វចនានុក្រមខ្មែរ

សទ្ធម្ម— នាម

[ស័ត-ធ័ម—] stathm—o≈

(ម.ព. សទ្ធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ធា

(ម.ព. សទ្ធាសម្បន្ន)។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា] satthea

ជំនឿ។ សេចក្ដីជឿបុណ្យ, ជឿបាប, ជឿកម្ម, ជឿផល :

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចៈ-រ៉ិត] satthea

អ្នកដែលមានចរិតជឿងាយ, អ្នកដែលឆាប់ជឿងាយៗ។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] satthea

ដំណើរប្រព្រឹត្តដោយការជឿឬនៅក្នុងការជឿស្ដាប់។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចិត] satthea

ចិត្តដែលប្រកបដោយសទ្ធា។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ចេ-តៈ-សិក] satthea

សទ្ធាដែលរាប់ជាចេតសិកមួយ ក្នុងពួកចេតសិក ៥២(ព.អ.)។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ទៃ] satthea

របស់ដែលគេឱ្យដោយសទ្ធា, ចតុប្បច្ច័យដែលទាយកប្រគេនបព្វជិតដោយសទ្ធា (ព.វិ.)។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ធន់] satthea

ទ្រព្យគឺសទ្ធា, សទ្ធាដែលទុកថាជាទ្រព្យរបស់មនុស្ស។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ធិក] satthea

អ្នកដែលអធិកដោយសទ្ធា គឺពោធិសត្វដែលបំពេញបារមីដោយសទ្ធាដ៏លើសលុប។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ធិ-មុត] satthea

អ្នកដែលចុះចិត្តស៊ប់ក្នុងសទ្ធា, អ្នកដែលជឿស៊ប់។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ប៉័ប-ពៈ-ជិត] satthea

អ្នកបួសដោយសទ្ធា។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ស័ម-ប័ន] satthea

អ្នកដែលបរិបូណ៌ដោយសទ្ធា។

សទ្ធា នាម

[ស័ត-ធា-ស័ម-ប៉័ន-ណា] satthea

(ម.ព. សទ្ធាសម្បន្ន)។

សទ្ធាសម្បយុត្ត

ចិត្តដែលប្រកបដោយសទ្ធា; បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយសទ្ធា។

សទ្ធាសម្បយុត្ត នាម

[ស័ត-ធា-ស័ម-ប៉ៈ-យុត] statheasmobakyut≈

ចិត្តដែលប្រកបដោយសទ្ធា; បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយសទ្ធា។

សទ្ធា—

(ម.ព. សទ្ធា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ធា— នាម

[ស័ត-ធា—] stathea—≈

(ម.ព. សទ្ធា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ធិន្ទ្រិយ

ឥន្ទ្រិយគឺសទ្ធា (សទ្ធាដែលរាប់ថាជាធំមួយរបស់សត្វលោក)។

សទ្ធិន្ទ្រិយ នាម

[ស័ត-ធិន-ទ្រី] stathintri≈

ឥន្ទ្រិយគឺសទ្ធា (សទ្ធាដែលរាប់ថាជាធំមួយរបស់សត្វលោក)។

សទ្ធិវិហារិក

(ម.ព. សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

សទ្ធិវិហារិក នាម

[ស័ត-ធិ-វិ-ហា-រិក] satthiviharik

អ្នកនៅជាមួយ គឺភិក្ខុឬសាមណេរដែលជាសិស្សរបស់ឧបជ្ឈាយ៍ ត្រូវនៅក្នុងអំណាចឧបជ្ឈាយ៍ឱ្យលោកមើលការខុសត្រូវស្ដីប្រដៅជានិច្ច :

សទ្ធិវិហារិក នាម

[ស័ត-ធិ-វិ-ហា-រិ-កៈ-វ័ត] satthiviharik

វត្តគឺការមើលថែទាំនិងការទំនុកបម្រុង ដែលឧបជ្ឈាយ៍ត្រូវធ្វើដល់សទ្ធិវិហារិក (ព.វិ.)។

សទ្ធិវិហារិក នាម

[ស័ត-ធិង-វិ-ហា-រិ-កៈ-វ័ត] satthiviharik

(ម.ព. សទ្ធិវិហារិកវត្ត)។

សនិទាន

ដែលមានហេតុផល, គួរធ្វើសនិទាន, នៃសនិទាន។

សនិទាន នាម

[សៈ-និ-ទាន] saknitean≈

សំណុំនៃហេតុផលឬមូលដ្ឋានតក្កវិជ្ជាសម្រាប់ការធ្វើអ្វីមួយឬជឿលើអ្វីមួយ។

សនិទាន នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-និ-យំ] sakniteaneakniyum≈

ការប្រកាន់យកភាពត្រឹមត្រូវតាមវិចារណញ្ញាណឬតាមហេតុផល។

សនិទាន នាម

[សៈ-និ-ទា-និក] sakniteanik≈

អ្នកសនិទាននិយម។

សនិទាន គុណនាម

[សៈ-និ-ទា-នី] sakniteani≈

ដែលមានហេតុផល, គួរធ្វើសនិទាន, នៃសនិទាន។

សនិទានកម្ម

ការវិភាគពិចារណាដោយសមហេតុផលក្នុងការសម្រេចចិត្តលើមុខចំណាយណាមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ធានាបាននូវស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងនិរន្តរភាពសារពើពន្ធ។

សនិទានកម្ម នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-កាំ] sakniteaneakkaam≈

ការអនុវត្តឬការសម្រេចអ្វីមួយផ្អែកទៅលើហេតុផលសមស្របឬវិចារណញ្ញាណ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការងារនិងកាត់បន្ថយនូវអ្វីៗដែលមិនចាំបាច់។

សនិទានកម្ម នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-កាំ-ចំ-ណាយ] sakniteaneakkaamchamnay≈

ការវិភាគពិចារណាដោយសមហេតុផលក្នុងការសម្រេចចិត្តលើមុខចំណាយណាមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ធានាបាននូវស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងនិរន្តរភាពសារពើពន្ធ។

សនិទានភាព

គោលការណ៍ឬភាពសមហេតុផលដែលឈរលើមូលដ្ឋាននៃការពិចារណាហ្មត់ចត់និងត្រឹមត្រូវ :

សនិទានភាព នាម

[សៈ-និ-ទា-នៈ-ភាប] sakniteaneakpheab≈

គោលការណ៍ឬភាពសមហេតុផលដែលឈរលើមូលដ្ឋាននៃការពិចារណាហ្មត់ចត់និងត្រឹមត្រូវ :

សន្តតិ

វង្ស, ត្រកូល, វង្សត្រកូល, ពូជពង្ស; ជាតិ; បុត្រដែលតៗគ្នាមក :

សន្តតិ នាម

[សន់-តៈ-តិ] santote

វង្ស, ត្រកូល, វង្សត្រកូល, ពូជពង្ស; ជាតិ; បុត្រដែលតៗគ្នាមក :

សន្តតិកម្ម

ការផ្ទេរសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ចរបស់មរតកជនឱ្យសន្តតិជនម្នាក់ឬច្រើននាក់តាមឆន្ទៈ (តាមបណ្ដាំ) ឬតាមច្បាប់។

សន្តតិកម្ម នាម

[សន់-តៈ-តិ-កាំ] snotaktekaam≈

ការផ្ទេរសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ចរបស់មរតកជនឱ្យសន្តតិជនម្នាក់ឬច្រើននាក់តាមឆន្ទៈ (តាមបណ្ដាំ) ឬតាមច្បាប់។

សន្តតិជន

ជនដែលទទួលបន្តសិទ្ធិ និងករណីយកិច្ចរបស់មរតកជនតាមរយៈសន្តតិកម្ម។

សន្តតិជន នាម

[សន់-តៈ-តិ-ជន់] snotaktechno≈

ជនដែលទទួលបន្តសិទ្ធិ និងករណីយកិច្ចរបស់មរតកជនតាមរយៈសន្តតិកម្ម។

សន្តតិវង្ស

តំណវង្សតៗមក :

សន្តតិវង្ស នាម ១)

[សន់-តៈ-តិ-វង់] snotaktevngo≈

សែព្រះមហាក្សត្រដែលសោយរាជ្យនៃរាជត្រកូលតែមួយ :

សន្តតិវង្ស នាម ២)

[សន់-តៈ-តិ-វង់] snotaktevngo≈

តំណវង្សតៗមក :

សន្តាន

(បសុ.) ផ្នែកសំខាន់នៃវគ្គីសាស្ត្រស្ថិតនៅបន្ទាប់ពីលំដាប់ :

សន្តាន នាម

[សន់-ដាន] (ជើង ត អានជា ដ)] snodan](cheungtaaanchead)a≈

វង្ស, ពង្ស, ពូជ, ពូជពង្ស; តំណវង្ស។ ចិត្ត, អធ្យាស្រ័យ។

សន្តាន នាម

[សន់-ដាន-ព្រៀង-លាន] (ជើង ត អានជា ដ)] snodanprienglean](cheungtaaanchead)a≈

(ម.ព. ព្រៀងលាន)។

សន្តាន នាម

[សន់-ដាន-សន់-ធិ] (ជើង ត អានជា ដ)] snodansnothi](cheungtaaanchead)a≈

តំណវង្សតៗមក, ក្រសែវង្ស, សន្តតិវង្ស :

សន្តាន នាម

[សន់-ដាន] (ជើង ត អានជា ដ)] snodan](cheungtaaanchead)a≈

(បសុ.) ផ្នែកសំខាន់នៃវគ្គីសាស្ត្រស្ថិតនៅបន្ទាប់ពីលំដាប់ :

សន្តានពាក្យ

(ភាសា.) ពាក្យទាំងឡាយដែលមានប្រភពដើមជាមួយគ្នាឬបានកម្លាយចេញពីប្រភពដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា :

សន្តានពាក្យ នាម

[សន់-ដាន-ពាក] (ជើង ត អានជា ដ)] snodanpeak](cheungtaaanchead)a≈

(ភាសា.) ពាក្យទាំងឡាយដែលមានប្រភពដើមជាមួយគ្នាឬបានកម្លាយចេញពីប្រភពដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា :

សន្តាប

ដំណើរទទួលរងទុក្ខលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។

សន្តាប គុណនាម

[សន់-ដាប] (ជើង ត អានជា ដ)] snodab](cheungtaaanchead)a≈

ដែលក្ដៅខ្លាំង។

សន្តាប នាម

[សន់-ដាប] (ជើង ត អានជា ដ)] snodab](cheungtaaanchead)a≈

សេចក្ដីក្ដៅខ្លាំង, ដំណើរក្ដៅអន្ទះអន្ទែង, កម្ដៅយ៉ាងខ្លាំង។

សន្តាប នាម

[សន់-ដាប-ចិត] (ជើង ត អានជា ដ)] snodabchet](cheungtaaanchead)a≈

ចិត្តក្ដៅក្រហាយខ្លាំង។

សន្តាប នាម

[សន់-ដាប-ទុក] (ជើង ត អានជា ដ)] snodabtuk](cheungtaaanchead)a≈

ទុក្ខក្ដៅខ្លាំង។

សន្តាប នាម

[សន់-ដាប-រោក] (ជើង ត អានជា ដ)] snodabrok](cheungtaaanchead)a≈

រោគដែលបណ្ដាលឱ្យឈឺក្ដៅអន្ទះអន្ទែង។

សន្តាប នាម

[សន់-ដាប-វេ-ទៈ-នា] (ជើង ត អានជា ដ)] snodabveteaknea](cheungtaaanchead)a≈

ដំណើរទទួលរងទុក្ខលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។

សន្តិ

ឧបាយឱ្យកើតសេចក្ដីស្ងប់។

សន្តិ នាម ១)

[សន់-តិ] sonti

សេចក្ដីស្ងប់; សេចក្ដីសាន្តត្រាណ; សេចក្ដីរាបទាប :

សន្តិ នាម ២)

[សន់-តិ] sonti

ព្រះនិញ្វន។

សន្តិ នាម

[សន់-តិ-កាល] sonti

ពេល, សម័យប្រកបដោយសេចក្ដីសាន្តត្រាណ, កាលនៃស្រុកទេស, ដែលឋិតនៅក្នុងសេចក្ដីសុខស្ងប់។

សន្តិ នាម

[សន់-តិ-បត់] sonti

ផ្លូវនៃសេចក្ដីស្ងប់ឬផ្លូវនៃសេចក្ដីស្ងប់ដ៏ប្រសើរ (ព្រះនិញ្វន)។

សន្តិ នាម

[សន់-តិ-បាល] sonti

អ្នករក្សាសេចក្ដីស្ងប់រៀបរយ, អ្នករក្សាសេចក្ដីសុខសាន្តត្រាណ ដូចជាភ្នាក់ងារប៉ូលិសជាដើម។

សន្តិ នាម

[សន់-តិ-វៈ-រៈ-បត់] sonti

(ម.ព. សន្តិបទ)។

សន្តិ នាម

[សន់-តិ-ហែត] sonti

ហេតុដែលនាំឱ្យកើតសេចក្ដីស្ងប់។

សន្តិ នាម

[សន់-តុ-បាយ] sonti

ឧបាយឱ្យកើតសេចក្ដីស្ងប់។

សន្តិករ

អ្នកធ្វើសន្តិភាព។

សន្តិករ នាម

[សន់-តិ-ក] snoteka≈

អ្នកធ្វើសន្តិភាព។

សន្តិការកៈ

(ម.ព. សន្តិករ)។

សន្តិការកៈ នាម

[សន់-តិ-កា-រ៉ៈ-កៈ] snotekarakkak≈

(ម.ព. សន្តិករ)។

សន្តិការិកា

(ម.ព. សន្តិករ)។

សន្តិការិកា នាម

[សន់-តិ-កា-រ៉ិ-កា] snotekareka≈

(ម.ព. សន្តិករ)។

សន្តិនិយម

លទ្ធិឬជំនឿដែលប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម; ការស្រឡាញ់តែសន្តិភាព :

សន្តិនិយម នាម

[សន់-តិ-និ-យំ] snoteniyum≈

លទ្ធិឬជំនឿដែលប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាម; ការស្រឡាញ់តែសន្តិភាព :

សន្តិភាព

ភាពឬដំណើរស្ងប់, សាន្តត្រាណ, រាបទាប; ដំណើរសះជានឹងគ្នា :

សន្តិភាព នាម

[សន់-តិ-ភាប] sontipheap

ភាពឬដំណើរស្ងប់, សាន្តត្រាណ, រាបទាប; ដំណើរសះជានឹងគ្នា :

សន្តិភាពនិយម

(ម.ព. សន្តិនិយម)។

សន្តិភាពនិយម នាម

[សន់-តិ-ភាប-និ-យំ] snotepheabniyum≈

(ម.ព. សន្តិនិយម)។

សន្តិភាវូបនីយកម្ម

ការនាំមកនូវសន្តិភាពឬការបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ :

សន្តិភាវូបនីយកម្ម នាម

[សន់-តិ-ភា-វូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ] snotepheavubakniyeakkaam≈

ការនាំមកនូវសន្តិភាពឬការបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ :

សន្តិវិធី

វិធីនៃសេចក្ដីសុខសាន្ត, មធ្យោបាយក្នុងការធ្វើឱ្យមានសេចក្ដីស្ងប់ :

សន្តិវិធី នាម

[សន់-តិ-វិ-ធី] sontivithi

វិធីនៃសេចក្ដីសុខសាន្ត, មធ្យោបាយក្នុងការធ្វើឱ្យមានសេចក្ដីស្ងប់ :

សន្តិសហវិជ្ជមាន

ទ្រឹស្ដីដែលត្រូវបានតាក់តែងឡើង និងអនុវត្តដោយសហភាពសូវៀតនៅចំណុចដៅនានាក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមត្រជាក់ និងត្រូវបានប្រកាន់យកដោយបណ្ដារដ្ឋសង្គមនិយមក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀត ដែលថាពួកគេអាចរស់នៅដោយសុខសាន្តជាមួយប្លុកមូលធននិយម :

សន្តិសហវិជ្ជមាន នាម

[សន់-តិ-សៈ-ហៈ-វិច-ជៈ-មាន] snotesakhakvichcheakmean≈

ទ្រឹស្ដីដែលត្រូវបានតាក់តែងឡើង និងអនុវត្តដោយសហភាពសូវៀតនៅចំណុចដៅនានាក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមត្រជាក់ និងត្រូវបានប្រកាន់យកដោយបណ្ដារដ្ឋសង្គមនិយមក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀត ដែលថាពួកគេអាចរស់នៅដោយសុខសាន្តជាមួយប្លុកមូលធននិយម :

សន្តិសុខ

(ប.ព.) បច្ចេកវិទ្យាប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ ព័ត៌មាន ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។

សន្តិសុខ នាម ១)

[សន់-តិ-សុក] sontisokh

សុខដែលកើតអំពីសេចក្ដីស្ងប់។

សន្តិសុខ នាម ២)

[សន់-តិ-សុក] sontisokh

(ប.ព.) បច្ចេកវិទ្យាប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ ព័ត៌មាន ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។

សន្តុដ្ឋី

សុខដែលកើតមានព្រោះសេចក្ដីសន្តោស។

សន្តុដ្ឋី នាម

[សន់-តុត-ឋី] sontudthei

ដំណើរត្រេកអរ, ពេញចិត្តចំពោះវត្ថុឬអ្វីៗដែលជារបស់ខ្លួន គឺសេចក្ដីត្រេកអរពេញចិត្តចំពោះវត្ថុតាមមានតាមបាន, សេចក្ដីសន្តោស :

សន្តុដ្ឋី នាម

[សន់-តុត-ឋី-ធ័រ] sontudthei

ធម៌សន្តោស។

សន្តុដ្ឋី នាម

[សន់-តុត-ឋី-ភាប] sontudthei

ភាពនៃសេចក្ដីសន្តោស។

សន្តុដ្ឋី នាម

[សន់-តុត-ឋី-សុក] sontudthei

សុខដែលកើតមានព្រោះសេចក្ដីសន្តោស។

សន្តោស

អត់ទ្រាំ, មិនប្រកាន់ទោស; ដែលត្រេកអរ, ដែលពេញចិត្តចំពោះវត្ថុជារបស់ខ្លួន :

សន្តោស នាម a

[សន់-ដោស] (ជើង ត អានជា ដ)] snodaos](cheungtaaanchead)a≈

សេចក្ដីត្រេកអរ, ពេញចិត្ត ចំពោះវត្ថុ ...ជារបស់ខ្លួន គឺបានប៉ុន្មានក៏ល្មមចិត្តត្រឹមប៉ុណ្ណោះ មិនរវះរវាម, មិនវាតអាទិ៍ ហួសហេតុឬហួសទំនង :

សន្តោស កិ., គុ. b

[សន់-ដោស] (ជើង ត អានជា ដ)] snodaos](cheungtaaanchead)a≈

អត់ទ្រាំ, មិនប្រកាន់ទោស; ដែលត្រេកអរ, ដែលពេញចិត្តចំពោះវត្ថុជារបស់ខ្លួន :

សន្ថត នាម

[សន់-ថត់] santhot

កម្រាលដេក ឬសំពត់ដណ្ដប់ការពាររងា (ភួយ)។ ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា សំដៅចំពោះតែកម្រាលឬភួយដែលធ្វើដោយរោមចៀម សម្រាប់ភិក្ខុប្រើប្រាស់។

សន្ថវៈ

តម្រេកក្នុងការធ្វើសន្ថវកិច្ច។

សន្ថវៈ នាម ១)

[សន់-ថៈ-វ៉ៈ] santhoveak

ដំណើរជិតដិតនឹងគ្នា, ការស្និទ្ធជិតនឹងគ្នា។

សន្ថវៈ នាម ២)

[សន់-ថៈ-វ៉ៈ] santhoveak

ការរួមសុខទុក្ខ, ការធ្វើមេថុនសេវនកិច្ច :

សន្ថវៈ នាម

[សន់-ថៈ-វ៉ៈ-កិច] santhoveak

មេថុនសេវនកិច្ច។