ស្លឹករឹត
English ចូល បង្កើតគណនី

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

សកល គុ., កិ.

[បែប-សា-កល់] sakol

បែបឬបែបបទដែលប្រើត្រូវគ្នាក្នុងលោកទាំងមូល។

សកល គុ., កិ.

[ភ្លេង-សា-កល់] sakol

ភ្លេងដែលមានលំនាំត្រូវគ្នាក្នុងលោកទាំងមូល។

សកល គុ., កិ.

[រ-បស់-សា-កល] sakol

របស់ដែលមានទូទៅក្នុងលោកទាំងមូល។

សកល គុ., កិ.

[ល្បែង-សា-កល់] sakol

ល្បែងដែលមានបែបត្រូវគ្នាក្នុងលោកទាំងមូល; ស្រែកប្រកាសជាសាកល។

សកល នាម

[សៈ-កល់-ឡៈ-គ្រាម] ឬ [សៈ-កល់-គ្រាម] sakol

ស្រុកទាំងមូល, ពេញទាំងស្រុក, អស់ទាំងស្រុក។

សកល នាម

[សៈ-កល់-ឡៈ-ជៈ-នៈ-បត់] ឬ [សៈ-កល់-ជន់-បត់] sakol

ជនបទទាំងមូល។

សកល នាម

[សៈ-កល់-ជំ-ពូ-ទ្វីប] sakol

ជម្ពូទ្វីបទាំងមូល, ពេញទាំងជម្ពូទ្វីប។

សកល នាម

[សៈ-កៈ-ឡៈ-ទិន] ឬ [សៈ-កល់-ឡៈ-ទិន] sakol

ថ្ងៃទាំងមូល, ពេញមួយថ្ងៃ។

សកល នាម

[សៈ-កៈ-ឡៈ-ទ្វីប] ឬ [សៈ-កល់-ឡៈ-ទ្វីប] sakol

ទ្វីបទាំងអស់, គ្រប់ទ្វីប។

សកល នាម

[សៈ-កល់-លោក] sakol

លោកទាំងមូល, ពេញទាំងលោក។

សកល នាម

[សា-កល់-លោក] sakol

(ម.ព. សកលលោក)។

សកល នាម

[សា-កល់-វិច-ជា] sakol

វិជ្ជាសាកល។

សកល នាម

[សា-កល់-វិត-ទ្យា] sakol

(ម.ព. សាកលវិជ្ជា)។

សកលភាព នាម

[សៈ-កល់-ឡៈ-ភាប] sakklolakpheab≈

លក្ខណៈជាសកល, ភាពជាសកល :

សកលវិទ្យាល័យ

ស្ថាប័នឧត្តមសិក្សាដែលមានបេសកកម្មផ្ដល់ការអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សចាប់ពីបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅនៅក្នុងជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងៗ ធ្វើការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងផ្ដល់នូវសញ្ញាបត្រតាមកម្រិតវិទ្យាសាស្ត្រ។

សកលវិទ្យាល័យ នាម

[សៈ-កល់-វិត-ទ្យា-ឡៃ] sakklovittyealai≈

ស្ថាប័នឧត្តមសិក្សាដែលមានបេសកកម្មផ្ដល់ការអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សចាប់ពីបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅនៅក្នុងជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងៗ ធ្វើការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងផ្ដល់នូវសញ្ញាបត្រតាមកម្រិតវិទ្យាសាស្ត្រ។

សកល—

(ម.ព. សកល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សកល— នាម

[សៈ-កល់-ឡៈ—] sakklolak—≈

(ម.ព. សកល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សកវាទិនី នាម

[សៈ-កៈ-វ៉ា-ទិ-នី] sakaveatini

(ម.ព. សកវាទី)។

សកវាទី

អ្នកពោលពាក្យខាងចំណែកខ្លួនឯង គឺអ្នកចោទសួរ, អ្នកដណ្ដឹង :

សកវាទី នាម

[សៈ-កៈ-វា-ទី] sokoveati

អ្នកពោលពាក្យខាងចំណែកខ្លួនឯង គឺអ្នកចោទសួរ, អ្នកដណ្ដឹង :

សកវាទ៍

ឈ្មោះបទចម្រៀងឆ្លើយឆ្លងមានចេញពាក្យផ្ដើមថា សកវាទ៍ ជាដរាប, សម្រាប់ច្រៀងក្នុងព្រះរាជពិធីចុះផែនៅថ្ងៃ ១៤, ១៥កើតនិងថ្ងែ ១រោច ខែកត្តិក ក្នុងវេលាយប់ :

សកវាទ៍ នាម ១)

[សៈ-កៈ-វ៉ា] sokoveat

សម្ដីខាងចំណែកខ្លួន។

សកវាទ៍ នាម ២)

[សៈ-កៈ-វ៉ា] sokoveat

ឈ្មោះបទចម្រៀងឆ្លើយឆ្លងមានចេញពាក្យផ្ដើមថា សកវាទ៍ ជាដរាប, សម្រាប់ច្រៀងក្នុងព្រះរាជពិធីចុះផែនៅថ្ងៃ ១៤, ១៥កើតនិងថ្ងែ ១រោច ខែកត្តិក ក្នុងវេលាយប់ :

សកអំពៅ

(ព.ប្រ.) សសរឈើដែលចាំងជាជ្រុងៗ (ស្រដៀងនឹងដើមអំពៅដែលលួសសកសំបកហើយ), សសរមិនលុបជ្រុង :

សកអំពៅ នាម

[សក-អំ-ពៅ] sokoaampov

(ព.ប្រ.) សសរឈើដែលចាំងជាជ្រុងៗ (ស្រដៀងនឹងដើមអំពៅដែលលួសសកសំបកហើយ), សសរមិនលុបជ្រុង :

សកាយទិដ្ឋិ

ទិដ្ឋិដែលប្រកាន់ថាបញ្ចក្ខន្ធជារបស់ផងខ្លួន :

សកាយទិដ្ឋិ នាម

[សៈ-កា-យ៉ៈ-ទិត-ឋិ] sakaytidthe

ទិដ្ឋិដែលប្រកាន់ថាបញ្ចក្ខន្ធជារបស់ផងខ្លួន :

សកាយនិរុត្តិ

និរុត្តិរបស់ខ្លួន, និរុត្តិរៀងខ្លួន គឺភាសាសម្ដីរបស់មនុស្សរាល់ជាតិក្នុងសកលលោក ដែលមានសូរសព្ទផ្សេងគ្នា ថាអ្វី ហៅអ្វីផ្សេងៗពីគ្នា; ទោះបីសម្ដីនោះជាសំស្ត្រឹតឬជាបាលីដែលមានអត្ថន័យត្រូវគ្នាតែមួយ ក៏អានឮសូរសព្ទផ្សេងគ្នាខ្លះៗដែរ, ដូចជាបាលីថា បញ្ច "ប្រាំ" នេះ ជនជាតិខ្លះអាន

សកាយនិរុត្តិ នាម

[សៈ-កា-យ៉ៈ-និ-រុ-តិ] sokaynirutte

និរុត្តិរបស់ខ្លួន, និរុត្តិរៀងខ្លួន គឺភាសាសម្ដីរបស់មនុស្សរាល់ជាតិក្នុងសកលលោក ដែលមានសូរសព្ទផ្សេងគ្នា ថាអ្វី ហៅអ្វីផ្សេងៗពីគ្នា; ទោះបីសម្ដីនោះជាសំស្ត្រឹតឬជាបាលីដែលមានអត្ថន័យត្រូវគ្នាតែមួយ ក៏អានឮសូរសព្ទផ្សេងគ្នាខ្លះៗដែរ, ដូចជាបាលីថា បញ្ច "ប្រាំ" នេះ ជនជាតិខ្លះអាន

សកិ្តសិទ្ធិភាព

(សេ.ហិ.) ការប្រព្រឹត្តទៅឬការបំពេញការងារដែលសន្សំសំចៃ ចំណាយពេលតិច។ ការប្រព្រឹត្តទៅ ឬការបំពេញការងារដែលខិតខំប្រឹងប្រែងតិចតួចតែទទួលបានលទ្ធផលគាប់ប្រសើរ :

សកិ្តសិទ្ធិភាព នាម

[ស័ក-សិត-ធិ-ភាប] skasetthipheab≈

(សេ.ហិ.) ការប្រព្រឹត្តទៅឬការបំពេញការងារដែលសន្សំសំចៃ ចំណាយពេលតិច។ ការប្រព្រឹត្តទៅ ឬការបំពេញការងារដែលខិតខំប្រឹងប្រែងតិចតួចតែទទួលបានលទ្ធផលគាប់ប្រសើរ :

សកុណជាតិ នាម

[សៈ-កុ-ណៈ-ជាត] sokoncheate

ជាតិបក្សី, បក្សីទូទៅ :

សកុណណ្ឌ

ពងសត្វស្លាប, ស៊ុតបក្សី (ព.ខ្ព.) ឬ (ព.កា.) :

សកុណណ្ឌ នាម

[សៈ-កុ-ណន់] sokonondor

ពងសត្វស្លាប, ស៊ុតបក្សី (ព.ខ្ព.) ឬ (ព.កា.) :

សក់ នាម

[សក់] sork

អាការៈមួយប្រភេទ ជាសរសៃល្អិតៗដុះលើក្បាលមនុស្សឬលើក្បាលសត្វពួកខ្លះ :

សក់ នាម

[សក់-កន់-ដាញ់] sork

សក់ដែលក្រញាញ់ចាក់ស្រែះ ជាប់បេះមិនចេញដូចគេព្រលាំងជ័រ។

សក់ នាម

[សក់-ក្រ-ញ៉ាញ់] sork

សក់រួញរេញមិនរាប។

សក់ នាម

[សក់-គោ-លិត] sork

(ព.ប្រ.) សក់បាក់ក្រាបរាបលើសាច់ក្បាលវៀចប៉ាន់ប៉ែវដោយអន្លើ។

សក់ នាម

[សក់-ពោត] sork

(ព.ប្រ.) សរសៃល្អិតៗ ទន់ល្មៃដែលកើតមាននៅខាងចុងផ្លែពោត មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងសរសៃសក់។

សក់ នាម

[សក់-ព្រៃ] sork

សក់កំណើតដែលដុះលើក្បាលកូនខ្ចីតាំងពីនៅក្នុងផ្ទៃមាតាមក :

សក់ នាម

[សក់-រួញ-អង់-គា-ដី] sork

(ព.ប្រ.) សក់ស្លូតដែលរួញរមួលខ្ពស់ខ្លះទាបខ្លះ។

សក់ នាម

[សក់-ស្លូត] sork

(ព.ប្រ.) សក់មិនរួញមិនក្រញាញ់ មិនរបះរបើង។

សក់ នាម

[សក់] sork

ផ្នែកខាងលើនៃព្យញ្ជនៈដែលគ្របពីលើមានសណ្ឋានដូចទឹករលក :

សក់ក នាម

[សក់-ក] skaka≈

រោមរឹងសរសៃថ្លោសៗ ដុះលើដងកសេះ (ទីទៃពីសក់ក្បាលនិងសក់ស្វាយរបស់វា)។

សក់ក នាម

[សក់-ក] skaka≈

ពាក្យហៅវណ្ណយុត្តិ ត្រីសព្ទ :

សក់កន្ទុយ

សរសៃឬរោមវែងៗ មានសណ្ឋានដូចសរសៃសក់, ដែលដុះនៅចុងដងកន្ទុយនៃសត្វចតុប្បាទប្រភេទខ្លះដូច គោ, ក្របី, សេះនិងចាមរីជាដើម :

សក់កន្ទុយ នាម

[សក់-កន់-ទុយ] sokokontuy

សរសៃឬរោមវែងៗ មានសណ្ឋានដូចសរសៃសក់, ដែលដុះនៅចុងដងកន្ទុយនៃសត្វចតុប្បាទប្រភេទខ្លះដូច គោ, ក្របី, សេះនិងចាមរីជាដើម :

សក់ក័ន្ត

ការកាត់សក់។ សៀមសរសេរជា ឝកក័ន្ត (សុក កាន់), ឝក (សុក) "សក់" ជាពាក្យខ្មែរ + ក័ន្ត < បា. កន្ត, សំ. កាន្ត "កាត់" = កាត់សក់ សំដៅសេចក្ដីថា "កាត់ជុក ឬកាត់កំប៉ោយ"; លុះចំណេរតមកប្រើក្លាយជា សុក័ន្ត ឬ សុកាន្ត "កាត់ដោយប្រពៃ" ជួនប្រើជា សោក័ន្ត ឬ សោកាន្ត ក៏មាន, សំដៅសេចក្ដីថា

សក់ក័ន្ត នាម

[សក់-កាន់] sakakoantor

ការកាត់សក់។ សៀមសរសេរជា ឝកក័ន្ត (សុក កាន់), ឝក (សុក) "សក់" ជាពាក្យខ្មែរ + ក័ន្ត < បា. កន្ត, សំ. កាន្ត "កាត់" = កាត់សក់ សំដៅសេចក្ដីថា "កាត់ជុក ឬកាត់កំប៉ោយ"; លុះចំណេរតមកប្រើក្លាយជា សុក័ន្ត ឬ សុកាន្ត "កាត់ដោយប្រពៃ" ជួនប្រើជា សោក័ន្ត ឬ សោកាន្ត ក៏មាន, សំដៅសេចក្ដីថា

សក់ផ្កាថ្កូវ

ម៉ូតសក់មួយបែបរបស់ស្ត្រីខ្មែរ ដែលកាត់ខ្លីល្មមឱ្យមានលក្ខណៈឈរត្រង់បះទៅលើរបៀបម៉ូតសក់មនុស្សប្រុស :

សក់ផ្កាថ្កូវ នាម

[សក់-ផ្កា-ថ្កូវ] skaphkathkouv≈

ម៉ូតសក់មួយបែបរបស់ស្ត្រីខ្មែរ ដែលកាត់ខ្លីល្មមឱ្យមានលក្ខណៈឈរត្រង់បះទៅលើរបៀបម៉ូតសក់មនុស្សប្រុស :

សក់សេះ

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទផ្កាបែកចេញជាសរសៃល្អិតៗវែងរីកសាងញ៉ាង (ស្រដៀងនឹងសក់សេះ) :

សក់សេះ នាម ១)

[សក់-សេះ] sakaseh

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ (ពួកទាល់, ពួកធ្មៅ) មានផ្កាចេញជាសរសៃល្អិតៗ វែងៗ បែកសាងញ៉ាង (ស្រដៀងនឹងសក់សេះ), មើមប្រើធ្វើជាម្សៅសម្រាប់ធ្វើនំបាន :

សក់សេះ នាម ២)

[សក់-សេះ] sakaseh

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទផ្កាបែកចេញជាសរសៃល្អិតៗវែងរីកសាងញ៉ាង (ស្រដៀងនឹងសក់សេះ) :

សក់ស្វាយ

រោមវែងៗដុះជាកញ្ចុំពីលើប្រជុំស្មាសេះ។

សក់ស្វាយ នាម

[សក់-ស្វាយ] sakasvay

រោមវែងៗដុះជាកញ្ចុំពីលើប្រជុំស្មាសេះ។

សក់ឡក់

ដែលរឡិករឡក់, ខ្ជីខ្ជា, ពាយងាយ, ច្រឡោងខាម :

សក់ឡក់ គុ.កិ., គុ.

[សក់-ឡក់] sokolok

ដែលរឡិករឡក់, ខ្ជីខ្ជា, ពាយងាយ, ច្រឡោងខាម :

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ] sokk

ពួកសាក្យៈ, សាក្យរាជ; ព្រះសក្យមុនីគោតម។ (សំ. ឝក្រ) ព្រះឥន្ទ្រ។

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ-ជន់-នៈ-បត់] sokk

ជនបទឬខេត្តដែនរបស់ពួកសាក្យៈ, ដែនជាជាតិភូមិរបស់ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ។

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ-ទេ-វៈ-រាច] sokk

ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ។

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ-រ័ត] sokk

(ម.ព. សក្កជនបទ)។

សក្កដភាសា នាម

[ស័ក-កៈ-ដៈ-ភា-សា] sakkadapheasa

ភាសាសំស្ក្រឹត។

សក្ករជាតិ នាម

[ស័ក-កៈ-រ៉ៈ-ជាត] skakakrakcheat≈

ជាតិស្ករ, ស្ករអំពៅឬស្ករឆៃថាវ។

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ] sakkar

ការធ្វើគោរព, សេចក្ដីគោរព, ការធ្វើបដិសណ្ឋារៈដោយគោរព; តង្វាយ, ជំនូន, គ្រឿងបូជា :

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-បូ-ជា] sakkar

គ្រឿងបូជាដោយគោរព, គ្រឿងបូជាដ៏ផ្ចិតផ្ចង់។

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-ភា-ជៈ-នៈ] sakkar

ភាជនៈដាក់គ្រឿងសក្ការៈ។

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-ភាច] sakkar

(ម.ព. សក្ការភាជនៈ)។

សក្ការសម្មាន

សក្ការៈនិងសេចក្ដីរាប់អាន, សក្ការៈនិងសេចក្ដីគួរសម :

សក្ការសម្មាន នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-ស័ម-ម៉ាន] sokkarsommean

សក្ការៈនិងសេចក្ដីរាប់អាន, សក្ការៈនិងសេចក្ដីគួរសម :

សក្ការៈ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ] skakarak≈

(ម.ព. សក្ការ)។

សក្កៈ នាម

[ស័ក-កៈ] skakak≈

(ម.ព. សក្ក)។

សក្ខរា នាម

[ស័ក-ខៈ-រ៉ា] sokkhorea

ក្រួស; ស្ករក្រាម ឬស្ករតាំងស៊ិន។

សក្ខរា នាម

[ស័ក-ខៈ-រ៉ៈ-បាន] sokkhorea

(ម.ព. សក្ខរាបាន)។

សក្ខរា នាម

[ស័ក-ខៈ-រ៉ា-បាន] sokkhorea

ទឹកដែលលាយដោយស្ករក្រាម។

សក្ខី នាម

[ស័ក-ខី] sokkhei

សាក្សី (ស្ម, បន្ទាល់)។

សក្ខី នាម

[ស័ក-ខី-ភាប] sokkhei

ដំណើរជាសាក្សី។

សក្ខី គុណនាម

[ស័ក-ខី-ភូត] sokkhei

ដែលជាសាក្សី។

សក្ខីកម្ម

ការផ្ដល់ភស្តុតាង, ការផ្ដល់អំណះអំណាង, ការផ្ដល់ចម្លើយក្នុងនាមជាសាក្សី, កិច្ចដែលបុគ្គលម្នាក់បញ្ជាក់ប្រាប់អំពីអត្ថិភាពនៃរឿងហេតុណាមួយដែលខ្លួនបានឃើញឬដឹងដោយផ្ទាល់ :

សក្ខីកម្ម នាម

[ស័ក-ខី-កាំ] skakheikaam≈

ការផ្ដល់ភស្តុតាង, ការផ្ដល់អំណះអំណាង, ការផ្ដល់ចម្លើយក្នុងនាមជាសាក្សី, កិច្ចដែលបុគ្គលម្នាក់បញ្ជាក់ប្រាប់អំពីអត្ថិភាពនៃរឿងហេតុណាមួយដែលខ្លួនបានឃើញឬដឹងដោយផ្ទាល់ :