ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សម្មតិ នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ] sommote

(ម.ព. សន្មតិ)។

សម្មតិ នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ-ទេប] sommote

ទេពតាដោយសន្មតិ គឺមនុស្សដែលគេសន្មតទុកដូចជាទេវតារបស់មនុស្ស (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ) :

សម្មតិ នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ-ទេប-ពី] sommote

ព្រះអគ្គមហេសីនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

សម្មតិ នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ-ទេ-វី] sommote

(ម.ព. សម្មតិទេពី)។

សម្មតិ នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ-វោ-ហា] sommote

ពាក្យដែលសន្មតប្រើ, ពាក្យផ្សំប្រើ។

សម្មតិ នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ-សង់] sommote

ភិក្ខុសង្ឃបុថុជ្ជនដែលបានឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា (ព.ពុ.)។

សម្មតិនាម

ឈ្មោះហៅក្រៅ, ឈ្មោះមិនផ្លូវការ, នាមបញ្ញតិដែលឧបជ្ឈាដាក់ឱ្យភិក្ខុ :

សម្មតិនាម នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ-នាម] smomakteneam≈

ឈ្មោះហៅក្រៅ, ឈ្មោះមិនផ្លូវការ, នាមបញ្ញតិដែលឧបជ្ឈាដាក់ឱ្យភិក្ខុ :

សម្មតិលិង្គ

លិង្គដោយសន្មតិសម្រាប់ប្រើក្នុងតន្តិភាសាទាំងពួង មានភាសាសំស្ក្រឹតនិងភាសាបាលីជាដើម; សំស្ក្រឹតនិងបាលី កំណត់យក ការន្ត គឺស្រៈ ជាទីបំផុតនៃនាមសព្ទជាគោល ឱ្យដឹងថាជា បុំលិង្គ, ជា ឥត្ថីលិង្គ, ឬជា នបុំ. ដូចជា ទារ (ទារោ) "ប្រពន្ធ", មាតុគ្រាម ឬ មាតុគ្គាម (មាតុគ្គាមោ) "ស្ត្រី

សម្មតិលិង្គ នាម

[ស័ម-ម៉ៈ-តិ-លិង] sommotelingkor

លិង្គដោយសន្មតិសម្រាប់ប្រើក្នុងតន្តិភាសាទាំងពួង មានភាសាសំស្ក្រឹតនិងភាសាបាលីជាដើម; សំស្ក្រឹតនិងបាលី កំណត់យក ការន្ត គឺស្រៈ ជាទីបំផុតនៃនាមសព្ទជាគោល ឱ្យដឹងថាជា បុំលិង្គ, ជា ឥត្ថីលិង្គ, ឬជា នបុំ. ដូចជា ទារ (ទារោ) "ប្រពន្ធ", មាតុគ្រាម ឬ មាតុគ្គាម (មាតុគ្គាមោ) "ស្ត្រី

សម្មា

គំនិតត្រូវ យោបល់ត្រូវ។

សម្មា គុណនាម

[ស័ម-ម៉ា] sammea

ប្រពៃ, ពិត, មែន, ត្រូវ, ត្រឹមត្រូវ (ព.ផ្ទ.) មិច្ឆា)។

សម្មា នាម

[ស័ម-ម៉ា-ចា] sammea

ការកាន់ត្រូវ; មារយាទត្រឹមត្រូវ; មារយាទល្អ។

សម្មា នាម

[ស័ម-ម៉ា-ទស់-សៈ-ណៈ] sammea

ការយល់ឃើញត្រូវ។

សម្មា នាម

[ស័ម-ម៉ា-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] sammea

ការប្រតិបត្តិត្រូវ។

សម្មា នាម

[ស័ម-ម៉ា-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] sammea

(ម.ព. សម្មាបដិបត្តិ)។

សម្មា នាម

[ស័ម-ម៉ា-មៈ-តិ] sammea

គំនិតត្រូវ យោបល់ត្រូវ។

សម្មាន នាម

[ស័ម-ម៉ាន] ឬ [ស័ម-ម៉ា-ណៈ] sammean

សេចក្ដីរាប់អាន, ការរាប់រក; សេចក្ដីគោរព, សេចក្ដីគួរសម។

សម្មាន នាម

[ស័ម-ម៉ា-ណៈ-ភាប] sammean

ដំណើររាប់អានគ្នា :

សម្មាមគ្គ នាម

[ស័ម-ម៉ា-ម័ក] smomamka≈

ផ្លូវត្រូវ, គន្លងឬលំអានត្រូវ។

សម្មាសម្ពុទ្ធ នាម

[ស័ម-ម៉ា-ស័ម-ពុត] sommeasmputthor

លោកអ្នកត្រាស់ដឹងឯងដោយប្រពៃ (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) :

សម្មា—

(ម.ព. សម្មា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សម្មា— នាម

[ស័ម-ម៉ា—] smoma—≈

(ម.ព. សម្មា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សម្មុខីកម្ម នាម

[ស័ម-មុ-ខី-កាំ] smomukheikaam≈

ការប្រទល់មុខ ការទូរគ្នា ការប្រឈមមុខ។

សម្មុខីភូត

ដែលមានឬដែលនៅក្នុងទីចំពោះមុខ, ដែលប្រទះឃើញនៅមុខ, ដែលប្រាកដនៅមុខ :

សម្មុខីភូត គុណនាម

[ស័ម-មុ-ខី-ភូត] sammukheiphut

ដែលមានឬដែលនៅក្នុងទីចំពោះមុខ, ដែលប្រទះឃើញនៅមុខ, ដែលប្រាកដនៅមុខ :

សម្មោទនកថា

សម្ដីដែលនាំឱ្យមានសេចក្ដីរីករាយ, ឱ្យមានអំណរ; សម្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ, រអាករពាយ :

សម្មោទនកថា នាម

[ស័ម-ម៉ោ-ទៈ-នៈ-កៈ-ថា] sommoutnokotha

សម្ដីដែលនាំឱ្យមានសេចក្ដីរីករាយ, ឱ្យមានអំណរ; សម្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ, រអាករពាយ :

សម្មោទនីយកថា

សម្ដីដែលគួររីករាយ, គួរត្រេកអរ; សម្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ, រអាករពាយ :

សម្មោទនីយកថា នាម

[ស័ម-ម៉ោទៈ-នី-យៈ-កៈ-ថា] sammoutniyokatha

សម្ដីដែលគួររីករាយ, គួរត្រេកអរ; សម្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ, រអាករពាយ :

សម្មោសា កិរិយាសព្ទ

[ស័ម-ម៉ោ-សា] smomaosa≈

(រ.ស.) ភ្លេច :

សម្រក កិរិយាសព្ទ ១)

[សំ-រ៉ក] somrok

ធ្វើឱ្យស្រក :

សម្រក កិរិយាសព្ទ ២)

[សំ-រ៉ក] somrok

រើឬចង្អោរចេញ (ម.ប្រ.)។

សម្រក នាម ១)

[សំ-រ៉ក] somrok

រដូវទឹកស្រក (កាលជាខាងចុងនៃរដូវភ្លៀង) :

សម្រក នាម ២)

[សំ-រ៉ក] somrok

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ប្រើជាថ្នាំដុសលាបសាច់ដែលហើមឱ្យស្រក :

សម្រក់ កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ក់] samrok

ធ្វើឱ្យស្រក់ :

សម្រង់

ម្លូដែលជ្រើសរើសយកសុទ្ធតែស្លឹកល្អ (ម្លូសម្រាំង)។

សម្រង់ គុណនាម

[សំ-រ៉ង់] somrong

ដែលស្រង់យកមក, ដែលបានដោយស្រង់ :

សម្រង់ នាម

[សំ-រ៉ង់] somrong

អ្វីៗដែលស្រង់យកមក :

សម្រង់ នាម

[ម្លូ-សំ-រ៉ង់] somrong

ម្លូដែលជ្រើសរើសយកសុទ្ធតែស្លឹកល្អ (ម្លូសម្រាំង)។

សម្រន់

ធ្វើឱ្យស្រន់ គឺគ្រាន់តែទប់ទល់ឱ្យអន់សិន :

សម្រន់ កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ន់] somron

ធ្វើឱ្យស្រន់ គឺគ្រាន់តែទប់ទល់ឱ្យអន់សិន :

សម្រប

ធ្វើឱ្យស្រប, ឱ្យអែបស្របគ្នា :

សម្រប កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ប] samrob

ធ្វើឱ្យស្រប, ឱ្យអែបស្របគ្នា :

សម្របសម្រួល

ធ្វើឱ្យស្របស្រួលនឹងគ្នា ធ្វើឱ្យអ្វីៗប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន :

សម្របសម្រួល កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ប-សំ-រួល] samrbasamruol≈

ធ្វើឱ្យស្របស្រួលនឹងគ្នា ធ្វើឱ្យអ្វីៗប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន :

សម្រស់

ការស្រស់, ការល្អល្អះ, ភាពប្រិមប្រិយ :

សម្រស់ កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ស់] somros

ធ្វើឱ្យស្រស់ទឹក :

សម្រស់ នាម

[សំ-រ៉ស់] somros

ការស្រស់, ការល្អល្អះ, ភាពប្រិមប្រិយ :

សម្រាក កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ាក] somrak

ធ្វើឱ្យស្រាក, ឈប់ឱ្យស្រាកនឿយ :

សម្រាក កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ាក-សំ-រ៉ន់] somrak

ធ្វើឱ្យស្រាកស្រន់។

សម្រាក កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ាក-សំ-រ៉ាន] somrak

ធ្វើឱ្យស្រាកស្រាន្ត។

សម្រាក កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ាក-សំ-រ៉ាល] somrak

ធ្វើឱ្យស្រាកស្រាល។

សម្រាជ នាម

[សំ-រ៉ាច] somreach

អធិរាជ, មហារាជ។

សម្រាត

ធ្វើឱ្យស្រាត, ចាប់ទាញសម្លៀកចេញពីខ្លួនអ្នកដទៃឱ្យអាក្រាត :

សម្រាត កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ាត] somreat

ធ្វើឱ្យស្រាត, ចាប់ទាញសម្លៀកចេញពីខ្លួនអ្នកដទៃឱ្យអាក្រាត :

សម្រាន្ត

ដេក (សម្រាប់គ្រហស្ថជាឥស្សរជនឬគ្រហស្ថដែលគួរគោរព) :

សម្រាន្ត កិរិយាសព្ទ ១)

[សំ-រ៉ាន] samreantor

ធ្វើឱ្យស្រាន្ត។

សម្រាន្ត គុណនាម

[សំ-រ៉ាន] samreantor

ដែលស្ងប់ឥតទុក្ខភ័យ, ដែលមានសុខស្រួល :

សម្រាន្ត កិរិយាសព្ទ ២)

[សំ-រ៉ាន] samreantor

ដេក (សម្រាប់គ្រហស្ថជាឥស្សរជនឬគ្រហស្ថដែលគួរគោរព) :

សម្រាប់

សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ; ... (ក្នុងសម័យពីដើម)។

សម្រាប់ គុណនាម ១)

[សំ-រ៉ាប់] somrab

ដែលមានស្រាប់, ដែលបម្រុង, ដែលត្រូវប្រកបតាមការ :

សម្រាប់ នាម ២)

[សំ-រ៉ាប់] somrab

វត្ថុដែលបម្រុងឱ្យមានស្រាប់, ប្រដាប់ :

សម្រាប់ នាម a

[សំ-រ៉ាប់] somrab

ចង្ហាន់ដែលទាយកទាយិការៀបផ្គត់ផ្គង់បម្រុង ឬប្រចាំទុកឱ្យមានស្រេចស្រាប់ ដើម្បីប្រគេនបព្វជិតរាល់ថ្ងៃ :

សម្រាប់ នាម

[មន់-ត្រី-សំ-រ៉ាប់-អែក] somrab

មន្ត្រីសម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

សម្រាប់ នាម

[សំ-រ៉ាប់-ទោ] somrab

សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ; ... (ក្នុងសម័យពីដើម)។

សម្រាយ

ពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែស្រាយពីភាសាដទៃមកជាភាសាសម្រាប់ជាតិ (ច្រើនហៅចំពោះពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែពីបាលីឬពីសំស្ក្រឹតមកជាភាសាខ្មែរ) :

សម្រាយ នាម

[សំ-រ៉ាយ] samreay

ពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែស្រាយពីភាសាដទៃមកជាភាសាសម្រាប់ជាតិ (ច្រើនហៅចំពោះពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែពីបាលីឬពីសំស្ក្រឹតមកជាភាសាខ្មែរ) :

សម្រាយបំភ្លឺ

ការស្រាយបំភ្លឺ, សម្រាយបញ្ជាក់, សេចក្ដីស្រាយបំភ្លឺ :

សម្រាយបំភ្លឺ នាម

[សំ-រ៉ាយ-បំ-ភ្លឺ] samraybamphleu≈

ការស្រាយបំភ្លឺ, សម្រាយបញ្ជាក់, សេចក្ដីស្រាយបំភ្លឺ :

សម្រាល

(ព.ប្រ.) កើតចេញពីផ្ទៃ, ប្រសូត :

សម្រាល កិរិយាសព្ទ ១)

[សំ-រ៉ាល] somrarl

ធ្វើឱ្យស្រាល, ជួយរំលែក, រម្លោះ, រំដោះ ឱ្យស្រាល :

សម្រាល កិរិយាសព្ទ ២)

[សំ-រ៉ាល] somrarl

(ព.ប្រ.) កើតចេញពីផ្ទៃ, ប្រសូត :

សម្រាលកូន កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ាល-កូន] samralkoun≈

ផ្ដល់កំណើតកូន, សម្ភព, កើតកូន។

សម្រាស់

មែកឈើឬមែកឫស្សីជាដើម ដែលស្រាស់ខាំងរាំងផ្លូវឬច្រកល្ហកលើគោកឬក៏ក្នុងទឹក :

សម្រាស់ នាម

[សំ-រ៉ាស់] somreas

មែកឈើឬមែកឫស្សីជាដើម ដែលស្រាស់ខាំងរាំងផ្លូវឬច្រកល្ហកលើគោកឬក៏ក្នុងទឹក :

សម្រាំង កិរិយាសព្ទ ១)

[សំ-រ៉ាំង] somreang

ធ្វើឱ្យស្រាំង :

សម្រាំង កិរិយាសព្ទ ២)

[សំ-រ៉ាំង] somreang

ជ្រើសរើសយកតែល្អ :

សម្រាំង កិរិយាសព្ទ ៣)

[សំ-រ៉ាំង] somreang

តាំងចិត្តគំនិតឱ្យល្អ :

សម្រាំង កិរិយាសព្ទ ៤)

[សំ-រ៉ាំង] somreang

ប្រុងប្រយ័ត្នមិនប្រហែសធ្វេស :

សម្រាំង កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ិត-សំ-រ៉ាំង] somreang

(ម.ព. សម្រិត)។

សម្រាំងនិយម

គោលជំហរដែលប្រមូលផ្ដុំនិងសំយោគនូវទស្សនៈល្អៗពីសាសនានិងទស្សនវិជ្ជាដទៃទៀត :

សម្រាំងនិយម នាម

[សំ-រ៉ាំង-និ-យំ] samraamngniyum≈

គោលជំហរដែលប្រមូលផ្ដុំនិងសំយោគនូវទស្សនៈល្អៗពីសាសនានិងទស្សនវិជ្ជាដទៃទៀត :

សម្រិត

ដែលស្រិតរួចហើយ (ប្រើចំពោះតែអង្ករ) :

សម្រិត កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ិត] somrit

ធ្វើឱ្យស្អាត, ឱ្យបរិសុទ្ធ; សិតទឹកឬផាត់ទឹកសម្រេងមិនឱ្យដោយកករជាដើម :

សម្រិត កិរិយាសព្ទ ១)

[សំ-រ៉ិត-សំ-រ៉ាំង] somrit

ផ្ចិតផ្ចង់ឱ្យស្អាត, ឱ្យបរិសុទ្ធ :

សម្រិត កិរិយាសព្ទ ២)

[សំ-រ៉ិត-សំ-រ៉ាំង] somrit

រើសសម្រាំងយកតែល្អ :

សម្រិត គុណនាម

[សំ-រ៉ិត] somrit

ដែលស្រិតរួចហើយ (ប្រើចំពោះតែអង្ករ) :

សម្រិល

ធ្វើឱ្យឡើងព័ណ៌ខ្មៅស្រិល (ម.ប្រ.)។

សម្រិល កិរិយាសព្ទ

[សំ-រ៉ិល] somril

ធ្វើឱ្យឡើងព័ណ៌ខ្មៅស្រិល (ម.ប្រ.)។