វចនានុក្រមខ្មែរ

(ព.វ.) លំនាំសេចក្ដីដែលញែកចេញឱ្យច្បាស់លាស់សិន ហើយបំប្រួញឱ្យខ្លីជាសព្ទមួយៗ, ដូចជា អំណោយ មកពីវិគ្គហៈថា "អ្វីដែលគេត្រូវឱ្យ" ឬ "អ្វីមួយដែលគេបានឱ្យរួចហើយ"; សំណូក < អ្វីមួយដែលគេសូកឬដែលបានមកព្រោះគេសូក។

វិគ្គហ នាម

[លើក-វីក-គៈ-ហៈ] vikkoh

(ម.ព. ចងវិគ្គហៈ)។

វិគ្គហៈ

(ម.ព.វិគ្គហ)។

វិគ្គហៈ នាម

[វិក-គៈ-ហៈ] vikkeakhak≈

(ម.ព.វិគ្គហ)។

វិគ្រោះ

(ម.ព. ពិគ្រោះ និង វិគ្គហៈ)។

វិគ្រោះ នាម

[វិ-គ្រោះ] vikruoh

(ម.ព. ពិគ្រោះ និង វិគ្គហៈ)។

វិឃាតកម្ម

ការប្រហារ, ការសម្លាប់។

វិឃាតកម្ម នាម

[វិ-ឃាត-តៈ-កាំ] vikheattakkaam≈

ការប្រហារ, ការសម្លាប់។

វិឃាតភាព

ដំណើរទើសទែង; ការទទឹងទាស់; ការខ្ទាំងខ្ទប់; ការប៉ះទង្គិច, ទង្គុកទង្គិច; សេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត; ការទម្លាយ; ការធ្វើឱ្យវិនាស, ការបំផ្លាញ; ការប្រហារ។

វិឃាតភាព នាម

[វិ-ឃាត-តៈ-ភាប] vikheatopheap

ដំណើរទើសទែង; ការទទឹងទាស់; ការខ្ទាំងខ្ទប់; ការប៉ះទង្គិច, ទង្គុកទង្គិច; សេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត; ការទម្លាយ; ការធ្វើឱ្យវិនាស, ការបំផ្លាញ; ការប្រហារ។

វិឃាសាទ

អ្នកបរិភោគភោជនដែលសេសសល់ពីគេ, អ្នកស៊ីបាយដែល :

វិឃាសាទ នាម

[វិ-ឃា-សាត] vikheasat≈

អ្នកបរិភោគភោជនដែលសេសសល់ពីគេ, អ្នកស៊ីបាយដែល :

វិឃាសាទា

(ម.ព. វិឃាសាទ)។

វិឃាសាទា នាម

[វិ-ឃា-សា-ទា] vikheasatea

(ម.ព. វិឃាសាទ)។

វិឃាសាទិកា

(ម.ព.វិឃាសាទា)។

វិឃាសាទិកា នាម

[វិ-ឃា-សា-ទិ-កា] vikheasatika≈

(ម.ព.វិឃាសាទា)។

វិឃាសាហារ

អាហារដែលសេសសល់ពីគេ, អាហារដែល :

វិឃាសាហារ នាម

[វិ-ឃា-សា-ហា] vikheasahar

អាហារដែលសេសសល់ពីគេ, អាហារដែល :

វិឃ្នភាព

ដំណើរទើសទាក់, ការទាក់ដំណើរ, ការទាស់ផ្លូវទាស់ដំណើរ, ការជំទាស់, ដំណើរជាប់ជំពាក់ដោយហេតុឬដោយកិច្ចណាមួយ, ឧបសគ្គ :

វិឃ្នភាព នាម

[វិក-ឃ្នៈ-ភាប] vikhnopheap

ដំណើរទើសទាក់, ការទាក់ដំណើរ, ការទាស់ផ្លូវទាស់ដំណើរ, ការជំទាស់, ដំណើរជាប់ជំពាក់ដោយហេតុឬដោយកិច្ចណាមួយ, ឧបសគ្គ :

វិឃ្នេស

នាមរបស់ព្រះមួយអង្គ, ខ្លួនជាមនុស្ស សីសៈជាដំរី, ជាបុត្ររបស់ព្រះឥសូរ, មាននិយាយក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ហៅ ព្រះវិឃ្នេស (ខ្មែរច្រើនហៅ ព្រះគណេស ឬ ហៅក្លាយជា ព្រះភឃ្នេស)។

វិឃ្នេស នាម

[វិក-ឃ្នេស] vikhnes

នាមរបស់ព្រះមួយអង្គ, ខ្លួនជាមនុស្ស សីសៈជាដំរី, ជាបុត្ររបស់ព្រះឥសូរ, មាននិយាយក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ហៅ ព្រះវិឃ្នេស (ខ្មែរច្រើនហៅ ព្រះគណេស ឬ ហៅក្លាយជា ព្រះភឃ្នេស)។

វិឃ្នេស្វរៈ

(ម.ព.វិឃ្នេស)។

វិឃ្នេស្វរៈ នាម

[វិក-ឃ្នេ-ស្វៈ-រៈ] vikkhnesveakreak≈

(ម.ព.វិឃ្នេស)។

វិឃ្រភាព

សេចក្ដីអន្តរាយ; ការខូចវិនាស; ដំណើរខាតបង់។

វិឃ្រភាព នាម

[វិក-ឃ្រៈ-ភាប] vikhropheap

សេចក្ដីអន្តរាយ; ការខូចវិនាស; ដំណើរខាតបង់។

វិងស៊ុង

ដែលវង្វេងវិលវល់ភ័ន្តច្រឡំ, ដែលវិលវល់ជ្រប់ខ្លាំង :

វិងស៊ុង កិរិយាសព្ទ

[វិង-ស៊ុង] vingsong

វង្វេងវិលវល់ភ័ន្តស្មារតី :

វិងស៊ុង គុណនាម

[វិង-ស៊ុង] vingsong

ដែលវង្វេងវិលវល់ភ័ន្តច្រឡំ, ដែលវិលវល់ជ្រប់ខ្លាំង :

វិច

ដែលភ្នកគិតធ្វើអាក្រក់ទៅរក :

វិច កិរិយាសព្ទ

[វិច] vich

ត្បាញត្រឡប់ចុងភ្ជិតមុខចូលមកវិញ :

វិច កិរិយាសព្ទ a

[វិច-ចិត] vich

(ព.ប្រ.) ត្រឡប់ចិត្តភ្នកគិត ធ្វើអាក្រក់ទៅរក។

វិច គុណនាម b

[វិច-ចិត] vich

ដែលភ្នកគិតធ្វើអាក្រក់ទៅរក :

វិចក្ខណ

ប្រាជ្ញាឈ្លាស, ប្រាជ្ញាវាងវៃ :

វិចក្ខណ គុណនាម

[វិ-ច័ក-ខៈ-ណៈ] vichkkhon

ដែលឃើញច្បាស់, ដឹងច្បាស់, ឈ្លាសវៃ។

វិចក្ខណ នាម

[វិ-ចៈ-ខៈ-ណៈ-បុ-រស់] vichkkhon

បុរសអ្នកឈ្លាសវៃ, អ្នកប្រាជ្ញ។

វិចក្ខណ នាម

[វិ-ចៈ-ខៈ-ណ័ប-ប៉ាញ់-ញ៉ា] vichkkhon

ប្រាជ្ញាឈ្លាស, ប្រាជ្ញាវាងវៃ :

វិចក្ខុ

ដែលខូចភ្នែក (ខ្វាក់)។

វិចក្ខុ គុណនាម

[វិ-ចៈ-ខុ] vichkkho

ដែលខូចភ្នែក (ខ្វាក់)។

វិចក្សណ

(ម.ព. វិចក្ខណ)។

វិចក្សណ គុណនាម

[វិ-ច័ក-ក្សៈ-ណៈ] vichkaksaknak≈

(ម.ព. វិចក្ខណ)។

វិចក្សុ

(ម.ព. វិចក្ខុ)។

វិចក្សុ គុណនាម

[វិ-ច័ក-ក្សុ] vichkakso≈

(ម.ព. វិចក្ខុ)។

វិចន្ទ្រ

ដែលឥតព្រះចន្ទ្រ (យប់ងងឹត, រាត្រីខែដាច់) សម្រាប់ពាក្យកាព្យ :

វិចន្ទ្រ គុណនាម

[វិ-ចាន់] vichntror

ដែលឥតព្រះចន្ទ្រ (យប់ងងឹត, រាត្រីខែដាច់) សម្រាប់ពាក្យកាព្យ :

វិចយ នាម

[វិ-ចៈ-យ៉ៈ] ឬ [វិ-ចៃ] vichay

ការពិចារណា; ការជ្រើសរើស; សេចក្ដីគ្នេរគ្នាន់; ការគន់រក; ការសម្អិតសម្អាត, ការផ្ចិតផ្ចង់, សម្រិតសម្រាំង។

វិចយ នាម

[វិ-ចៈ-យ៉ៈ-កា] vichay

(ម.ព.វិចយហេតុ)។

វិចយ នាម

[វិ-ចៈ-យៈ-ទាន] vichay

ទានដែលគេឱ្យដោយសេចក្ដីពិចារណា; ការពិចារណារួចទើបឱ្យ។

វិចយ នាម

[វិ-ចៈ-យៈ-ហែត] vichay

ហេតុឬដំណើរដែលពិចារណាឃើញ។

វិចយ—

(ម.ព. វិចយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

វិចយ— នាម

[វិ-ចៈ-យ៉ៈ—] vichakyak—≈

(ម.ព. វិចយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

វិចល

ហេតុនៃការកម្រើក។

វិចល គុណនាម

[វិ-ចៈ-ឡៈ] ឬ [វិ-ចល់] vichol

ដែលកម្រើក, កក្រើក, ឃ្លាតចាកទី; ដែលញាប់ញ័រ, ចំប្រប់, រន្ធត់ :

វិចល នាម

[វិ-ចល់-ឡៈ-ភាប] vichol

ភាពនៃការកម្រើក។

វិចល នាម

[វិ-ចល់-ឡៈ-ហែត] vichol

ហេតុនៃការកម្រើក។

វិចលាចល

ដែលកក្រើករំពើកខ្លាំង; ដំណើរកក្រើករំពើកខ្លាំង, ចំប្រប់ខ្លាំង; ដំណើរជ្រួលច្របល់, ជ្រួលជ្រើម, ជ្រួលច្រាល់។

វិចលាចល គុ., ន.

[វិ-ចៈ-ឡា-ចល់] vichleachal

ដែលកក្រើករំពើកខ្លាំង; ដំណើរកក្រើករំពើកខ្លាំង, ចំប្រប់ខ្លាំង; ដំណើរជ្រួលច្របល់, ជ្រួលជ្រើម, ជ្រួលច្រាល់។

វិចារ

ប្រាជ្ញាដែលផុលផុសឡើងព្រោះការពិចារណា; ប្រាជ្ញាសម្រាប់ពិចារណា។

វិចារ នាម ១)

[វិ-ចា-រ៉ៈ] ឬ [វិ-ចា] vichar

ការពិចារណា; ការត្រួតត្រា; ការដើរចរច្រប់។

វិចារ នាម ២)

[វិ-ចា-រ៉ៈ] ឬ [វិ-ចា] vichar

សេចក្ដីរំពឹងពិចារណាអារម្មណ៍ដែលកំពុងភាវនា។

វិចារ នាម

[វិ-ចា-រ៉័ប-ប៉័ញ-ញ៉ា] vichar

ប្រាជ្ញាដែលផុលផុសឡើងព្រោះការពិចារណា; ប្រាជ្ញាសម្រាប់ពិចារណា។

វិចារកៈ

អ្នកពិនិត្យសេចក្ដីខុសត្រូវ; អ្នកពិភាក្សាសេចក្ដី, អ្នកជម្រះក្ដី, ចៅក្រម។

វិចារកៈ នាម

[វិ-ចា-រ៉ៈ-កៈ] vicharokak

អ្នកពិនិត្យសេចក្ដីខុសត្រូវ; អ្នកពិភាក្សាសេចក្ដី, អ្នកជម្រះក្ដី, ចៅក្រម។

វិចារណកថា

អត្ថបទឬពាក្យសម្ដីដែលផ្សាយចេញមកពីទីចាត់ការនៃសារព័ត៌មានឬទស្សនាវដ្ដីជាដើម។

វិចារណកថា នាម ១)

[វិ-ចា-រ៉ៈ-ណៈ-កៈ-ថា] vicharnakatha

ពាក្យសម្ដីប្រកបដោយហេតុគួរត្រិះរិះ, ការថ្លែងបរិយាយអំពីហេតុការណ៍ដែលគួរពិចារណាឱ្យល្អិតល្អន់។

វិចារណកថា នាម ២)

[វិ-ចា-រ៉ៈ-ណៈ-កៈ-ថា] vicharnakatha

អត្ថបទឬពាក្យសម្ដីដែលផ្សាយចេញមកពីទីចាត់ការនៃសារព័ត៌មានឬទស្សនាវដ្ដីជាដើម។

វិចារណកម្ម

ការវិភាគពិចារណាដោយសមហេតុផលក្នុងការសម្រេចចិត្តលើអ្វីមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធផល :

វិចារណកម្ម នាម

[វិ-ចា-រ៉ៈ-ណៈ-កាំ] vicharaknakkaam≈

ការវិភាគពិចារណាដោយសមហេតុផលក្នុងការសម្រេចចិត្តលើអ្វីមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធផល :

វិចារណញ្ញាណ

ញាណឬប្រាជ្ញាជាគ្រឿងត្រិះរិះរាវរកហេតុផលឱ្យឃើញច្បាស់ឬឱ្យស្គាល់ខុសត្រូវ :

វិចារណញ្ញាណ នាម

[វិ-ចា-រ៉ៈ-ណ័ញ-ញាណ] vicharnonhnhean

ញាណឬប្រាជ្ញាជាគ្រឿងត្រិះរិះរាវរកហេតុផលឱ្យឃើញច្បាស់ឬឱ្យស្គាល់ខុសត្រូវ :

វិចារណ៍

ការពិចារណា, ការរិះរេ, ការរំពឹងរកហេតុ, រកទំនង :

វិចារណ៍ នាម

[វិ-ចា] vicharon

ការពិចារណា, ការរិះរេ, ការរំពឹងរកហេតុ, រកទំនង :

វិចារវិទូ

អ្នកប្រាជ្ញខាងការពិចារណាជជែកវែកញែករកហេតុរកផល។

វិចារវិទូ នាម

[វិ-ចា-រ៉ៈ-វិ-ទូ] vicharakvitu≈

អ្នកប្រាជ្ញខាងការពិចារណាជជែកវែកញែករកហេតុរកផល។

វិចារវិទ្យា

វិធីនៃការស្វែងរកអ្វីដែលពិត ដោយពិចារណាលើទ្រឹស្ដីនៃគំនិតជំទាស់គ្នា :

វិចារវិទ្យា នាម

[វិ-ចា-រ៉ៈ-វិត-ទ្យា] vicharakvittyea≈

វិធីនៃការស្វែងរកអ្វីដែលពិត ដោយពិចារណាលើទ្រឹស្ដីនៃគំនិតជំទាស់គ្នា :

វិចារិកា

(ម.ព. វិចារកៈ)។

វិចារិកា នាម

[វិ-ចា-រ៉ិ-កា] vicharika

(ម.ព. វិចារកៈ)។

វិចិកិច្ឆា

ចិត្តដែលប្រកបដោយវិចិកិច្ឆា។

វិចិកិច្ឆា កិរិយាសព្ទ

[វិ-ចិ-កិច-ឆា] vichekechchha

(រ.ស.) សង្ស័យ :

វិចិកិច្ឆា នាម

[វិ-ចិ-កិច-ឆា] vichekechchha

សេចក្ដីសង្ស័យ, សេចក្ដីសន្ទិះ; ដំណើរមិនអស់ចិត្ត, ការមិនដាច់ស្រេច, មិនអស់មិនហើយក្នុងចិត្ត, ដំណើរមិនស្រឡះចិត្ត។

វិចិកិច្ឆា នាម

[វិ-ចិ-កិច-ឆា-ស័ម-ប៉ៈ-យុត] vichekechchha

ចិត្តដែលប្រកបដោយវិចិកិច្ឆា។

វិចិត្តកម្ម

ការងារដែលគេប្រកបក្នុងការរចនា, ក្នុងការច្នៃឱ្យល្អវិសេសឡើង។

វិចិត្តកម្ម នាម

[វិ-ចិត-តៈ-កាំ] vichettakkaam≈

ការងារដែលគេប្រកបក្នុងការរចនា, ក្នុងការច្នៃឱ្យល្អវិសេសឡើង។