ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សម្ងើច នាម

[សំ-ង៉ើច] somngauch

សម្ដីស្ងើច; ដំណើរដែលខ្លួនស្ងើច :

សម្ងំ កិរិយាសព្ទ

[សំ-ងុំ] somngum

(ម.ព. សំងំ)។

សម្ញាញ គុណនាម

[សំ-ញ៉ាញ] samnheanh

ដែលមើលទៅឃើញស្ញាញ :

សម្ញេញ គុណនាម

[សំ-ញ៉ិញ] samnhenh

ដែលមើលទៅឃើញស្ញេញ :

សម្ញែង

ធ្វើឱ្យគេស្ញែង, បញ្ចេញឱ្យគេស្ញែង :

សម្ញែង កិរិយាសព្ទ

[សំ-ញ៉ែង] samnheaeng

ធ្វើឱ្យគេស្ញែង, បញ្ចេញឱ្យគេស្ញែង :

សម្ដត

ដែលយារស្ដត; អ្វីៗដែលយារស្ដត :

សម្ដត គុ., ន.

[សំ-តត] (ជើង ត)] samtt]a(cheungt)a≈

ដែលយារស្ដត; អ្វីៗដែលយារស្ដត :

សម្ដាប់ស្ទង់

ការស្ដាប់សំឡេងសរីរាង្គក្នុងសព៌ាង្គកាយ ដូចជាសួត បេះដូង ពោះវៀន ជាដើម ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយប្រើត្រចៀកផ្ទាល់ឬដោយប្រើឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ។

សម្ដាប់ស្ទង់ នាម

[សំ-ដាប់-ស្ទង់] samdabsatng≈

ការស្ដាប់សំឡេងសរីរាង្គក្នុងសព៌ាង្គកាយ ដូចជាសួត បេះដូង ពោះវៀន ជាដើម ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយប្រើត្រចៀកផ្ទាល់ឬដោយប្រើឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ។

សម្ដី នាម

[សំ-ដី] samdi

ពាក្យដែលស្ដី, ដែលនិយាយ, ភាសា :

សម្ដី កិរិយាសព្ទ

[កាច់-សំ-ដី] samdi

(ម.ព. មួលសម្ដី)។

សម្ដី កិរិយាសព្ទ

[កាច់-សំ-ដី] samdi

(ព.ទ.បុ.) ចេះសម្ដីទុកជាទី១ចេះវិជ្ជាលេខទុកជាទី២ចេះសរសេរអក្សរល្អជាទី៣គឺការពូកែសម្ដីប្រសើរជាងការពូកែវិជ្ជាលេខនិងការពូកែសរសេរអក្សរល្អ។

សម្ដី កិរិយាសព្ទ

[កាច់-សំ-ដី] samdi

(ព.ទ.បុ.)(ម.ព. ស៤ កិ.)។

សម្ដី នាម

[សំ-ដី-សំ-ដៅ] samdi

(ម.ព. សំដៅ ប.)។

សម្ដឹង កិរិយាសព្ទ

[សំ-ដឹង] samdueng

ធ្វើឱ្យឃើញស្ដឹង :

សម្ដឺត គុ., ន.

[សំ-ដឺត] somdueut

ដែលស្តឺត; រាងស្តឺត :

សម្ដុល

ដែលឡើងស្តុល; អ្វីៗដែលប៉ោងស្តុល។

សម្ដុល នាម

[សំ-តុល] (ជើង ត)] samtol](cheungt)a≈

ដែលឡើងស្តុល; អ្វីៗដែលប៉ោងស្តុល។

សម្ដើង គុ., ន.

[សំ-ដើង] somdaung

ដែលស្ដើង; អ្វីៗដែលស្ដើង :

សម្ដើង គុណនាម

[សំ-ដើង-ហៀ] somdaung

ស្ដើងហៀ។

សម្ដេច

ឋានន្តរសេនាបតី ទី១សម្រាប់ទោ។

សម្ដេច គុណនាម ១)

[សំ-ដាច់] samdach

ខ្ពង់ខ្ពស់, ឧដុង្គឧត្តម, ថ្កើងស័ក្ដិ ថ្កើងអំណាច, ថ្កើងថ្កាន។

សម្ដេច នាម

[សំ-ដាច់] samdach

លោកអ្នកមានតេជះច្រើន, លោកអ្នកមានបុណ្យមានអំណាចធំ។

សម្ដេច នាម ២)

[សំ-ដាច់] samdach

ពាក្យសម្រាប់ប្រើបន្ថែមលើព្រះនាម ឬលើឋានន្តរក្សត្រិយ៍ មន្ត្រីស័ក្ដិខ្ពស់ :

សម្ដេច នាម

[សំ-ដាច់-ចៅ-ព-ញា] samdach

ឋានន្តរសេនាបតី ទី១សម្រាប់ទោ។

សម្ដេជ នាម

[សំ-ដាច់] somdech

(ម.ព. សម្ដេច)។

សម្ដែង កិរិយាសព្ទ ១)

[សំ-ដែង] som daeng

ធ្វើឬបញ្ចេញឱ្យឃើញស្ដែង :

សម្ដែង កិរិយាសព្ទ ២)

[សំ-ដែង] som daeng

ថ្លែង, ប្រកាសសេចក្ដី :

សម្ដោក

ព្បួរស្ដោក, ប្រតោងស្ដោកចុះក្រោម :

សម្ដោក កិរិយាសព្ទ

[សំ-តោក] (ជើង ត)] samtaok](cheungt)a≈

ព្បួរស្ដោក, ប្រតោងស្ដោកចុះក្រោម :

សម្ដោះ នាម

[សំ-ដោះ] somduoh

ទឹកមាត់ដែលស្ដោះ :

សម្ទក់

ដែលស្ទក់, ដែលមានជើងស្ទក់; អ្វីៗដែលស្ទក់ :

សម្ទក់ គុ., ន.

[សំ-ទក់] samtok

ដែលស្ទក់, ដែលមានជើងស្ទក់; អ្វីៗដែលស្ទក់ :

សម្ទង់

ប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់, គ្រឿងស្ទង់ :

សម្ទង់ នាម

[សំ-ទង់] somtong

ប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់, គ្រឿងស្ទង់ :

សម្ទល

ដែលស្ទល; អ្វីៗដែលមានរាងស្ទល។

សម្ទល គុ., ន.

[សំ-ទល] somtol

ដែលស្ទល; អ្វីៗដែលមានរាងស្ទល។

សម្ទាញ

ដែលស្ទាញ; អ្វីៗដែលរីកស្ទាញ។

សម្ទាញ គុ., ន.

[សំ-ទាញ] samteanh

ដែលស្ទាញ; អ្វីៗដែលរីកស្ទាញ។

សម្ទាយ គុណនាម

[សំ-ម្ទាយ] somteay

សាមញ្ញ, ដែលជាធម្មតា, រាយរង, បន្ទាប់បន្សំ; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ :

សម្ទាយ នាម

[មៈ-នុស-សំ-ម្ទាយ] somteay

មនុស្សសាមញ្ញ, មនុស្សរយ។

សម្ទាយ នាម

[សុក-ទុក-សំ-ម្ទាយ] somteay

សុខទុក្ខជាធម្មតា :

សម្ទារ

ដែលស្រែកឮខ្ទរខ្ទារ, ស្រែកខ្លាំង :

សម្ទារ កិ., គុ.កិ.

[សំ-ទា] samtear

ដែលស្រែកឮខ្ទរខ្ទារ, ស្រែកខ្លាំង :

សម្ទីក គុ., ន.

[សំ-ទីក] somtik

ដែលស្ទីក; អ្វីៗដែលស្ទីក :

សម្ទុះ

(រូប.) បម្រែបម្រួលល្បឿនធៀបទៅនឹងរយៈពេល, អត្រានៃការផ្លាស់ប្ដូរល្បឿន។

សម្ទុះ នាម ១)

[សំ-ទុះ] somtuh

កម្លាំងឬទំហឹងល្បឿនដែលស្ទុះ, ដែលលឿន :

សម្ទុះ នាម ២)

[សំ-ទុះ] somtuh

(រូប.) បម្រែបម្រួលល្បឿនធៀបទៅនឹងរយៈពេល, អត្រានៃការផ្លាស់ប្ដូរល្បឿន។

សម្ទុះក្អែក

(ព.ប្រ.) សម្ទុះឬដំណើរដែលលោតអញ្ឆើលៗ ដូចជាក្អែកលោត (ច្រើនប្រើ សម្ទុះ ឬ សំទុះ ជាង) :

សម្ទុះក្អែក នាម

[សំ-ទុះ-ក្អែក] samtuhkaaek

(ព.ប្រ.) សម្ទុះឬដំណើរដែលលោតអញ្ឆើលៗ ដូចជាក្អែកលោត (ច្រើនប្រើ សម្ទុះ ឬ សំទុះ ជាង) :

សម្ទូង

សម្ទូងដែលលាស់បែកចេញជាគុម្ព។

សម្ទូង នាម

[សំ-ទូង] samtung

ស្រូវដែលយកសំណាបស្ទូង, ស្រូវស្ទូង :

សម្ទូង នាម

[សំ-ទូង-បែក-គំ] samtung

សម្ទូងដែលលាស់បែកចេញជាគុម្ព។

សម្ទើញ

ដែលស្ទើញ; អ្វីៗដែលមានសណ្ឋានស្ទើញ :

សម្ទើញ គុ., ន.

[សំ-ទើញ] samtaunh

ដែលស្ទើញ; អ្វីៗដែលមានសណ្ឋានស្ទើញ :

សម្ទេះ

ដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេចមាត់; សណ្ឋានដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេច :

សម្ទេះ គុ., ន.

[សំ-ទេះ] samteh

ដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេចមាត់; សណ្ឋានដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេច :

សម្ទែល កិរិយាសព្ទ

[សំ-ទែល] samteael

ធ្វើឱ្យឃើញស្ទែល :

សម្ទែល គុណនាម

[សំ-ទែល] samteael

ដែលស្ទែល :

សម្ទែះ គុ., ន.

[សំ-ទេះ] samteeah≈

(ម.ព. សម្ទេះ)។

សម្នាក់

ទីជិតព្រះរាជា; លំនៅរបស់ព្រះរាជា, ព្រះរាជវាំង។

សម្នាក់ កិរិយាសព្ទ a

[សំ-ណាក់] somneak

ស្នាក់នៅ, ឈប់ស្នាក់នៅ, ឈរនៅអាស្រ័យមានកំណត់វេលា :

សម្នាក់ នាម b

[សំ-ណាក់] somneak

ទីជ្រកអាស្រ័យ, បន្ទុក; ការនៅដោយសារ; ទីជិត :

សម្នាក់ នាម

[រាច-សំ-ណាក់] somneak

ទីជិតព្រះរាជា; លំនៅរបស់ព្រះរាជា, ព្រះរាជវាំង។

សម្នាដៃ

ស្នាដៃ, ថ្វីដៃ, ការដែលកើតឡើងដោយដៃ :

សម្នាដៃ នាម

[សំ-ណា-ដៃ] samneadai

ស្នាដៃ, ថ្វីដៃ, ការដែលកើតឡើងដោយដៃ :

សម្បក នាម ១)

[សំ-បក] sombok

អវយវៈនៃដើមឈើ, នៃផ្លែឈើជាដើមឬអវយវៈនៃសត្វពួកខ្លះដែលស្រោបពីខាងក្រៅ ដូចជា :

សម្បក នាម ២)

[សំ-បក] sombok

(ព.ប្រ.) រង្វាល់, ចម្រក, ប្រដាប់ដាក់របស់លើកថ្លឹង :

សម្បក នាម ៣)

[សំ-បក] sombok

ប្រដាប់ដាក់អីវ៉ាន់ដែលប្រគេនបព្វជិតឬជូនឥស្សរជនហើយសុំឱ្យផ្ទេរអីវ៉ាន់ចេញ :

សម្បក គុណនាម

[ក្រៅ-សំ-បក] sombok

(ព.ប្រ.) ដែលមិនរាប់យកជាការ; ផាត់ទាត់ចេញមិនយកជាការ (ដូចជា ទម្ងន់ដែលថ្លឹងផាត់សម្បកចេញ) :

សម្បក នាម

[សំ-បក] sombok

(ម.ព. សំបក២)។

សម្បជញ្ញៈ

សេចក្ដីដឹងខ្លួន, ការមិនភ្លេចខ្លួន, ការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច; ការត្រិះរិះរំពឹងដឹងខ្លួនជាដរាប :

សម្បជញ្ញៈ នាម

[ស័ម-ប៉ៈ-ជ័ញ-ញៈ] sombochonhnheak

សេចក្ដីដឹងខ្លួន, ការមិនភ្លេចខ្លួន, ការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច; ការត្រិះរិះរំពឹងដឹងខ្លួនជាដរាប :

សម្បជានមុសាវាទ

ពាក្យកុហកដែលពោលដោយដឹងខ្លួន គឺដឹងថាខ្លួនមានទោសខុសពិតហើយពោលកុហក ឬដឹងថាខ្លួនមានកំហុសពិត ក៏បិទបាំងលាក់ទោសមិនប្រាប់គេ ក្នុងវេលាដែលគេត្រូវសួរ។

សម្បជានមុសាវាទ នាម

[ស័ម-ប៉ៈ-ជាន-នៈ-មុស-សា-វ៉ាត] sambocheanmusaveat

ពាក្យកុហកដែលពោលដោយដឹងខ្លួន គឺដឹងថាខ្លួនមានទោសខុសពិតហើយពោលកុហក ឬដឹងថាខ្លួនមានកំហុសពិត ក៏បិទបាំងលាក់ទោសមិនប្រាប់គេ ក្នុងវេលាដែលគេត្រូវសួរ។

សម្បត្តិ

សេចក្ដីសម្រេច, ការសមប្រកប; ការបរិបូណ៌; ការគ្រប់ព្រមឬគ្រប់គ្រាន់; សេចក្ដីសុខ; លំអ; គុណភាព; ទ្រព្យ, ធនធាន :

សម្បត្តិ នាម

[សំ-ប័ត] sambath

សេចក្ដីសម្រេច, ការសមប្រកប; ការបរិបូណ៌; ការគ្រប់ព្រមឬគ្រប់គ្រាន់; សេចក្ដីសុខ; លំអ; គុណភាព; ទ្រព្យ, ធនធាន :

សម្បថ នាម

[សំ-បត់] somboth

(ម.ព. សំបថ)។