វចនានុក្រមខ្មែរ

សភាវៈ នាម

[សៈ-ភា-វៈ-ធ័រ] sopheaveak

ធម្មជាតិដើម, គោលរបស់ធម្មតា។

សភាវៈ នាម

[សៈ-ភា-វៈ-សន់-ឋិត] sopheaveak

ដែលឋិតនៅស៊ប់តាមកំណើតដើម; អ្នកដែលឋិតនៅស៊ប់ក្នុងធម្មតា។

សភាសាមញ្ញ

សន្និបាតតាមធម្មតា គឺការប្រជុំតាមពេលវេលាដែលបានកំណត់ទុកជាស្រេច។

សភាសាមញ្ញ នាម

[សៈ-ភា-សា-ម៉័ញ] sakpheasamnho≈

សន្និបាតតាមធម្មតា គឺការប្រជុំតាមពេលវេលាដែលបានកំណត់ទុកជាស្រេច។

សម នាម ១)

[សម] som

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ មានផ្លែដែកមូលស្រួចបីទន្ទឹមគ្នាឥតងៀង មានដងឈើខ្លីកោងក្ងក់ សម្រាប់ចាក់ត្រី។

សម នាម ២)

[សម] som

ប្រដាប់មានផ្លែជាម្រាមបួនទន្ទឹមគ្នាជាគូនឹងស្លាបព្រា សម្រាប់កាន់ចាក់ចាប់អាហារបរិភោគ។

សម កិរិយាសព្ទ

[សម] som

ហ្វឹកហាត់ឱ្យស្ទាត់, ហាត់ជាមួយគ្នាឱ្យជំនាញ, ល្បងគ្នាមើលឱ្យដឹងដំណើរស្ទាត់រាល់ខ្លួន :

សម គុណនាម

[សម] som

ដែលរញមស្លឹក ដោយត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំង ឬជាំទឹកជាដើម :

សម គុណនាម ១)

[សំ] som

ដែលស្មើគ្នា, ប៉ុនគ្នា, ប្រហែលគ្នា; ស្រដៀងគ្នា :

សម គុណនាម ២)

[សំ] som

ដែលល្មមល្អមើល, មិនទាស់ភ្នែក, មិនឆ្គង :

សម គុណនាម ៣)

[សំ] som

ដែលត្រូវ, ត្រូវដូច :

សម នាម ៤)

[សំ] som

ដំណើរសម្ដែងអាការៈកិរិយាសុភាពរៀបរយ, ការធ្វើបដិសណ្ឋារៈរកគ្នាត្រូវបែបបទ :

សម កិរិយាសព្ទ

[សំ-គប់] som

គប់រក, ចូលគំនិតគ្នា។

សម គុណនាម

[សំ-គួ] som

ល្មម, យ៉ាងមធ្យម។

សម កិរិយាសព្ទ

[សំ-គំ-និត] som

រួមគំនិតជាមួយ។

សម គុណកិរិយា

[សំ-ជា] som

គួរជា, ល្មមជា :

សម គុណកិរិយា

[សំ-តែ] som

គួរតែ, ល្មមតែ :

សម នាម

[សំ-ទ័ន] som

អាជ្ញា, ពិន័យដែលសមនឹងទោសខុស។

សម គុណកិរិយា

[សំ-បី] som

គួរបី, គួរគប្បី :

សម គុណនាម

[សំ-បុន] som

ដែលគួរដល់បុណ្យ, ដែលល្មមនឹងបុណ្យ។

សម គុណកិរិយា

[សំ-បើ] som

គួរបើ :

សម គុណនាម

[សៈ-ម៉ៈ—] som

ស្មើ, ស្មើគ្នា, ប៉ុនគ្នា, ប្រហែលគ្នា, ដូចគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-គោត-តៈ] som

គោត្រត្រូវគ្នា, សែត្រូវគ្នា; អ្នកដែលមានគោត្រត្រូវគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-គោត] som

(ម.ព. សមគោត្ត)។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] som

ការប្រព្រឹត្តស្មើ, ការកាន់ធម៌ស្មើ គឺមិនលម្អៀង ព្រោះស្រឡាញ់, ព្រោះស្អប់, ព្រោះល្ងង់, ព្រោះខ្លាច (ម.ព. អគតិ ផង)។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ចា-រិ-នី] som

(ម.ព. សមចារី)។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ចា-រ៉ី] som

អ្នកប្រព្រឹត្តស្មើ, អ្នកកាន់ធម៌ស្មើ (អ្នកមិនលម្អៀងដោយអគតិ ៤យ៉ាង)។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ចិត] som

ចិត្តស្មើ; ចិត្តស្មើគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ចិន-ដា] som

គំនិតស្មើគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ជាត] som

ជាតិស្មើគ្នា; ជាតិត្រូវគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ជា-តិ-កៈ] som

អ្នកដែលមានជាតិស្មើគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ជា-តិ-កា] som

(ម.ព. សមជាតិក)។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ជី-វិ-តា] som

ការចិញ្ចឹមជីវិតស្មើ គឺចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវតាមធម៌ តាមច្បាប់មិនខ្ពស់ៗទាបៗ។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-តេ-ជះ] som

តេជះ, អំណាច ស្មើគ្នា; អ្នកដែលមានអំណាចស្មើគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-នាម] som

ឈ្មោះត្រូវគ្នា; អ្នកដែលមានឈ្មោះត្រូវគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-វិច-ជា] som

ចំណេះស្មើគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-វិត] som

អ្នកដែលមានចំណេះស្មើគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-វិត-ទ្យា] som

(ម.ព. សមវិជ្ជា)។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-វិ-បាក] som

ដែលមានវិបាកស្មើគ្នា; អំពើដែលមានផលស្មើគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-វៃ] som

អាយុស្មើគ្នា, ឆ្នាំដំណាលគ្នា។

សម នាម

[សៈ-ម៉ា-នុ-ភាប] som

អនុភាពស្មើគ្នា; អ្នកដែលមានអានុភាពស្មើគ្នា។

សមកាល

(ភាសា.) ការសិក្សាភាសាក្នុងអំឡុងពេលដាច់ដោយឡែកណាមួយ ជាធម្មតាក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ វាជាភាសាវិទ្យាទូទៅឬភាសាវិទ្យាពណ៌នា។ វាអាចរកឃើញទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃភាសា ដូចជា៖ វេយ្យាករណ៍ ន័យ សម្ព័ន្ធ និងសូរ។

សមកាល នាម ១)

[សៈ-ម៉ៈ-កាល] sakmakkal≈

(ប.ព) សកម្មភាពដែលធ្វើឡើងត្រូវគ្នាទៅនឹងឧបករណ៍មួយទៀត។

សមកាល នាម ២)

[សៈ-ម៉ៈ-កាល] sakmakkal≈

(ភាសា.) ការសិក្សាភាសាក្នុងអំឡុងពេលដាច់ដោយឡែកណាមួយ ជាធម្មតាក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ វាជាភាសាវិទ្យាទូទៅឬភាសាវិទ្យាពណ៌នា។ វាអាចរកឃើញទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃភាសា ដូចជា៖ វេយ្យាករណ៍ ន័យ សម្ព័ន្ធ និងសូរ។

សមកាលកម្ម

ការបន្ស៊ីសកម្មភាពឬកាលវេលាឱ្យស្មើគ្នារវាងកុំព្យូទ័រឬឧបករណ៍ពីរ។

សមកាលកម្ម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-កា-ឡៈ-កាំ] sakmakkalakkaam≈

ការបន្ស៊ីសកម្មភាពឬកាលវេលាឱ្យស្មើគ្នារវាងកុំព្យូទ័រឬឧបករណ៍ពីរ។

សមគ្គ

ការនៅរួមព្រមចិត្តគំនិតគ្នា, ការនៅរួមសុខរួមទុក្ខ (របស់ស្វាមីភរិយា)។

សមគ្គ គុណនាម

[សៈ-មុ័ក-គៈ] samokk

ដែលព្រមព្រៀងគ្នា, មូលគ្នា, រូបរួមគ្នា; ទាំងអស់, ទាំងមូល; ទូទៅ។

សមគ្គ នាម

[សៈ-មុ័ក-គៈ-កាំ] samokk

ការព្រមព្រៀងគ្នា។

សមគ្គ នាម

[សៈ-មុ័ក-គៈ-ចេត-តៈ-ណា] samokk

គំនិតព្រមព្រៀង។

សមគ្គ នាម

[សៈ-មុ័ក-គៈ-ភាប] samokk

ភាពឬដំណើរព្រមព្រៀងគ្នា, សេចក្ដីព្រមព្រៀង។

សមគ្គ នាម

[សៈ-មុ័ក-គៈ-ស័ង-វ៉ាស] samokk

(ម.ព. សមគ្គសំវាស)។

សមគ្គ នាម

[សៈ-ម៉័ក-គៈ-ស័ង] ឬ [សៈ-ម៉័ក-គៈ-ស័ង-វ៉ាស] samokk

ការនៅរួមព្រមចិត្តគំនិតគ្នា, ការនៅរួមសុខរួមទុក្ខ (របស់ស្វាមីភរិយា)។

សមគ្គ—

(ម.ព. សមគ្គ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សមគ្គ— នាម

[សៈ-មុ័ក-គៈ—] sakmukkeak—≈

(ម.ព. សមគ្គ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សមង្គិភាព

ភាពរួបរួមគ្នា, ភាពសាមគ្គី, ភាពសុខដុមរមនា។

សមង្គិភាព នាម

[សៈ-ម៉័ង-គិ-ភាប] sakmngokipheab≈

ភាពរួបរួមគ្នា, ភាពសាមគ្គី, ភាពសុខដុមរមនា។

សមង្គុលី

សន្តានសត្វដែលមានម្រាមគត់គូស្មើគ្នា ដូចជា គោ ដំរីទឹក។

សមង្គុលី នាម

[សៈ-ម៉័ង-គុ-លី] sakmngokuli≈

សន្តានសត្វដែលមានម្រាមគត់គូស្មើគ្នា ដូចជា គោ ដំរីទឹក។

សមជ្ជ នាម

[សៈ-មុ័ច-ជៈ] somochch

ការប្រជុំ, ការចួបជុំគ្នា; ការប្រជុំលេងសប្បាយ; ការច្រៀងរាំ, ល្បែងរបាំ, មហោស្រព។

សមជ្ជ នាម

[សៈ-មុ័ច-ជៈ-កាល] somochch

កាលឬសម័យដែលត្រូវប្រជុំគ្នា; ពេលដែលត្រូវលេងមហោស្រព។

សមជ្ជ នាម

[សៈ-មុ័ច-ជៈ-កី-ឡា] somochch

ការលេងមហោស្រព។

សមជ្ជ នាម

[សៈ-មុ័ច-ជៈ-ទិន] somochch

ថ្ងៃដែលត្រូវប្រជុំ; ថ្ងៃដែលមានលេងមហោស្រព។

សមជ្ជ នាម

[សៈ-មុ័ច-ជៈ-មាល] somochch

រោងជាទីប្រជុំ; រោងមហោស្រព, រោងល្ខោន។

សមជ្ជ នាម

[សៈ-មុ័ច-ជៈ-សៈ-ម៉ៃ] somochch

(ម.ព. សមជ្ជកាល)។

សមជ្ជា នាម

[សៈ-មុ័ច-ជា] somochchea

សភា, ទីប្រជុំ, ការប្រជុំ។

សមជ្ជាគារ

ផ្ទះឬរោងសម្រាប់ប្រជុំ; មន្ទីរសម្រាប់ប្រជុំប្រឹក្សាកិច្ចការផ្សេងៗ។

សមជ្ជាគារ នាម

[សៈ-មុ័ច-ជា-គា] sakmuchcheakea≈

ផ្ទះឬរោងសម្រាប់ប្រជុំ; មន្ទីរសម្រាប់ប្រជុំប្រឹក្សាកិច្ចការផ្សេងៗ។

សមញ្ញា

ដំបារ, ផ្ទាំង, បន្ទះ (ឈើឬស្ពាន់ជាដើម) ដែលឆ្លាក់ឬសរសេរឈ្មោះជាគ្រឿងសម្គាល់មុខការ, ស្លាកយីហោ (ហៅ សញ្ញាណប័ដ ក៏បាន)។

សមញ្ញា នាម

[សៈ-មុ័ញ-ញ៉ា] somonhnhea

នាម, ឈ្មោះ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះ។

សមញ្ញា នាម

[សៈ-មុ័ញ-ញ៉ា-ប័ត] somonhnhea

ដំបារ, ផ្ទាំង, បន្ទះ (ឈើឬស្ពាន់ជាដើម) ដែលឆ្លាក់ឬសរសេរឈ្មោះជាគ្រឿងសម្គាល់មុខការ, ស្លាកយីហោ (ហៅ សញ្ញាណប័ដ ក៏បាន)។

សមឌ្ឍ គុណនាម

[សៈ-ម៉័ត] sakmta≈

ដែលមានពីរចំណែកស្មើគ្នា។

សមឌ្ឍកម្ម នាម

[សៈ-ម៉័ត-ឍៈ-កាំ] sakmtatheakkaam≈

ការបែងចែកជាពីរចំណែកស្មើគ្នា។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ] samon

អ្នកមានព្យាយាមដុតកម្ដៅបាប, អ្នកខំប្រឹងប្រព្រឹត្តធម៌ធ្វើកាយវាចាចិត្តឱ្យស្ងប់ចាកបាប, អ្នកស្ងប់, អ្នករម្ងាប់បាប (អ្នកបួស)។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-កិច] samon

កិច្ចការឬក្រឹត្យរបស់សមណៈ។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-គា-រៈ-វៈ] samon

សេចក្ដីគោរពចំពោះសមណៈ។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-គោ-រប់] samon

(ម.ព. សមណគារវៈ)។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] samon

ការប្រព្រឹត្តរបស់សមណៈ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ឬបែបបទរបស់សមណៈ។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ជន់-ជី] samon

សមណជន គឺអ្នកបួសនិងតាជីឬយាយជី (ព.កា.) :

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ធ័រ] samon

ធម៌សម្រាប់សមណៈ, សមថធម៌។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ប៉ៈ-រ៉ិក-ខា] samon

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់សមណៈប្រើប្រាស់។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ប-រ៉ិ-ភោក] samon

ការប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤តាមបែបបទរបស់សមណៈ។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណ័ប-ប៉ៈ-ដិញ-ញ៉ា] samon

ការប្ដេជ្ញាខ្លួនថាជាសមណៈ, ការប្ដេជ្ញាខ្លួនដែលមិនមែនសមណៈថាជាសមណៈ។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណ័ប-ប៉ៈ-ដិ-បាត់] samon

សេចក្ដីបដិបត្តិរបស់សមណៈឬសម្រាប់សមណៈ (ប្រើជា សមណប្បដិបទា ឬ ស្រមណប្រតិបត្តិ, ស្រមណប្រតិប័ទ ក៏បាន)។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណ័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា] samon

(ម.ព. សមណប្បដិបត្តិ)។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ព្រាម] samon

សមណៈនិងព្រាហ្មណ៍។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ភាប] samon

ភាព, បែបបទរបស់សមណៈ។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ភេត] samon

ភេទជាសមណៈ។

សមណ នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ស័ប] samon

ពាក្យសម្រាប់សមណៈនិយាយស្ដីឬសម្រាប់និយាយស្ដីទៅរកសមណៈ, ដូចជា អាត្មា (ខ្ញុំ), ចម្រើនពរ (បាទ, ...), ឆាន់ (បរិភោគ), សិង (ដេក) ជាដើម (ហៅថា សមណសព្ទ)។

សមណ នាម

[ស្រៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ក្រឹត] samon

(ម.ព. សមណកិច្ច)។

សមណ នាម

[ស្រៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ស័ប] samon

(ម.ព. សមណសព្ទ)។

សមណគោតម

សមណៈជាគោតមគោត្តគឺសមណៈកើតក្នុងត្រកូលព្រះអាទិត្យ (ព្រះបរមនាមរបស់ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ)។

សមណគោតម នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-គោ-តៈ-ម៉ៈ] ឬ [សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-គោ-ដំ] somonokoutom

សមណៈជាគោតមគោត្តគឺសមណៈកើតក្នុងត្រកូលព្រះអាទិត្យ (ព្រះបរមនាមរបស់ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ)។

ស័ក្ដិសម្រាប់សមណៈ គឺឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់បព្វជិតក្នុងប្រទេសនីមួយៗ។ តាមបវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ មានសមណស័ក្ដិទីស្ដេចសង្ឃ, ទីសង្ឃនាយក, ទីរាជាគណៈ, ទីឋានានុក្រម, ទីមហា; ចែកជា ៤សម្រាប់គឺ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា (ធៀបដោយឋានន្តរស័ក្ដិមន្ត្រីខាងអាណាចក្រក្នុងបុរាណសម័យ)។

សមណសក្ដិ នាម

[ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់] samonasakde

ព្រះរាជក្រមលេខ ១២នស. ចុះថ្ងៃទី ៩-២-៤៣, លេខ ៦៨នស. ចុះថ្ងៃទី ១៨-៩-៤៣និងលេខ ១រវ. ចុះថ្ងៃទី ២៦-៥-៤៨មានរបៀបដូចតទៅនេះគឺ ព្រះសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ មានឋានន្តរជា ព្រះមហាសុមេធាធិបតី; ព្រះសង្ឃនាយកគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ មានឋានន្តរជា ព្រះសុធម្មាធិបតី។ ឋានន្តរទាំងពីរនេះ ជាសមណសក្