ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សហាយ នាម

[សៈ-ហាយ] sohay

សម្លាញ់, មិត្តសម្លាញ់; អ្នកដែលទៅឬមកជាមួយ, អ្នកជូន, អ្នកកំដរ, គ្នា, អ្នកដែលជាគ្នា។

សហាយ នាម a

[សៈ-ហាយ] sohay

បុរសស្ត្រីដែលដើរហើរឬដែលខូចកាចនឹងគ្នា :

សហាយ កិរិយាសព្ទ b

[សៈ-ហាយ] sohay

ដើរហើរឬខូចកាចនឹងគ្នា :

សហាយ នាម

[សៈ-ហាយ-កំ-ណាន់] sohay

សហាយដែលជាកំណាន់ចិត្ត។

សហាយ នាម

[សៈ-ហាយ-ស្មន់] sohay

សហាយដែលខូចកាចនឹងគ្នាដល់បែកការត្រូវបង់ប្រាក់ពិន័យមុខស្មន់។

សហារ

កាច, សាហាវ, ព្រហើន; ដែលច្រណែន, ឫស្សា; រហ័សខឹង, ហៃខឹង :

សហារ គុ.កិ., គុ.

[សៈ-ហា] sahar

កាច, សាហាវ, ព្រហើន; ដែលច្រណែន, ឫស្សា; រហ័សខឹង, ហៃខឹង :

សហិចសហារ

ដែលសង្វាត, វាតអាទ្យ, ដែលស្រវាស្រទេញ; ដែលរវះរវាមកាម :

សហិចសហារ គុណនាម

[សៈ-ហិច-សៈ-ហា] sahechsahar

ដែលសង្វាត, វាតអាទ្យ, ដែលស្រវាស្រទេញ; ដែលរវះរវាមកាម :

សហេតុ គុណនាម

[សៈ-ហែត] sakhaet≈

(ម.ព. សាហេតុ)។

សហេតុធម៌ នាម

[សៈ-ហេ-តុ-ធ័រ] sakhetothro≈

ធម៌ដែលប្រកបដោយហេតុ។

សហោទរ

បងឬប្អូនរួមឧទរជាមួយ, បងឬប្អូនរួមមាតាមួយ។

សហោទរ នាម

[សៈ-ហោ-ទ] sahaotor

បងឬប្អូនរួមឧទរជាមួយ, បងឬប្អូនរួមមាតាមួយ។

សហ័ស

អំពើក្លាខ្លាំង, អំពើអាក្រក់ក្រៃពេក។

សហ័ស គុ.កិ., គុ.

[សៈ-ហ័ស] sahoas

ខ្លាំង, ដែលអង់អាច, មានអំណាច; ដែលក្លាហាន, ក្លាខ្លាំង :

សហ័ស នាម

[សៈ-ហ័ស] sahoas

កម្លាំង; ពលស័ក្ដិ; អំណាច, សេចក្ដីអង់អាច; សេចក្ដីក្លាហាន។

សហ័ស នាម

[ត្រូវ-រ-បួស-សៈ-ហ័ស] sahoas

ត្រូវរបួសខ្លាំង។

សហ័ស នាម

[អំ-ពើ-សៈ-ហ័ស] sahoas

អំពើក្លាខ្លាំង, អំពើអាក្រក់ក្រៃពេក។

សហ—

(ម.ព. សហ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សហ— នាម

[សៈ-ហៈ—] sakhak—≈

(ម.ព. សហ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សា កិរិយាសព្ទ ១)

[សា] sa

មូរឡើងវិញ :

សា កិរិយាសព្ទ ២)

[សា] sa

កើបឡើងវិញ :

សា កិរិយាសព្ទ ៣)

[សា] sa

ត្រឡប់វិញ :

សា កិរិយាសព្ទ ៤)

[សា] sa

រើឈឺឡើងវិញ :

សា កិរិយាសព្ទ ៥)

[សា] sa

និយាយថ្លែងពីទុក្ខឬថ្លែងពីទុក្ខទោសដែលកន្លងហួសទៅហើយ, មានដំណើរគួរឱ្យរង្កៀសចិត្ត, ដើម្បីអ្នកស្ដាប់ដឹងច្បាស់; និយាយសើរើពីទុក្ខឬទោសរបស់ខ្លួន :

សា កិរិយាសព្ទ ៦)

[សា] sa

និយាយជាថ្មីទៀតឬនិយាយសើរើថែមទៀត :

សា កិរិយាសព្ទ ៧)

[សា] sa

រើធ្វើជាថ្មីទៀត :

សា នាម a

[សា] sa

ស្រូវឬដំណាំពួកខ្លះ ដែលដុះលូតលាស់តពីគល់ចាស់ឬពីជញ្ជ្រាំងស្រស់ :

សា គុណនាម b

[សា] sa

ដែលដុះលូតលាស់តពីគល់ចាស់ឬពីជញ្ជ្រាំងស្រស់ :

សា នាម

[សា] sa

ឈ្មោះជំងឺខ្យល់ពួកមួយ ចាប់សត្វចតុប្បាទមានគោក្របីជាដើម :

សា នាម

[សា] sa

ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទ ជាគូគ្នានឹងភ្លា :

សា នាម

[សា] sa

ក្រពះមូត្រសត្វពួកខ្លះ មានសំពោច, ឆ្លកជាដើម :

សា នាម ១)

[បែក-សា] sa

បែកក្រពះមូត្រ។

សា នាម ២)

[បែក-សា] sa

បែកការខ្ចរខ្ចាយសាយសុស :

សា កិរិយាសព្ទ

[ឈ្លោះ-បែក-សា] sa

ឈ្លោះប្រកែកជជែកបូរបាច់ឮខ្លាំងៗដណ្ដើមយកផ្លូវត្រូវតែរៀងខ្លួន។

សា កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-បែក-សា] sa

(ព.ប្រ.) និយាយបែកពីនេះហើយពីនោះទៀត ល្ហល្ហាចស្ទើររកទីចប់គ្មាន។

សា កិរិយាសព្ទ

[បែក-សា-យា-មោ] sa

(ម.ព. និយាយបែកសា)។

សា នាម

[សា] sa

ពាក្យរនាប់ដែលសំដៅដល់ដំណើរត្រឡប់ទៅមកឬចុះឡើង; ដង, គ្រា, ត្រឡប់; បក :

សា នាម

[សា] sa

ជំងឺផ្លូវដង្ហើមធ្ងន់ធ្ងរ ដែលឆ្លងរាលដាលជាសាកល ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៣ដោយវីរុសឈ្មោះ កូរ៉ូណា :

សាក កិរិយាសព្ទ ១)

[សាក] sark

ចម្លងយកបែបឱ្យដូចភាពដើម :

សាក កិរិយាសព្ទ ២)

[សាក] sark

ល្បងមើលឱ្យដឹង, ពិសោធមើល :

សាក កិរិយាសព្ទ

[សាក] sark

កាត់សំបកមែកឈើក្រឡឹងជុំវិញប្រវែងប្រហែល១ធ្នាប់ឬយ៉ាងវែងត្រឹម ២ធ្នាប់ (លៃតាមទំហំមែកឈើ) ហើយយកស្រកីដូងខ្ចោបដីក្ដោបរុំព័ទ្ធជុំវិញ ចងរឹតចុងរបុំខាងក្រោមខាងលើឱ្យតឹងណែន, ចោះគូទបំពង់ស៊កកំណាត់សំពត់ដែលត្របាញ់ឱ្យចូល ដាក់ទឹកក្នុងបំពង់ចងបន្តោកពីលើ ឱ្យទឹកស្រក់មកលើរបុំដី ឱ្យដីសើ

សាក នាម

[សាក] sark

រូប, រាង, រូបរាង នៃមនុស្សសត្វដែលស្លាប់ហើយ។

សាក នាម

[សាក-ខ្មោច] sark

រូបបុគ្គលស្លាប់។

សាក នាម

[សាក-ឆ្អឹង] sark

រាងឆ្អឹង។

សាក នាម

[សាក-អ-សុ-ភៈ] sark

រូបអសុភ (រូបមនុស្សសត្វដែលស្លាប់ស្អុយ)។

សាក កិរិយាសព្ទ

[សាក] sark

បញ្ចូលថាមពលអគ្គិសនីទៅក្នុងជនិតា :

សាកច្ឆា

ការសន្ទនាគ្នា; ការជជែកពិគ្រោះគ្នារកខុសរកត្រូវ, រកសេចក្ដីពិត; ការប្រឹក្សាពិគ្រោះគ្នាពីធម៌អាថ៌ :

សាកច្ឆា នាម

[សា-ក័ច-ឆា] sakchchha

ការសន្ទនាគ្នា; ការជជែកពិគ្រោះគ្នារកខុសរកត្រូវ, រកសេចក្ដីពិត; ការប្រឹក្សាពិគ្រោះគ្នាពីធម៌អាថ៌ :

សាកត្រាក

ដែលធ្លាក់ ឬយុលកន្ត្រាក ឬក៏រយាកចុះក្រោម :

សាកត្រាក គុណនាម

[សាក-ត្រាក] saktrak

ដែលធ្លាក់ ឬយុលកន្ត្រាក ឬក៏រយាកចុះក្រោម :

សាកន្ទេល

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេសម្រាប់លេងនៅពេលបញ្ចប់ពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬបញ្ចប់ពិធីបុណ្យធំៗដែលគេធ្វើយូរថ្ងៃ, លុះលេងភ្លេងនេះចប់ហើយ គេសាកម្រាលមានកន្ទេលជាដើម :

សាកន្ទេល នាម

[សា-កន់-ទេល] sakntel

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេសម្រាប់លេងនៅពេលបញ្ចប់ពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬបញ្ចប់ពិធីបុណ្យធំៗដែលគេធ្វើយូរថ្ងៃ, លុះលេងភ្លេងនេះចប់ហើយ គេសាកម្រាលមានកន្ទេលជាដើម :

សាកពណ៌ គុណនាម

[សាក-ព័រ] sakpro≈

ហើរពណ៌ :

សាកម៉្ញាក គុណនាម

[សាក-ម៉្ញាក] sakmnheak≈

ដែលមានសូរសំនៀងស្អារនរយាបៗ :

សាកល នាម

[សា-កល់] sakol

(ម.ព. សកល)។

សាកលភាវូបនីយកម្ម

(វិ.ន.) ការរីកចម្រើននៃទំនាក់ទំនងជាសាកលលើវិស័យ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ និងនយោបាយ ដោយសារការរីកចម្រើននៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ទូរគមនាគមន៍ និងការអនុវត្តនូវសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចនិងពាណិជ្ជកម្ម។ ការណ៍នេះស្ដែងឡើងតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគបរទេស ការផ្ទេរបច្ចេ

សាកលភាវូបនីយកម្ម នាម

[សា-កល់-ភា-វូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ] saklopheavubakniyeakkaam≈

(វិ.ន.) ការរីកចម្រើននៃទំនាក់ទំនងជាសាកលលើវិស័យ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ និងនយោបាយ ដោយសារការរីកចម្រើននៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ទូរគមនាគមន៍ និងការអនុវត្តនូវសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចនិងពាណិជ្ជកម្ម។ ការណ៍នេះស្ដែងឡើងតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគបរទេស ការផ្ទេរបច្ចេ

សាកលរូបី

(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទមួយដែលបង្ហាញដោយហេគែល (Hegel) ដើម្បីកែតម្រូវទស្សនៈបុរាណដែលថា សាកលគឺអរូបីដោយផ្អែកទៅលើធម្មជាតិទូទៅនៃប្រភេទភាវៈមួយតាមរយៈអរូបីកម្ម។ ហេគែលជឿថាសាកលគឺជាទម្រង់រូបីជាជាងអរូបី។

សាកលរូបី នាម

[សា-កល់-រូ-ប៉ី] saklorubei≈

(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទមួយដែលបង្ហាញដោយហេគែល (Hegel) ដើម្បីកែតម្រូវទស្សនៈបុរាណដែលថា សាកលគឺអរូបីដោយផ្អែកទៅលើធម្មជាតិទូទៅនៃប្រភេទភាវៈមួយតាមរយៈអរូបីកម្ម។ ហេគែលជឿថាសាកលគឺជាទម្រង់រូបីជាជាងអរូបី។

សាកលវិទ្យាល័យ

គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលនិស្សិតទៅតាមជំនាញឯកទេសចាប់ពីកម្រិតបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅ :

សាកលវិទ្យាល័យ នាម

[សា-កល់-វិត-ទ្យា-ឡៃ] saklovittyealai≈

គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលនិស្សិតទៅតាមជំនាញឯកទេសចាប់ពីកម្រិតបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅ :

សាកវប្បកម្ម នាម

[សា-កៈ-វ៉ាប់-ប៉ៈ-កាំ] sakakvabbakkaam≈

(ក.សិ.) ការដាំដំណាំច្បារ (បន្លែ ផ្លែ ផ្កា)។

សាកវប្បករ

អ្នកសាបព្រោះ, អ្នកដាំបន្លែ, អ្នកថែសួន។

សាកវប្បករ នាម

[សា-កៈ-វ័ប-ប៉ៈ-ក] sakakvbabakka≈

អ្នកសាបព្រោះ, អ្នកដាំបន្លែ, អ្នកថែសួន។

សាកសព

រូបរាងបុគ្គលស្លាប់, រូបរាងសព។

សាកសព នាម

[សាក-សប់] sakosop

រូបរាងបុគ្គលស្លាប់, រូបរាងសព។

សាកសួរ

សួរសាកមើលឱ្យជាក់, សួរសង្កេតពីមួយទៅមួយឬពីនេះទៅនោះឱ្យជាក់សេចក្ដី :

សាកសួរ កិរិយាសព្ទ

[សាក-សួរ] sakosuor

សួរសាកមើលឱ្យជាក់, សួរសង្កេតពីមួយទៅមួយឬពីនេះទៅនោះឱ្យជាក់សេចក្ដី :

សាកាហារី

អ្នកហូបបន្លែជាអាហារ, អ្នកហូបអាហារបួស។

សាកាហារី នាម

[សា-កា-ហា-រ៉ី] sakaharei≈

អ្នកហូបបន្លែជាអាហារ, អ្នកហូបអាហារបួស។

សាកិយានី នាម

[សា-កិ-យ៉ា-ណី] sakeyeani

ស្ត្រីជាតិសក្យៈ :

សាកិយៈ នាម

[សា-កិ-យ៉ៈ] sakeyeak

ជនជាតិសក្យៈ។

សាកុណិក

ព្រានបក្សី, ព្រានសត្វស្លាប (ប្រមាញ់បក្សី) :

សាកុណិក នាម

[សា-កុ-ណិក] sakonek

ព្រានបក្សី, ព្រានសត្វស្លាប (ប្រមាញ់បក្សី) :

សាកេ

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ដើម, ស្លឹក, ផ្លែចាប់ច្រឡំនឹងខ្នុរសម្ល ផ្លែប្រើប្រកបការជាបង្អែមឬជាម្ហូបក៏បាន មានឱជារសពិសា ជនានុជនរាប់អានណាស់ :

សាកេ នាម

[សា-កេ] sake

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ដើម, ស្លឹក, ផ្លែចាប់ច្រឡំនឹងខ្នុរសម្ល ផ្លែប្រើប្រកបការជាបង្អែមឬជាម្ហូបក៏បាន មានឱជារសពិសា ជនានុជនរាប់អានណាស់ :

សាកៈ នាម

[សា-កៈ] sakak

អន្លក់; បន្លែ។

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ជាត] sakak

ជាតិអន្លក់ឬបន្លែ, អន្លក់ឬបន្លែទាំងពួង :

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ភ័ក] sakak

អ្នកដែលបរិភោគតែបន្លែ (តមមិនបរិភោគត្រីសាច់) ; សរសេរជា សាកភក្ស ឬ ភ័ក្សក៏បាន។

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ភ័ក] sakak

(ម.ព. សាកភក្ខ)។

សាកៈ នាម

[សា-កៈ-ភោ-ជន់] sakak

ម្ហូបដែលមានសុទ្ធតែបន្លែ (ឥតត្រីសាច់)។

សាកៈ នាម

[សា-កា-ហា] sakak

(ម.ព. សាកភោជន)។

សាក់

ស្នាមក្បាច់ក្បូរឬរូប, យ័ន្ត, អក្សរដែលចាក់នឹងម្ជុលឬដែកស្រួច បញ្ចូលទឹកខ្មៅឬទឹកក្រហមដិតជាប់នៅក្នុងសាច់ :