វចនានុក្រមខ្មែរ

សត្យានុម័ត នាម

[ស័ត-ត្យា-នុ-ម៉ាត់] statyeanumat≈

ហេតុការណ៍ពិតឬជាក់ស្ដែងនានាដែលមិនជះឥទ្ធិពលដោយជំនឿឬអារម្មណ៍របស់មនុស្ស ឬដែលមានអត្ថិភាពដោយឯករាជ្យពីសតិឬការយល់ដឹងរបស់មនុស្ស។

សត្យាប័ន

(ម.ព. សច្ចាប័ន)។

សត្យាប័ន នាម

[ស័ត-ត្យា-បាន់] statyeaban≈

(ម.ព. សច្ចាប័ន)។

សត្យ—

(ម.ព. សត្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សត្យ— នាម

[ស័ត-ត្យៈ—] statyeak—≈

(ម.ព. សត្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សត្រា

ពាក្យយារឃ្លាតមកពីពាក្យ សស្ត្រា ដែលក្លាយមកពី សស្ត្រ (< សំ. ឝស្ត្រ) "គ្រឿងប្រហារមានមុខមុតផ្សេងៗ" :

សត្រា នាម

[ស័ត-ត្រា] sotra

ពាក្យយារឃ្លាតមកពីពាក្យ សស្ត្រា ដែលក្លាយមកពី សស្ត្រ (< សំ. ឝស្ត្រ) "គ្រឿងប្រហារមានមុខមុតផ្សេងៗ" :

សត្រី

ពាក្យយារក្លាយមកពីពាក្យ ស្ត្រី "ស្រី" (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យបុរាណខ្លះ; ប្រើជា ស្ត្រី ត្រូវជាង)។

សត្រី នាម

[ស័ត-ត្រី] sotrei

ពាក្យយារក្លាយមកពីពាក្យ ស្ត្រី "ស្រី" (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យបុរាណខ្លះ; ប្រើជា ស្ត្រី ត្រូវជាង)។

សត្រូវ

សភាវៈឬអ្វីៗដែលជាទំនាស់នឹងគ្នា :

សត្រូវ នាម ១)

[ស័ត-ត្រូវ] sotrouv

អ្នកបៀតបៀនគេ, អ្នកដែលប្រទូស្ដ, ដែលចងទោសឬចងគំនុំរកគ្នា, ដែលមានបំណងនឹងធ្វើអាក្រក់ដល់គ្នា, ដែលរករឿងគ្នា, បច្ចាមិត្ត :

សត្រូវ នាម ២)

[ស័ត-ត្រូវ] sotrouv

សភាវៈឬអ្វីៗដែលជាទំនាស់នឹងគ្នា :

សត្វ

(ម.ព. សត្តសារ)។

សត្វ នាម

[ស័ត] sat

(ម.ព. សត្ត១)។

សត្វ នាម

[ស័ត-ត្វៈ-ក្សៃ] sat

(ម.ព. សត្តក្ខ័យ)។

សត្វ នាម

[ស័ត-ត្វៈ-គុន] sat

(ម.ព. សត្តគុណ)។

សត្វ នាម

[ស័ត-ត្វៈ-នា-យក់] sat

(ម.ព. សត្តនាយក)។

សត្វ នាម

[ស័ត-ត្វៈ-សា] sat

(ម.ព. សត្តសារ)។

សត្វឃាត

(ម.ព. សត្តឃាត)។

សត្វឃាត នាម

[ស័ត-ត្វៈ-ឃាត] statveakkheat≈

(ម.ព. សត្តឃាត)។

សត្វឃាតកៈ

(ម.ព. សត្តឃាតកៈ)។

សត្វឃាតកៈ នាម

[ស័ត-ត្វៈ-ឃា-តៈ-កៈ] statveakkheatakkak≈

(ម.ព. សត្តឃាតកៈ)។

សត្វឃាតស្ថាន

(ម.ព. សត្តឃាតដ្ឋាន)។

សត្វឃាតស្ថាន នាម

[ស័ត-ត្វៈ-ឃា-ត័ស-ស្ថាន] statveakkheatsasthan≈

(ម.ព. សត្តឃាតដ្ឋាន)។

សត្វនិករ

(ម.ព. សត្តនិករ)។

សត្វនិករ នាម

[ស័ត-និ-ក] stanika≈

(ម.ព. សត្តនិករ)។

សត្វរំពា

សត្វដែលស៊ីសាច់សត្វដទៃ :

សត្វរំពា នាម

[ស័ត-រំ-ពា] starumpea≈

សត្វដែលស៊ីសាច់សត្វដទៃ :

សត្វលោក

លោកគឺពពួកសត្វ, ដែលរាប់ថាជាលោកមួយ :

សត្វលោក នាម

[ស័ត-ត្វៈ-លោក] statveaklok≈

លោកគឺពពួកសត្វ, ដែលរាប់ថាជាលោកមួយ :

សត្វវិទ្យា

(ម.ព. សត្តវិជ្ជា)។

សត្វវិទ្យា នាម

[ស័ត-ត្វៈ-វិត-ទ្យា] statveakvittyea≈

(ម.ព. សត្តវិជ្ជា)។

សត្វា

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មាននិយាយតែក្នុងសាស្ត្រាពាក្យកាព្យបុរាណ :

សត្វា នាម

[ស័ត-ត្វា] sotva

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មាននិយាយតែក្នុងសាស្ត្រាពាក្យកាព្យបុរាណ :

សត្វ—

(ម.ព. សត្ត{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សត្វ— នាម

[ស័ត-ត្វៈ—] statveak—≈

(ម.ព. សត្ត១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សត—

(ម.ព. សត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សត— នាម

[សៈ-តៈ—] saktak—≈

(ម.ព. សត) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សថូប

(ម.ព. ស្តូប)។

សថូប នាម

[សៈ-ថូប] sathoub

(ម.ព. ស្តូប)។

សទាគតិ

ខ្យល់។

សទាគតិ នាម

[សៈ-ទា-គៈ-តិ] soteakote

ខ្យល់។

សទាទាន

ទានដែលគេឱ្យជានិច្ច :

សទាទាន គុណនាម

[សៈ-ទា-ទាន] sateatean

ដែលមានសទ្ធាឱ្យទានជានិច្ច :

សទាទាន នាម

[សៈ-ទា-ទាន] sateatean

ទានដែលគេឱ្យជានិច្ច :

សទាផល

ឈើដែលមានផ្លែរាល់រដូវឬដែលមានផ្លែបន្តគ្នាមិនដាច់ :

សទាផល នាម

[សៈ-ទា-ផល់] soteaphol

ឈើដែលមានផ្លែរាល់រដូវឬដែលមានផ្លែបន្តគ្នាមិនដាច់ :

សទាព្រឹក្ស

(ម.ព. សទាផល)។

សទាព្រឹក្ស នាម

[សៈ-ទា-ព្រឹក] sateaprueksar

(ម.ព. សទាផល)។

សទារសន្តោស

សេចក្ដីសន្តោសចំពោះភរិយារបស់ខ្លួន គឺការមិនរហើររហាយទៅរកស្ត្រីដទៃក្រៅពីភរិយារបស់ខ្លួន :

សទារសន្តោស នាម

[សៈ-ទា-រៈ-សន់-ដោស] (ជើង ត អានជា ដ)] sakteareaksnodaos](cheungtaaanchead)a≈

សេចក្ដីសន្តោសចំពោះភរិយារបស់ខ្លួន គឺការមិនរហើររហាយទៅរកស្ត្រីដទៃក្រៅពីភរិយារបស់ខ្លួន :

សទិស គុណនាម

[សៈ-ទិ-សៈ] ឬ [សៈ-ទិស] sotis

ដែលដូចគ្នា, ត្រូវគ្នា, ប្រហែលគ្នា, ស្រដៀងគ្នា, លាំគ្នា (ព.ផ្ទ.) វិសទិស ឬ វិសាទិស)។

សទិស នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ព័រ] sotis

ព័ណ៌ឬសម្បុរដូចគ្នា, ស្រដៀងគ្នា។

សទិស នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ភាប] sotis

ភាពត្រូវគ្នា, បែបស្រដៀងគ្នា។

សទិស នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-វ័ន] sotis

(ម.ព. សទិសព័ណ៌)។

សទិសន័យ

ន័យដូចគ្នាឬស្រដៀងគ្នា។

សទិសន័យ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-នៃ] saktisakney≈

ន័យដូចគ្នាឬស្រដៀងគ្នា។

សទិសលេខ

ពាក្យដែលមានសំណេរដូចគ្នា :

សទិសលេខ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ឡេក] saktisaklek≈

ពាក្យដែលមានសំណេរដូចគ្នា :

សទិសសញ្ញា

សន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង (=) នេះមានអត្ថថា គឺ, គឺជាសម្រាប់ប្រើសរសេរងាយ :

សទិសសញ្ញា នាម ១)

[សៈ-ទិ-សៈ-ស័ញ-ញ៉ា] satissanhnhea

ការសម្គាល់ថា ដូចគ្នា,។

សទិសសញ្ញា នាម ២)

[សៈ-ទិ-សៈ-ស័ញ-ញ៉ា] satissanhnhea

សន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង (=) នេះមានអត្ថថា គឺ, គឺជាសម្រាប់ប្រើសរសេរងាយ :

សទិសសព្ទ

ពាក្យដែលមានន័យផ្សេងគ្នា តែមានរូបដូចគ្នា ឬមានសូរដូចគ្នា។ សទិសសព្ទ អាចជាសទិសសូរផង អាចជាសទិសលេខផងទៀត :

សទិសសព្ទ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-ស័ប] saktisaksba≈

ពាក្យដែលមានន័យផ្សេងគ្នា តែមានរូបដូចគ្នា ឬមានសូរដូចគ្នា។ សទិសសព្ទ អាចជាសទិសសូរផង អាចជាសទិសលេខផងទៀត :

សទិសសូរ

ពាក្យដែលមានសូរដូចគ្នា :

សទិសសូរ នាម

[សៈ-ទិ-សៈ-សូ] saktisaksou≈

ពាក្យដែលមានសូរដូចគ្នា :

សទិសៈ

(ម.ព. សទិស)។

សទិសៈ គុណនាម

[សៈ-ទិ-សៈ] saktisak≈

(ម.ព. សទិស)។

សទិស—

(ម.ព. សទិស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទិស— គុណនាម

[សៈ-ទិ-សៈ—] saktisak—≈

(ម.ព. សទិស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សទ្ទ

(ម.ព. សទ្ទសាស្ត្រ)។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ] satt

សព្ទ គឺសូរ, សូរសព្ទ, សំឡេង, សំនៀង; ភាសា, ពាក្យ, សម្ដី, សម្រែក។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-កាំ] satt

ការបញ្ចេញសំឡេង, ការបង្កើតសូរ។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-កោ-វិត] satt

អ្នកឈ្លាសក្នុងភាសា; អ្នកឈ្លាសក្នុងវេយ្យាករណ៍។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-ឃោស] satt

សូរគឹកកង, សូររំពង។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-នៃ] satt

ន័យ, គោលរបស់ភាសា។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-វិ-ប៉័ល-ឡាស] satt

ដំណើរភ្លាត់សព្ទ, ការប្រែប្រួលសព្ទ។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-វិ-សែស] satt

គម្ពីរនិយាយអំពីសព្ទផ្សេងៗ ដែលទាក់ទងដោយវេយ្យាករណ៍ភាសាបាលី (ហៅក្លាយជា សទ្ទាវិសេស ក៏មាន)។

សទ្ទ នាម

[ស័ត-ទៈ-សាស] satt

គម្ពីរកែសព្ទ; វេយ្យាករណ៍, គម្ពីរពួកវេយ្យាករណ៍។

សទ្ទ នាម

[សាប់-ទៈ-សាស] satt

(ម.ព. សទ្ទសាស្ត្រ)។

សទ្ទជាតិ

សូរសំឡេងដែលលាន់ឮ។

សទ្ទជាតិ នាម

[ស័ត-ទៈ-ជាត] sottocheate

សូរសំឡេងដែលលាន់ឮ។

សទ្ទតា

ឯកតាសូរតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកបាន គ្មានន័យក្នុងខ្សែសម្ដី និងមានមុខងារសម្រាប់ធ្វើឱ្យពាក្យពីរក្នុងបរិបទតែមួយមានន័យប្លែកគ្នា។

សទ្ទតា នាម

[ស័ត-ទៈ-តា] stateakta≈

ឯកតាសូរតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកបាន គ្មានន័យក្នុងខ្សែសម្ដី និងមានមុខងារសម្រាប់ធ្វើឱ្យពាក្យពីរក្នុងបរិបទតែមួយមានន័យប្លែកគ្នា។

សទ្ទវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីមុខងារសូរស្រៈនិងព្យញ្ជនៈក្នុងភាសាមួយ។

សទ្ទវិទ្យា នាម

[ស័ត-ទៈ-វិត-ទ្យា] stateakvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីមុខងារសូរស្រៈនិងព្យញ្ជនៈក្នុងភាសាមួយ។

សទ្ទសញ្ញា

អក្សរភ្លេង។

សទ្ទសញ្ញា នាម

[ស័ត-ទៈ-ស័ញ-ញ៉ា] stateaksnhonha≈

ការសម្គាល់ដោយសូរសព្ទ; ការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ!

សទ្ទសញ្ញា នាម

[ស័ត-ទៈ-ស័ញ-ញ៉ា] stateaksnhonha≈

អក្សរភ្លេង។

សទ្ទានុក្រម

លំដាប់សព្ទ, វចនានុក្រម, បទានុក្រម, បញ្ជីពាក្យរៀបតាមអក្ខរក្រម ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងមុខវិជ្ជាដោយឡែកណាមួយឬអត្ថបទណាមួយ ដោយមានសេចក្ដីពន្យល់។

សទ្ទានុក្រម នាម

[ស័ត-ទា-នុ-ក្រម] stateanukarm≈

លំដាប់សព្ទ, វចនានុក្រម, បទានុក្រម, បញ្ជីពាក្យរៀបតាមអក្ខរក្រម ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងមុខវិជ្ជាដោយឡែកណាមួយឬអត្ថបទណាមួយ ដោយមានសេចក្ដីពន្យល់។

សទ្ធម៌

(ម.ព. សទ្ធម្ម)។

សទ្ធម៌ នាម

[ស័ត-ធ័រ] stathro≈

(ម.ព. សទ្ធម្ម)។

សទ្ធម្ម

ដំណើររុងរឿងនៃព្រះសទ្ធម្ម, ពន្លឺព្រះសទ្ធម្ម; ប្រទីបគឺព្រះសទ្ធម្ម, ព្រះសទ្ធម្ម ទុកដូចជាប្រទីបដ៏រុងរឿង។

សទ្ធម្ម នាម ១)

[ស័ត-ធ័ម-មៈ] satthomm

ធម៌របស់សប្បុរសគឺធម៌របស់បុគ្គលអ្នកស្ងប់, អ្នកត្រឹមត្រូវ (ច្រើនប្រើពាក្យ ព្រះ ផ្សំពីខាងដើម) :

សទ្ធម្ម នាម ២)

[ស័ត-ធ័ម-មៈ] satthomm

ច្បាប់សម្រាប់ប្រដៅមនុស្សឱ្យស្ងប់, ឱ្យប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។

សទ្ធម្ម នាម

[ស័ត-ធ័ម-ម័ត-ឋិ-តិ] satthomm

ការឋិតនៅឬតាំងនៅនៃព្រះសទ្ធម្ម។

សទ្ធម្ម នាម

[ស័ត-ធ័ម-មៈ-ទេ-សៈ-ណា] satthomm

ការសម្ដែងព្រះសទ្ធម្ម។

សទ្ធម្ម នាម

[ស័ត-ធ័ម-ម័ប-បុ័ច-ជោត] satthomm

ដំណើររុងរឿងនៃព្រះសទ្ធម្ម, ពន្លឺព្រះសទ្ធម្ម; ប្រទីបគឺព្រះសទ្ធម្ម, ព្រះសទ្ធម្ម ទុកដូចជាប្រទីបដ៏រុងរឿង។

សទ្ធម្ម—

(ម.ព. សទ្ធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។