សាមណេរ (ព.វិ.)។

សាមណេរី នាម

[សា-ម៉ៈ-ណេ-រ៉ី] samneri

(ម.ព. សាមណេរ)។

សាមន្ត

ប្រទេសជិតគ្នា, ប្រទេសជិតខាង។

សាមន្ត គុណនាម

[សា-ម៉ន់] samontor

ជិត, ដែលនៅជិតគ្នា :

សាមន្ត នាម

[សា-ម៉ន់-តៈ-គ្រាម] samontor

ស្រុកជិតគ្នា។

សាមន្ត នាម

[សា-ម៉ន់-តៈ-ប្រ-ទេស] samontor

ប្រទេសជិតគ្នា, ប្រទេសជិតខាង។

សាមន្តរដ្ឋ

(ប្រវត្តិ.) រដ្ឋនានាដែលចំណុះឱ្យចក្រភពណាមួយមានអំណាចខ្លាំង :

សាមន្តរដ្ឋ នាម ១)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រ័ត] samnotakrta≈

ដែនជិតខាង, ដែនដែលមានព្រំប្រទល់គ្នា។

សាមន្តរដ្ឋ នាម ២)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រ័ត] samnotakrta≈

(ប្រវត្តិ.) រដ្ឋនានាដែលចំណុះឱ្យចក្រភពណាមួយមានអំណាចខ្លាំង :

សាមន្តរាជ

(ប្រវត្តិ.) ស្តេចចំណុះដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចអធិរាជ។ សាមន្តរាជត្រូវនាំសួយសារអាករទៅថ្វាយអធិរាជជាប្រចាំ :

សាមន្តរាជ នាម ១)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រាជ] samnotakreach≈

ព្រះរាជាក្នុងប្រទេសជិតខាង; ប្រទេសរាជ (ស្ដេចចំណុះគេ)។

សាមន្តរាជ នាម ២)

[សា-ម៉ន់-តៈ-រាជ] samnotakreach≈

(ប្រវត្តិ.) ស្តេចចំណុះដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចអធិរាជ។ សាមន្តរាជត្រូវនាំសួយសារអាករទៅថ្វាយអធិរាជជាប្រចាំ :

សាមសិប

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចរឹង មានបន្លា ស្លឹកមូលល្អិតៗស្រួចៗ មើមមូលៗតូចៗ ក្លិនក្រពុលបន្តិចៗ ដុះជាចង្កោម, បើបន្សាបឱ្យអស់រសជាតិក្រពុលហើយប្រកបការធ្វើជាបង្អែមបាន រាប់អានទុកជាចំណីមានតម្លៃមួយយ៉ាងរបស់ខ្មែរ :

សាមសិប គុណនាម

[សាម-សិប] samoseb

ដប់បីដង (៣០)។

សាមសិប នាម

[សាម-សិប] samoseb

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចរឹង មានបន្លា ស្លឹកមូលល្អិតៗស្រួចៗ មើមមូលៗតូចៗ ក្លិនក្រពុលបន្តិចៗ ដុះជាចង្កោម, បើបន្សាបឱ្យអស់រសជាតិក្រពុលហើយប្រកបការធ្វើជាបង្អែមបាន រាប់អានទុកជាចំណីមានតម្លៃមួយយ៉ាងរបស់ខ្មែរ :

សាមហាប

ភោជនាហារបង្អែមចម្អាបបីអម្រែក ដែលបុរសបីនាក់រែកដើរក្រឡឹងជើងថ្ករពោលពាក្យស្រែកហៅឆ្លើយគ្នា… ហើយប្រគេនភិក្ខុបីរូបឬប្រគេនសង្ឃ ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឆ្ពោះទៅមតកបុគ្គល ..., ធ្វើក្នុងវេលាព្រឹកដែលប្រជុំគ្នារើសអដ្ឋិ (ទំនៀមសៀម; ហៅជាខ្មែរថា បីអម្រែក)។

សាមហាប នាម

[សាម-ហាប] samohab

ភោជនាហារបង្អែមចម្អាបបីអម្រែក ដែលបុរសបីនាក់រែកដើរក្រឡឹងជើងថ្ករពោលពាក្យស្រែកហៅឆ្លើយគ្នា… ហើយប្រគេនភិក្ខុបីរូបឬប្រគេនសង្ឃ ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឆ្ពោះទៅមតកបុគ្គល ..., ធ្វើក្នុងវេលាព្រឹកដែលប្រជុំគ្នារើសអដ្ឋិ (ទំនៀមសៀម; ហៅជាខ្មែរថា បីអម្រែក)។

សាមាន្យ

សាធារណៈ; ដែលជាធម្មតា; ដែលស្មើៗតែគ្នា; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ :

សាមាន្យ គុណនាម

[សា-ម៉ាន] sameanyor

សាធារណៈ; ដែលជាធម្មតា; ដែលស្មើៗតែគ្នា; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ :

សាមាយិក គុណនាម

[សា-ម៉ា-យិ-ក] sameayik

ដែលកើតឬមានតាមសម័យ; ដែលត្រូវឬសមតាមសម័យ។

សាមាយិក នាម

[សៈ-ម៉ា-យិ-កៈ-ភ័ន] sameayik

របស់ឬអ្វីៗដែលកើតតាមសម័យ, ដែលសមតាមសម័យ។

សាមាយិក នាម

[សៈ-ម៉ា-យិ-កៈ-វ័ត-ថុ] sameayik

(ម.ព. សមាយិកភណ្ឌ)។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-ភាប] sameayik

ភាពដែលកើតឡើងត្រូវតាមពេលកំណត់ ឬសមតាមពេលណាមួយ។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-រោគ] sameayik

ជំងឺដែលកើតតាមកាល តាមសម័យ។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-លាប] sameayik

លាភកើតក្នុងសម័យ គឺលាភដែលកើតមានតាមកាលសម័យម្ដងៗ។

សាមាយិក នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កា-ពាត] sameayik

(ម.ព. សាមាយិករោគ)។

សាមាយិកបត្រ

ទស្សនាវដ្ដី ឬកាសែតដែលចេញផ្សាយក្នុងពេលកំណត់ណាមួយ។

សាមាយិកបត្រ នាម

[សា-ម៉ា-យិ-កៈ-បាត់] samayikakbat≈

ទស្សនាវដ្ដី ឬកាសែតដែលចេញផ្សាយក្នុងពេលកំណត់ណាមួយ។

សាមិក នាម

[សា-មិក] samik

ម្ចាស់, ម្ចាស់របស់; ប្ដី; ចៅហ្វាយ, នាយ :

សាមិក នាម

[សា-មិ-កៈ-ភាប] samik

ភាពជាសាមិក។

សាមិនី នាម

[សា-មិ-នី] samini

ស្ត្រីជាម្ចាស់, ស្ត្រីម្ចាស់របស់។

សាមិនី នាម

[គេ-ហៈ-សា-មិ-នី] samini

ស្ត្រីជាម្ចាស់ផ្ទះ; ប្រពន្ធ (អ្នកផ្ទះ)។

សាមិនី នាម

[គេ-ហ័ស-សា-មិ-នី] samini

(ម.ព. គេហសាមិនី)។

សាមី

ឈ្មោះអាយតនិបាត (ធ្នាក់) ពួកទី ៦មានពាក្យប្រើថា នៃ, របស់, ផង… ដូចជា ផ្ទះនៃខ្ញុំ, សេះរបស់ខ្ញុំ, គោផងប្អូនខ្ញុំ; ហៅ សាមីសម្ពន្ធ ក៏បាន (ព.វ.)។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី] sami

ម្ចាស់, ម្ចាស់របស់; ប្ដី; ចៅហ្វាយ, នាយ។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-ទាន] sami

ទានដែលជាម្ចាស់លើអស់ទ្រព្យ, ទានដ៏ឧត្តម។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-ប-រ៉ិ-ភោក] sami

ការបរិភោគចតុប្បច្ច័យ ដោយបានពិចារណាតាមលំអានបច្ចយសន្និស្សិតសីលឥតខ្វះចន្លោះ (ព.វិ.)។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-បុន] sami

ម្ចាស់បុណ្យ, អ្នកដើមបុណ្យ។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី-ភៈ-គិ-នី] sami

បងស្រីឬប្អូនស្រីរបស់ប្ដី។

សាមី នាម

[សា-ម៉ី] sami

ឈ្មោះអាយតនិបាត (ធ្នាក់) ពួកទី ៦មានពាក្យប្រើថា នៃ, របស់, ផង… ដូចជា ផ្ទះនៃខ្ញុំ, សេះរបស់ខ្ញុំ, គោផងប្អូនខ្ញុំ; ហៅ សាមីសម្ពន្ធ ក៏បាន (ព.វ.)។

សាមីការ នាម

[សា-ម៉ី-កា] sameika≈

ម្ចាស់ការ, អ្នកដើមការ។

សាមីខ្លួន នាម

[សា-ម៉ី-ខ្លួន] sameikhluon≈

ម្ចាស់ខ្លួន, ខ្លួនគេ។

សាមីចិ គុណនាម

[សា-ម៉ី-ចិ] samiche

ដែលត្រឹមត្រូវ, ប្រពៃ, សមគួរ, គួរគាប់, មិនឆ្គង។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-កាំ] samiche

កិច្ចការត្រឹមត្រូវ; ការគោរព, ការគប្បី។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] samiche

បដិបត្តិត្រឹមត្រូវ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] samiche

បដិបទាប្រពៃ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ន] samiche

អ្នកបដិបត្តិត្រឹមត្រូវ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ន-ណា] samiche

(ម.ព. សាមីចិបដិបន្ន)។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វ័ត] samiche

វត្តបដិបត្តិត្រឹមត្រូវ។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វា-ចា] samiche

សម្ដីត្រឹមត្រូវ, ពាក្យគោរព, ពាក្យគួរសម។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វាត] samiche

(ម.ព. សាមីចិវាចា)។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វា-ទិ-នី] samiche

(ម.ព. សាមីចិវាទី)។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-វា-ទី] samiche

អ្នកដែលប្រើសម្ដីគួរសមជានិច្ច។

សាមីចិ នាម

[សា-ម៉ី-ចិ-សាស] samiche

ពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលគួរគោរព, ពាក្យប្រៀនប្រដៅត្រឹមត្រូវ។