វចនានុក្រមខ្មែរ

សង្រៃ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សង្រេង។

សង្រៃ បុព្វបទ

[សង់-រ៉ៃ] sangrey

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សង្រេង។

សង្វរ

ការសង្រួមឥន្ទ្រិយ។

សង្វរ នាម

[សង់-វ៉] ឬ [ស័ង-វ៉ៈ-រ៉ៈ] sangvor

ការសង្រួម :

សង្វរ នាម

[ស័ង-វ៉ៈ-រ៉ៈ-សុត-ធិ] sangvor

បរិសុទ្ធិព្រោះការសង្រួម។

សង្វរ នាម

[អិន-ទ្រិ-យៈ-ស័ង-វ៉] sangvor

ការសង្រួមឥន្ទ្រិយ។

សង្វាក់

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ធ្វើពីសាច់ត្រីស្រស់ បុកលាយគ្រឿងទេស បង្កប់ម្ទេសដូចណែមដែរ ខ្ចប់នឹងស្លឹកចេកផ្អាប់ទុកពីរឬបីថ្ងៃ អាំងឬចំហុយ រួចបរិភោគផ្ទាប់នឹងអន្លក់ នំបញ្ចុក ជ្រលក់ទឹកត្រីផ្អែមឬទឹកតៅហ៊ូ :

សង្វាក់ នាម

[សង់-វ៉ាក់] sngovak≈

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ធ្វើពីសាច់ត្រីស្រស់ បុកលាយគ្រឿងទេស បង្កប់ម្ទេសដូចណែមដែរ ខ្ចប់នឹងស្លឹកចេកផ្អាប់ទុកពីរឬបីថ្ងៃ អាំងឬចំហុយ រួចបរិភោគផ្ទាប់នឹងអន្លក់ នំបញ្ចុក ជ្រលក់ទឹកត្រីផ្អែមឬទឹកតៅហ៊ូ :

សង្វាត

(ម.ព. សង្វាតឱហាត)។

សង្វាត កិរិយាសព្ទ

[សង់-វ៉ាត] sangveat

ខំប្រឹងខ្លាំង, ខ្មីឃ្មាត, ស្រវាស្រទេញ :

សង្វាត កិរិយាសព្ទ

[សង់-វ៉ាត-អោ-ហាត] sangveat

ខំប្រឹងដោយព្យាយាមមិនដាច់ :

សង្វាត កិរិយាសព្ទ

[អោ-ហាត-សង់-វ៉ាត] sangveat

(ម.ព. សង្វាតឱហាត)។

សង្វារ

គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីលោហៈឬវត្ថុធាតុផ្សេងៗ មានសណ្ឋានជាខ្សែឬខ្សែបន្ទះសម្រាប់ពាក់ខ្វែងលើដងខ្លួនអ្នករបាំបុរាណ និងអ្នកមានឋានន្តរសក្ដិក្នុងរាជការនៅសម័យបុរាណ។

សង្វារ នាម

[សង់-វ៉ា] songvear

ខ្សែវិចិត្រមួយបែប សម្រាប់ពាក់ឆៀង ប្រើជាគ្រឿងប្រដាប់កាយ :

សង្វារ នាម

[សង់-វ៉ា-ពាន់] songvear

គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីលោហៈឬវត្ថុធាតុផ្សេងៗ មានសណ្ឋានជាខ្សែឬខ្សែបន្ទះសម្រាប់ពាក់ខ្វែងលើដងខ្លួនអ្នករបាំបុរាណ និងអ្នកមានឋានន្តរសក្ដិក្នុងរាជការនៅសម័យបុរាណ។

សង្វាស

ការលួចសង្វាស គឺសាមណេរដែលបួសត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ហើយក្លែងខ្លួនជាភិក្ខុចូលធ្វើកិច្ចផ្សេងៗ ស្មើគ្នានឹងពួកភិក្ខុ។

សង្វាស នាម

[សង់-វ៉ាស] songveas

ការនៅរួមគ្នា, ការនៅជាមួយគ្នា; ការរួមបវេណី :

សង្វាស នាម

[ស័ង-វ៉ា-ស័ត-ថេ-ណៈ-កៈ] songveas

ការលួចសង្វាស គឺសាមណេរដែលបួសត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ហើយក្លែងខ្លួនជាភិក្ខុចូលធ្វើកិច្ចផ្សេងៗ ស្មើគ្នានឹងពួកភិក្ខុ។

សង្វិត

ដែលស្វិត ឬអ្វីៗដែលស្វិត :

សង្វិត គុ., ន.

[សង់-វ៉ិត] songvit

ដែលស្វិត ឬអ្វីៗដែលស្វិត :

សង្វិល

សង្វិលក្រៃពេក :

សង្វិល គុណនាម

[សង់-វ៉ិល] songvil

ដែលមានមាត្រតូចស្ដើង :

សង្វិល គុណនាម

[សង់-វ៉ិល-វ៉ិល] songvil

សង្វិលក្រៃពេក :

សង្វៀន

ទីដែលបាំងព័ទ្ធជុំវិញ ដូចជាក្រោល សម្រាប់បញ្ជល់មាន់ជាដើម :

សង្វៀន នាម

[សង់-វៀន] songvean

ទីដែលបាំងព័ទ្ធជុំវិញ ដូចជាក្រោល សម្រាប់បញ្ជល់មាន់ជាដើម :

សង្វេគ

ហេតុដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតសង្វេគ។

សង្វេគ នាម a

[សង់-វេក] songvek

សេចក្ដីស្លុតចិត្ត, ដំណើរតក់ស្លុត, ការនឹកខ្លាចអំពើអាក្រក់, ការរំពឹងឃើញសេចក្ដីទុក្ខលំបាក; ដំណើរនឹកអាណោចអាធម្ម; សេចក្ដីនឹកអាណិតទៅរកអ្នកដែលរងទុក្ខលំបាក :

សង្វេគ កិរិយាសព្ទ b

[សង់-វេក] songvek

ស្លុតចិត្ត, តក់ស្លុត, ខ្លាចអំពើអាក្រក់, រំពឹងឃើញសេចក្ដីទុក្ខលំបាក; នឹកអាណោចអាធម្ម :

សង្វេគ នាម

[ស័ង-វេ-គៈ-ភាប] songvek

ភាពនៃសង្វេគ។

សង្វេគ នាម

[ស័ង-វេ-គៈ-សៈ-មុត-ឋាន] songvek

ហេតុដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតសង្វេគ។

សង្វេគនាដកម្ម

ប្រភេទរឿងល្ខោនកម្សត់ជាប់ទាក់ទងទៅនឹងទំនាស់ខាងផ្នែកចរិយាធម៌ រវាងអំពើល្អ និងអំពើអាក្រក់ហួសពីភាពសាមញ្ញ កើតឡើងក្នុងស្ថានការណ៍ប្រថុចញ៉ុច ប្រផិតប្រផើយឬចៃដន្យ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃសាច់រឿងតួអង្គអាចស្រាយបញ្ហាបាន :

សង្វេគនាដកម្ម នាម

[សង់-វេ-គៈ-នា-ដៈ-កាំ] sngovekeakneadakkaam≈

ប្រភេទរឿងល្ខោនកម្សត់ជាប់ទាក់ទងទៅនឹងទំនាស់ខាងផ្នែកចរិយាធម៌ រវាងអំពើល្អ និងអំពើអាក្រក់ហួសពីភាពសាមញ្ញ កើតឡើងក្នុងស្ថានការណ៍ប្រថុចញ៉ុច ប្រផិតប្រផើយឬចៃដន្យ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃសាច់រឿងតួអង្គអាចស្រាយបញ្ហាបាន :

សង្វែង

ដាច់ឆ្ងាយឬឃ្លាតឆ្ងាយក្រៃពេក :

សង្វែង នាម ១)

[សង់-វ៉ែង] sangveaeng

កាលឬទីដែលវែង, ដែលអង្វែង, ដែលឆ្ងាយក្រៃពេក; ច្រើននិយាយថា :

សង្វែង គុ., គុ.កិ. ២)

[សង់-វ៉ែង] sangveaeng

ដាច់ឆ្ងាយឬឃ្លាតឆ្ងាយក្រៃពេក :

សង្វោយ

គ្រឿងសោយ, ព្រះស្ងោយ, សំណែន (ហៅចំពោះតែអាហារដែលបូជាទេវតា) :

សង្វោយ នាម

[សង់-វ៉ោយ] sangvouy

គ្រឿងសោយ, ព្រះស្ងោយ, សំណែន (ហៅចំពោះតែអាហារដែលបូជាទេវតា) :

សង្សារ

(ម.ព. សង្សារសមុទ្ទ)។

សង្សារ នាម ១)

[សង់-សា] songsa

ដំណើរអន្ទោលទៅមក, ដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់មិនឈប់មិនស្រាក :

សង្សារ នាម ២)

[សង់-សា] songsa

ស្ត្រីជាគូកំសត់; ស្ត្រីជាសហាយស្មន់ :

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-ទុក] songsa

ទុក្ខក្នុងសង្សារ, ទុក្ខព្រោះដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់។

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-ទោស] songsa

ទោសក្នុងសង្សារ, ទោសសម្រាប់សង្សារ។

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-ព័ន] songsa

ចំណងគឺសង្សារ, ដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់ដែលទុកដូចជាចំណង។

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-ភៃ] songsa

ភ័យអំពីដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់។

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-មោក] songsa

ការរួចចាកដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់ (ការបានសម្រេចអរហត្តផល)។

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-វិ-មោក] songsa

(ម.ព. សង្សារមោក្ខ)។

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-សៈ-ម៉ុត] songsa

ដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់ឆ្ងាយទូលាយធំធេងដូចសមុទ្រ។

សង្សារ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-សា-គ] songsa

(ម.ព. សង្សារសមុទ្ទ)។

សង្សារចក្រ

ដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់ៗ កើតវិញដូចជាកង់។

សង្សារចក្រ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-ច័ក] sngosarakchka≈

ដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់ៗ កើតវិញដូចជាកង់។

សង្សារភព

ភពសម្រាប់អន្ទោលកើតស្លាប់។

សង្សារភព នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-ភប់] sngosarakphba≈

ភពសម្រាប់អន្ទោលកើតស្លាប់។

សង្សារលោក

លោកគឺសង្សារ, ដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់ ទុកថាជាលោក (មួយយ៉ាង)។

សង្សារលោក នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-លោក] sngosaraklok≈

លោកគឺសង្សារ, ដំណើរអន្ទោលកើតស្លាប់ ទុកថាជាលោក (មួយយ៉ាង)។

សង្សារវដ្ដ

ដំណើរវិលកើតវិលស្លាប់។

សង្សារវដ្ដ នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ-វ័ត] sngosarakvta≈

ដំណើរវិលកើតវិលស្លាប់។

សង្សារ—

(ម.ព. សង្សារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្សារ— នាម

[សង់-សា-រ៉ៈ—] sngosarak—≈

(ម.ព. សង្សារ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សង្ស័យ

ឆ្ងល់, ងឿងឆ្ងល់, មិនអស់មិនហើយក្នុងចិត្ត :

សង្ស័យ នាម a

[សង់-សៃ] songsai

សេចក្ដីឆ្ងល់, ដំណើរងឿងឆ្ងល់, ដំណើរមិនអស់មិនហើយក្នុងចិត្ត :

សង្ស័យ កិរិយាសព្ទ b

[សង់-សៃ] songsai

ឆ្ងល់, ងឿងឆ្ងល់, មិនអស់មិនហើយក្នុងចិត្ត :

សង្ស័យនិយម

លទ្ធិមួយដែលបដិសេធលទ្ធភាពរបស់មនុស្សក្នុងការទទួលពុទ្ធិអំពីតថភាពបរានុម័តិ :

សង្ស័យនិយម នាម

[សង់-សៃ-និ-យំ] sngosainiyum≈

លទ្ធិមួយដែលបដិសេធលទ្ធភាពរបស់មនុស្សក្នុងការទទួលពុទ្ធិអំពីតថភាពបរានុម័តិ :

សង្ហរ

នាំ, ដឹកនាំ; បណ្ដាល, បណ្ដាលឱ្យឃើញឬឱ្យយល់, បញ្ចូលចិត្ត, នាំចិត្ត :

សង្ហរ កិរិយាសព្ទ

[សង់-ហ] sanghor

នាំ, ដឹកនាំ; បណ្ដាល, បណ្ដាលឱ្យឃើញឬឱ្យយល់, បញ្ចូលចិត្ត, នាំចិត្ត :

សង្ហរណ៍

ការនាំ, ការដឹកនាំ; ដំណើរបណ្ដាលឱ្យឃើញឬឱ្យយល់, ដំណើរបញ្ចូលចិត្ត, នាំចិត្ត :

សង្ហរណ៍ នាម

[សង់-ហ] sanghoron

ការនាំ, ការដឹកនាំ; ដំណើរបណ្ដាលឱ្យឃើញឬឱ្យយល់, ដំណើរបញ្ចូលចិត្ត, នាំចិត្ត :

សង្ហា

រាសីរុងរឿង :

សង្ហា គុណនាម

[សង់-ហា] songha

ដែលរុងរឿង, មានរូបល្អអង់អាច, ឆើតឆាយ, ស្រស់, ស្រស់បស់ :

សង្ហា នាម

[សង់-ហា-រា-សី] songha

រាសីរុងរឿង :

សង្ហារ

(រ.ស.) ត្រាសម្រាប់ក្សត្រិយ៍, ត្រាផែនដី, ព្រះលញ្ឆករ :

សង្ហារ នាម a

[សង់-ហា] sanghear

ការនាំយក; ការបំប្រួញ, សង្ខេប; ការរូបរួម; ការទម្លាយបង់; ការបំផ្លាញ, ការបំបាត់បង់, ការផ្ដាច់ផ្ដិល។

សង្ហារ កិរិយាសព្ទ b

[សង់-ហា] sanghear

បំផ្លាញ, បំបាត់បង់, ផ្ដាច់ផ្ដិល, សម្លាប់ :

សង្ហារ នាម

[សង់-ហា] sanghear

(រ.ស.) ត្រាសម្រាប់ក្សត្រិយ៍, ត្រាផែនដី, ព្រះលញ្ឆករ :

សង្ហារិម

(ម.ព. សង្ហារិមភណ្ឌ)។

សង្ហារិម គុណនាម

[សង់-ហា-រិម] sanghearim

ដែលនាំយកឬដែលលើកយកទៅមកបាន, ដែលអាចធ្វើឱ្យកក្រើកឬឱ្យឃ្លាតចាកទីបាន :

សង្ហារិម នាម

[សង់-ហា-រិ-មៈ-ភ័ន] sanghearim

របស់ឬវត្ថុជាសង្ហារិម។

សង្ហារិម នាម

[សង់-ហា-រិ-មៈ-វ័ត-ថុ] sanghearim

(ម.ព. សង្ហារិមភណ្ឌ)។

សង្អន់

ដែលអន់ក្ដៅ ដែលនៅក្ដៅបន្តិចៗ :

សង្អន់ គុណនាម

[សង់-អន់] songaon

ដែលអន់ក្ដៅ ដែលនៅក្ដៅបន្តិចៗ :

សង្អារ

(ព.ទ.បុ.) ញុះឱ្យឈ្លោះគ្នា (ដូចគេក្ដិចគូទសង្អារក្ដោបដៃផ្លុំ ហើយដាក់ឱ្យខាំគ្នា)។

សង្អារ នាម

[សង់-អា] sangaear

សុខុមសត្វពួកស្រមោច, សម្បុរខ្មៅមានទ្រនិចនៅត្រង់គូទ, ទិចឈឺក្ដៅពើត, ចេះរូងដីធ្វើជារន្ធនៅដោយពួកៗ។

សង្អារ នាម

[ក្ដិច-សង់-អា-បញ់-ជល់] sangaear

(ព.ទ.បុ.) ញុះឱ្យឈ្លោះគ្នា (ដូចគេក្ដិចគូទសង្អារក្ដោបដៃផ្លុំ ហើយដាក់ឱ្យខាំគ្នា)។

សចិត្តកៈ

អាបត្តិដែលភិក្ខុត្រូវព្រោះក្លែងធ្វើ។

សចិត្តកៈ គុណនាម

[សៈ-ចិត-តៈ-កៈ] sachettakak

ដែលប្រកបដោយចិត្ត, ដែលក្លែងធ្វើ។

សចិត្តកៈ នាម

[សៈ-ចិត-តៈ-កៈ-កាំ] sachettakak

អំពើក្លែង, ការក្លែងធ្វើ។

សចិត្តកៈ នាម

[សៈ-ចិត-តៈ-កៈ-ទោស] sachettakak

ទោសក្លែង។

សចិត្តកៈ នាម

[សៈ-ចិត-តៈ-កា-ប័ត] sachettakak

អាបត្តិដែលភិក្ខុត្រូវព្រោះក្លែងធ្វើ។

សច្ច គុណនាម

[សៈ-ចិត-តៈ-កា-ប័ត] sochch

ដែលទៀង, ទៀងទាត់, ទៀងត្រង់, ពិត, ប្រាកដ, មែន។

សច្ច នាម

[សៈ-ចិត-តៈ-កា-ប័ត] sochch

សេចក្ដីពិត; ដំណើរទៀង, ទៀងទាត់; ដំណើរទៀងត្រង់; ការណ៍មែន, ប្រាកដ; អរិយមគ្គ; ព្រះនិព្វាន; កាន់សច្ចៈ កាន់សេចក្ដីពិត។

សច្ច នាម ១)

[ស័ច-ច័ញ-ញាន] sochch

ការដឹងសេចក្ដីពិត។

សច្ច នាម ២)

[ស័ច-ច័ញ-ញាន] sochch

ប្រាជ្ញាដែលដឹងអរិយសច្ចច្បាស់ (ព.ពុ.)។

សច្ច នាម

[ពាក-ស័ច] sochch

ពាក្យពិត; មានសច្ចៈ មានសេចក្ដីទៀងត្រង់។

សច្ច នាម

[ពាក-ស័ត] sochch

(ម.ព. សច្ច)។

សច្ច នាម

[ស័ច-ចៈ-កា] sochch

ការធ្វើសេចក្ដីពិត; ការពោលពាក្យពិត; ការធ្វើសញ្ញាពិតដល់គ្នានិងគ្នា :

សច្ច នាម

[ស័ច-ចៈ-កា-រិ-នី] sochch

(ម.ព. សច្ចការី)។

សច្ច នាម

[ស័ច-ចៈ-កា-រ៉ី] sochch

អ្នកធ្វើសច្ចៈ។

សច្ច នាម

[ស័ច-ចៈ-កាល] sochch

កាលពិត គឺពេលដែលត្រូវនិយាយឬត្រូវប្រកាសសេចក្ដីពិត :

សច្ច នាម

[ស័ច-ចៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] sochch

ការធ្វើសច្ចៈ, ការប្រកាសពាក្យសច្ចៈ។

សច្ច នាម

[ស័ច-ចៈ-បាន] sochch

ការផឹកទឹកសំបថដើម្បីឱ្យជឿចិត្តគ្នា (យ៉ាងដូចផឹកទឹកប៉ាយហួយជាដើម) :