ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សាក់ កិរិយាសព្ទ

[សាក់] sak

ចាក់ដោយម្ជុលឬដែកស្រួច បញ្ចូលទឹកខ្មៅឬទឹកក្រហមក្នុងសាច់ឱ្យដិតជាប់ជាក្បាច់ក្បួរឬជារូប, យ័ន្ត, អក្សរ :

សាក់ នាម

[សាក់] sak

ស្នាមក្បាច់ក្បូរឬរូប, យ័ន្ត, អក្សរដែលចាក់នឹងម្ជុលឬដែកស្រួច បញ្ចូលទឹកខ្មៅឬទឹកក្រហមដិតជាប់នៅក្នុងសាច់ :

សាក់បើ គុណនាម ១)

[សាក់-បើ] sakabaeu

មធ្យម, យ៉ាងកណ្ដាល, យ៉ាងល្មម, សមគួរ :

សាក់បើ គុណកិរិយា ២)

[សាក់-បើ] sakabaeu

ស្មើគ្នា, ប្រហែលគ្នា :

សាក់បើ គុ., គុ.កិ. ៣)

[សាក់-បើ] sakabaeu

គួរបើ, សមបើ :

សាក់បើ ឈ.

[ពុំ-សាក់-បើ] sakabaeu

ពុំសមបើ :

សាក់បើ គុណកិរិយា

[សាក់-បើ-អ្វី] sakabaeu

គួរអ្វី។

សាក់ស៊ី

មេបណ្ដោយ, ស៊ុមឬមេសម្រាប់ទ្រវត្ថុអ្វីមួយ មានរទេះ រថយន្ត ស្ពានជាដើម :

សាក់ស៊ី នាម

[សាក់-ស៊ី] saksi≈

មេបណ្ដោយ, ស៊ុមឬមេសម្រាប់ទ្រវត្ថុអ្វីមួយ មានរទេះ រថយន្ត ស្ពានជាដើម :

សាក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ] sakyar

(ម.ព. សក្យ)។

សាក្យ—

(ម.ព. សក្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាក្យ— នាម

[សា-ក្យ៉ៈ—] sakayak—≈

(ម.ព. សក្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សាក្សី

សាក្សីដែលបានដឹងឮជាក់ប្រាកដ ទាំងមានអានុភាពអង់អាចផង។ ច្រើនប្រើក្នុងការសំបូងសង្រូង :

សាក្សី នាម

[សាក-សី] saksei

ស្មរ, បន្ទាល់ :

សាក្សី នាម

[សាក-សី-ទុច-ចៈ-រ៉ិត] saksei

សាក្សីដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់, សាក្សីវៀច។

សាក្សី នាម

[សាក-សី-បញ់-ចេះ] saksei

សាក្សីដែលអ្នកអាងដល់លបបព្ចោះមុនជាស្រេច។

សាក្សី នាម

[សាក-សី-ពេច-ញាន] saksei

សាក្សីដែលបានដឹងឮជាក់ប្រាកដ ទាំងមានអានុភាពអង់អាចផង។ ច្រើនប្រើក្នុងការសំបូងសង្រូង :

សាខា នាម ១)

[សា-ខា] sakha

មែក :

សាខា នាម ២)

[សា-ខា] sakha

(ក.សិ.) ផ្នែកសំខាន់នៃវគ្គីសាស្ត្រស្ថិតនៅបន្ទាប់ពីរជ្ជៈ :

សាខា នាម

[សា-ខា-កាល] sakha

កាលរាយរងបែកចេញពីកាលធំ ៣គឺ បច្ចុប្បន្នកាល, អតីតកាល, អនាគតកាល (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី ត្រង់អាខ្យាត)។

សាខា នាម

[សា-ខា-ន-គ] sakha

ក្រុងរងឬក្រុងរាយរង, ក្រុងតូចដែលជាចំណុះក្រុងធំ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ប៉ៈ-សា-ខា] sakha

មែកតូចនិងមែកធំ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ប្រ-ទេស] sakha

ប្រទេសឬដែនដែលជារណបគេ, ដែលជាចំណុះគេ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ពា-និច] sakha

ពាណិជ្ជរងឬរាយរងដែលបែកមែកចេញពីពាណិជ្ជធំ។

សាខា នាម

[សា-ខា-ពា-និច] sakha

(ម.ព. សាខាពាណិជ្ជ)។

សាខា នាម

[សា-ខា-ម្រឹក] sakha

ស្វា; ពួកសត្វដែលលោតតោងមែកឈើបាន :

សាខា នាម

[សា-ខា-រ័ត] sakha

(ម.ព. សាខាប្រទេស)។

សាខា នាម

[សា-ខា-សៈ-ម៉ា-គំ] sakha

សមាគមរង។

សាគរ នាម

[សា-គ] sakor

សមុទ្រ។ មានសេចក្ដីតំណាលក្នុងរឿងរាមាយណៈថា សមុទ្របានជាហៅ សាគរ ព្រោះកើតអំពីពួកព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទ សគរៈ កែនពលឱ្យជីក។

សាគរ នាម

[សា-គៈ-រា] sakor

(ព.កា.) សមុទ្រ។

សាគរ នាម

[សា-គៈ-រេ] sakor

ក្នុងសមុទ្រ។

សាគរ នាម

[សា-គៈ-រេ-សៈ] sakor

(ម.ព. សាគរា)។

សាគរវិទ្យា នាម

[សា-គៈ-រៈ-វិត-ទ្យា] sakrovityea

វិទ្យានិយាយអំពីសមុទ្រ។

សាគូ

ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងក្រកោ តែដើមទាបៗ មានមើមសម្បុរស ប្រើស្ងោរបរិភោគជាអាហារ ឬហាន់ឱ្យស្ដើងៗលាយបាយក៏បាន កិនឆៅច្រោះជាម្សៅក៏បាន, បើស្រុកកើតទុរ្ភិក្ស ប្រើជាអាហារជាជំនួសបាយបាន, ជាដំណាំងាយដាំ មានប្រយោជន៍សំខាន់មួយយ៉ាងសម្រាប់ប្រទេសខ្មែរ :

សាគូ នាម

[សា-គូ] saku

ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងក្រកោ តែដើមទាបៗ មានមើមសម្បុរស ប្រើស្ងោរបរិភោគជាអាហារ ឬហាន់ឱ្យស្ដើងៗលាយបាយក៏បាន កិនឆៅច្រោះជាម្សៅក៏បាន, បើស្រុកកើតទុរ្ភិក្ស ប្រើជាអាហារជាជំនួសបាយបាន, ជាដំណាំងាយដាំ មានប្រយោជន៍សំខាន់មួយយ៉ាងសម្រាប់ប្រទេសខ្មែរ :

សាគូរនាម

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកក្រាស់ស្រួចៗ ផ្លែតូចៗ ទ្រើសជាងផ្លែតង្កៀបក្ដាម, ស្លឹកនិងផ្លែមានរសជូរល្មម បរិភោគបាន, ច្រើនដុះក្នុងព្រៃរនាមឬដុះតាមមាត់ស្ទឹង, មាត់ព្រែក, មាត់អូរ។

សាគូរនាម នាម

[សា-គូ-រ-នាម] sakuroneam

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកក្រាស់ស្រួចៗ ផ្លែតូចៗ ទ្រើសជាងផ្លែតង្កៀបក្ដាម, ស្លឹកនិងផ្លែមានរសជូរល្មម បរិភោគបាន, ច្រើនដុះក្នុងព្រៃរនាមឬដុះតាមមាត់ស្ទឹង, មាត់ព្រែក, មាត់អូរ។

សាង កិរិយាសព្ទ

[សាង] sang

ក, ធ្វើ, សង់ ឱ្យកើតឡើង (ចំពោះការកុសល) :

សាង កិរិយាសព្ទ

[សាង-សង់] sang

សង់សម្អិតសម្អាងឱ្យបានកើតឡើងជាការកុសល។

សាង កិរិយាសព្ទ

[សាង-សូម] sang

សាងហើយប្រាថ្នាថាសូមឱ្យបានសម្រេចតាមបំណង។

សាង នាម ១)

[សាង] sang

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ មានផ្លែ៥ឬ ៦បែកជាចង្វែកក្រញាង ធ្វើដោយឫស្សីឬដែក មានដងវែងសម្រាប់ចាក់ត្រីតូចៗ ឱ្យត្បៀតជាប់ក្នុងចង្វែកផ្លែ។

សាង នាម ២)

[សាង] sang

ប្រដាប់ធ្វើដោយឫស្សី មានសណ្ឋានដូចជាសាង សម្រាប់ដោតអំពៅដែលកាត់ជាកង់ខ្លីៗ :

សាង កិរិយាសព្ទ

[សាង] sang

រើអីវ៉ាន់ចេញពីយានមួយទៅដាក់ក្នុងយានមួយទៀតដោយមូលហេតុផ្សេងៗ :

សាងញ៉ាង

ដែលបែកក្រញាងកន្ទ្រាញចេញក្រៅ :

សាងញ៉ាង គុណនាម

[សាង-ញ៉ាង] sangnheang

ដែលបែកក្រញាងកន្ទ្រាញចេញក្រៅ :

សាច កិរិយាសព្ទ ១)

[សាច] sach

កោយទឹកដោយបាតដៃបាចឱ្យបែកចេញឡើងព្រោង :

សាច កិរិយាសព្ទ ២)

[សាច] sach

ទឹកភ្លៀងចូលដោយកម្លាំងខ្យល់បក់ :

សាច កិរិយាសព្ទ

[បាច-សាច] sach

(ម.ព. បាច)។

សាច់ នាម ១)

[សាច់] sach

អាការៈមួយប្រភេទជាបឋវីធាតុនារាងកាយមនុស្សនឹងសត្វ ត្រង់សព៌ាង្គបន្ទាប់ពីស្បែកទៅស្រោបឆ្អឹង ទីទៃពីសរសៃ :

សាច់ នាម ២)

[សាច់] sach

តួផ្លែឈើក្នុងសំបកក្រៅពីគ្រាប់, ក្រៅពីលលាដ៍ :

សាច់ នាម ៣)

[សាច់] sach

តួដើមឈើខាងក្នុងសំបក :

សាច់ នាម ៤)

[សាច់] sach

បឋវីធាតុដែលជារូបរបស់ឬវត្ថុផ្សេងៗ :

សាច់ នាម

[ញាត-សាច់] sach

(ម.ព. សាច់ញាតិ)។

សាច់ នាម

[សាច់-ក្រក] sach

សាច់ដែលចិញ្ច្រាំញាត់ក្នុងពោះវៀនហើយហាលថ្ងៃ (ច្រើនតែសាច់ជ្រូកនិងពោះវៀនជ្រូក)។

សាច់ នាម

[សាច់-ឈាម] sach

សាច់និងឈាម; សាច់ញាតិ។

សាច់ នាម

[សាច់-ញាត] sach

អ្នកដែលជាប់ជាញាតិនឹងគ្នា, ក្រសែញាតិ។

សាច់ នាម

[សាច់-ដុំ-កំ-ភួន] sach

ញាតិជិត។

សាច់ នាម

[សាច់-ថ្លៃ] sach

បងថ្លៃឬប្អូនថ្លៃ។

សាច់ នាម

[សាច់-ធ័រ] sach

អត្ថន័យរបស់ធម៌, រូបសេចក្ដីធម៌។

សាច់ នាម

[សាច់-ប័ញ-ញ៉ើ] sach

កូនសុំឬកូនចិញ្ចឹម; កូនសិស្ស; អ្នកដទៃដែលរាប់អានទុកស្មើញាតិជិត។

សាច់ នាម

[សាច់-ផ្ញើ-សាំ] sach

(ម.ព. សាច់បញ្ញើ)។

សាច់ នាម

[សាច់-ផ្ញើ-សាំ] sach

(ព.ទ.បុ.) អត់បើអត់ នាំឱ្យមានវល់ឥតប្រយោជន៍ឬប្រយោជន៍បានទៅគេ ខ្លួនបានតែខាងទទួលទុក្ខទោស :

សាច់ នាម

[សាច់-សន់-ដាន] (ជើង ត អានជា ដ)] sach

ញាតិសន្តាន។

សាច់ នាម

[សាច់-សា-លោ-ហិត] sach

បងប្អូន។

សាច់ជូរ

ធាតុផ្សំមានបែបភាពជាអំបិលជូរ សាច់រឹងជាដុំ សម្រាប់ប្រើកូរលាយទឹកជ្រលក់ឱ្យដិតស្រស់ព័ណ៌ជាដើម; មាន ២ប្រភេទ គឺ សាច់ជូរ ស មានសាច់ព័ណ៌ស; សាច់ជូរខៀវ មានព័ណ៌ខៀវស្ទើរបៃតងចាស់ (ច្រើនប្រើជាថ្នាំ)។

សាច់ជូរ នាម

[សាច់-ជូ] sachachur

ធាតុផ្សំមានបែបភាពជាអំបិលជូរ សាច់រឹងជាដុំ សម្រាប់ប្រើកូរលាយទឹកជ្រលក់ឱ្យដិតស្រស់ព័ណ៌ជាដើម; មាន ២ប្រភេទ គឺ សាច់ជូរ ស មានសាច់ព័ណ៌ស; សាច់ជូរខៀវ មានព័ណ៌ខៀវស្ទើរបៃតងចាស់ (ច្រើនប្រើជាថ្នាំ)។

សាច់ដុំ

សំណុំនៃសរសៃជាលិកាឆ្មារៗក្នុងរាងកាយមនុស្ស ឬ សត្វ ដែលអាចបន្តឹងឬបន្ធូរដើម្បីឱ្យផ្នែកណាមួយនៃដងខ្លួនធ្វើចលនា :

សាច់ដុំ នាម

[សាច់-ដុំ] sachdoam≈

សំណុំនៃសរសៃជាលិកាឆ្មារៗក្នុងរាងកាយមនុស្ស ឬ សត្វ ដែលអាចបន្តឹងឬបន្ធូរដើម្បីឱ្យផ្នែកណាមួយនៃដងខ្លួនធ្វើចលនា :

សាច់ប្រាក់

ក្រដាសប្រាក់ កាក់ប្រាក់ ឬបញ្ញើសាច់ប្រាក់ដែលត្រូវបានតម្កល់នៅក្នុងគណនីធនាគារឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ :

សាច់ប្រាក់ នាម

[សាច់-ប្រាក់] sachbreak≈

ក្រដាសប្រាក់ កាក់ប្រាក់ ឬបញ្ញើសាច់ប្រាក់ដែលត្រូវបានតម្កល់នៅក្នុងគណនីធនាគារឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ :

សាជី នាម

[សា-ជី] sachi

(ម.ព. សជី)។

សាជីវកម្ម

ការមូលមតិគ្នាជាក្រុមក្នុងការបង្កើតអាជីវកម្ម ឬក្រុមហ៊ុនជាមួយគ្នា។

សាជីវកម្ម នាម

[សា-ជី-វៈ-កាំ] sachiveakkaam≈

ការមូលមតិគ្នាជាក្រុមក្នុងការបង្កើតអាជីវកម្ម ឬក្រុមហ៊ុនជាមួយគ្នា។

សាជូរ នាម

[សា-ជូ] sachur

(ម.ព. សាច់ជូរ)។

សាញ

សាញក្រៃពេក, សាញមិនងាយនឹងដាច់ស្រេច :

សាញ គុណនាម ១)

[សាញ] sanh

ដែលប្រទាក់ចាក់ស្រែះ, ដែលស៊កសៀតរវីមរវាម :

សាញ គុណនាម ២)

[សាញ] sanh

ដែលសាំញ៉ាំ, ដែលមិនងាយនឹងដាច់ស្រេច, ដែលល្អិតល្អោចហួសពេក :

សាញ គុណនាម

[សាញ-ចាក់-ស្មុក] sanh

(ព.ប្រ.) ដែលសាញពេកហួសហេតុហួសទំនង :

សាញ កិ., គុ.

[សាញ-ប្រ-ដាញ] sanh

សាញក្រៃពេក, សាញមិនងាយនឹងដាច់ស្រេច :

សាញ្ជនសត្វ នាម

[សាញ-ជៈ-នៈ-ស័ត] sanhchnosotvor

សត្វពួកជីងចក់ឬពួកបង្គួយ :

សាដក នាម

[សា-ដក់] sadak

សំពត់; សំពត់ងូត។

សាដាន

សំបុត្របង្កាន់ដៃពន្ធ (ប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម ហៅថា សំបុត្រសាដាន)។

សាដាន នាម

[សា-ដាន] sadan

សំបុត្របង្កាន់ដៃពន្ធ (ប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម ហៅថា សំបុត្រសាដាន)។

សាដៀវ

ឈ្មោះគ្រឿងតន្ត្រីមួយប្រភេទ មានខ្សែលួសស្ពាន់តែមួយ មានសំបកឃ្លោកមូល (ឃ្លោកសាដៀវ) មួយកំណាត់ទ្រភ្ជាប់ពីក្រោមដងមានប៉ោលសម្រាប់រឹតឬបន្ធូរខ្សែ, ប្រើជាគ្រឿងដេញ មានសូរសព្ទមូលរងំ :

សាដៀវ នាម

[សា-ដៀវ] sadiev

ឈ្មោះគ្រឿងតន្ត្រីមួយប្រភេទ មានខ្សែលួសស្ពាន់តែមួយ មានសំបកឃ្លោកមូល (ឃ្លោកសាដៀវ) មួយកំណាត់ទ្រភ្ជាប់ពីក្រោមដងមានប៉ោលសម្រាប់រឹតឬបន្ធូរខ្សែ, ប្រើជាគ្រឿងដេញ មានសូរសព្ទមូលរងំ :

សាណ

សំពត់សម្បកធ្មៃ ឬសរសៃវល្លិផ្សេងៗ :

សាណ នាម

[សាន] san

សំពត់សម្បកធ្មៃ ឬសរសៃវល្លិផ្សេងៗ :