សម្លាប់មុខ គុណកិរិយា
[សំ-ឡាប់-មុក] samlabmuk≈
ដែលពិបាកស្រាយ :
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[សំ-ឡាប់-មុក] samlabmuk≈
ដែលពិបាកស្រាយ :
(ម.ព. ប្រល័យពូជសាសន៍)។
[សំ-ឡាប់-រង់-គាល] samlabrngokeal≈
(ម.ព. ប្រល័យពូជសាសន៍)។
ល្បិចសម្ងាត់, ឧបាយស៊ើបការសម្ងាត់ឱ្យលេចជាក់ច្បាស់ ឬអ្នកដែលស៊ើបឱ្យលេចការសម្ងាត់ :
[សំ-ឡិច] samlich
ល្បិចសម្ងាត់, ឧបាយស៊ើបការសម្ងាត់ឱ្យលេចជាក់ច្បាស់ ឬអ្នកដែលស៊ើបឱ្យលេចការសម្ងាត់ :
ប៉ុយកប្បាស; គ, រកា ជាដើម ដែលថ្ពេចរួចហើយ :
[សំ-ឡី] somli
ប៉ុយកប្បាស; គ, រកា ជាដើម ដែលថ្ពេចរួចហើយ :
ពិនិត្យអារម្មណ៍ឱ្យឃើញជាក់តាមការណ៍ពិត។
[សំ-ឡឹង] slerng
មើលស្លឹង, មើលដោយធ្វើភ្នែកស្លឹងឆ្ពោះត្រង់មិនងាក :
[សំ-ឡឹង-ប្រ-យ៉ោច] slerng
រំពឹងគិតចំពោះប្រយោជន៍។
[សំ-ឡឹង-ពុត] slerng
មើលពុត។
[សំ-ឡឹង-មុក] slerng
បើកភ្នែកធំមើលចំមុខអ្នកដទៃ។
[សំ-ឡឹង-អា-រ៉ម់] slerng
ពិនិត្យអារម្មណ៍ឱ្យឃើញជាក់តាមការណ៍ពិត។
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្ល ថា :
[សំ-ឡុក] samluk
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្ល ថា :
ធ្វើឱ្យស្លុត, គំរាមកំហែងឱ្យតក់ស្លុត, ឱ្យខ្លាច :
[សំ-ឡុត] somlut
ធ្វើឱ្យស្លុត, គំរាមកំហែងឱ្យតក់ស្លុត, ឱ្យខ្លាច :
ដែលស្លុយចុះ, ដែលផ្ទុយពីចងក្បិន :
[សំ-ឡុយ] somluy
ស្លៀកសំពត់ឱ្យស្លុយ គឺស្លៀកសំពត់ទម្លាក់ជាយម្ខាងចុះក្រោមទាំងអស់ (បែបយ៉ាង ស្លៀកស្បង់, ស្លៀកសារុង) :
[សំ-ឡុយ] somluy
ដែលស្លុយចុះ, ដែលផ្ទុយពីចងក្បិន :
ដំណើរស្លូត, ភាវៈស្លូត :
[សំ-ឡូត] samlut
ដំណើរស្លូត, ភាវៈស្លូត :
ដែលមានភ្នែកស្លើត; អ្នកដែលមានភ្នែកត្របាំងបះស្លើត :
[សំ-ឡើត] samlaut
ដែលមានភ្នែកស្លើត; អ្នកដែលមានភ្នែកត្របាំងបះស្លើត :
គ្រឿងសម្រាប់ស្លៀក, គ្រឿងសម្រាប់បិទបាំងរាងកាយចាប់ពីចង្កេះចុះក្រោម :
[សំ-លៀក] samliek≈
គ្រឿងសម្រាប់ស្លៀក, គ្រឿងសម្រាប់បិទបាំងរាងកាយចាប់ពីចង្កេះចុះក្រោម :
គ្រឿងសម្រាប់ស្លៀកពាក់, គ្រឿងសម្រាប់បិទបាំងឬតុបតែងលម្អរាងកាយ ដូចជា សំពត់ ខោ អាវ ជាដើម :
[សំ-លៀក-បំ-ពាក់] samliekbampeak≈
គ្រឿងសម្រាប់ស្លៀកពាក់, គ្រឿងសម្រាប់បិទបាំងឬតុបតែងលម្អរាងកាយ ដូចជា សំពត់ ខោ អាវ ជាដើម :
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្លក់ ថា :
[សំ-ឡេក] samlek
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្លក់ ថា :
(ម.ព. សម្លិច)។
[សំ-ឡេច] somlech
(ម.ព. សម្លិច)។
សម្លាប់ដោយអាថ៌កំបាំង បញ្ឈប់សកម្មភាពមិនឱ្យមានដំណើរការតទៅទៀត។ ពាក្យនេះច្រើននិយាយសំដៅទៅលើការសម្លាប់បំបាត់ជីវិត។ សម្លេះបំបាត់ចេញកុំឱ្យមានមុខតទៅទៀត :
[សំ-ឡេះ] somleh
សម្លាប់ដោយអាថ៌កំបាំង បញ្ឈប់សកម្មភាពមិនឱ្យមានដំណើរការតទៅទៀត។ ពាក្យនេះច្រើននិយាយសំដៅទៅលើការសម្លាប់បំបាត់ជីវិត។ សម្លេះបំបាត់ចេញកុំឱ្យមានមុខតទៅទៀត :
ដែលមានភ្នែកស្លែវ; អ្នកដែលមានភ្នែកស្រលៀងស្លែវ :
[សំ-ឡែវ] somleaev
ដែលមានភ្នែកស្លែវ; អ្នកដែលមានភ្នែកស្រលៀងស្លែវ :
(ម.ព. ចងសម្លោក)។
[សំ-ឡោក] samlouk
ពាក្យស្លោក។
[សំ-ឡោក] samlouk
ខ្មែរប្រើពាក្យស្លោកនេះផ្សេងពីសំស្ក្រឹតនិងបាលី គឺខ្មែរប្រើចំពោះតែពាក្យរៀលចួនរណ្ដំ ច្រើនតែទាយលក្ខណៈមនុស្សឬសត្វពាហនៈ គឺគោ, ក្របី, ដំរី, សេះ និងបសុសត្វមានឆ្កែ, ឆ្មាជាដើម, ដូចជាសម្លោកមនុស្សថា មុខខ្លា ចង្កាហ៊ីង ពោះទ្រពីង ច្រមុះទាល ទាយថា មនុស្សមានលក្ខណៈបែបនេះ ច្រើនអង
[និ-ពន់-សំ-ឡោក] samlouk
(ម.ព. ចងសម្លោក)។
ដែលស្អក; អ្នកដែលមានសំឡេងស្អក (ព. ព; (ព.គ.) ស្អក)។ សរសេរជា សំអក ក៏បាន។
[សំ-អក] samaok
ដែលស្អក; អ្នកដែលមានសំឡេងស្អក (ព. ព; (ព.គ.) ស្អក)។ សរសេរជា សំអក ក៏បាន។
ដែលជាទីស្អប់; មនុស្ស, សត្វឬអ្វីៗដែលជាទីស្អប់ :
[សំ-អប់] samaob
ដែលជាទីស្អប់; មនុស្ស, សត្វឬអ្វីៗដែលជាទីស្អប់ :
ដំណើរប្រមើលមើលពុតគេដោយសេចក្ដីស្អប់; ដំណើរជំនានីសគេ :
[សំ-អប់-ពុត] somaoboput
ប្រមើលពុតគេដោយសេចក្ដីស្អប់; បង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះគេ, បំផ្លាញប្រយោជន៍គេ, ជំនានីសគេ :
[សំ-អប់-ពុត] somaoboput
ដំណើរប្រមើលមើលពុតគេដោយសេចក្ដីស្អប់; ដំណើរជំនានីសគេ :
ប្រដាប់សម្រាប់ស្អាង, គ្រឿងស្អាង។
[សំ-អាង] samaeang
ដែលសម្រាប់ស្អិតស្អាង :
[សំ-អាង] samaeang
ប្រដាប់សម្រាប់ស្អាង, គ្រឿងស្អាង។
ធ្វើឱ្យស្អាត, ឱ្យអស់មន្ទិល :
[សំ-អាត] som art
ធ្វើឱ្យស្អាត, ឱ្យអស់មន្ទិល :
ជ័រឬវត្ថុអ្វីដែលធ្វើឱ្យស្អិតសម្រាប់ដាក់ឱ្យសត្វតូចៗជាប់ :
[សំ-អិត] samait
ធ្វើឱ្យស្អាតហ្មត់ហ្មង, សម្អាតដោយប្រពៃ។
[សំ-អិត] samait
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្អាត ឬ សម្អាង ថា :
[សំ-អិត-សំ-អាង] samait
ស្អិតស្អាងដោយប្រពៃ, ស្អិតស្អាងផ្ចិតផ្ចង់។
[សំ-អិត] samait
ជ័រឬវត្ថុអ្វីដែលធ្វើឱ្យស្អិតសម្រាប់ដាក់ឱ្យសត្វតូចៗជាប់ :
ការស្អិតខះជាប់គ្នារបស់កោសិកាឬមីក្រូសព៌ាង្គកាយដោយសារអន្តរកម្មរវាងអង់ទីសែននិងអង់ទីករនៅពេលជួបគ្នា។
[សំ-អិត-ខះ] samaetkhah≈
ការស្អិតខះជាប់គ្នារបស់កោសិកាឬមីក្រូសព៌ាង្គកាយដោយសារអន្តរកម្មរវាងអង់ទីសែននិងអង់ទីករនៅពេលជួបគ្នា។
ក្លិនស្អុយ, អ្វីៗដែលមានក្លិនស្អុយ។
[សំ-អុយ] samauy
ធ្វើឱ្យស្អុយ, និយាយឱ្យស្អុយកេរ្តិ៍ឈ្មោះគេ :
[សំ-អុយ] samauy
ក្លិនស្អុយ, អ្វីៗដែលមានក្លិនស្អុយ។
មន្ទិលដែលនៅជាប់នឹងធ្មេញ, អាចម៍ធ្មេញ :
[សំ-អេក] somaek
មន្ទិលដែលនៅជាប់នឹងធ្មេញ, អាចម៍ធ្មេញ :
បញ្ចេញពោះឱ្យឃើញស្អែល :
[សំ-អែល] samaeael
បញ្ចេញពោះឱ្យឃើញស្អែល :
(ម.ព. សម{¥¥}៥{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សៈ-ម៉ៈ—] sakmak—≈
(ម.ព. សម៥) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សយ] say
រោមជាកញ្ចុំឬសំណុំរោមនៅកសត្វ មានក្ងោកនិងសីហៈជាដើម :
[សយ-សង់-វ៉ា] say
សំណុំខ្សែសង្វារ :
[សយ] say
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំឬស៊ែម, កែមជាមួយនឹងពាក្យឯទៀត; បរិវារសព្ទ :
(ម.ព. សយនៈ)។
[សៈ-យ៉ៈ-ណា] sakyakna≈
(ម.ព. សយនៈ)។
ឱកាសសម្រាប់ដេក; ពេលទំនេរសម្រាប់ដេក។
[សៈ-យ៉ៈ-ណៈ] sayoneak
ទីឬកន្លែងដេក, ដំណេក; ការដេក, ឥរិយាបថដេក។
[ទែន-សៈ-យ៉ៈ-ណា] sayoneak
(រ.ស.) គ្រែសម្រាប់ស្ដេចផ្ទំ, ក្រឡាបន្ទំ។
[សៈ-យ៉ៈ-ណៈ-កាល] sayoneak
ពេលដេក។
[សៈ-យ៉ៈ-ណ័ត-ឋាន] sayoneak
កន្លែងសម្រាប់ដេក។
[សៈ-យ៉ៈ-ណៈ-វេ-លា] sayoneak
(ម.ព. សយនកាល)។
[សៈ-យ៉ៈ-ណា-សៈ-ណៈ] sayoneak
ទីដេកនិងទីអង្គុយ (សេនាសនៈ)។
[សៈ-យ៉ៈ-ណោ-កាស] sayoneak
ឱកាសសម្រាប់ដេក; ពេលទំនេរសម្រាប់ដេក។
ស្រីដែលរើសរកប្ដីខ្លួនឯងតាមស្ម័គ្រចិត្ត :
[សៈ-យុ័ម-ពៈ-រា] soyomporea
ស្រីដែលរើសរកប្ដីខ្លួនឯងតាមស្ម័គ្រចិត្ត :
អ្នកកើតឯង; អ្នកបានសម្រេចគុណវិសេសខ្លួនឯង។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ :
[សៈ-យុ័ម-ភូ] soyomphu
អ្នកកើតឯង; អ្នកបានសម្រេចគុណវិសេសខ្លួនឯង។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ :
ដែលងុយដេកច្រើន, ដែលមានចំណូលខាងដេក, ល្មោភដេក :
[សៈ-យ៉ា-លុ] soyealu
ដែលងុយដេកច្រើន, ដែលមានចំណូលខាងដេក, ល្មោភដេក :
(ម.ព. ស្រយូវ)។
[សៈ-យ៉ូវ] sayuv
(ម.ព. ស្រយូវ)។
បន្ទំបែបដំណេកសីហៈ គឺផ្ទំផ្អៀងទៅខាងស្ដាំ ព្រះបាទឆ្វេងតម្រួតលើព្រះបាទស្ដាំ (បន្ទំព្រះពុទ្ធ) :
[សៃ-យ៉ា] sayyea
ការដេក, ការសម្រេចឥរិយាបថដេក។
[សៃ-យ៉ា] sayyea
ដែលដេក :
[សៃ-យ៉ា] sayyea
(រ.ស.) ដេក :
[សី-ហៈ-សៃ-យ៉ាស] sayyea
បន្ទំបែបដំណេកសីហៈ គឺផ្ទំផ្អៀងទៅខាងស្ដាំ ព្រះបាទឆ្វេងតម្រួតលើព្រះបាទស្ដាំ (បន្ទំព្រះពុទ្ធ) :
ទីដេកនិងទីអង្គុយ (សយនាសន)។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា កិ. ក្លាយសេចក្ដីថា "ដេក" ក៏មាន, ជា ន. "ការដេក" ក៏មាន, ប្រើជា (រ.ស.) :
[សៃ-យ៉ាស] soyyeason
ទីដេកនិងទីអង្គុយ (សយនាសន)។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា កិ. ក្លាយសេចក្ដីថា "ដេក" ក៏មាន, ជា ន. "ការដេក" ក៏មាន, ប្រើជា (រ.ស.) :
[ស] sor
ព្រួញ, កាំ, កាំធ្នូ, កាំស្នា :
[ស-ជៃ] sor
សរមានជ័យ។
[ស] sor
រឭក, រឭកឃើញ, នឹកឃើញ, សាដឹងឡើងវិញ។
[ស-ជាត] sor
ដឹងជាតិ។