ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់] samonasakde
ថ្នាក់ឯកមាន ២គឺ ១ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ; ២ព្រះពុទ្ធាចារ្យ។ ថ្នាក់ទោមាន ៣គឺ ១ព្រះមហាព្រហ្មមុនី; ២ព្រះធម្មឧត្តម; ៣ព្រះអរិយកស្សប។ ថ្នាក់ត្រីមាន ៤គឺ ១ព្រះអរិយវង្ស; ២ព្រះធម្មកវីវង្ស; ៣ព្រះញាណរង្សី; ៤ព្រះមហាវីរវង្សាចារ្យ។ ថ្នាក់ចត្វាមាន ១២គឺ ១ព្រះបទុមវង្សា; ២ព្រះធម្មមុន
[ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់] samonasakde
ថ្នាក់ឯកមាន ៣គឺ ១ព្រះធម្មលិខិត; ២ព្រះពោធិវ័ង្ស; ៣ព្រះវនរ័ត (ទាំង ៣នេះ ជួនកាលឡើងជាទី សម្ដេច)។ ថ្នាក់ទោមាន ៦គឺ ១ព្រះមហាវិមលធម្ម; ២ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ; ៣ព្រះធម្មឃោសាចារ្យ; ៤ព្រះឃោសធម្ម; ៥ព្រះសាសនមុនី; ៦ព្រះមុនីកោសល។ ថ្នាក់ត្រីមាន ៦គឺ ១ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស; ២ព្រះពុទ្
[ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់] samonasakde
មាន ៧គឺ ១ព្រះញាណរង្សី (ទីជេដ្ឋាមន្ត្រី) ; ២ព្រះញាណវីរិយៈ (ទី ...ឯករាជ) ; ៣ព្រះធម្មប្បញ្ញាញាណ (ទី ...បទេសរាជ) ; ៤ព្រះសិរីវិសុទ្ធិញ្ញាណ (ទីស្រីទិព្វវ័ង) ; ៥ព្រះញាណកោសល (ទីនរិន្ទនាយក) ; ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២គឺ ១ព្រះទេពមុនី (ទីវិសេសមន្ត្រី) ; ២ព្រះទេពសត្ថា (ទីមន្ត្រី
[ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់] samonasakde
មាន ៧គឺ ១ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស (ទីសម្ដេចចៅពញា) ; ២ព្រះពុទ្ធវង្ស (ទីវង្សាអគ្គរាជ) ; ៣ព្រះសាក្យវង្ស (ទីស្រីធម្មាធិរាជ) ; ៤ព្រះធម្មកវីវង្ស (ទីវិបុលរាជ) ; ៥ព្រះអរិយវង្ស (ទីរាជតេជៈ) ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២គឺ ១ព្រះអរិយកស្សប (ទីអធិរាជវង្សា) ; ២ព្រះឧបាលិវង្ស (ទីអធិកវង្សា) ; ទ
[ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់] samonasakde
មាន ១១គឺ ១ព្រះសុគន្ធ (ទីអគ្គមហាសេនា), មាន ១១គឺ ១ព្រះសុគន្ធ (ទីអគ្គមហាសេនា), ប៉ុន្តែជួនកាលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទ្រង់តាំងជាស្ដេចសង្ឃទីសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជឬទីដូចជាឧបរាជរងបន្ទាប់ពីសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជមក, ហៅថា សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតី ...; ២ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ (ទីយោមរា
[ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់] samonasakde
មាន ៧គឺ ១ព្រះធម្មវិបស្សនា (ទីអធិបតីសេនា) ; ២ព្រះធម្មវីរិយៈ (ទីវង្សានុរក្ស) ; ៣ព្រះធម្មវិសុទ្ធិ (ទីវង្សាភិមន្ត) ; ៤ព្រះសមាធិធម្ម (ទីបវររាជ) ; ៥ព្រះធម្មនិរោធរង្សី (ទីវង្សាធិបេស) ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២គឺ ១ព្រះញាណសំវរ (ទីមហាធិរាជ) ; ២ព្រះវិន័យសំវរ (ទីទេពនាយក) ; ទាំង ៧
ដំណើរសមគួរឬសមរម្យដល់សមណៈ, ការស្លៀកដណ្ដប់ត្រឹមត្រូវតាមបែបបទរបស់សមណៈ។
[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-សា-រូប] sakmaknaksarub≈
ដំណើរសមគួរឬសមរម្យដល់សមណៈ, ការស្លៀកដណ្ដប់ត្រឹមត្រូវតាមបែបបទរបស់សមណៈ។
(ម.ព. សមណសក្ដិ)។
[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ស័ក] sakmaknakska≈
(ម.ព. សមណសក្ដិ)។
សមណៈស្រី, ស្ត្រីអ្នកបួស; ដូនជីឬយាយជី។
[សៈ-ម៉ៈ-ណី] samonei
សមណៈស្រី, ស្ត្រីអ្នកបួស; ដូនជីឬយាយជី។
ការអភិសេកឱ្យឡើងជាសមណៈខ្ពង់ខ្ពស់គឺការអភិសេកសមណៈឱ្យឡើងជា ស្ដេចសង្ឃ។
[សៈ-ម៉ៈ-ណុត-តៈ-ម៉ា-ភិ-សែក] samonottmeaphisek
ការអភិសេកឱ្យឡើងជាសមណៈខ្ពង់ខ្ពស់គឺការអភិសេកសមណៈឱ្យឡើងជា ស្ដេចសង្ឃ។
សាមណេរកំលោះឬសាមណេរចាស់ (ដែលគេស្មានថាជាភិក្ខុ) ; បុរាណហៅ សាមណេរគ្រោង ឬ នេនគ្រោង (ក្នុងព្រះវិន័យ ហៅសាមណេរទូទៅ)។
[សៈ-ម៉ៈ-ណុត-ទេស] samonottes
សាមណេរកំលោះឬសាមណេរចាស់ (ដែលគេស្មានថាជាភិក្ខុ) ; បុរាណហៅ សាមណេរគ្រោង ឬ នេនគ្រោង (ក្នុងព្រះវិន័យ ហៅសាមណេរទូទៅ)។
ចំនួនប្រជាជនក្នុងដែនឬក្នុងប្រទេសនីមួយៗ; ការរួបរួមចំនួនមនុស្ស :
[សៈ-ម៉ៈ-ណោ-គ្រួ] somonaokruo
ចំនួនប្រជាជនក្នុងដែនឬក្នុងប្រទេសនីមួយៗ; ការរួបរួមចំនួនមនុស្ស :
(ម.ព. សមណ)។
[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ] sakmaknak≈
(ម.ព. សមណ)។
(ម.ព. សមណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ—] sakmaknak—≈
(ម.ព. សមណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ភាពស្មើគ្នា, សមភាព; ភាពសមតុល្យ, តុល្យភាព។
[សៈ-ម៉ៈ-តា] sakmakta≈
ភាពស្មើគ្នា, សមភាព; ភាពសមតុល្យ, តុល្យភាព។
លំនឹងរវាងបរិមាណការផ្គត់ផ្គង់និងបរិមាណតម្រូវការ។
[សៈ-ម៉ៈ-តា-ទី-ផ្សា] sakmaktatiphsa≈
លំនឹងរវាងបរិមាណការផ្គត់ផ្គង់និងបរិមាណតម្រូវការ។
ចំនួនដែលតាងផលសងរវាងឥណទាននិងឥណពន្ធសុទ្ធនៅក្នុងគណនីមួយ។
[សៈ-ម៉ៈ-តុល] samotolyor
ចំនួនដែលតាងផលសងរវាងឥណទាននិងឥណពន្ធសុទ្ធនៅក្នុងគណនីមួយ។
បុរសអាចហាន, មនុស្សហ៊ាន, មនុស្សមុត; អ្នកធ្វើការកើត, មនុស្សបានការ។
[សៈ-មុ័ត-ថៈ] samotthar
ដែលអាច, ដែលអាចហាន។
[សៈ-មុ័ត-ថៈ] samotthar
សេចក្ដីអាច, ការអាចហាន, ការហ៊ាន; ដំណើរធ្វើកើត។
[សៈ-មុ័ត-ថៈ-កាល] samotthar
វេលាដែលនៅប្រឹងប្រែងបាន, វេលាដែលធ្វើការកើតនៅឡើយ (វេលាកំពុងពេញកម្លាំង)។
[សៈ-មុ័ត-ថៈ-គុន] samotthar
គុណនៃសេចក្ដីអាចហាន។
[សៈ-មុ័ត-ថៈ-ចិត] samotthar
ចិត្តហ៊ាន, ចិត្តមុត។
[សៈ-មុ័ត-ថៈ-បុ-រ៉ស់] samotthar
បុរសអាចហាន, មនុស្សហ៊ាន, មនុស្សមុត; អ្នកធ្វើការកើត, មនុស្សបានការ។
កិច្ចការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសមត្ថភាពរបស់ក្រសួង ឬស្ថាប័នណាមួយ, ច្រើននិយាយសំដៅលើក្រសួងមានតួនាទីបង្ក្រាបអំពើទុច្ចរិត, រកសន្តិសុខ រកយុត្តិធម៌ ជូនប្រជាជនស្លូតត្រង់និងសង្គម :
[សៈ-មុ័ត-ថៈ-កិច] samat kech
កិច្ចការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសមត្ថភាពរបស់ក្រសួង ឬស្ថាប័នណាមួយ, ច្រើននិយាយសំដៅលើក្រសួងមានតួនាទីបង្ក្រាបអំពើទុច្ចរិត, រកសន្តិសុខ រកយុត្តិធម៌ ជូនប្រជាជនស្លូតត្រង់និងសង្គម :
ជនទាំងឡាយក្រៅពីជននៅក្រោមអាណាព្យាបាលទូទៅនិងក្រៅពីជននៅក្រោមហិតូបត្ថម្ភ និងអនីតិជនដែលទទួលបានអត្តាធីនភាព។
[សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ជន់] sakmtathakchno≈
ជនទាំងឡាយក្រៅពីជននៅក្រោមអាណាព្យាបាលទូទៅនិងក្រៅពីជននៅក្រោមហិតូបត្ថម្ភ និងអនីតិជនដែលទទួលបានអត្តាធីនភាព។
លក្ខណសម្បត្តិរបស់បុគ្គលដែលតម្រូវដោយច្បាប់ រួមមានសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ សមត្ថភាពខាងឆន្ទៈ និងសមត្ថភាពនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។
[សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ភាប] samatpheap
ភាពនៃសេចក្ដីអាចហាន, សេចក្ដីមោះមុត។
[សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ភាប] samatpheap
លក្ខណសម្បត្តិរបស់បុគ្គលដែលតម្រូវដោយច្បាប់ រួមមានសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ សមត្ថភាពខាងឆន្ទៈ និងសមត្ថភាពនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។
(ម.ព. សមត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សៈ-មុ័ត-ថៈ—] sakmutthak—≈
(ម.ព. សមត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ] samoth
សេចក្ដីស្ងប់នៃចិត្ត, សេចក្ដីស្ងប់អារម្មណ៍រសេមរសាម, សមាធិធម៌។
[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-កាំ-ម៉័ត-ឋាន] samoth
កម្មដ្ឋានសម្រាប់ធ្វឱ្យចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ ឱ្យឃ្លាតចាកពីនីវរណធម៌ (ហៅសមថធម៌ក៏បាន)។
[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-ភា-វៈ-នា] samoth
ការចម្រើនឬការរំពឹងសមថធម៌។
[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-យា-និក] samoth
អ្នកមានសមថធម៌ជាយាន, ជាគ្រឿងដឹកនាំចិត្ត; យោគី; បើស្ត្រីជាសមថយានិកា (យោគិនី)។
[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ-វិ-ប៉័ស-ណា] samoth
សមថៈនិងវិបស្សនា។
(ម.ព. សមថ)។
[សៈ-ម៉ៈ-ថៈ] sakmakthak≈
(ម.ព. សមថ)។
ដែលទាន់សម័យ, ទំនើប។
[សៈ-ម៉ៈ-ទិន] sakmaktin≈
ដែលទាន់សម័យ, ទំនើប។
លក្ខខណ្ឌតម្រូវជាមូលដ្ឋាននៃយុត្តិធម៌សង្គម ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងភាពត្រឹមត្រូវឬចំណែកត្រឹមត្រូវ ហើយខុសពីសមភាព ឬចំណែកស្មើគ្នា។ សមធម៌ទាមទារឱ្យករណីដូចគ្នា ត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយស្មើភាពគ្នានិងករណីផ្សេងគ្នាត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយមិនស្មើភាពគ្នា :
[សៈ-ម៉ៈ-ធ័រ] somothomr
លក្ខខណ្ឌតម្រូវជាមូលដ្ឋាននៃយុត្តិធម៌សង្គម ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងភាពត្រឹមត្រូវឬចំណែកត្រឹមត្រូវ ហើយខុសពីសមភាព ឬចំណែកស្មើគ្នា។ សមធម៌ទាមទារឱ្យករណីដូចគ្នា ត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយស្មើភាពគ្នានិងករណីផ្សេងគ្នាត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយមិនស្មើភាពគ្នា :
ភាពឬសភាពដែលធ្វើឱ្យងងឹតសូន្យដូចជាខ្វាក់, ដំណើរងងឹតសូន្យឈឹង :
[សៈ-ម៉ន់-ធៈ-កា] samonthokar
ភាពឬសភាពដែលធ្វើឱ្យងងឹតសូន្យដូចជាខ្វាក់, ដំណើរងងឹតសូន្យឈឹង :
ដែលមានបរិមាត្រស្មើគ្នា។
[សៈ-ម៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ាត] sakmakbakremat≈
ដែលមានបរិមាត្រស្មើគ្នា។
ដែលមានជើងដូចគ្នាទាំងអស់។
[សៈ-ម៉ៈ-បាត] sakmakbat≈
ដែលមានជើងដូចគ្នាទាំងអស់។
បានដូចបំណង; ដែលត្រូវត្រង់តាមបំណង :
[សំ-បំ-ណង] sambamnngo≈
បានដូចបំណង; ដែលត្រូវត្រង់តាមបំណង :
បានកបដូចចិត្ត; ដែលត្រូវចួនត្រូវទំនង :
[សំ-ប្រ-កប] sambrokba≈
បានកបដូចចិត្ត; ដែលត្រូវចួនត្រូវទំនង :
សមគំនិតបិទបាំងទោសគ្នា, ចូលគំនិតមត់គ្នាដោយបទទុច្ចរិតណាមួយ :
[សំ-ព្រ-មត់] samopromot
សមគំនិតបិទបាំងទោសគ្នា, ចូលគំនិតមត់គ្នាដោយបទទុច្ចរិតណាមួយ :
ចំណែកស្មើគ្នា។
[សៈ-ម៉ៈ-ភាក] sakmakpheak≈
ចំណែកស្មើគ្នា។
អ្នកដែលមានមុខតំណែងឬមុខងារដូចគ្នានៅតាមទីកន្លែងឬស្ថានភាពខុសៗគ្នា :
[សៈ-ម៉ៈ-ភា-គី] sakmakpheaki≈
អ្នកដែលមានមុខតំណែងឬមុខងារដូចគ្នានៅតាមទីកន្លែងឬស្ថានភាពខុសៗគ្នា :
ភាពស្មើគ្នាដោយអានុភាព គឺការមានអំណាចស្មើគ្នា។
[សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap
ភាពស្មើគ្នា, ដំណើរស្មើមុខគ្នា។
[កិច-ចៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] ឬ [កិច-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap
ភាពស្មើគ្នាដោយកិច្ច គឺដំណើរមានកិច្ចការឬមុខការរបរស្មើគ្នា។
[ទិត-ឋិ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap
ភាពស្មើគ្នាដោយទិដ្ឋិ គឺដំណើរមានប្រាជ្ញាយល់ការពិតស្មើគ្នា។
[សី-ឡៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap
ភាពស្មើគ្នាដោយសីល គឺដំណើរកាន់សីលឬមានមារយាទល្អស្មើគ្នា។
[អា-នុ-ភា-វៈ-សៈ-ម៉ៈ-ភាប] samopheap
ភាពស្មើគ្នាដោយអានុភាព គឺការមានអំណាចស្មើគ្នា។
ភាពឬដំណើររបស់ការដដែលៗ, ផ្ទួនៗ, ច្រំដែល។
[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា] samophihar
ដំណើរផ្ទួន, ច្រំដែល; ការធ្វើអ្វីឬការនិយាយផ្ទួនៗដដែលៗ។
[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា-រៈ-កិច] samophihar
កិច្ចការដែលត្រូវធ្វើដដែលៗ។
[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា-រៈ-ក្រឹត] samophihar
(ម.ព. សមភិហារកិច្ច)។
[សៈ-ម៉ៈ-ភិ-ហា-រៈ-ភាប] samophihar
ភាពឬដំណើររបស់ការដដែលៗ, ផ្ទួនៗ, ច្រំដែល។
ល្មមដល់មាឌ :
[សំ-មាត] sammeat≈
ល្មមដល់មាឌ :
គួរដល់មាត់, គួរស្ដីនិយាយ, គួរហើបមាត់ថា :
[សំ-មាត់] sammeat≈
គួរដល់មាត់, គួរស្ដីនិយាយ, គួរហើបមាត់ថា :
ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា។
[សៈ-ម៉ៈ-មូល] sakmakmul≈
ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា។
សកម្មភាពហ្វឹកហាត់យោធា ដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពប្រយុទ្ធ :
[សម-ម៉ៈ-យុត] somoyutthor
សកម្មភាពហ្វឹកហាត់យោធា ដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពប្រយុទ្ធ :
ជាទីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត; ដែលស៊ូស្លាប់ស៊ូរស់ជាមួយ (ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យចំពោះតែទៅលើស្ត្រី) :
[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] ឬ [សៈ-ម៉] somor
សង្គ្រាម, ទ័ព។
[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-កាំ] somor
ការច្បាំងគ្នា។
[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-ប្រ-កាស] somor
ការប្រកាសសង្គ្រាម។
[សៈ-ម៉-រ៉ៈ-ភូម] somor
ទីបោះទ័ព, ទីចម្បាំង។
[សៈ-ម៉-ភូម-ជៃ] ឬ [សៈ-ម៉-រៈ-ភូម-ជៃ] somor
ទីចម្បាំងមានជ័យ, ទីដែលបោះទ័ពច្បាំងឈ្នះបច្ចាមិត្ត។
[សៈ-ម៉-រ៉ៈ-មុត-ធា] somor
កងទ័ពមុខ, ទ័ពស្រួច។
[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ-វិ-ជៈ-យិន] somor
ការច្បាំងឈ្នះសឹក, ការឈ្នះសង្គ្រាម។
[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] ឬ [សៈ-ម៉] somor
ការរឭក, ការចងចាំ, ដំណើរនឹកឃើញមិនចេះភ្លេច; សេចក្ដីស្រឡាញ់អស់ពីចិត្ត។
[សៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ] ឬ [សៈ-ម៉] somor
ជាទីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត; ដែលស៊ូស្លាប់ស៊ូរស់ជាមួយ (ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យចំពោះតែទៅលើស្ត្រី) :