វចនានុក្រមខ្មែរ

វិភូ គុណនាម

[វិ-ភូ] viphu

ដែលជាធំក្រៃលែង; ដែលមានអំណាចខ្លាំង, ដែលអង់អាចខ្លាំង, ខ្លាំងពូកែ :

វិភូ នាម

[វិ-ភូ] viphu

ម្ចាស់របស់; អ្នកដែលមានអំណាចខ្លាំង :

វិភូសនៈ

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ស្អិតស្អាង, សម្រាប់តែងខ្លួន (ដែលល្មមដល់ការប្រកប)។

វិភូសនៈ នាម

[វិ-ភូ-សៈ-ណៈ] viphusaneak

គ្រឿងតាក់តែង, គ្រឿងស្អិតស្អាង, គ្រឿងតែងខ្លួន; លម្អ; អាការៈរុងរឿង។

វិភូសនៈ នាម

[វិ-ភូ-សៈ-ណា-ឡាំង-កា] viphusaneak

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ស្អិតស្អាង, សម្រាប់តែងខ្លួន (ដែលល្មមដល់ការប្រកប)។

វិភូសា នាម

[វិ-ភូ-សា-ឡាំង-កា] viphusa

ដូចគ្នានឹង វិភូសនាលង្ការ ដែរ។

វិភូសិត គុណនាម

[វិ-ភូ-សិត] viphuset

ដែលតាក់តែងហើយ, ដែលស្អិតស្អាងស្រេចហើយ។

វិភូសិត នាម

[វិ-ភូ-សិ-តា-ឡាំង-កា] viphuset

គ្រឿងប្រដាប់ដែលស្អិតស្អាងស្រេចហើយ។

វិមគ្គនិយម

ដំណើរងាកចេញពីគោលការណ៍ឬលទ្ធិនៃបក្សពួកឬក្រុម។

វិមគ្គនិយម នាម

[វិ-ម័ក-និ-យំ] vimkaniyum≈

ដំណើរងាកចេញពីគោលការណ៍ឬលទ្ធិនៃបក្សពួកឬក្រុម។

ការប្រគល់នូវភាពជាម្ចាស់លើមុខងារ សិទ្ធិអំណាច ការទទួលខុសត្រូវ និងធនធានដោយរដ្ឋាភិបាល (ហិរញ្ញវត្ថុ ទ្រព្យសម្បត្តិ និង បុគ្គលិក) ទៅឱ្យក្រុមប្រឹក្សានៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដូចជាក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុមប្រឹក្សាខណ្ឌ

វិមជ្ឈការ នាម

[វិ-ម័ច-ឈៈ-កា] vimchachheakka≈

ការប្រគល់នូវភាពជាម្ចាស់លើមុខងារ សិទ្ធិអំណាច ការទទួលខុសត្រូវ និងធនធានដោយរដ្ឋាភិបាល (ហិរញ្ញវត្ថុ ទ្រព្យសម្បត្តិ និង បុគ្គលិក) ទៅឱ្យក្រុមប្រឹក្សានៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដូចជាក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុមប្រឹក្សាខណ្ឌ

វិមតិ

(ម.ព. វិមតិកង្ខា)។

វិមតិ នាម

[វិ-មៈ-តិ] vimote

សេចក្ដីសង្ស័យ; ដំណើរមានគំនិតផ្សេងគ្នា :

វិមតិ នាម

[វិ-មៈ-តិ-ក័ង-ខា] vimote

សេចក្ដីសង្ស័យមិនដាច់ស្រេច :

វិមតិ នាម

[វិ-មៈ-តិ-សង់-សៃ] vimote

(ម.ព. វិមតិកង្ខា)។

វិមល

ធម៌បរិសុទ្ធ; អ្នកដែលមានធម៌បរិសុទ្ធ។

វិមល គុណនាម

[វិ-មល់] vimol

ដែលឥតមន្ទិល, ឥតសៅហ្មង, ហ្មត់ហ្មង; ស្អាត; ថ្លា; បរិសុទ្ធ។

វិមល នាម

[វិ-មល់-លៈ-កាំ] vimol

អំពើបរិសុទ្ធ។

វិមល នាម

[វិ-មល់-លៈ-ចិត] vimol

ចិត្តបរិសុទ្ធ; អ្នកដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ។

វិមល នាម

[វិ-មល់-លៈ-ធ័ម] vimol

ធម៌បរិសុទ្ធ; អ្នកដែលមានធម៌បរិសុទ្ធ។

វិមលា

(ម.ព. ពិមល)។

វិមលា គុណនាម

[វិ-មៈ-លា] vimolea

(ម.ព. ពិមល)។

វិមាន

(ម.ព. ពិមាន)។

វិមាន នាម

[វិ-មាន] vimean

(ម.ព. ពិមាន)។

វិមានវត្ថុ

ឈ្មោះគម្ពីរមួយក្នុងពួកសុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ និយាយអំពីរឿងទិព្វវិមានផ្សេងៗ (ព.ពុ.)។

វិមានវត្ថុ នាម

[វិ-មា-នៈ-វ័ត-ថុ] vimeanvottho

ឈ្មោះគម្ពីរមួយក្នុងពួកសុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ និយាយអំពីរឿងទិព្វវិមានផ្សេងៗ (ព.ពុ.)។

វិមានអាកាស

(ម.ព. ពិមានអាកាស)។

វិមានអាកាស នាម

[វិ-មាន-អា-កាស] vimeanaakas

(ម.ព. ពិមានអាកាស)។

វិមានឯករាជ្យ

ស្ដូបរំលឹកដល់ការទទួលបានឯករាជ្យភាពរបស់ប្រទេសកម្ពុជាពីអាណានិគមនិយមបារាំង :

វិមានឯករាជ្យ នាម

[វិ-មាន-អែក-កៈ-រាច] vimeanaaekkakreach≈

ស្ដូបរំលឹកដល់ការទទួលបានឯករាជ្យភាពរបស់ប្រទេសកម្ពុជាពីអាណានិគមនិយមបារាំង :

វិមុត្ត

ដែលរួចស្រឡះ, ដែលផុតស្រឡះ; ដែលមានឥស្សរភាព។

វិមុត្ត គុណនាម

[វិ-មុត-តៈ] ឬ [វិ-មុត] vimutt

ដែលរួចស្រឡះ, ដែលផុតស្រឡះ; ដែលមានឥស្សរភាព។

វិមុត្តចិត្ត

អ្នកដែលមានចិត្តផុតស្រឡះចាកសេចក្ដីសៅហ្មងហើយ (ព.ពុ.) សំដៅព្រះខីណាស្រព។

វិមុត្តចិត្ត នាម ១)

[វិ-មុត-តៈ-ចិត] vimuttakchet≈

ចិត្តដែលផុតស្រឡះចាកសេចក្ដីសៅហ្មង (ព.ពុ.) ច្រើនសំដៅលោកុត្តរចិត្តថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត។

វិមុត្តចិត្ត នាម ២)

[វិ-មុត-តៈ-ចិត] vimuttakchet≈

អ្នកដែលមានចិត្តផុតស្រឡះចាកសេចក្ដីសៅហ្មងហើយ (ព.ពុ.) សំដៅព្រះខីណាស្រព។

វិមុត្តិ

សុខដែលកើតអំពីវិមុត្តិ (ព.ពុ.)។

វិមុត្តិ នាម

[វិ-មុត-តិ] vimutte

ការរួចឬផុតស្រឡះ; ការគេចកែផុតផ្លូវផុតដំណើរ; ដំណើរមានឥស្សរភាព។ ព្រះនិញ្វន (ព.ពុ.)។

វិមុត្តិ នាម

[វិ-មុត-តិញ-ញា-ណៈ-ទ័ស-សៈ-ណៈ] vimutte

ប្រាជ្ញាដែលដឹងដែលឃើញវិមុត្តិ, ប្រាជ្ញាដែលនាំឱ្យបានរួចស្រឡះចាកគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត (ព.ពុ.)។

វិមុត្តិ នាម

[វិ-មុត-តិ-សុក] vimutte

សុខដែលកើតអំពីវិមុត្តិ (ព.ពុ.)។

វិមោក្ខ

ធម៌ដែលនាំឱ្យរួចស្រឡះចាកសេចក្ដីសៅហ្មងចិត្ត (ព្រះនិញ្វន)។

វិមោក្ខ នាម

[វិ-មោក-ខៈ] ឬ [វិ-មោក] vimoukkhor

ការរួចឬផុតស្រឡះ។ ព្រះនិញ្វន (ព.ពុ.)។

វិមោក្ខ នាម

[វិ-មោក-ខៈ-ធរ] vimoukkhor

ធម៌ដែលនាំឱ្យរួចស្រឡះចាកសេចក្ដីសៅហ្មងចិត្ត (ព្រះនិញ្វន)។

វិមោក្ស

(ម.ព. វិមោក្ខ)។

វិមោក្ស នាម

[វិ-មោក-ក្សៈ] ឬ [វិ-មោក] vimokksak]rue[vimok≈

(ម.ព. វិមោក្ខ)។

វិម្ហយៈ នាម

[វិម-ហៈ-យៈ] vimhoyeak

សេចក្ដីអស្ចារ្យ, ហេតុឬដំណើរដែលគួរឱ្យលាន់មាត់ស្ងើច; សេចក្ដីរីករាយ; តម្រេក; សេចក្ដីស្រឡាញ់, ស្នេហា (ពិស្ម័យ ឬ ពិសម័យ)។

វិម្ហយៈ នាម

[វិម-ហៈ-យុ័ត-ថៈ-និ-បាត] vimhoyeak

ពាក្យជាឧទានសព្ទប្រាប់សេចក្ដីអស្ចារ្យ, ដូចជា យីអើ!, អើហ្ន៎! ...។

វិម្ហយៈ នាម

[វិម-ហៈ-យៈ-ស័ញ-ញ៉ា] vimhoyeak

(ម.ព. ឧទានសញ្ញា)។

វិម្ហ័យ

(ម.ព. វិម្ហយៈ)។

វិម្ហ័យ នាម

[វិម-ហៃ] vimhai≈

(ម.ព. វិម្ហយៈ)។

វិយោគ

ការព្រាត់ប្រាសដែលតែងមានជាធម្មតា (សម្រាប់សាកលលោក)។

វិយោគ នាម

[វិ-យោគ] viyouk

ការព្រាត់ប្រាស (ចាកបុគ្គលឬអ្វីៗដែលស្រឡាញ់ពេញចិត្ត) :

វិយោគ នាម

[វិ-យោ-គៈ-ទុក] viyouk

ទុក្ខដែលកើតអំពីការព្រាត់ប្រាស។

វិយោគ នាម

[វិ-យោ-គៈ-ធរ] viyouk

ការព្រាត់ប្រាសដែលតែងមានជាធម្មតា (សម្រាប់សាកលលោក)។

វិយោគកថា

អត្ថបទឬសម្ដីដែលចូលរួមសម្ដែងមរណទុក្ខជាមួយក្រុមគ្រួសារនៃសព :

វិយោគកថា នាម

[វិ-យោ-គៈ-កៈ-ថា] viyokeakkaktha≈

អត្ថបទឬសម្ដីដែលចូលរួមសម្ដែងមរណទុក្ខជាមួយក្រុមគ្រួសារនៃសព :

វិរតិ

(ម.ព. វិរតិច្ឆេទ)។

វិរតិ នាម

[វិ-រៈ-តិ] virote

ការវៀរ, វៀរលែង; ការតមដាច់ខាត, ការកាន់ត្រណម :

វិរតិ នាម

[វិ-រៈ-តិ-ចេ-តៈ-ណា] virote

ចេតនាដែលវៀរ, ដែលតមដាច់ខាត។

វិរតិ នាម

[វិ-រៈ-តិច-ឆែត] virote

ដំណើរដាច់ត្រណម។

វិរតិ នាម

[វិ-រៈ-តិ-ភេត] virote

(ម.ព. វិរតិច្ឆេទ)។

វិរាគ

ភាពនៃវិរាគធម៌; ភាពជាអ្នកឥតរាគៈ, បែបបទរបស់បុគ្គលអ្នកឥតរាគៈ។

វិរាគ នាម

[វិ-រាគ] vireak

ការប្រាសចាករាគៈ, ដំណើរអស់តម្រេក; ព្រះនិញ្វន។

វិរាគ នាម

[វិ-រា-គៈ-ចិត] vireak

ចិត្តដែលឥតរាគៈ, ឥតតម្រេក។

វិរាគ នាម

[វិ-រា-គៈ-ធ័រ] vireak

ព្រះនិញ្វន។

វិរាគ នាម

[វិ-រា-គៈ-ភាប] vireak

ភាពនៃវិរាគធម៌; ភាពជាអ្នកឥតរាគៈ, បែបបទរបស់បុគ្គលអ្នកឥតរាគៈ។

វិរាព

សម្រែក, សូរសព្ទស្រែកខ្លាំង :

វិរាព នាម

[វិ-រាប] vireap

សម្រែក, សូរសព្ទស្រែកខ្លាំង :

វិរាម

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ (៱) នេះ, ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត (ចំពោះតែអក្សរទេវនាគរី) សម្រាប់ដាក់ក្រោមព្យញ្ជនៈ ឃាត់មិនឱ្យចេញសំឡេង ឱ្យគ្រាន់តែជាតួប្រកប, ដូចជា តបស, តេជស, អត្មន (អ.ថ. តៈបុ័ស, តេជ័ស, អាត្ម័ន) ជាដើម។

វិរាម នាម ១)

[វិ-រាម] viream

ការឃាត់; ការបញ្ឈប់; បដិសេធ។

វិរាម នាម ២)

[វិ-រាម] viream

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ (៱) នេះ, ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត (ចំពោះតែអក្សរទេវនាគរី) សម្រាប់ដាក់ក្រោមព្យញ្ជនៈ ឃាត់មិនឱ្យចេញសំឡេង ឱ្យគ្រាន់តែជាតួប្រកប, ដូចជា តបស, តេជស, អត្មន (អ.ថ. តៈបុ័ស, តេជ័ស, អាត្ម័ន) ជាដើម។

វិរាល័យ

(ម.ព. ពិរាល័យ)។

វិរាល័យ នាម

[វិ-រា-លៃ] virealey

(ម.ព. ពិរាល័យ)។

វិរុទ្ធ

សព្ទខុស; សព្ទផ្ទុយគ្នា។

វិរុទ្ធ គុណនាម

[វិ-រុត] virutthor

ខុស; ដែលទីទៃពីគ្នា, ដែលផ្ទុយគ្នា។

វិរុទ្ធ នាម

[វិ-រុត-ធៈ-បាត] virutthor

បាលីខុស។

វិរុទ្ធ នាម

[វិ-រុត-ធៈ-វា-ចា] virutthor

សម្ដីខុស។

វិរុទ្ធ នាម

[វិ-រុត-ធៈ-ស័ប] virutthor

សព្ទខុស; សព្ទផ្ទុយគ្នា។

វិរុទ្ធនិទស្សន៍

ការពន្យល់ខុស ការសំអាងខុស ពិចារណាដោយភាន់ច្រឡំ។

វិរុទ្ធនិទស្សន៍ នាម

[វិ-រុត-ធៈ-និ-ទស់] viruttheaknitsa≈

ការពន្យល់ខុស ការសំអាងខុស ពិចារណាដោយភាន់ច្រឡំ។

វិរុទ្ធនិទស្សន៍ពន្ធុ

ទទ្ប្ហីករណ៍ដែលវិនិច្ឆ័យ វាយតម្លៃ ឬពន្យល់អ្វីមួយផ្អែកតែទៅលើប្រភពកំណើតឬបរិការណ៍ដើម ដែលវាកើតឡើងឬត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមិនផ្អែកលើការវិវត្តឬបច្ចុប្បន្នភាពរបស់វា។ ដោយសារវាអាចមានភាពខុសគ្នាសំខាន់ៗមួយចំនួនរវាងប្រភពកំណើតនៃអ្វីមួយនិងសភាពបច្ចុប្បន្នរបស់វា ទើបទឡ្ហីករណ៍បែបនេះ

វិរុទ្ធនិទស្សន៍ពន្ធុ នាម

[វិ-រុត-និ-ទស់-ពន់-ធុ] virutnitsapnothu≈

ទទ្ប្ហីករណ៍ដែលវិនិច្ឆ័យ វាយតម្លៃ ឬពន្យល់អ្វីមួយផ្អែកតែទៅលើប្រភពកំណើតឬបរិការណ៍ដើម ដែលវាកើតឡើងឬត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមិនផ្អែកលើការវិវត្តឬបច្ចុប្បន្នភាពរបស់វា។ ដោយសារវាអាចមានភាពខុសគ្នាសំខាន់ៗមួយចំនួនរវាងប្រភពកំណើតនៃអ្វីមួយនិងសភាពបច្ចុប្បន្នរបស់វា ទើបទឡ្ហីករណ៍បែបនេះ

វិរុទ្ធវាទ

លិខិតយថាភូត ដែលធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាសាលាឬដោយសារការីតាមពាក្យសុំរបស់គាហកនៃពាណិជ្ជបត្រដើម្បីកត់សម្គាល់ជាផ្លូវការនូវ ១- ការមិនបង់ប្រាក់នៅពេលផុតរយៈពេលនៃពាណិជ្ជបត្រ, ២- ការមិនព្រមទទួលរូបិយាណត្តិដោយហារិត។

វិរុទ្ធវាទ នាម

[វិ-រុត-ធៈ-វាត] viruttheakveat≈

លិខិតយថាភូត ដែលធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាសាលាឬដោយសារការីតាមពាក្យសុំរបស់គាហកនៃពាណិជ្ជបត្រដើម្បីកត់សម្គាល់ជាផ្លូវការនូវ ១- ការមិនបង់ប្រាក់នៅពេលផុតរយៈពេលនៃពាណិជ្ជបត្រ, ២- ការមិនព្រមទទួលរូបិយាណត្តិដោយហារិត។