ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សម្ពោធិ កិ., គុ.

[ស័ម-ពោ-ធិ-ប្រាប] sampouthi

បានត្រាស់ឬដែលបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធប្រាកដហើយ។

សម្ព័ន្ធគីមី

កម្លាំងទំនាញភ្ជាប់រវាងអាតូម អ៊ីយ៉ុង ឬម៉ូលេគុល ដើម្បីបង្កជាសមាសធាតុគីមីមួយ។

សម្ព័ន្ធគីមី នាម

[សំ-ព័ន-គី-មី] sampnokimi≈

កម្លាំងទំនាញភ្ជាប់រវាងអាតូម អ៊ីយ៉ុង ឬម៉ូលេគុល ដើម្បីបង្កជាសមាសធាតុគីមីមួយ។

សម្ព័ន្ធវិទ្យា

ផ្នែកមួយនៃវេយ្យាករណ៍ដែលក្នុងនោះសទ្ទតាវិទ្យានិងវចនវិទ្យាជាផ្នែកពីរទៀត។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីវិធីចងក្រងពាក្យឱ្យទៅជាល្បះ ដែលក្នុងនោះប្រភេទពាក្យឥតមានលំដាប់ដូចគ្នាទេពីភាសាមួយទៅភាសាមួយ។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីល្បះ ហើយល្បះមានច្រើនប្រភេទ។

សម្ព័ន្ធវិទ្យា នាម

[សំ-ព័ន-វិត-ទ្យា] sampnovittyea≈

ផ្នែកមួយនៃវេយ្យាករណ៍ដែលក្នុងនោះសទ្ទតាវិទ្យានិងវចនវិទ្យាជាផ្នែកពីរទៀត។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីវិធីចងក្រងពាក្យឱ្យទៅជាល្បះ ដែលក្នុងនោះប្រភេទពាក្យឥតមានលំដាប់ដូចគ្នាទេពីភាសាមួយទៅភាសាមួយ។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីល្បះ ហើយល្បះមានច្រើនប្រភេទ។

សម្ភត្តមិត្ត

មិត្តជិតដិតទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាលយ៉ាងមាំ (ទឡ្ហមិត្ត) :

សម្ភត្តមិត្ត នាម

[ស័ម-ភ័ត-តៈ-មិត] samphottamitt

មិត្តជិតដិតទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាលយ៉ាងមាំ (ទឡ្ហមិត្ត) :

សម្ភព

ដែលកើត, ដែលសម្រាល, ដែលឆ្លងទន្លេ :

សម្ភព នាម a

[សំ-ភប់] samphop

ការកើតព្រម, ការកើតដោយល្អ, ការកើតដោយស្រួល; ការរួបរួមគ្នា (ច្រើនប្រើចំពោះតែអរូបនាមឬអរូបធម៌) :

សម្ភព កិរិយាសព្ទ b

[សំ-ភប់] samphop

កើត, សម្រាល, ឆ្លងទន្លេ (ប្រើចំពោះតែព្រះរាជបុត្រឬព្រះរាជធីតា ដែលមានព្រះបិតាជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ព្រះមាតាជារាស្ត្រ ពុំមែនព្រះអគ្គមហេសី) :

សម្ភព គុណនាម c

[សំ-ភប់] samphop

ដែលកើត, ដែលសម្រាល, ដែលឆ្លងទន្លេ :

សម្ភវរាគ នាម

[ស័ម-ភៈ-វៈ-រាក] somphovoreak

(ម.ព. សម្ភាវរាគ)។

សម្ភវេសី

អ្នករកដំណើរកើត គឺសត្វដែលនៅក្នុងគ័ភ៌ឬនៅក្នុងស្រោមស៊ុត បម្រុងនឹងសម្រាលឬញាស់តាមកាលកំណត់ (ចំពោះ ជលម្ពុជៈ និង អណ្ឌជៈ) ; សត្វដែលផ្ដើមចាប់កំណើតក្នុងខណៈចិត្តទី ១ឬដែលផ្ដើមចាប់កំណើតឡើងដោយឥរិយាបថណា នៅមិនទាន់ផ្លាស់ឥរិយាបថនោះ (ចំពោះ សំសេទជៈ និង ឧបបាតិកៈ) ; សត្វដែលកំពុងស្វែ

សម្ភវេសី នាម

[ស័ម-ភៈ-វេ-សី] samphovesei

អ្នករកដំណើរកើត គឺសត្វដែលនៅក្នុងគ័ភ៌ឬនៅក្នុងស្រោមស៊ុត បម្រុងនឹងសម្រាលឬញាស់តាមកាលកំណត់ (ចំពោះ ជលម្ពុជៈ និង អណ្ឌជៈ) ; សត្វដែលផ្ដើមចាប់កំណើតក្នុងខណៈចិត្តទី ១ឬដែលផ្ដើមចាប់កំណើតឡើងដោយឥរិយាបថណា នៅមិនទាន់ផ្លាស់ឥរិយាបថនោះ (ចំពោះ សំសេទជៈ និង ឧបបាតិកៈ) ; សត្វដែលកំពុងស្វែ

សម្ភាពន៍ នាម a

[សំ-ភាប] sompheapon

សេចក្ដីសរសើរ, ការស្ងើចសរសើរ។

សម្ភាពន៍ គុណនាម b

[សំ-ភាប] sompheapon

ដែលលើកសរសើរ, ដែលស្ងើចសរសើរ :

សម្ភារ នាម

[សំ-ភា] somphear

ការសន្សំ, ការសាងសន្សំកុសល; ការសាងសន្សំបន្ទុំបារមី (របស់ពោធិសត្វ) ; តេជះ, អំណាច; សេចក្ដីទំនុកបម្រុង; ការស្រោចស្រង់, សេចក្ដីសង្គ្រោះ; ការរួបរួម; របស់ដែលត្រូវរួបរួម, ដែលត្រូវផ្សំជាមួយគ្នា; គ្រឿងផ្សំ; គ្រឿងផ្គុំ; អង្គ; ចំណែក; ពួក; ទ្រព្យ; របស់ដែលត្រូវតែមានខានពុំបា

សម្ភារ នាម

[គុ-ណៈ-សំ-ភា] somphear

តេជះរបស់គុណ។

សម្ភារ នាម

[គ្រឿង-សំ-ភា] somphear

គ្រឿងផ្សំ; គ្រឿងប្រើប្រាស់។

សម្ភារ នាម

[គ្រឿង-សំ-ភា-រៈ] somphear

ម.ព គ្រឿងសម្ភារ)។

សម្ភារ ឈ.

[ដោយ-សា-សំ-ភា] somphear

ដោយសារអំណាចឬសេចក្ដីទំនុកបម្រុង :

សម្ភារ នាម

[ម្លប់-សំ-ភា] somphear

ម្លប់តេជះ, ម្លប់បុណ្យ :

សម្ភារ នាម

[សំ-ភា-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] somphear

បារមីដែលបានសាងសន្សំឬអប់រំទុកមក។

សម្ភារ នាម

[សី-ឡៈ-សំ-ភា] somphear

អង្គសីល; តេជះសីល។

សម្ភារភ្លឹក

ឈ្មោះក្បួនឬតម្រាសម្រាប់មើលខែឆ្នាំ និងកម្រិតព្រេងសំណាងជាដើម :

សម្ភារភ្លឹក នាម

[សំ-ភា-ភ្លឹក] samphearphluek

ឈ្មោះក្បួនឬតម្រាសម្រាប់មើលខែឆ្នាំ និងកម្រិតព្រេងសំណាងជាដើម :

សម្ភារៈ

សម្ភារៈសម្រាប់ជាជំនួយដល់ការបង្រៀន :

សម្ភារៈ នាម

[សំ-ភា-រៈ] sampheareak≈

គ្រឿងទ្រទ្រង់។

សម្ភារៈ នាម

[សំ-ភា-រៈ-អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស] sampheareakaubaktes≈

សម្ភារៈសម្រាប់ជាជំនួយដល់ការបង្រៀន :

សម្ភាវកថា នាម

[ស័ម-ភា-វៈ-កៈ-ថា] sampheavokatha

ពាក្យសរសើរ, ពាក្យស្ងើច :

សម្ភាវនៈ នាម

[ស័ម-ភា-វៈ-នៈ] sampheavoneak

(ម.ព. សម្ភាពន៍)។

សម្ភាវរាគ

តម្រេកដែលជាហេតុឱ្យសត្វកើតសំដៅចំពោះសុក្កៈរបស់បុរសស្ត្រីឬសត្វញីឈ្មោលដែលឃ្លាតចេញដោយការធ្វើមេថុនសេវនៈ។

សម្ភាវរាគ នាម

[សំ-ភា-វៈ-រាក] sampheavoreak

តម្រេកដែលជាហេតុឱ្យសត្វកើតសំដៅចំពោះសុក្កៈរបស់បុរសស្ត្រីឬសត្វញីឈ្មោលដែលឃ្លាតចេញដោយការធ្វើមេថុនសេវនៈ។

សម្ភាវិត គុណនាម

[សំ-ភា-វិត] sampheavit

ដែលបានចម្រើនហើយ; ដែលធ្វើឱ្យលូតលាស់ហើយ; ដែលបានបង្វឹកឬបង្ហាត់ត្រឹមត្រូវហើយ, ថ្នឹកហើយ; ដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា; ដែលស្រួលទាំងគ្រប់។

សម្ភាវិត នាម

[សំ-ភា-វិ-តៈ-ចិត] sampheavit

ចិត្តដែលហាត់ថ្នឹក។

សម្ភាវិត នាម

[សំ-ភា-វិ-តៈ-មិត] sampheavit

មិត្រដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា, មិត្រទំនុកទុកចិត្ត។

សម្ភាវិត នាម

[សំ-ភា-វិ-តៈ-មិត] sampheavit

(ម.ព. សម្ភាវិតមិត្ត)។

សម្ភាស

ការហាត់និយាយឱ្យត្រូវបែបបទ។

សម្ភាស នាម

[សំ-ភាស] sompheas

ការនិយាយបំភ្លឺ, ការនិយាយរកគ្នា, ការរាក់ទាក់រកគ្នា; ពាក្យសសោះអន្ទង; សម្ដីឆ្លើយឆ្លងឬសាសងដោយលំអុត; សល្លាបកថា, សង្កថា។ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកការសុំចួបនឹងជនណាមួយ ដើម្បីសន្ទនាសាកសួរអំពីកិច្ចការ, អំពីយោបល់ឬគោលបំណងជាដើមរបស់ជននោះ :

សម្ភាស នាម

[សំ-ភា-សៈ-ប័ន] sompheas

(ម.ព. សម្ភាសបត្រ)។

សម្ភាស នាម

[សំ-ភា-សៈ-ប័ត] sompheas

សំបុត្រឆ្លើយតបទៅវិញទៅមកដោយសេចក្ដីរាប់អានគ្នា។

សម្ភាស នាម

[សំ-ភា-សៈ-សិក-សា] sompheas

ការហាត់និយាយឱ្យត្រូវបែបបទ។

សម្ភាសា

សម្ដីសួរឬឆ្លើយរបស់អ្នកយាមល្បាត, ដូចជាថា អ្នកណាដើរនុ៎ះ? ខ្ញុំ ជាដើម :

សម្ភាសា នាម ១)

[ស័ម-ភា-សា] sampheasa

សម្ដីនិយាយរកគ្នា; សម្ដីសួរឆ្លើយ :

សម្ភាសា នាម ២)

[ស័ម-ភា-សា] sampheasa

សម្ដីសួរឬឆ្លើយរបស់អ្នកយាមល្បាត, ដូចជាថា អ្នកណាដើរនុ៎ះ? ខ្ញុំ ជាដើម :

សម្ភាសិត

ដែលនិយាយគ្នាហើយ; សម្ដីដែលនិយាយគ្នាហើយ។

សម្ភាសិត គុ., ន.

[ស័ម-ភា-សិត] sompheaset

ដែលនិយាយគ្នាហើយ; សម្ដីដែលនិយាយគ្នាហើយ។

សម្ភិត កិ., គុ.

[សំ-ភិត] samphit

ភ័យខ្លាំង, ភ័យចំប្រប់; ដែលខ្លាចខ្លាំង :

សម្ភិត នាម

[សំ-ភិ-តៈ-ចិត] samphit

ចិត្តភ័យចំប្រប់។

សម្ភិត នាម

[សំ-ភិ-តៈ-ភាប] samphit

សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង។

សម្ភិន្ន

បែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកបាក់គ្នា :

សម្ភិន្ន កិ., គុ.

[សំ-ភិន] somphinn

បែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកបាក់គ្នា :

សម្ភិន្ន— កិ., គុ.

[សំ-ភិ-នៈ—] samphineak—≈

(ម.ព. សម្ភិន្ន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សម្ភិន្ន— នាម

[ស័ម-ភិន-នៈ-ញាត] smophinneaknheat≈

ញាតិដែលបែកគ្នា, ដែលកើតឈ្លោះប្រកែកបែកបាក់គ្នា។

សម្ភិន្ន— នាម

[ស័ម-ភិន-នៈ-វង់] smophinneakvngo≈

វង្ស, ត្រកូលដែលបែកគ្នា។

សម្ភី

ឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង ដោយសង្កេត, ពិនិត្យ, យកចិត្តទុកដាក់ ខ្លាចក្រែងមិនសម្រេច :

សម្ភី កិរិយាសព្ទ

[សំ-ភី] samphi

ឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង ដោយសង្កេត, ពិនិត្យ, យកចិត្តទុកដាក់ ខ្លាចក្រែងមិនសម្រេច :

សម្ភីត កិ., គុ.

[សំ-ភីត] samphit≈

(ម.ព. សម្ភិត)។

សម្ភូតិ

ដើមកំណើត; ច្បាប់ដើម; គំរូឬបែបដើម; ពលស័ក្ដិ។

សម្ភូតិ នាម

[សំ-ភូ-តិ] ឬ [សំ-ភូត] samphute

ដើមកំណើត; ច្បាប់ដើម; គំរូឬបែបដើម; ពលស័ក្ដិ។

សម្ភេទ

ការបែកឬធ្លាយ; ការបែកបាក់គ្នាឬបែកខ្ញែកគ្នា :

សម្ភេទ នាម ១)

[សំ-ភេត] samphet

ការប្រចួបឬប្រសព្វចូលគ្នា, ការរួមចូលគ្នា :

សម្ភេទ នាម ២)

[សំ-ភេត] samphet

ដំណើរលាយច្រឡំគ្នា :

សម្ភេទ នាម ៣)

[សំ-ភេត] samphet

ការបែកឬធ្លាយ; ការបែកបាក់គ្នាឬបែកខ្ញែកគ្នា :

សម្ភោគ

ការបរិភោគជាមួយ; ការប្រើប្រាស់អ្វីៗផងគ្នាឬរួមគ្នា; ការរួមមេត្រីជាមួយ, ការរួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នា; ការគប់រក, ការសេពគប់រាប់រកគ្នា; សេចក្ដីសុខក្នុងកាម។

សម្ភោគ នាម

[ស័ម-ភោក] ឬ [សំ-ភោក] samphouk

ការបរិភោគជាមួយ; ការប្រើប្រាស់អ្វីៗផងគ្នាឬរួមគ្នា; ការរួមមេត្រីជាមួយ, ការរួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នា; ការគប់រក, ការសេពគប់រាប់រកគ្នា; សេចក្ដីសុខក្នុងកាម។

សម្ភោជ

លៀងភ្ញៀវ, ចំពោះការលៀងភ្ញៀវក្នុងវេលាប្រជុំឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើម; ទោះបីមិនមានលៀងភោជនាហារសោះទេ គ្រាន់តែប្រជុំភ្ញៀវឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើមក៏ហៅ សម្ភោជដែរ; ប្រើជា សម្ភោទ្យក៏បាន, បើមានថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ពីដំណើរកិច្ចការនោះផង ច្រើនហៅ សម្ពោធឬ សម្ពោធន៍ (ហៅចំពោះតែការធំដ

សម្ភោជ នាម a

[សំ-ភោច] somphouch

ការបរិភោគអាហារជាមួយគ្នា; ការលៀងភ្ញៀវ។

សម្ភោជ កិរិយាសព្ទ b

[សំ-ភោច] somphouch

លៀងភ្ញៀវ, ចំពោះការលៀងភ្ញៀវក្នុងវេលាប្រជុំឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើម; ទោះបីមិនមានលៀងភោជនាហារសោះទេ គ្រាន់តែប្រជុំភ្ញៀវឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើមក៏ហៅ សម្ភោជដែរ; ប្រើជា សម្ភោទ្យក៏បាន, បើមានថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ពីដំណើរកិច្ចការនោះផង ច្រើនហៅ សម្ពោធឬ សម្ពោធន៍ (ហៅចំពោះតែការធំដ

សម្ភោរ

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងពិណពាទ្យមួយប្រភេទរាងមូលជ្រលម ខាងដើមធំជាងខាងចុង ដាសស្បែកទាំងពីរខាងមានចម្រៀកស្បែករឹតព័ទ្ធស្រោបតួ, ដាក់ផ្ដេកភ្ជាប់លើជើងទ្រពីក្រោម, កាលណារៀបនឹងទះលេងភ្លេង ត្រូវកិនបាយលាយផេះបិទចំកណ្ដាលស្បែកដាស ដើម្បីឱ្យលាន់សូរធំតូចក្រអួន, ប្រើទះនឹងបាតដៃទាំងពីរខាង :

សម្ភោរ នាម

[សំ-ភោ] samphour

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងពិណពាទ្យមួយប្រភេទរាងមូលជ្រលម ខាងដើមធំជាងខាងចុង ដាសស្បែកទាំងពីរខាងមានចម្រៀកស្បែករឹតព័ទ្ធស្រោបតួ, ដាក់ផ្ដេកភ្ជាប់លើជើងទ្រពីក្រោម, កាលណារៀបនឹងទះលេងភ្លេង ត្រូវកិនបាយលាយផេះបិទចំកណ្ដាលស្បែកដាស ដើម្បីឱ្យលាន់សូរធំតូចក្រអួន, ប្រើទះនឹងបាតដៃទាំងពីរខាង :

សម្មជ្ជន

ការបោស, ការបោសច្រាស, ការបោសសម្អាត (ហៅ សម្មជ្ជនកម្ម ក៏បាន :

សម្មជ្ជន នាម

[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ] sammochchon

ការបោស, ការបោសច្រាស, ការបោសសម្អាត (ហៅ សម្មជ្ជនកម្ម ក៏បាន :

សម្មជ្ជនី

អានិសង្ស (ប្រយោជន៍) ដែលកើតពីការបោសសម្អាត។

សម្មជ្ជនី នាម

[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ-កិច] sommochchoni

ការរវល់បោសសម្អាត។

សម្មជ្ជនី នាម

[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ-វ័ត] sommochchoni

វត្តឬច្បាប់ប្រាប់បែបបោសសម្អាត។

សម្មជ្ជនី នាម

[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នៈ-វេ] sommochchoni

វេនបោសសម្អាត។

សម្មជ្ជនី នាម

[ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នា-និ-សង់] sommochchoni

អានិសង្ស (ប្រយោជន៍) ដែលកើតពីការបោសសម្អាត។

សម្មត កិរិយាសព្ទ

[ស័ម-ម៉ត់] sammot

(ម.ព. សន្មត)។

សម្មតិ

ភិក្ខុសង្ឃបុថុជ្ជនដែលបានឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា (ព.ពុ.)។