វចនានុក្រមខ្មែរ

ការផ្ទេរមុខងារមួយចំនួនរបស់ស្ថាប័នថ្នាក់លើទៅស្ថាប័នថ្នាក់ក្រោមឱ្យទទួលខុសត្រូវលើការគ្រប់គ្រង ការចាត់ចែង និង ការប្រើប្រាស់ធនធានសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ក្នុងនាមស្ថាប័នថ្នាក់លើនោះ :

វិសហមជ្ឈការ នាម ១)

[វិ-សៈ-ហៈ-ម័ច-ឈៈ-កា] visakhakmchachheakka≈

ការធ្វើប្រតិភូកម្មមុខងារ សិទ្ធិអំណាច និងធនធាន (ហិរញ្ញវត្ថុ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងបុគ្គលិក) ដោយរាជរដ្ឋាភិបាលឬក្រសួង ស្ថាប័ន ទៅឱ្យអង្គភាពក្រោមបង្គាប់ ឬទៅឱ្យក្រុមប្រឹក្សាប្រភេទណាមួយ ដើម្បីអនុវត្តមុខងារនោះក្នុងនាមរាជរដ្ឋាភិបាល ក្រសួង ឬស្ថាប័ននោះ :

វិសហមជ្ឈការ នាម ២)

[វិ-សៈ-ហៈ-ម័ច-ឈៈ-កា] visakhakmchachheakka≈

ការផ្ទេរមុខងារមួយចំនួនរបស់ស្ថាប័នថ្នាក់លើទៅស្ថាប័នថ្នាក់ក្រោមឱ្យទទួលខុសត្រូវលើការគ្រប់គ្រង ការចាត់ចែង និង ការប្រើប្រាស់ធនធានសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ក្នុងនាមស្ថាប័នថ្នាក់លើនោះ :

វិសាខ

(ម.ព. ពិសាខ)។

វិសាខ នាម

[វិ-សាក] visakh

(ម.ព. ពិសាខ)។

វិសាខបូជា

(ម.ព. ពិសាខបូជា)។

វិសាខបូជា នាម

[វិ-សា-ខៈ-បូ-ជា] visakhbouchea

(ម.ព. ពិសាខបូជា)។

វិសាខា

នាមរបស់ស្ត្រីម្នាក់ ជាមហាឧបាសិកា បានសម្រេចសោតាបត្តិផល ជាឧបដ្ឋាយិកាធំរបស់ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ, បានកសាងវត្តបុញ្វរាម ដែលជាគូគ្នានឹងវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថីដែនកោសល ក្នុងមជ្ឈិមប្បទេស។

វិសាខា នាម ១)

[វិ-សា-ខា] visakha

ឈ្មោះនក្សត្រឫក្សទី ១៦:

វិសាខា នាម ២)

[វិ-សា-ខា] visakha

នាមរបស់ស្ត្រីម្នាក់ ជាមហាឧបាសិកា បានសម្រេចសោតាបត្តិផល ជាឧបដ្ឋាយិកាធំរបស់ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ, បានកសាងវត្តបុញ្វរាម ដែលជាគូគ្នានឹងវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថីដែនកោសល ក្នុងមជ្ឈិមប្បទេស។

វិសាណុជាតិ

ដែលឆ្លងរហ័សដោយមេរោគ ដែលធ្ងន់ធ្ងរដោយសារឆ្លងមេរោគ។

វិសាណុជាតិ គុណនាម

[វិ-សា-ណុ-ជាត] visanocheat≈

ដែលឆ្លងរហ័សដោយមេរោគ ដែលធ្ងន់ធ្ងរដោយសារឆ្លងមេរោគ។

វិសាណុភាព

ភាពងាយឆ្លងរាលដាលឆាប់រហ័សបណ្ដាលពីមេរោគ ជាតិពិស ជាតិពុលខ្លាំង។

វិសាណុភាព នាម

[វិ-សា-ណុ-ភាប] visanopheab≈

ភាពងាយឆ្លងរាលដាលឆាប់រហ័សបណ្ដាលពីមេរោគ ជាតិពិស ជាតិពុលខ្លាំង។

វិសាណូ

មេរោគ វីរុស។

វិសាណូ នាម

[វិ-សា-ណូ] visanou≈

មេរោគ វីរុស។

វិសាទិស

(ម.ព. វិសទិស)។

វិសាទិស គុណនាម

[វិ-សា-ទិស] visatis

(ម.ព. វិសទិស)។

វិសាមញ្ញ

សេចក្ដីរាយការណ៍វិសាមញ្ញ, ការប្រជុំវិសាមញ្ញ, សេចក្ដីរាយការណ៍វិសាមញ្ញ, ការប្រជុំវិសាមញ្ញ គឺសន្និបាតពិសេស, សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស, ការប្រជុំពិសេសខុសពីធម្មតា, ខុសពីប្រក្រតី (ដែលផ្ទុយពី សាមញ្ញ)។

វិសាមញ្ញ គុណនាម

[វិ-សា-ម៉ាញ់] visamonhnh

ដែលប្លែកពីធម្មតាឬពីសព្វដង; ដែលខុសប្រក្រតី; ដែលមិនមែនជាសាធារណៈ, មិនទូទៅ។

វិសាមញ្ញ នាម

[វិ-សា-ម៉ាញ់-ញ៉ៈ-កា] visamonhnh

ហេតុឬដំណើរប្លែកពីសព្វដង។

វិសាមញ្ញ នាម

[វិ-សា-ម៉ាញ់-ញ៉-នាម] visamonhnh

នាមដែលមិនទូទៅ (អសាធារណនាម)។

វិសាមញ្ញ នាម

[វិ-សា-ម៉ាញ់-ញ៉ៈ-ល័ក-ខៈ-ណៈ] visamonhnh

លក្ខណៈប្លែកពីធម្មតា, ពីប្រក្រតី។

វិសាមញ្ញ នាម

[វិ-សា-ម៉ាញ់-ញ៉ៈ-ហែត] visamonhnh

(ម.ព. វិសាមញ្ញការណ៍)។

វិសាមញ្ញ នាម

[សន់-និ-បាត-វិ-សា-ម៉័ញ] visamonhnh

សេចក្ដីរាយការណ៍វិសាមញ្ញ, ការប្រជុំវិសាមញ្ញ, សេចក្ដីរាយការណ៍វិសាមញ្ញ, ការប្រជុំវិសាមញ្ញ គឺសន្និបាតពិសេស, សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស, ការប្រជុំពិសេសខុសពីធម្មតា, ខុសពីប្រក្រតី (ដែលផ្ទុយពី សាមញ្ញ)។

វិសាមាន្យ

(ម.ព. វិសាមញ្ញ)។

វិសាមាន្យ គុណនាម

[វិ-សា-ម៉ាណ] visaman≈

(ម.ព. វិសាមញ្ញ)។

វិសារទ គុណនាម

[វិ-សា-រៈ-ទៈ] visarot

ដែលក្លៀវក្លា, អង់អាច, ឈ្លាសវៃ ក្នុងការនិយាយស្ដី ឬក្នុងការជជែក (ក្នុងកណ្ដាលជំនុំ) :

វិសារទ នាម

[វិ-សា-រៈ-ទៈ] visarot

អ្នកប្រាជ្ញសម្ដី; អ្នកចាំច្បាប់; អ្នកកាន់ច្បាប់។

វិសារទ នាម

[វិ-សា-រៈ-ទៈ-ភាប] visarot

ភាវៈឬសេចក្ដីអង់អាច ... (ក្នុងកណ្ដាលជំនុំ) :

វិសារទៈ

(ម.ព. វិសារទ)។

វិសារទៈ កិរិយាសព្ទ

[វិ-សា-រៈ-ទៈ] visareakteak≈

(រ.ស.) ក្លាហាន :

វិសារទៈ នាម

[វិ-សា-រៈ-ទៈ] visareakteak≈

(ម.ព. វិសារទ)។

វិសាល

សន្តានចិត្តទូលាយ; ដែលមានសន្តានចិត្តទូលាយ។

វិសាល គុណនាម

[វិ-សាល] visal

ទូលាយ; ធំ; ប្រសើរ :

វិសាល គុណនាម

[ពិ-សា-លៈ-គ្រឹះ] visal

(ម.ព. វិសាលគ្រឹះ)។

វិសាល គុណនាម

[ពិ-សា-ឡៈ-សន់-ដាន] (ជើង ត អានជា ដ)] visal

(ម.ព. វិសាលសន្តាន)។

វិសាល នាម

[វិ-សា-ឡៈ-គ្រឹះ] visal

ផ្ទះទូលាយ, ផ្ទះធំទូលាយ។

វិសាល នាម

[វិ-សា-ឡាត់-ឋាន] visal

ទីទូលាយ។

វិសាល នាម

[វិ-សា-ឡៈ-ភាប] visal

ភាពទូលាយ រង្វង់គ្របដណ្ដប់ ព្រំដែនឬទំហំនៃអ្វីមួយ។

វិសាល នាម

[វិ-សា-ឡៈ-សន់-ដាន] (ជើង ត អានជា ដ)] visal

សន្តានចិត្តទូលាយ; ដែលមានសន្តានចិត្តទូលាយ។

វិសាលគម

ការត្រដាង (ស្លាបបក្សី ឬយន្តហោះ។ល។), គម្លាត ប្រវែង ដែនកំណត់ រវាងចំណុចមួយទៅចំណុចមួយទៀត។

វិសាលគម នាម

[វិ-សា-ឡៈ-គំ] visalakkum≈

ការត្រដាង (ស្លាបបក្សី ឬយន្តហោះ។ល។), គម្លាត ប្រវែង ដែនកំណត់ រវាងចំណុចមួយទៅចំណុចមួយទៀត។

វិសិដ្ឋ

វិជ្ជាវិសេស, វិជ្ជាជាន់ខ្ពស់។

វិសិដ្ឋ គុណនាម

[វិ-សិត] visedthor

ឧត្តម, ប្រសើរ, ថ្លៃថ្លា; ...។

វិសិដ្ឋ គុណនាម

[ពិ-សិត-ឋៈ-ភ័ន] visedthor

(ម.ព. វិសិដ្ឋភណ្ឌ)។

វិសិដ្ឋ គុណនាម

[ពិ-សិត-ឋៈ-វិច-ជា] visedthor

(ម.ព. វិសិដ្ឋវិជ្ជា)។

វិសិដ្ឋ នាម

[វិ-សិត-ឋៈ-ភ័ន] visedthor

របស់ឧត្តម, ទ្រព្យប្រសើរ។

វិសិដ្ឋ នាម

[វិ-សិត-ឋៈ-វិច-ជា] visedthor

វិជ្ជាវិសេស, វិជ្ជាជាន់ខ្ពស់។

វិសិដ្ឋកម្ម

ការជំនួសសមាសភាគចាស់នៃប្រព័ន្ធ (ផលិតផល កម្មវិធី) ដោយសមាសភាគថ្មីបំផុត។

វិសិដ្ឋកម្ម នាម

[វិ-សិត-ឋៈ-កាំ] visetthakkaam≈

ការជំនួសសមាសភាគចាស់នៃប្រព័ន្ធ (ផលិតផល កម្មវិធី) ដោយសមាសភាគថ្មីបំផុត។

វិសិដ្ឋរស

តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះបង្ហាញនូវសកម្មភាពដ៏អស្ចារ្យរបស់តួអង្គក្នុងការបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយ ដែលមនុស្សធម្មតានៅក្នុងសង្គមពុំអាចធ្វើដូចឡើយ :

វិសិដ្ឋរស នាម

[វិ-សិត-ឋៈ-រស់] visetthakrsa≈

តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះបង្ហាញនូវសកម្មភាពដ៏អស្ចារ្យរបស់តួអង្គក្នុងការបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយ ដែលមនុស្សធម្មតានៅក្នុងសង្គមពុំអាចធ្វើដូចឡើយ :

វិសុចនីយ៍

(ម.ព. សុចនីយ៍)។

វិសុចនីយ៍ នាម

[វិ-សុ-ចៈ-នី] visochakni≈

(ម.ព. សុចនីយ៍)។

វិសុណ្ឋាបនិក

អ្នករក្សាវត្ថុដែលកំពុងមានវិវាទ។

វិសុណ្ឋាបនិក នាម

[វិ-សុន-ឋា-ប៉ៈ-និក] visonthabaknik≈

អ្នករក្សាវត្ថុដែលកំពុងមានវិវាទ។

វិសុទ្ធ

សន្តានដ៏បរិសុទ្ធ; អ្នកដែលមានសន្តានបរិសុទ្ធ, អ្នកមានអំពើដ៏ស្អាត។

វិសុទ្ធ គុណនាម

[វិ-សុត] visotthor

បរិសុទ្ធ, ស្អាតវិសេស, ហ្មត់ហ្មង, ឥតមន្ទិល។

វិសុទ្ធ នាម

[វិ-សុត-ធៈ-កាំ] visotthor

អំពើបរិសុទ្ធ។

វិសុទ្ធ នាម

[វិ-សុត-ធៈ-ចិត] visotthor

ចិត្តដែលឥតមន្ទិល។

វិសុទ្ធ នាម

[វិ-សុត-ធ័ញ-ញាន] visotthor

ញាណបរិសុទ្ធ; អ្នកដែលមានញាណដ៏បរិសុទ្ធ :

វិសុទ្ធ នាម

[វិ-សុត-ធៈ-សន់-ដាន] (ជើង ត អានជា ដ)] visotthor

សន្តានដ៏បរិសុទ្ធ; អ្នកដែលមានសន្តានបរិសុទ្ធ, អ្នកមានអំពើដ៏ស្អាត។

វិសុទ្ធិ

(ម.ព. ពិសុទ្ធិ)។

វិសុទ្ធិ នាម

[វិ-សុត-ធិ] ឬ [វិ-សុត] visotthi

(ម.ព. ពិសុទ្ធិ)។

វិសុទ្ធិមគ្គ

ឈ្មោះគម្ពីរមួយខាងព្រះពុទ្ធសាសនា និយាយអំពីសីល សមាធិ បញ្ញា ដែលជាផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ជាគម្ពីរមានដំណើរសេចក្ដីពីរោះចាប់ចិត្ត, កើតអំពីស្នាដៃរបស់ព្រះមហាថេរមួយអង្គនាម ពុទ្ធឃោសៈ ឬ ពុទ្ធឃោសាចារ្យ បានតែងនៅកោះលង្កា ជាភាសាបាលី ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០នៃពុទ្ធសករាជ ក្នុងកាលដែល

វិសុទ្ធិមគ្គ នាម ១)

[វិ-សុត-ធិ-ម័ក] visotthimokk

ផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធ។

វិសុទ្ធិមគ្គ នាម ២)

[វិ-សុត-ធិ-ម័ក] visotthimokk

ឈ្មោះគម្ពីរមួយខាងព្រះពុទ្ធសាសនា និយាយអំពីសីល សមាធិ បញ្ញា ដែលជាផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ជាគម្ពីរមានដំណើរសេចក្ដីពីរោះចាប់ចិត្ត, កើតអំពីស្នាដៃរបស់ព្រះមហាថេរមួយអង្គនាម ពុទ្ធឃោសៈ ឬ ពុទ្ធឃោសាចារ្យ បានតែងនៅកោះលង្កា ជាភាសាបាលី ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០នៃពុទ្ធសករាជ ក្នុងកាលដែល

វិសុវ័ត

ពេលដែលថ្ងៃនិងយប់ស្មើគ្នា គឺពេលដែលព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់ខ្សែអេក្វាទ័របែងចែកពេលយប់និងថ្ងៃស្មើគ្នា កើតមានចំថ្ងៃទី២១ឬ២២ខែមីនា និងថ្ងៃទី២២ឬ២៣ខែកញ្ញា។

វិសុវ័ត នាម

[វិ-សុ-វ៉័ត] visovta≈

ពេលដែលថ្ងៃនិងយប់ស្មើគ្នា គឺពេលដែលព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់ខ្សែអេក្វាទ័របែងចែកពេលយប់និងថ្ងៃស្មើគ្នា កើតមានចំថ្ងៃទី២១ឬ២២ខែមីនា និងថ្ងៃទី២២ឬ២៣ខែកញ្ញា។

វិសូចិកា

រោគឈឺចាក់ដោត; អហិវាតរោគដែលបណ្ដាលឱ្យចុកសៀតឬឱ្យរមួលក្រពើផង (ហៅ វិសូចិការោគ ឬ វិសូចិកាពាធ ក៏បាន)។

វិសូចិកា នាម

[វិ-សូ-ចិ-កា] visoucheka

រោគឈឺចាក់ដោត; អហិវាតរោគដែលបណ្ដាលឱ្យចុកសៀតឬឱ្យរមួលក្រពើផង (ហៅ វិសូចិការោគ ឬ វិសូចិកាពាធ ក៏បាន)។

វិសេស

(ព.សា.) វិសេសក្រៃលែង, វិសេសជាងគេ :

វិសេស គុណនាម

[វិ-សែស] vises

(ម.ព. ពិសេស)។

វិសេស នាម

[វិ-សែ-សៈ-ភាប] vises

ភាពប្លែក។

វិសេស គុណនាម

[វិ-សែស-វិ-សាល] vises

ទូលាយប្លែក, ទូលាយណាស់; ប្រសើរប្លែក, ល្អប្លែក។

វិសេស គុណនាម

[វិ-សែស-វិ-សុត] vises

ស្អាតវិសេស, ស្អាតឥតមានហ្មង។

វិសេស គុណនាម

[វិ-សេស-វិ-សោ] vises

(ព.សា.) វិសេសក្រៃលែង, វិសេសជាងគេ :

វិសេសគុណនាម

គុណនាម ដែលមានលក្ខណៈឬបែបភាពប្លែកបន្តិចជាងប្រក្រតី, ដូចជា :

វិសេសគុណនាម នាម

[វិ-សេ-សៈ-គុ-ណៈ-នាម] viseskunoneam

គុណនាម ដែលមានលក្ខណៈឬបែបភាពប្លែកបន្តិចជាងប្រក្រតី, ដូចជា :

វិសេសត្ថវាចក

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីដោយឡែកផ្សេងអំពីសេចក្ដីមុន, ដូចជា ...តើ, ទេតើ, សោះតើ; គេនិយាយថា ...ម្ល៉េះតើ!, មិនមែន ...ទេតើ!, ដូច្នេះទេតើ!, ឯណោះសោះតើ! ...។

វិសេសត្ថវាចក នាម

[វិ-សេ-ស័ត-ថៈ-វា-ចៈ-កៈ] ឬ [វិ-សេ-ស័ត-ថៈ-វា-ចក់] visestthaveachak

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីដោយឡែកផ្សេងអំពីសេចក្ដីមុន, ដូចជា ...តើ, ទេតើ, សោះតើ; គេនិយាយថា ...ម្ល៉េះតើ!, មិនមែន ...ទេតើ!, ដូច្នេះទេតើ!, ឯណោះសោះតើ! ...។

វិសេសន

(ព.វ.) គុណសព្ទឬតុល្យាធិករណៈ គឺសព្ទដែលប្រាប់លក្ខណៈរបស់នាមនាម ប្រើជាជំនួយនាមនាម, ដូចជា ផ្ទះតូចទាប; តូច និង ទាប ជាវិសេសនៈរបស់ ផ្ទះ។

វិសេសន គុណនាម

[វិ-សេ-សៈ-ណៈ] visesan

ដែលប្រាប់លក្ខណៈ; ដែលជាជំនួយគេ។

វិសេសន នាម

[វិ-សេ-សៈ-ណៈ] visesan

ការធ្វើឱ្យផ្សេងគ្នា, ឱ្យប្លែកគ្នា; ការធ្វើឱ្យច្បាស់លាស់, ឱ្យជាក់លាក់។

វិសេសន គុណនាម

[វិ-សេ-សៈ-ណៈ] visesan

(ព.វ.) គុណសព្ទឬតុល្យាធិករណៈ គឺសព្ទដែលប្រាប់លក្ខណៈរបស់នាមនាម ប្រើជាជំនួយនាមនាម, ដូចជា ផ្ទះតូចទាប; តូច និង ទាប ជាវិសេសនៈរបស់ ផ្ទះ។

វិសេសនសព្វនាម

សព្វនាមដែលប្រើបានចំពោះតែជាវិសេសនៈរបស់នាមនាម, ដូចជា នេះ, នោះ, ឯណា, នុះ, នុ៎ះ, ឯណោះ ជាដើម។ ផ្ទះនេះធំជាងផ្ទះនុ៎ះ; នេះនិង នុ៎ះ ជាវិសេសនសព្វនាមរបស់ ផ្ទះ (ព.វ.)។

វិសេសនសព្វនាម នាម

[វិ-សៈ-ណៈ-ស័ប-ពៈ-នាម] visesnosopvoneam

សព្វនាមដែលប្រើបានចំពោះតែជាវិសេសនៈរបស់នាមនាម, ដូចជា នេះ, នោះ, ឯណា, នុះ, នុ៎ះ, ឯណោះ ជាដើម។ ផ្ទះនេះធំជាងផ្ទះនុ៎ះ; នេះនិង នុ៎ះ ជាវិសេសនសព្វនាមរបស់ ផ្ទះ (ព.វ.)។

វិសេសភាគិយ

(ម.ព. វឌ្ឍនភាគិយ)។

វិសេសភាគិយ គុណនាម

[វិ-សេ-សៈ-ភា-គិ-យៈ] visesakpheakiyeak≈

(ម.ព. វឌ្ឍនភាគិយ)។

វិសេសសព្ទ

ពាក្យដែលបង្ហាញពីគុណ អាការៈ លក្ខណៈរបស់សព្ទដទៃ, គុណសព្ទ។

វិសេសសព្ទ នាម

[វិ-សេ-សៈ-ស័ប] visesaksba≈

ពាក្យដែលបង្ហាញពីគុណ អាការៈ លក្ខណៈរបស់សព្ទដទៃ, គុណសព្ទ។