វចនានុក្រមខ្មែរ

វ៉ែបៗ ឧទានសព្ទ

[វ៉ែប-វ៉ែប] veaeb

សូរសម្រែកកង្កែប។

វ៉ៃ

ពាក្យសាមញ្ញក្លាយមកពីពាក្យ វាយ (ម.ព. នុះ)។

វ៉ៃ កិរិយាសព្ទ

[វ៉ៃ] vey

ពាក្យសាមញ្ញក្លាយមកពីពាក្យ វាយ (ម.ព. នុះ)។

វ៉ោបៗ ឧទានសព្ទ

[វ៉ោប-វ៉ោប] voub

(ម.ព. វ៉ែបៗ)។

វ៉ៅ គុ.កិ., គុ. ១)

[វ៉ៅ] vov

ដែលលឿនខ្លាំង :

វ៉ៅ គុណនាម ២)

[វ៉ៅ] vov

ដែលឮច្បាស់មិនស្អកស្អា :

វ័ណ្ដ នាម ១)

[វាន់] voandar

ភាគ, ចំណែក; ការចងព័ទ្ធ; ទង; កួរ។

វ័ណ្ដ នាម ២)

[វាន់] voandar

កណ្ដាប់ព័ទ្ធជុំវិញ (ច្រើនសរសេរ វ័ណ្ឌ ជាង) :

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

[វាន់] voandar

ចងព័ទ្ធ, រុំព័ទ្ធ, ព័ទ្ធព័ន្ធ, ព័ទ្ធជុំវិញ; ស្លៀកឬដណ្ដប់ព័ទ្ធប៉ឹង (ច្រើនសរសេរ វ័ណ្ឌ ជាង) :

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

[វាន់-ក] voandar

ព័ទ្ធព័ន្ធក :

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

[វាន់-កន់-ទប] voandar

ស្លៀកកន្ទបប្រផុតប្រផើយ។

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

[វាន់-ប៉ឹង] voandar

ប៉ឹងព័ទ្ធបិទបាំងកេរ្តិ៍ខ្មាស។

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

[វាន់-ពុង] voandar

វ័ណ្ឌសំពត់បិទបាំងពោះ។

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

[វាន់-លោន] voandar

ស្លៀកបិទបាំងជិតតែពីខាងមុខ។

វ័ទ្យ គុណនាម

[វ័ត] vta≈

(ម.ព. អនវទ្យ)។

វ័ធ កិរិយាសព្ទ

[វាត់] voath

ដួសឆ្កឹះខ្លាំងដោយចុងស្នែង :

វ័ន នាម

[វ័ន] vno≈

(ម.ព. វន)។

វ័យ នាម

[វៃ] vei

(ម.ព. វយ)។

វ្ហី គុ.កិ., គុ.

[វ្ហី] vhi

ដែលសម្ដែងអាការៈឆ្ងើយ, តោះតើយ, ព្រងើយកន្តើយ ធ្វើដូចមិនឃើញមិនឮ :

វ្ហី គុណកិរិយា

[វ្ហី-ទៅ] vhi

ក៏ដោយ; មិនរវល់ :

វ្ហើយ គុ.កិ., គុ.

[វ្ហើយ] vhauy

ដែលតោះតើយ, ដែលធ្វើព្រងើយ :

វ្ហោះវ្ហើយ គុ.កិ., គុ.

[វ្ហោះ-វ្ហើយ] vhuohhaeuy

ដែលតោះតើយព្រងើយធ្វើជើយហួសហេតុ :

ស នាម

[ស] sor

តួព្យញ្ជនៈទី៣០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [s] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស អឃោសៈ។

ស គុណនាម

[ស] sor

ដែលមានសម្បុរដូចសំឡីកប្បាស :

ស គុណនាម

[ស-ក្បុស] sor

សណាស់។

ស នាម

[ស-ត្រ-សុស] sor

សម៉ដ្ឋប៉ផូរ, សផូរផង់។

ស គុណនាម

[ស-ភ្លឹង] sor

សស្អាត។

ស គុណនាម

[ស-ស្គុស] sor

សត្រសោល, សបរិសុទ្ធ។

ស គុណនាម

[ស-ស្ងាច] sor

សភ្លឺមើលទៅឃើញស្ងាច។

ស កិរិយាសព្ទ ១)

[ស] sor

ចាក់បុះព្រាវដោយស្ន :

ស កិរិយាសព្ទ ២)

[ស] sor

(ព.ប្រ.) រកឱ្យឃើញ សង្កេតរកព្រាវៗ ដោយស្មានៗ ឱ្យឃើញ។

ស កិរិយាសព្ទ ១)

[ស] sor

សម្ដែងអាការៈឱ្យឃើញច្បាស់, បញ្ចេញបែបឱ្យឃើញជាក់ :

ស កិរិយាសព្ទ ២)

[ស] sor

ហែកកេរ្តិ៍ :

ស កិរិយាសព្ទ

[ស] sor

(ព.ទ.បុ.) សំនៀងភាសា សប្រាប់ឱ្យគេស្គាល់ជាតិឫកពាមារយាទ សម្រាប់ឱ្យគេស្គាល់ពូជត្រកូល។

ស-ក នាម

[ស-ក] saka≈

ឈ្មោះកុកមួយប្រភេទ មានកសម្បុរស :

សក កិរិយាសព្ទ

[សក] sok

បកសំបក, យកសំបកចេញ, ធ្វើឱ្យរសក :

សក កិរិយាសព្ទ

[សក] sok

ធ្វើឱ្យស្បែកចាស់ឬសំបកចាស់របូតចេញឯងតាមកាលកំណត់ គឺផ្លាស់ស្បែកឬសំបកចាស់ចេញ :

សកកាល នាម

[សៈ-កៈ-កាល] sokokal

សករាជ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. សករាជ ជាង)។

សកញ៉ក គុណនាម

[សក-ញ៉ក] sakanhak

ដែលស្គមប្រដក់ទាំងមានឫកពាមើកៗផង :

សកដមគ្គ នាម

[សៈ-កៈ-ដៈ-ម័ក] sokodomokk

ផ្លូវរទេះ, ផ្លូវធ្លា។

សកដមាគ៌ា នាម

[សៈ-កៈ-ដៈ-មា-គា] sakadameakrea

(ម.ព. សកដមគ្គ)។

សកដ្ឋាននាសិកជៈ

ព្យញ្ជនៈជាវគ្គន្តៈ ៥តួគឺ ង, ញ, ណ, ន, ម, មានសូរសំឡេងកើតតាមឋានរបស់ខ្លួននិងត្រង់ច្រមុះផង; ហៅថា ទ្វិដ្ឋានជៈ "អក្សរមានសូរសំឡេងកើតក្នុងឋានពីរ" ក៏បាន (ព.វ.)។

សកដ្ឋាននាសិកជៈ នាម

[សៈ-ក័ត-ឋា-ណៈ-នា-សិ-កៈ-ជៈ] sakadthanneasekacheak

ព្យញ្ជនៈជាវគ្គន្តៈ ៥តួគឺ ង, ញ, ណ, ន, ម, មានសូរសំឡេងកើតតាមឋានរបស់ខ្លួននិងត្រង់ច្រមុះផង; ហៅថា ទ្វិដ្ឋានជៈ "អក្សរមានសូរសំឡេងកើតក្នុងឋានពីរ" ក៏បាន (ព.វ.)។

សកត្ថ

អត្ថរបស់ខ្លួន គឺសព្ទដែលមានអក្សរឬពាក្យដទៃរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុង គ្រាន់តែផ្សំមកឱ្យស្រួលមាត់ ឥតមានសំដៅសេចក្ដីថាជាអ្វីឡើយ យកសេចក្ដីតែសព្ទដែលភ្ជាប់ពីខាងដើមនោះប៉ុណ្ណោះ (ព.វ. សំ.បា.។

សកត្ថ នាម

[សៈ-ក័ត-ថៈ] ឬ [សៈ-ក័ត] sokotthor

អត្ថរបស់ខ្លួន គឺសព្ទដែលមានអក្សរឬពាក្យដទៃរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុង គ្រាន់តែផ្សំមកឱ្យស្រួលមាត់ ឥតមានសំដៅសេចក្ដីថាជាអ្វីឡើយ យកសេចក្ដីតែសព្ទដែលភ្ជាប់ពីខាងដើមនោះប៉ុណ្ណោះ (ព.វ. សំ.បា.។

សកទាគាមិ

(ព.ពុ.) ឈ្មោះមគ្គនិងផលជាលោកុត្តរធម៌ របស់អរិយបុគ្គលអ្នកត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់; ហៅថា សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល ប្រើជា សកិទា ដូច្នេះវិញ ក៏មាន។

សកទាគាមិ នាម

[សៈ-កៈ-ទា-គា-មិ] sakateakeami

(ព.ពុ.) ឈ្មោះមគ្គនិងផលជាលោកុត្តរធម៌ របស់អរិយបុគ្គលអ្នកត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់; ហៅថា សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល ប្រើជា សកិទា ដូច្នេះវិញ ក៏មាន។

សកទាគាមិនី នាម

[សៈ-កៈ-ទា-គា-មិ-នី] sakateakeamini

(ម.ព. សកទាគាមី)។

សកទាគាមី

(ព.ពុ.) អរិយបុគ្គលដែលសម្រេចលោកុត្តរផលថ្នាក់ទី ២(ក្នុងថ្នាក់ផលទាំង ៤) ; អរិយបុគ្គលថ្នាក់នេះ តែងវិលត្រឡប់មកកើតក្នុងមនុស្សលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់។

សកទាគាមី នាម

[សៈ-កៈ-ទា-គា-មី] sokoteakeami

(ព.ពុ.) អរិយបុគ្គលដែលសម្រេចលោកុត្តរផលថ្នាក់ទី ២(ក្នុងថ្នាក់ផលទាំង ៤) ; អរិយបុគ្គលថ្នាក់នេះ តែងវិលត្រឡប់មកកើតក្នុងមនុស្សលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់។

សកនិរុត្តិ នាម

[សៈ-កៈ-និ-រុត] sakanirutte

(ម.ព. សកាយនិរុត្តិ)។

សកភាសា នាម

[សៈ-កៈ-ភា-សា] sokopheasa

ភាសារបស់ខ្លួន, សម្ដីសម្រាប់ជាតិ។

សកម្ម

ដែលប្រកបដោយកម្ម, ដែលប្រព្រឹត្តទៅមួយអន្លើដោយកម្ម; ដែលទាក់ទងដោយការងារ, ដែលនៅមិនស្ងៀម, ដែលចេះតែមានដំណើររវើករសិបជានិច្ច។

សកម្ម គុណនាម

[សៈ-កាំ] sokomm

ដែលប្រកបដោយកម្ម, ដែលប្រព្រឹត្តទៅមួយអន្លើដោយកម្ម; ដែលទាក់ទងដោយការងារ, ដែលនៅមិនស្ងៀម, ដែលចេះតែមានដំណើររវើករសិបជានិច្ច។

សកម្មកិរិយា

កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម គឺកិរិយាសព្ទដែលកាលណានិយាយ ត្រូវស្រែកហៅអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង, ដូចជា ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ជាដើម :

សកម្មកិរិយា នាម

[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] sokommokeriyea

កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម គឺកិរិយាសព្ទដែលកាលណានិយាយ ត្រូវស្រែកហៅអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង, ដូចជា ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ជាដើម :

សកម្មជន

អ្នកដែលធ្វើការសកម្មឬឧស្សាហ៍ក្នុងការងារអ្វីមួយ :

សកម្មជន នាម

[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ជន់] sokommochon

អ្នកដែលធ្វើការសកម្មឬឧស្សាហ៍ក្នុងការងារអ្វីមួយ :

សកម្មធាតុ

ធាតុ គឺមូលឬឫសដើមរបស់កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម, កាលណានិយាយ ត្រូវដាក់ពាក្យជាអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង ដូចគ្នានឹង សកម្មកិរិយា ដែរ (ព.វ.)។

សកម្មធាតុ នាម

[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ធាត] sakammotheato

ធាតុ គឺមូលឬឫសដើមរបស់កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម, កាលណានិយាយ ត្រូវដាក់ពាក្យជាអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង ដូចគ្នានឹង សកម្មកិរិយា ដែរ (ព.វ.)។

សកម្មនិយម

ការប្រើសកម្មភាពប្រទាក់ក្រឡាគ្នាដើម្បីឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនៅក្នុងនយោបាយនិងសង្គម។

សកម្មនិយម នាម

[សៈ-កាំ-និ-យំ] sakkaamniyum≈

ការប្រើសកម្មភាពប្រទាក់ក្រឡាគ្នាដើម្បីឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនៅក្នុងនយោបាយនិងសង្គម។

សកម្មភាព

ភាពដែលប្រកបដោយកម្ម; ដំណើរដែលមានកិច្ចការប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច, ការកម្រើករវើកឥតឈប់ឈរ, ការបំពេញមុខការងារផ្សេងៗ, ... :

សកម្មភាព នាម

[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ភាប] sakampheap

ភាពដែលប្រកបដោយកម្ម; ដំណើរដែលមានកិច្ចការប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច, ការកម្រើករវើកឥតឈប់ឈរ, ការបំពេញមុខការងារផ្សេងៗ, ... :

សកម្មាកម្មកិរិយា

(ព.វ.) កិរិយាសព្ទរូបតែមួយដដែលជាសកម្មក៏បានជាអកម្មក៏បាន :

សកម្មាកម្មកិរិយា នាម

[សៈ-កាំ-ម៉ា-កាំ-ម៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] sakammeakmmokeriyea

(ព.វ.) កិរិយាសព្ទរូបតែមួយដដែលជាសកម្មក៏បានជាអកម្មក៏បាន :

សករណីយ

អ្នកដែលមានកិច្ចការត្រូវធ្វើ, អ្នកដែលជាប់ជំពាក់ដោយកិច្ចការ ឬដែលកំពុងមានកិច្ចការ :

សករណីយ នាម

[សៈ-កៈ-រ៉ៈ-ណី] sokoroneiy

អ្នកដែលមានកិច្ចការត្រូវធ្វើ, អ្នកដែលជាប់ជំពាក់ដោយកិច្ចការ ឬដែលកំពុងមានកិច្ចការ :

សករណីយា នាម

[សៈ-កៈ-រ៉ៈ-ណី-យ៉ា] sokoroneiyea

(ម.ព. សករណីយ)។

ពាក្យថា សករាជ (ឬ ស័ក) នេះកើតឡើងអំពីជនមួយពួក ហៅថាពួក តាត៌ នៅក្នុងតំបន់មួយខាងទិសពាយ័ព្យប្រទេសឥណ្ឌា, កាលពុទ្ធសករាជ ៦២១ឆ្នាំ, ជនពួកនេះបានលុកលុយចូលមកវាតអំណាចក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងលិច បានតាំងក្សត្រិយ៍ជាតិរបស់ខ្លួនមានព្រះនាមថា សកៈ (ឝក) ឬ សាលិវាហនៈ (ឝាលិវាហន) ក៏តាំង

សករាជ នាម ១)

[ស័ក-ក្រាច] sakareach

ការរាប់ថ្ងៃខែឆ្នាំឬការរាប់ត្រឹមតែឆ្នាំ តាមកាលកំណត់ដែលតាំងទុកពីមួយរៀងមក ដោយមានបុគ្គលអស្ចារ្យឬដោយមានហេតុអស្ចារ្យណាមួយដែលពួកជនានុជនអ្នកគោរពត្រូវកត់ត្រាទុកមិនឱ្យបាត់, ត្រូវប្រើក្នុងសំបុត្រចុតហ្មាយជាដើម បង្កើនមួយលេខរៀងរាល់ឆ្នាំ។

សករាជ នាម ២)

[ស័ក-ក្រាច] sakareach

ពាក្យថា សករាជ (ឬ ស័ក) នេះកើតឡើងអំពីជនមួយពួក ហៅថាពួក តាត៌ នៅក្នុងតំបន់មួយខាងទិសពាយ័ព្យប្រទេសឥណ្ឌា, កាលពុទ្ធសករាជ ៦២១ឆ្នាំ, ជនពួកនេះបានលុកលុយចូលមកវាតអំណាចក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងលិច បានតាំងក្សត្រិយ៍ជាតិរបស់ខ្លួនមានព្រះនាមថា សកៈ (ឝក) ឬ សាលិវាហនៈ (ឝាលិវាហន) ក៏តាំង

សកល

(ម.ព. សាកលវិជ្ជា)។

សកល គុ., កិ.

[សៈ-កៈ-ឡៈ] ឬ [សៈ-កល់] sakol

ដែលទូទៅ; ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងគ្រប់ :

សកល គុ., កិ.

[ទាំង-សៈ-កល់] sakol

ពេញទូទៅទាំងអស់។

សកល គុ., កិ.

[ទាំង-សា-កល់] sakol

(ម.ព. ទាំងសកល)។

វ៉ែបៗ ឧទានសព្ទ

វ៉ៃ កិរិយាសព្ទ

វ៉ោបៗ ឧទានសព្ទ

វ៉ៅ គុ.កិ., គុ. ១)

វ៉ៅ គុណនាម ២)

វ័ណ្ដ នាម ១)

វ័ណ្ដ នាម ២)

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

វ័ណ្ដ កិរិយាសព្ទ

វ័ណ្ឌ នាម

វ័ទ្យ គុណនាម

វ័ធ កិរិយាសព្ទ

វ័ន នាម

វ័យ នាម

វ្ហី គុ.កិ., គុ.

វ្ហី គុណកិរិយា

វ្ហើយ គុ.កិ., គុ.

វ្ហោះវ្ហើយ គុ.កិ., គុ.

ស នាម

ស គុណនាម

ស គុណនាម

ស នាម

ស គុណនាម

ស គុណនាម

ស គុណនាម

ស កិរិយាសព្ទ ១)

ស កិរិយាសព្ទ ២)

ស កិរិយាសព្ទ ១)

ស កិរិយាសព្ទ ២)

ស កិរិយាសព្ទ

ស-ក នាម

សក កិរិយាសព្ទ

សក កិរិយាសព្ទ

សកកាល នាម

សកញ៉ក គុណនាម

សកដមគ្គ នាម

សកដមាគ៌ា នាម

សកដ្ឋាននាសិកជៈ នាម

សកត្ថ នាម

សកទាគាមិ នាម

សកទាគាមិនី នាម

សកទាគាមី នាម

សកនិរុត្តិ នាម

សកភាសា នាម

សកម៉្ញក គុណនាម

សកម្ម គុណនាម

សកម្មកិរិយា នាម

សកម្មជន នាម

សកម្មធាតុ នាម

សកម្មនិយម នាម

សកម្មភាព នាម

សកម្មាកម្មកិរិយា នាម

សករណីយ នាម

សករណីយា នាម

សករាជ នាម ១)

សករាជ នាម ២)

សកល គុ., កិ.

សកល គុ., កិ.

សកល គុ., កិ.