ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សាណិ

ខ្មែប្រើ ជា (រ.ស.) ច្រើនហៅជាប់ដោយវិភត្តិសត្តមីថា សាណិយា "ក្នុងវាំងនន", សំដៅសេចក្ដីត្រឹមតែថា "វាំងនន"; ហៅក្លាយជា សន្ធិយា ក៏មានខ្លះ :

សាណិ នាម ១)

[សា-ណិ] sane

វាំងនន, រនាំង; ឆាក; ឡប់ឡែ។

សាណិ នាម ២)

[សា-ណិ] sane

ខ្មែប្រើ ជា (រ.ស.) ច្រើនហៅជាប់ដោយវិភត្តិសត្តមីថា សាណិយា "ក្នុងវាំងនន", សំដៅសេចក្ដីត្រឹមតែថា "វាំងនន"; ហៅក្លាយជា សន្ធិយា ក៏មានខ្លះ :

សាណិយា នាម

[សា-ណិ-យ៉ា] saneyea

(ម.ព. សាណិ)។

សាណី នាម

[សា-ណី] sanei≈

(ម.ព. សាណិ)។

សាត គុណនាម

[សាត] sat

ដែលសុខចិត្តសះជាលែងប្រកាន់គ្នាតទៅទៀត, ដែលទុកជាស្មើគ្នាមិនឈ្នះមិនចាញ់ :

សាត នាម

[សា-តៈ-គ្រឹះ] sat

ផ្ទះដែលនៅបានសេចក្ដីសុខ, ដែលស្រួលនៅ។

សាត នាម

[សា-តៈ-ចិត] sat

ចិត្តរីករាយ។

សាត នាម

[សា-ត័ត-ឋាន] sat

ទីសប្បាយ។

សាត នាម

[សា-តៈ-មន់-ទី] sat

(ម.ព. សាតគ្រឹះ)។

សាត នាម

[សា-តា-រ៉ម់] sat

អាម្មរណ៍រីករាយ។

សាតាំង

សំពត់រលើប, ជាឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទ សាច់រលីងម៉ដ្ឋសម្បុររលើបរលោង មានព័ណ៌ផ្សេងៗ ជាសំពត់មកពីប្រទេសក្រៅ :

សាតាំង នាម

[សា-តាំង] satang

សំពត់រលើប, ជាឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទ សាច់រលីងម៉ដ្ឋសម្បុររលើបរលោង មានព័ណ៌ផ្សេងៗ ជាសំពត់មកពីប្រទេសក្រៅ :

សាត់ កិរិយាសព្ទ

[សាត់] sat

ប៉ើង, ហើរ តាមខ្យល់ ឬអណ្ដែតតាមខ្សែទឹក (រសាត់)។

សាត់ កិរិយាសព្ទ

[សាត់-ព្រាត់] sat

ចេញចោលស្រុកទេសខ្ចាត់ភ្លាត់ព្រាត់បងប្អូនញាតិមិត្រ :

សាត់ គុណនាម

[សាត់-ភ្លាត់] sat

ដែលខិលខូចដើរសាត់អណ្ដែតតាមតែប្រទះគ្មានលំនៅជាប្រាកដ :

សាត់ គុណនាម

[សាត់-អន់-ដែត] sat

ដែលដើរសាត់ព្រាត់ទៅតាមតែប្រទះឥតមានទីនៅជាប្រាកដ :

សាត់ គុណនាម

[សាត់-អន់-ដែត] sat

(ម.ព. សាត់អណ្ដែត)។

សាត្រា

សាត្រាសម្រាប់មើលលេង (សាស្ត្រាប្រលោមលោក)។

សាត្រា នាម

[សា-ត្រា] satra

គម្ពីរ, ក្បួន។

សាត្រា នាម

[សា-ត្រា-ច្បាប់] satra

សាត្រាកាព្យ, ពាក្យសុភាសិតជាច្បាប់ប្រដៅ។

សាត្រា នាម

[សា-ត្រា-ទេស] satra

សាត្រាសម្រាយពាក្យរាយនិយាយពីធម៌វិន័យឬពីរឿងនិទានក្នុងពុទ្ធសាសនា សម្រាប់ទេសន៍។

សាត្រា នាម

[សា-ត្រា-ល្បែង] satra

សាត្រាសម្រាប់មើលលេង (សាស្ត្រាប្រលោមលោក)។

សាត—

(ម.ព. សាត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាត— គុណនាម

[សា-តៈ—] satak—≈

(ម.ព. សាត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាទរ

អ្នកពោលពាក្យសាទរ។

សាទរ គុ., ន.

[សា-ទ] sator

ការសម្ដែងសេចក្ដីអើពើ, គោរព; សេចក្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ :

សាទរ នាម

[សា-ទៈ-រៈ-កៈ-ថា] sator

សម្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ; សម្ដីសម្ដែងសេចក្ដីគោរព។

សាទរ ន., គុ.

[សា-ទៈ-រៈ-ភាប] sator

ភាពនៃសេចក្ដីគោរព; ការរាក់ទាក់, រួសរាយ។

សាទរ នាម

[សា-ទៈ-រៈ-វា-ចា] sator

(ម.ព. សាទរកថា)។

សាទរ គុ., ន.

[សា-ទៈ-រៈ-វា-ទិ-នី] sator

(ម.ព. សាទរវាទី)។

សាទរ នាម

[សា-ទៈ-រៈ-វា-ទី] sator

អ្នកពោលពាក្យសាទរ។

សាទរ—

(ម.ព. សាទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាទរ— នាម

[សា-ទៈ-រៈ—] sateakreak—≈

(ម.ព. សាទរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាទិន

អ្នកជិះសេះ; ទាហានសេះ; សារថី; ទម័កសត្វពាហនៈ :

សាទិន នាម

[សា-ទិន] satin

អ្នកជិះសេះ; ទាហានសេះ; សារថី; ទម័កសត្វពាហនៈ :

សាទិស គុណនាម

[សា-ទិស] satis

(ម.ព. សទិស)។

សាទិសៈ គុណនាម

[សា-ទិ-សៈ] satisak≈

(ម.ព. សទិស)។

សាទឹក

(ក.សិ.) ជំងឺម៉្យាងបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡា ច្រើនកើតចំពោះសត្វបម្រើ។ ជំងឺនេះអាចឆ្លងពីសត្វឈឺទៅសត្វជាតាមរយៈទឹកមាត់ ចំណីអាហារ និងការរស់នៅជិតគ្នា :

សាទឹក នាម

[សា-ទឹក] satoek≈

(ក.សិ.) ជំងឺម៉្យាងបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡា ច្រើនកើតចំពោះសត្វបម្រើ។ ជំងឺនេះអាចឆ្លងពីសត្វឈឺទៅសត្វជាតាមរយៈទឹកមាត់ ចំណីអាហារ និងការរស់នៅជិតគ្នា :

សាទឹកជ្រូក

(ក.សិ.) ជំងឺឆ្លងបង្កដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡាមុលតូស៊ីដា (pasteurella multocida) កើតចំពោះជ្រូក។ រោគសញ្ញាសំខាន់ៗមានដូចជាឡើងកម្ដៅ ហើមសួត ក្អក ហៀរសំបោរ និងដកដង្ហើមញាប់។

សាទឹកជ្រូក នាម

[សា-ទឹក-ជ្រូក] satoekchruk≈

(ក.សិ.) ជំងឺឆ្លងបង្កដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡាមុលតូស៊ីដា (pasteurella multocida) កើតចំពោះជ្រូក។ រោគសញ្ញាសំខាន់ៗមានដូចជាឡើងកម្ដៅ ហើមសួត ក្អក ហៀរសំបោរ និងដកដង្ហើមញាប់។

សាទុក្ខ

និយាយសើរើសេចក្ដីទុក្ខរបស់ខ្លួន :

សាទុក្ខ កិរិយាសព្ទ

[សា-ទុក] satukkhor

និយាយសើរើសេចក្ដីទុក្ខរបស់ខ្លួន :

សាទុភោជន នាម

[សា-ទុ-ភោ-ជន់] satuphouchon

ភោជនឆ្ងាញ់, អាហារឆ្ងាញ់ពិសា។

សាទុភោជន នាម

[សា-ទុ-រស់] satuphouchon

រសឆ្ងាញ់; អាហារដែលមានរសឆ្ងាញ់ :

សាទោស

និយាយសើរើទោសរបស់ខ្លួន :

សាទោស កិរិយាសព្ទ

[សា-ទោស] satous

និយាយសើរើទោសរបស់ខ្លួន :

សាធ

ដែលសុខចិត្តសះជានឹងគ្នា, ដែលទុកថាជាស្រេចបាច់ឬជ្រះស្រឡះត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ដែលទុកថាជាស្មើគ្នា មិនឈ្នះមិនចាញ់ :

សាធ គុណនាម

[សាត] sath

ដែលសុខចិត្តសះជានឹងគ្នា, ដែលទុកថាជាស្រេចបាច់ឬជ្រះស្រឡះត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ដែលទុកថាជាស្មើគ្នា មិនឈ្នះមិនចាញ់ :

សាធក

ដែលនាំមកសម្ដែង; ដែលអធិប្បាយ, ដែលពន្យល់ :

សាធក នាម a

[សា-ធៈ-កៈ] ឬ [សា-ធក់] sathok

អ្នកធ្វើឱ្យសម្រេច; អ្នកបំពេញឬបង្គ្រប់; ការធ្វើឱ្យសម្រេច; ការបំពេញឬបង្គ្រប់; ការពន្យល់។

សាធក កិរិយាសព្ទ b

[សា-ធៈ-កៈ] ឬ [សា-ធក់] sathok

នាំមកសម្ដែង; អធិប្បាយ, ពន្យល់ :

សាធក គុណនាម c

[សា-ធៈ-កៈ] ឬ [សា-ធក់] sathok

ដែលនាំមកសម្ដែង; ដែលអធិប្បាយ, ដែលពន្យល់ :

សាធនភាព

(សេ.ហិ.) ភាពដែលអាចសងបំណុលបានទាំងអស់តាមកាលកំណត់។

សាធនភាព នាម

[សា-ធៈ-នៈ-ភាប] satheakneakpheab≈

(សេ.ហិ.) ភាពដែលអាចសងបំណុលបានទាំងអស់តាមកាលកំណត់។

សាធនីយ៍

(សេ.ហិ.) ដែលអាចទូទាត់សងរាល់បំណុលតាមកាលកំណត់។

សាធនីយ៍ គុណនាម

[សា-ធៈ-នី] satheakni≈

(សេ.ហិ.) ដែលអាចទូទាត់សងរាល់បំណុលតាមកាលកំណត់។

សាធនៈ

ពាក្យដែលសម្រេចមកអំពី កិរិយាសព្ទ ឬ អំពី គុណសព្ទ ដោយមានវិគ្រោះជាទីតាំង ចេញមកជា នាមនាម, ខាងបាលី ដូចជា ទ្វីហាទីហិ-ជនេហិ-សហ-កម្មំ-កាតុំ-សីលមស្សាតិ > សហការី "ជនអ្នកមានកិរិយាធ្វើនូវកិច្ចការជាមួយនឹងជនទាំងឡាយ តាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅជាប្រក្រតី ហៅថា សហការី", បើស្ត្រីហៅថា សហកា

សាធនៈ នាម

[សា-ធៈ-នៈ] sathoneak

ពាក្យដែលសម្រេចមកអំពី កិរិយាសព្ទ ឬ អំពី គុណសព្ទ ដោយមានវិគ្រោះជាទីតាំង ចេញមកជា នាមនាម, ខាងបាលី ដូចជា ទ្វីហាទីហិ-ជនេហិ-សហ-កម្មំ-កាតុំ-សីលមស្សាតិ > សហការី "ជនអ្នកមានកិរិយាធ្វើនូវកិច្ចការជាមួយនឹងជនទាំងឡាយ តាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅជាប្រក្រតី ហៅថា សហការី", បើស្ត្រីហៅថា សហកា

សាធារណមតិ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-មៈ-តិ] satheareaknakmeakte≈

មតិឬយោបល់របស់សាធារណជន :

សាធារណរដ្ឋ

រដ្ឋដែលបណ្ដារាស្ត្រជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីជាតំណាងរបស់ខ្លួន ហើយចាត់តាំងឱ្យកាន់កាប់ការផែនដីដោយមិនមានព្រះមហាក្សត្រ ដូចជាប្រទេសបារាំងសែសជាដើម :

សាធារណរដ្ឋ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-រ័ត] sathearnarodthar

រដ្ឋដែលបណ្ដារាស្ត្រជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីជាតំណាងរបស់ខ្លួន ហើយចាត់តាំងឱ្យកាន់កាប់ការផែនដីដោយមិនមានព្រះមហាក្សត្រ ដូចជាប្រទេសបារាំងសែសជាដើម :

សាធារណៈ

ស្រីពេស្យា (តាមទម្លាប់, ពុំដែលប្រើថា ស្រីសាធារណៈ ទេ, ធ្លាប់ប្រើតែ សាធារណ៍ ដូច្នេះឯង)។

សាធារណៈ គុណនាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

ដែលទូទៅ; ដែលទុកជាកណ្ដាល, ដែលប្រើបានទាំងអស់គ្នា, ដែលមិនចំពោះមួយៗ; សាមញ្ញ, ដែលរាប់រយរាប់ពាន់។

សាធារណៈ នាម

[កា-សា-ធា-រ៉ៈ-ណៈ] sathearonak

ការដែលត្រូវធ្វើទាំងអស់គ្នា។

សាធារណៈ នាម

[ក្រ-សួង-សា-ធា-រៈ-ណៈ-កា] sathearonak

ក្រសួងមេការសម្រាប់រាជការ, ក្រសួងដែលទទួលបន្ទុកខាងស្ថាបនានិងជួសជុល ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ជាដើម។

សាធារណៈ នាម

[ទី-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

កន្លែងទាំងឡាយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋមានដូចជា សួនច្បារ ទីវាល សាលាសម្នាក់ជាដើម សម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូទៅ :

សាធារណៈ នាម

[បង់-គន់-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

បង្គន់សម្រាប់សាធារណជន។

សាធារណៈ នាម

[ផ្លូវ-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

ផ្លូវសម្រាប់ប្រជាជនទូទៅ។

សាធារណៈ នាម

[រ-បស់-សា-ធា-រៈ-ណៈ] sathearonak

របស់ដែលត្រូវប្រើបានទាំងអស់គ្នា ឬរបស់សាមញ្ញ, របស់រយ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-កា] sathearonak

ការជាសាធារណៈ, ការដែលត្រូវតែធ្វើទូទៅ មិនចេះអស់មិនចេះហើយ។ ហៅដោយសន្មតិ សំដៅការលើកថ្នល់, សង់ស្ពាន, សង់ផ្ទះជាដើម របស់រាជការ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ជន់] sathearonak

ប្រជាជនទូទៅ, ជនទាំងពួង។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណ័ត-ឋាន] sathearonak

ទីដែលទៅមកឬប្រើប្រាស់បានទាំងអស់គ្នា។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ទាន] sathearonak

ទានដែលឱ្យដល់ជនទូទៅមិនរើសមុខ (ព.ផ្ទ.) អសាធារណទាន ឬ បុគ្គលិកទាន)។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ទ្រ័ប] sathearonak

ទ្រព្យសាមញ្ញ, របស់រាយ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-នាម] sathearonak

(ព.វ.) នាមនាមដែលនៅទូទៅទៀតបាន (សាមញ្ញនាម)។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ប្រ-យ៉ោច] sathearonak

ប្រយោជន៍សម្រាប់សាធារណជន។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-សុខ] sathearonak

សេចក្ដីសុខរបស់ប្រជាជនទូទៅ។

សាធារណៈ នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ-ស្ថាន] sathearonak

(ម.ព. សាធារណដ្ឋាន)។

សាធារណៈ នាម

[ស្រី-សា-ធា] sathearonak

ស្រីពេស្យា (តាមទម្លាប់, ពុំដែលប្រើថា ស្រីសាធារណៈ ទេ, ធ្លាប់ប្រើតែ សាធារណ៍ ដូច្នេះឯង)។

សាធារណៈ—

(ម.ព. សាធារណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាធារណៈ— នាម

[សា-ធា-រៈ-ណៈ—] satheareaknak—≈

(ម.ព. សាធារណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាធុ គុ., ន., ឧ.

[សា-ធុ] sathu

ល្អ, ប្រពៃ; ត្រូវ, ត្រឹមត្រូវ; ស្រួល, ស្រួលបួល; ដែលឱ្យសម្រេចផលឬសម្រេចប្រយោជន៍; ដែលពិត, មែន; ...។

សាធុ នាម

[សា-ធុ] sathu

សម្បុរស, មនុស្សចិត្តល្អ, មនុស្សចិត្តបុណ្យ, អ្នកប្រាជ្ញ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កាំ] sathu

អំពើល្អ, បុណ្យ, កុសល។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-ព] sathu

សាធុការនិងពរ ឬពាក្យពរដែលលាយដោយសម្ដីថា សាធុ! ផង :

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-ស័ប] sathu

សូរសព្ទសាធុការ។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-រិ-នី] sathu

(ម.ព. សាធុការី)។

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កា-រ៉ី] sathu

អ្នកបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ឬអ្នកដែលច្រើនប្រើសម្ដីថា សាធុ!

សាធុ នាម

[សា-ធុ-កី-ឡា] sathu

ការលេងសាធុ, ល្បែងសាធុ, ការរីករាយសប្បាយដោយបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! គឺការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ព្រមៗគ្នាឮខ្លាំងៗរឿយៗក្នុងវេលាកំពុងដើរហែព្រះពុទ្ធរូប ឬដើរប្រទក្សិណឧបោសថាគារជាដើម ដែលមានមនុស្សម្នាក់ស្រែកថា អនុមោទនាលោកអឺយ! (អ្ហឺយ) អ្នកទាំងអស់ទទួលព្រមគ្នាថា សាធុ! ឬ ទទួលបីដងថា

សាធុ នាម

[សា-ធុ-ក្រី-ឌា] sathu

(ម.ព. សាធុកីឡា)។

សាធុ គុណនាម

[សា-ធុ-ក្រឹត] sathu

ដែលបានធ្វើឬផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រឹមត្រូវហើយ :