សម្ពោធិ កិ., គុ.
[ស័ម-ពោ-ធិ-ប្រាប] sampouthi
បានត្រាស់ឬដែលបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធប្រាកដហើយ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[ស័ម-ពោ-ធិ-ប្រាប] sampouthi
បានត្រាស់ឬដែលបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធប្រាកដហើយ។
(ម.ព. សម្ពន្ធ)។
[សំ-ព័ន] sampno≈
(ម.ព. សម្ពន្ធ)។
កម្លាំងទំនាញភ្ជាប់រវាងអាតូម អ៊ីយ៉ុង ឬម៉ូលេគុល ដើម្បីបង្កជាសមាសធាតុគីមីមួយ។
[សំ-ព័ន-គី-មី] sampnokimi≈
កម្លាំងទំនាញភ្ជាប់រវាងអាតូម អ៊ីយ៉ុង ឬម៉ូលេគុល ដើម្បីបង្កជាសមាសធាតុគីមីមួយ។
ផ្នែកមួយនៃវេយ្យាករណ៍ដែលក្នុងនោះសទ្ទតាវិទ្យានិងវចនវិទ្យាជាផ្នែកពីរទៀត។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីវិធីចងក្រងពាក្យឱ្យទៅជាល្បះ ដែលក្នុងនោះប្រភេទពាក្យឥតមានលំដាប់ដូចគ្នាទេពីភាសាមួយទៅភាសាមួយ។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីល្បះ ហើយល្បះមានច្រើនប្រភេទ។
[សំ-ព័ន-វិត-ទ្យា] sampnovittyea≈
ផ្នែកមួយនៃវេយ្យាករណ៍ដែលក្នុងនោះសទ្ទតាវិទ្យានិងវចនវិទ្យាជាផ្នែកពីរទៀត។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីវិធីចងក្រងពាក្យឱ្យទៅជាល្បះ ដែលក្នុងនោះប្រភេទពាក្យឥតមានលំដាប់ដូចគ្នាទេពីភាសាមួយទៅភាសាមួយ។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីល្បះ ហើយល្បះមានច្រើនប្រភេទ។
មិត្តជិតដិតទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាលយ៉ាងមាំ (ទឡ្ហមិត្ត) :
[ស័ម-ភ័ត-តៈ-មិត] samphottamitt
មិត្តជិតដិតទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាលយ៉ាងមាំ (ទឡ្ហមិត្ត) :
ដែលកើត, ដែលសម្រាល, ដែលឆ្លងទន្លេ :
[សំ-ភប់] samphop
ការកើតព្រម, ការកើតដោយល្អ, ការកើតដោយស្រួល; ការរួបរួមគ្នា (ច្រើនប្រើចំពោះតែអរូបនាមឬអរូបធម៌) :
[សំ-ភប់] samphop
កើត, សម្រាល, ឆ្លងទន្លេ (ប្រើចំពោះតែព្រះរាជបុត្រឬព្រះរាជធីតា ដែលមានព្រះបិតាជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ព្រះមាតាជារាស្ត្រ ពុំមែនព្រះអគ្គមហេសី) :
[សំ-ភប់] samphop
ដែលកើត, ដែលសម្រាល, ដែលឆ្លងទន្លេ :
(ម.ព. ប្រសូតិវិទ្យា)។
[សំ-ភប់-វិត-ទ្យា] samphbavittyea≈
(ម.ព. ប្រសូតិវិទ្យា)។
(ម.ព. សម្ភាវរាគ)។
[ស័ម-ភៈ-វៈ-រាក] somphovoreak
(ម.ព. សម្ភាវរាគ)។
(ម.ព. សម្ភវេសី)។
[ស័ម-វេ-សិ-នី] smoveseni≈
(ម.ព. សម្ភវេសី)។
អ្នករកដំណើរកើត គឺសត្វដែលនៅក្នុងគ័ភ៌ឬនៅក្នុងស្រោមស៊ុត បម្រុងនឹងសម្រាលឬញាស់តាមកាលកំណត់ (ចំពោះ ជលម្ពុជៈ និង អណ្ឌជៈ) ; សត្វដែលផ្ដើមចាប់កំណើតក្នុងខណៈចិត្តទី ១ឬដែលផ្ដើមចាប់កំណើតឡើងដោយឥរិយាបថណា នៅមិនទាន់ផ្លាស់ឥរិយាបថនោះ (ចំពោះ សំសេទជៈ និង ឧបបាតិកៈ) ; សត្វដែលកំពុងស្វែ
[ស័ម-ភៈ-វេ-សី] samphovesei
អ្នករកដំណើរកើត គឺសត្វដែលនៅក្នុងគ័ភ៌ឬនៅក្នុងស្រោមស៊ុត បម្រុងនឹងសម្រាលឬញាស់តាមកាលកំណត់ (ចំពោះ ជលម្ពុជៈ និង អណ្ឌជៈ) ; សត្វដែលផ្ដើមចាប់កំណើតក្នុងខណៈចិត្តទី ១ឬដែលផ្ដើមចាប់កំណើតឡើងដោយឥរិយាបថណា នៅមិនទាន់ផ្លាស់ឥរិយាបថនោះ (ចំពោះ សំសេទជៈ និង ឧបបាតិកៈ) ; សត្វដែលកំពុងស្វែ
ដែលលើកសរសើរ, ដែលស្ងើចសរសើរ :
[សំ-ភាប] sompheapon
សេចក្ដីសរសើរ, ការស្ងើចសរសើរ។
[សំ-ភាប] sompheapon
ដែលលើកសរសើរ, ដែលស្ងើចសរសើរ :
[សំ-ភា] somphear
ការសន្សំ, ការសាងសន្សំកុសល; ការសាងសន្សំបន្ទុំបារមី (របស់ពោធិសត្វ) ; តេជះ, អំណាច; សេចក្ដីទំនុកបម្រុង; ការស្រោចស្រង់, សេចក្ដីសង្គ្រោះ; ការរួបរួម; របស់ដែលត្រូវរួបរួម, ដែលត្រូវផ្សំជាមួយគ្នា; គ្រឿងផ្សំ; គ្រឿងផ្គុំ; អង្គ; ចំណែក; ពួក; ទ្រព្យ; របស់ដែលត្រូវតែមានខានពុំបា
[គុ-ណៈ-សំ-ភា] somphear
តេជះរបស់គុណ។
[គ្រឿង-សំ-ភា] somphear
គ្រឿងផ្សំ; គ្រឿងប្រើប្រាស់។
[គ្រឿង-សំ-ភា-រៈ] somphear
ម.ព គ្រឿងសម្ភារ)។
[ដោយ-សា-សំ-ភា] somphear
ដោយសារអំណាចឬសេចក្ដីទំនុកបម្រុង :
[ម្លប់-សំ-ភា] somphear
ម្លប់តេជះ, ម្លប់បុណ្យ :
[សំ-ភា-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] somphear
បារមីដែលបានសាងសន្សំឬអប់រំទុកមក។
[សី-ឡៈ-សំ-ភា] somphear
អង្គសីល; តេជះសីល។
ឈ្មោះក្បួនឬតម្រាសម្រាប់មើលខែឆ្នាំ និងកម្រិតព្រេងសំណាងជាដើម :
[សំ-ភា-ភ្លឹក] samphearphluek
ឈ្មោះក្បួនឬតម្រាសម្រាប់មើលខែឆ្នាំ និងកម្រិតព្រេងសំណាងជាដើម :
សម្ភារៈសម្រាប់ជាជំនួយដល់ការបង្រៀន :
[សំ-ភា-រៈ] sampheareak≈
គ្រឿងទ្រទ្រង់។
[សំ-ភា-រៈ-អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស] sampheareakaubaktes≈
សម្ភារៈសម្រាប់ជាជំនួយដល់ការបង្រៀន :
ពាក្យសរសើរ, ពាក្យស្ងើច :
[ស័ម-ភា-វៈ-កៈ-ថា] sampheavokatha
ពាក្យសរសើរ, ពាក្យស្ងើច :
(ម.ព. សម្ភាពន៍)។
[ស័ម-ភា-វៈ-នៈ] sampheavoneak
(ម.ព. សម្ភាពន៍)។
តម្រេកដែលជាហេតុឱ្យសត្វកើតសំដៅចំពោះសុក្កៈរបស់បុរសស្ត្រីឬសត្វញីឈ្មោលដែលឃ្លាតចេញដោយការធ្វើមេថុនសេវនៈ។
[សំ-ភា-វៈ-រាក] sampheavoreak
តម្រេកដែលជាហេតុឱ្យសត្វកើតសំដៅចំពោះសុក្កៈរបស់បុរសស្ត្រីឬសត្វញីឈ្មោលដែលឃ្លាតចេញដោយការធ្វើមេថុនសេវនៈ។
(ម.ព. សម្ភាវិតមិត្ត)។
[សំ-ភា-វិត] sampheavit
ដែលបានចម្រើនហើយ; ដែលធ្វើឱ្យលូតលាស់ហើយ; ដែលបានបង្វឹកឬបង្ហាត់ត្រឹមត្រូវហើយ, ថ្នឹកហើយ; ដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា; ដែលស្រួលទាំងគ្រប់។
[សំ-ភា-វិ-តៈ-ចិត] sampheavit
ចិត្តដែលហាត់ថ្នឹក។
[សំ-ភា-វិ-តៈ-មិត] sampheavit
មិត្រដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា, មិត្រទំនុកទុកចិត្ត។
[សំ-ភា-វិ-តៈ-មិត] sampheavit
(ម.ព. សម្ភាវិតមិត្ត)។
ការហាត់និយាយឱ្យត្រូវបែបបទ។
[សំ-ភាស] sompheas
ការនិយាយបំភ្លឺ, ការនិយាយរកគ្នា, ការរាក់ទាក់រកគ្នា; ពាក្យសសោះអន្ទង; សម្ដីឆ្លើយឆ្លងឬសាសងដោយលំអុត; សល្លាបកថា, សង្កថា។ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកការសុំចួបនឹងជនណាមួយ ដើម្បីសន្ទនាសាកសួរអំពីកិច្ចការ, អំពីយោបល់ឬគោលបំណងជាដើមរបស់ជននោះ :
[សំ-ភា-សៈ-ប័ន] sompheas
(ម.ព. សម្ភាសបត្រ)។
[សំ-ភា-សៈ-ប័ត] sompheas
សំបុត្រឆ្លើយតបទៅវិញទៅមកដោយសេចក្ដីរាប់អានគ្នា។
[សំ-ភា-សៈ-សិក-សា] sompheas
ការហាត់និយាយឱ្យត្រូវបែបបទ។
(ម.ព. សម្ភាស)។
[សំ-ភាស] sampheas≈
(ម.ព. សម្ភាស)។
សម្ដីសួរឬឆ្លើយរបស់អ្នកយាមល្បាត, ដូចជាថា អ្នកណាដើរនុ៎ះ? ខ្ញុំ ជាដើម :
[ស័ម-ភា-សា] sampheasa
សម្ដីនិយាយរកគ្នា; សម្ដីសួរឆ្លើយ :
[ស័ម-ភា-សា] sampheasa
សម្ដីសួរឬឆ្លើយរបស់អ្នកយាមល្បាត, ដូចជាថា អ្នកណាដើរនុ៎ះ? ខ្ញុំ ជាដើម :
ដែលនិយាយគ្នាហើយ; សម្ដីដែលនិយាយគ្នាហើយ។
[ស័ម-ភា-សិត] sompheaset
ដែលនិយាយគ្នាហើយ; សម្ដីដែលនិយាយគ្នាហើយ។
សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង។
[សំ-ភិត] samphit
ភ័យខ្លាំង, ភ័យចំប្រប់; ដែលខ្លាចខ្លាំង :
[សំ-ភិ-តៈ-ចិត] samphit
ចិត្តភ័យចំប្រប់។
[សំ-ភិ-តៈ-ភាប] samphit
សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង។
បែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកបាក់គ្នា :
[សំ-ភិន] somphinn
បែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកបាក់គ្នា :
វង្ស, ត្រកូលដែលបែកគ្នា។
[សំ-ភិ-នៈ—] samphineak—≈
(ម.ព. សម្ភិន្ន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[ស័ម-ភិន-នៈ-ញាត] smophinneaknheat≈
ញាតិដែលបែកគ្នា, ដែលកើតឈ្លោះប្រកែកបែកបាក់គ្នា។
[ស័ម-ភិន-នៈ-វង់] smophinneakvngo≈
វង្ស, ត្រកូលដែលបែកគ្នា។
ឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង ដោយសង្កេត, ពិនិត្យ, យកចិត្តទុកដាក់ ខ្លាចក្រែងមិនសម្រេច :
[សំ-ភី] samphi
ឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង ដោយសង្កេត, ពិនិត្យ, យកចិត្តទុកដាក់ ខ្លាចក្រែងមិនសម្រេច :
(ម.ព. សម្ភិត)។
[សំ-ភីត] samphit≈
(ម.ព. សម្ភិត)។
ដើមកំណើត; ច្បាប់ដើម; គំរូឬបែបដើម; ពលស័ក្ដិ។
[សំ-ភូ-តិ] ឬ [សំ-ភូត] samphute
ដើមកំណើត; ច្បាប់ដើម; គំរូឬបែបដើម; ពលស័ក្ដិ។
ការបែកឬធ្លាយ; ការបែកបាក់គ្នាឬបែកខ្ញែកគ្នា :
[សំ-ភេត] samphet
ការប្រចួបឬប្រសព្វចូលគ្នា, ការរួមចូលគ្នា :
[សំ-ភេត] samphet
ដំណើរលាយច្រឡំគ្នា :
[សំ-ភេត] samphet
ការបែកឬធ្លាយ; ការបែកបាក់គ្នាឬបែកខ្ញែកគ្នា :
ការបរិភោគជាមួយ; ការប្រើប្រាស់អ្វីៗផងគ្នាឬរួមគ្នា; ការរួមមេត្រីជាមួយ, ការរួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នា; ការគប់រក, ការសេពគប់រាប់រកគ្នា; សេចក្ដីសុខក្នុងកាម។
[ស័ម-ភោក] ឬ [សំ-ភោក] samphouk
ការបរិភោគជាមួយ; ការប្រើប្រាស់អ្វីៗផងគ្នាឬរួមគ្នា; ការរួមមេត្រីជាមួយ, ការរួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នា; ការគប់រក, ការសេពគប់រាប់រកគ្នា; សេចក្ដីសុខក្នុងកាម។
លៀងភ្ញៀវ, ចំពោះការលៀងភ្ញៀវក្នុងវេលាប្រជុំឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើម; ទោះបីមិនមានលៀងភោជនាហារសោះទេ គ្រាន់តែប្រជុំភ្ញៀវឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើមក៏ហៅ សម្ភោជដែរ; ប្រើជា សម្ភោទ្យក៏បាន, បើមានថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ពីដំណើរកិច្ចការនោះផង ច្រើនហៅ សម្ពោធឬ សម្ពោធន៍ (ហៅចំពោះតែការធំដ
[សំ-ភោច] somphouch
ការបរិភោគអាហារជាមួយគ្នា; ការលៀងភ្ញៀវ។
[សំ-ភោច] somphouch
លៀងភ្ញៀវ, ចំពោះការលៀងភ្ញៀវក្នុងវេលាប្រជុំឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើម; ទោះបីមិនមានលៀងភោជនាហារសោះទេ គ្រាន់តែប្រជុំភ្ញៀវឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើមក៏ហៅ សម្ភោជដែរ; ប្រើជា សម្ភោទ្យក៏បាន, បើមានថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ពីដំណើរកិច្ចការនោះផង ច្រើនហៅ សម្ពោធឬ សម្ពោធន៍ (ហៅចំពោះតែការធំដ
(ម.ព. សម្ភោជ)។
[សំ-ភោត] somphoutyor
(ម.ព. សម្ភោជ)។
ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងពិណពាទ្យមួយប្រភេទរាងមូលជ្រលម ខាងដើមធំជាងខាងចុង ដាសស្បែកទាំងពីរខាងមានចម្រៀកស្បែករឹតព័ទ្ធស្រោបតួ, ដាក់ផ្ដេកភ្ជាប់លើជើងទ្រពីក្រោម, កាលណារៀបនឹងទះលេងភ្លេង ត្រូវកិនបាយលាយផេះបិទចំកណ្ដាលស្បែកដាស ដើម្បីឱ្យលាន់សូរធំតូចក្រអួន, ប្រើទះនឹងបាតដៃទាំងពីរខាង :
[សំ-ភោ] samphour
ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងពិណពាទ្យមួយប្រភេទរាងមូលជ្រលម ខាងដើមធំជាងខាងចុង ដាសស្បែកទាំងពីរខាងមានចម្រៀកស្បែករឹតព័ទ្ធស្រោបតួ, ដាក់ផ្ដេកភ្ជាប់លើជើងទ្រពីក្រោម, កាលណារៀបនឹងទះលេងភ្លេង ត្រូវកិនបាយលាយផេះបិទចំកណ្ដាលស្បែកដាស ដើម្បីឱ្យលាន់សូរធំតូចក្រអួន, ប្រើទះនឹងបាតដៃទាំងពីរខាង :
ការបោស, ការបោសច្រាស, ការបោសសម្អាត (ហៅ សម្មជ្ជនកម្ម ក៏បាន :
[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ] sammochchon
ការបោស, ការបោសច្រាស, ការបោសសម្អាត (ហៅ សម្មជ្ជនកម្ម ក៏បាន :
អានិសង្ស (ប្រយោជន៍) ដែលកើតពីការបោសសម្អាត។
[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នី] sommochchoni
អំបោស :
[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ-កិច] sommochchoni
ការរវល់បោសសម្អាត។
[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ-វ័ត] sommochchoni
វត្តឬច្បាប់ប្រាប់បែបបោសសម្អាត។
[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ-វេ] sommochchoni
វេនបោសសម្អាត។
[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នា-និ-សង់] sommochchoni
អានិសង្ស (ប្រយោជន៍) ដែលកើតពីការបោសសម្អាត។
(ម.ព. សន្មត)។
[ស័ម-ម៉ត់] sammot
(ម.ព. សន្មត)។
ភិក្ខុសង្ឃបុថុជ្ជនដែលបានឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា (ព.ពុ.)។