វចនានុក្រមខ្មែរ

សប្ដាហ៍ នាម ១)

[ស័ប-ប្ដា] sbabda≈

(ម.ព. សត្តាហៈ ក្នុង សត្ត២)។

សប្ដាហ៍ នាម ២)

[ស័ប-ប្ដា] sbabda≈

ព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយដែលកើតឡើងក្នុងរយៈកាលច្រើនថ្ងៃ :

សប្ដាហ័ន

(ម.ព. សត្តាហៈ ក្នុង សត្ត{¥¥}២{££})។

សប្ដាហ័ន នាម

[ស័ប-ប្ដា-ហ័ន] sbabdahno≈

(ម.ព. សត្តាហៈ ក្នុង សត្ត២)។

សប្ដិ

សុបិន, ស៊េរីនៃគំនិត រូបភាព និងវិញ្ញាណដែលកើតឡើងក្នុងខួរក្បាលមនុស្សនៅពេលកំពុងដេកលក់។

សប្ដិ នាម

[សប់] sba≈

សុបិន, ស៊េរីនៃគំនិត រូបភាព និងវិញ្ញាណដែលកើតឡើងក្នុងខួរក្បាលមនុស្សនៅពេលកំពុងដេកលក់។

សប្ប

ស្ដេចពស់។

សប្ប នាម

[ស័ប-ប៉ៈ] sobb

ពស់។

សប្ប នាម

[ស័ប-ប៉ៈ-ជាត] sobb

ជាតិពស់, ពស់គ្រប់ប្រភេទ។

សប្ប នាម

[ស័ប-ប៉ៈ-ត្រ-កូល] sobb

ពូជពស់។

សប្ប នាម

[ស័ប-ប៉ៈ-ទា-ឋា] sobb

ចង្កូមពស់។

សប្ប នាម

[ស័ប-ប៉ៈ-រ៉ាច] sobb

ស្ដេចពស់។

សប្បដិភាគ

អ្វីៗដែលមានដំណើរជាទំនាស់នឹងគ្នា, ដែលផ្ទុយគ្នា, ទីទៃពីគ្នា; វិសភាគ។

សប្បដិភាគ នាម

[ស័ប-ប៉ៈ-ដិ-ភាក] sabbadepheak

អ្វីៗដែលមានដំណើរជាទំនាស់នឹងគ្នា, ដែលផ្ទុយគ្នា, ទីទៃពីគ្នា; វិសភាគ។

សប្បដិភ័យ

ភ័យចំពោះមុខ គឺហេតុឬសត្រូវដែលគួរភ័យចំប្រប់ស្រាប់តែលេចប៉ឹមមកនៅមុខតែម្ដង នាំឱ្យស្លុតស្លន់ភ័ន្តគំនិត, ភ័យដ៏ពន្លឹក :

សប្បដិភ័យ នាម

[ស័ប-ប៉ៈ-ដិ-ភៃ] sobbodephey

ភ័យចំពោះមុខ គឺហេតុឬសត្រូវដែលគួរភ័យចំប្រប់ស្រាប់តែលេចប៉ឹមមកនៅមុខតែម្ដង នាំឱ្យស្លុតស្លន់ភ័ន្តគំនិត, ភ័យដ៏ពន្លឹក :

សប្បធន់

ឆត្រធំស្រដៀងនឹងក្លស់ តែឥតរំភាយ (ក្លស់ឥតរំភាយ) សម្រាប់ឥស្សរជន មានព្រះរាជបុត្រជាដើម ប្រើក្នុងសម័យពីដើម, សម័យឥឡូវក៏នៅមានប្រើខ្លះដែរ។

សប្បធន់ នាម

[ស័ប-ប៉ៈ-ធន់] sabbathon

ឆត្រធំស្រដៀងនឹងក្លស់ តែឥតរំភាយ (ក្លស់ឥតរំភាយ) សម្រាប់ឥស្សរជន មានព្រះរាជបុត្រជាដើម ប្រើក្នុងសម័យពីដើម, សម័យឥឡូវក៏នៅមានប្រើខ្លះដែរ។

សប្បាយ

សុខស្រួល។

សប្បាយ នាម a

[ស័ប-បាយ] ឬ [សៈ-បាយ] sbay

ដំណើរនៅជាសុខ, ដំណើរមិនមានទុក្ខ, មិនមានព្រួយ, មិនមានជំងឺ :

សប្បាយ កិរិយាសព្ទ b

[ស័ប-បាយ] ឬ [សៈ-បាយ] sbay

នៅជាសុខ, ឥតព្រួយ, ឥតរោគ :

សប្បាយ គុណនាម c

[ស័ប-បាយ] ឬ [សៈ-បាយ] sbay

ដែលនាំឱ្យរីករាយចិត្ត, ដែលស្រួលចិត្ត :

សប្បាយ គុណកិរិយា

[ស័ប-បាយ] ឬ [សៈ-បាយ] sbay

ដែលនាំឱ្យរីករាយចិត្ត, ដែលស្រួលចិត្ត :

សប្បាយ កិរិយាសព្ទ

[ស័ប-បាយ-ខ្លួន] sbay

ស្រួលខ្លួន។

សប្បាយ កិរិយាសព្ទ

[ស័ប-បាយ-ចិត] sbay

ស្រួលចិត្ត, រីករាយ។

សប្បាយ នាម

[ស័ប-ប៉ា-យ៉័ត-ឋាន] sbay

ទី, កន្លែង ដែលនាំឱ្យមានសប្បាយ។

សប្បាយ នាម

[ស័ប-ប៉ា-យ៉ៈ-ភាប] sbay

ភាព, ដំណើរនៃការនៅជាសុខ។

សប្បាយ នាម

[ស័ប-ប៉ា-យ៉ៈ-មន់-ទី] sbay

មន្ទីរ, ផ្ទះដែលស្រួលនៅ។

សប្បាយ នាម

[ស័ប-ប៉ា-យ៉ា-ហា] sbay

អាហារដែលបរិភោគទៅនាំឱ្យស្រួលខ្លួន។

សប្បាយ នាម

[សុក-ស័ប-បាយ] sbay

សុខស្រួល។

សប្បិ

ទឹកដោះថ្លា :

សប្បិ នាម

[ស័ប-ប៉ិ] sobbe

ទឹកដោះថ្លា :

សប្បុរស

ចិត្តសប្បុរស។

សប្បុរស នាម

[ស័ប-បុ-រ៉ស់] ឬ [សប់-បុ-រ៉ស់] sabboros

បុរសអ្នកស្ងប់ គឺមនុស្ស (ប្រុសក្ដីស្រីក្ដី) អ្នកមិនធ្វើអំពើអាក្រក់ដោយកាយវាចាចិត្ត, អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ, អ្នកត្រឹមត្រូវ :

សប្បុរស គុណនាម a

[ស័ប-បុ-រ៉ស់] ឬ [សប់-បុ-រ៉ស់] sabboros

ល្អ, ប្រសើរ, ត្រឹមត្រូវ :

សប្បុរស នាម b

[ស័ប-បុ-រ៉ស់] ឬ [សប់-បុ-រ៉ស់] sabboros

ចិត្តសប្បុរស។

សប្បុរិស

សប្បុរស។

សប្បុរិស នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ] sobboris

សប្បុរស។

សប្បុរិសវាចា

អ្នកនិយាយត្រឹមត្រូវ។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-វា-ចា] sbaboresakveacha≈

សម្ដីរបស់សប្បុរស, សម្ដីអ្នកត្រឹមត្រូវ។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-កាំ] sbaboresakkaam≈

អំពើ, កិច្ចការ របស់សប្បុរស។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] sbaboresakchakreya≈

ការប្រព្រឹត្តរបស់សប្បុរស។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-ជាត] sbaboresakcheat≈

ជាតិរបស់សប្បុរស។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-ត្រ-កូល] sbaboresaktrokoul≈

ត្រកូលអ្នកត្រឹមត្រូវ។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-ទាន] sbaboresaktean≈

ទានរបស់សប្បុរស គឺទានដែលគេឱ្យដោយគោរព (មិនឱ្យដោយអាការៈខ្ជីខ្ជា)។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-ធ័រ] sbaboresakthro≈

ធម៌របស់សប្បុរស។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-វាត] sbaboresakveat≈

(ម.ព. សប្បុរិសវាចា)។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-វា-ទិ-នី] sbaboresakveatini≈

(ម.ព. សប្បុរិសវាទី)។

សប្បុរិសវាចា នាម

[ស័ប-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-វា-ទី] sbaboresakveati≈

អ្នកនិយាយត្រឹមត្រូវ។

សព នាម

[សប់] sob

ខ្មោចស្រស់, រូបបុគ្គលស្លាប់, សាកខ្មោច :

សព នាម

[ព្រះ-ប-រ៉ុម់-ម៉ៈ-សប់] sob

សពក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

សព នាម

[លោក-គ្រូ-ព្រះ-សប់] sob

លោកគ្រូដែលទទួលអនិច្ចធម្មទៅហើយ។

សព៌ជ្ញ

ព្រះសព្វញ្ញូ (ម.ប្រ.; ច្រ.ប្រ. សព៌េជ្ញ ឬ សរពេជ្ញ ជាង។

សព៌ជ្ញ នាម

[ស័រ-ព័ច] soprchnhor

ព្រះសព្វញ្ញូ (ម.ប្រ.; ច្រ.ប្រ. សព៌េជ្ញ ឬ សរពេជ្ញ ជាង។

សព៌ាង្គ

រូបរាងឬរូបអង្គទាំងមួល, រាងកាយទាំងមូល :

សព៌ាង្គ នាម

[ស័រ-ពាង] sopreangkor

រូបរាងឬរូបអង្គទាំងមួល, រាងកាយទាំងមូល :

សព៌េជ្ញ

ញាណឬប្រាជ្ញាដែលដឹងសព្វ (ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។

សព៌េជ្ញ នាម

[ស័រ-ពេច់] saprechnhor

លោកអ្នកត្រាស់ដឹងសព្វ (ព្រះសព្វញ្ញូ) :

សព៌េជ្ញ នាម

[ស័រ-ពេច់-ជៈ-ដា-ញាន] saprechnhor

ញាណឬប្រាជ្ញាដែលដឹងសព្វ (ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។

សព៌េជ្ញសាស្ដា

ព្រះសាស្តាចារ្យអ្នកត្រាស់ដឹងសព្វ ពោលគឺព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់នេះឯង។

សព៌េជ្ញសាស្ដា នាម

[ស័រ-ពេច់-សា-ស្ដា] sropechsasda≈

ព្រះសាស្តាចារ្យអ្នកត្រាស់ដឹងសព្វ ពោលគឺព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់នេះឯង។

សព្ទ នាម

[ស័ប] soptor

សូរ, សំឡេង, សំនៀង; ភាសា, ពាក្យ, សម្ដី; សម្រែក។

សព្ទ នាម

[ចោ-រ៉ៈ-ស័ប] soptor

(ម.ព. សព្ទចោរ)។

សព្ទ នាម

[រៀន-ចាំ-ស័ប] soptor

រៀនចាំពាក្យប្រែពីភាសាមួយទៅភាសាមួយ។

សព្ទ នាម

[ស័ប-ទៈ-ចោ] soptor

អ្នកលួចសព្ទ, អ្នកលួចយកពាក្យឬរឿងរបស់អ្នកដទៃ (ហៅ ចោរសព្ទ ក៏បាន)។

សព្ទ នាម

[ស័ប-ទៈ-ជាត] soptor

តួសព្ទ។

សព្ទ នាម

[ស័ប-ទៈ-ព្រំ-ម៉ាន់] soptor

វេទ, ព្រះវេទ, ត្រៃវេទ។

សព្ទ នាម

[ស័ប-ទៈ-សង់-គ្រោះ] soptor

អភិធានសព្ទ, វចនានុក្រម, បទានុក្រម។

សព្ទ គុណនាម

[ស័ប-ព្ទ័ន] soptor

ដែលមានសូរ, ដែលលាន់សូរចេញមក។

សព្ទវិវាទ

ការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីការប្រើប្រាស់ពាក្យ។

សព្ទវិវាទ នាម

[ស័ប-វិ-វាត] sbaviveat≈

ការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីការប្រើប្រាស់ពាក្យ។

សព្ទសាធុការ

ការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ឬថា សាធុ សាធុ!

សព្ទសាធុការ នាម

[ស័ប-សា-ធុ-កា] sbasathuka≈

ការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ឬថា សាធុ សាធុ!

សព្ទសាធុការពរ

ការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ព្រមទាំងឱ្យពរផង។

សព្ទសាធុការពរ នាម

[ស័ប-សា-ធុ-កា-ព] sbasathukapo≈

ការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ព្រមទាំងឱ្យពរផង។

សព្ទសាស្ត្រ

(ម.ព. សទ្ទសាស្ត្រ)។

សព្ទសាស្ត្រ នាម

[ស័ប-សាស] sbasas≈

(ម.ព. សទ្ទសាស្ត្រ)។

សព្ទានុក្រម

(ម.ព. សទ្ទានុក្រម)។

សព្ទានុក្រម នាម

[ស័ប-ទា-នុ-ក្រំ] sbateanukrum≈

(ម.ព. សទ្ទានុក្រម)។

សព្ទ—

(ម.ព. សព្ទ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សព្ទ— នាម

[ស័ប-ទៈ—] sbateak—≈

(ម.ព. សព្ទ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សព្ភិ

អ្នកពោលពាក្យតាមលំអានធម៌របស់ពួកសប្បុរស។

សព្ភិ គុណនាម

[ស័ប] ឬ [សប់-ភិ] sopphi

ដោយសប្បុរសទាំងឡាយ, ជាមួយនឹងពួកសប្បុរស, របស់ពួកសប្បុរស។

សព្ភិ នាម

[ស័ប-ភិ-កាំ] sopphi

អំពើរបស់ពួកសប្បុរស។

សព្ភិ នាម

[ស័ប-ភិ-ធ័រ] sopphi

ធម៌របស់ពួកអ្នកស្ងប់។

សព្ភិ នាម

[ស័ប-ភិ-វាត] sopphi

(ម.ព. សព្ភិវាចា)។

សព្ភិ នាម

[ស័ប-ភិ-វា-ទិ-នី] sopphi

(ម.ព. សព្ភិវាទី)។

សព្ភិ នាម

[ស័ប-ភិ-វា-ទី] sopphi

អ្នកពោលពាក្យតាមលំអានធម៌របស់ពួកសប្បុរស។

សព្ភិវាចា

សម្ដីរបស់ពួកសប្បុរស។

សព្ភិវាចា នាម

[ស័ប-ភិ-វា-ចា] sbaphiveacha≈

សម្ដីរបស់ពួកសប្បុរស។

សព្ភិ—

(ម.ព. សព្ភិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សព្ភិ— នាម

[ស័ប-ភិ—] sbaphi—≈

(ម.ព. សព្ភិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សព្រហ្មចារិនី

(ម.ព. សព្រហ្មចារី)។

សព្រហ្មចារិនី នាម

[ស័ប-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា-រិ-នី] ឬ [សៈ-ព្រ័ម-ហ្មៈ-ចា-រិ-នី] saprohmacharini

(ម.ព. សព្រហ្មចារី)។

សព្រហ្មចារី

គ្រហស្ថអ្នកវៀរមេថុនធម្ម គឺអ្នកកាន់ឧបោសថសីលឬអ្នកកាន់អតិរេកសីលផងគ្នាក៏បាន :

សព្រហ្មចារី នាម ១)

[ស័ប-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] ឬ [សៈ-ព្រ័ម-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] soprohmochari

អ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ដូចគ្នា; អ្នកកាន់ធម៌ត្រូវ, អ្នករៀនផងគ្នា។

សព្រហ្មចារី នាម ២)

[ស័ប-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] ឬ [សៈ-ព្រ័ម-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] soprohmochari

(ព.ពុ.) សំដៅចំពោះបព្វជិតផងគ្នា :

សព្រហ្មចារី នាម ៣)

[ស័ប-ព្រៈ-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] ឬ [សៈ-ព្រ័ម-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] soprohmochari

គ្រហស្ថអ្នកវៀរមេថុនធម្ម គឺអ្នកកាន់ឧបោសថសីលឬអ្នកកាន់អតិរេកសីលផងគ្នាក៏បាន :

សព្វ

ពេញ, គាប់, ស្ម័គ្រស្មោះ, ត្រូវ, ឥតខុស, ឥតទាស់ :

សព្វ គុ.កិ., គុ.

[សប់] sapvor

ទាំងពួង, ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងស្រុង, ទាំងគ្រប់; គ្រប់, ទួ, ទូទៅ, រាល់ :