វចនានុក្រមខ្មែរ

វណ្ណ គុណនាម

[វ័ន-ណៈ-មាត] vonn

ដែលមានត្រឹមតែពូជពង្សឧត្តម តែឥតចំណេះវិជ្ជា ឬខ្សត់ទ្រព្យ ឬក៏ឥតគេរាប់ :

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណៈ-វាត់] vonn

មានសម្បុរ (ល្អ) ; មានពូជពង្ស។

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណៈ-សង់-ក] vonn

សេចក្ដីរង្កៀសចំពោះពូជពង្ស; ការលាយច្រឡំពូជពង្ស; ការលាយចម្រុះព័ណ៌។

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណៈ-សន់-ឋាន] vonn

សម្បុរនិងទ្រង់ទ្រាយ :

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណៈ-សេត] vonn

ដែលប្រសើរព្រោះពូជពង្ស (ព្រាហ្មណ៍ឬក្សត្រិយ៍)។

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណៈ-ស័ង-ស័ក-គៈ] vonn

ការច្រឡំពូជពង្ស, ការលាយពូជពង្ស; ការកាត់ពូជពង្សដែលទីទៃពីគ្នា :

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណៈ] vonn

លម្អ; គុណ; សេចក្ដីសរសើរ, ពាក្យសរសើរ; ពាក្យពណ៌នាកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; រូបរាង; បែប, បែបយ៉ាង; ការកំណត់ហេតុ; លក្ខណៈ; ...។

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណៈ-ទា-សី] vonn

ទាសីមានលម្អ គឺនគរសោភិនី, ស្រីពេស្យា។

វណ្ណ នាម

[វ័ន-ណ័ប-ប៉ៈ-ភេត] vonn

ដំណើរបែបផ្សេងគ្នា, បែបទីទៃពីគ្នា; ...។

វណ្ណកម្ម នាម

[វ័ន-ណៈ-កាំ] vnonakkaam≈

ស្នាដៃតែងនិពន្ធឬវិចិត្រកម្ម :

វណ្ណនា

ពាក្យពណ៌នា, ពាក្យពន្យល់, សេចក្ដីអធិប្បាយ, អដ្ឋកថា; ការសរសេរ។

វណ្ណនា នាម

[វ័ន-ណៈ-នា] vonnonea

ពាក្យពណ៌នា, ពាក្យពន្យល់, សេចក្ដីអធិប្បាយ, អដ្ឋកថា; ការសរសេរ។

សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរអធិប្បាយរៀបរាប់ឡើងវិញនូវដំណើររឿងរ៉ាវជាក់ស្តែងនៃជីវភាពសង្គម (ពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ការធ្វើដំណើរ ឧបទ្ទវហេតុ ទំនាក់ទំនង រវាងគ្រួសារ រវាងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ) ទោះជាដំណើររឿងទាំងនោះកន្លងផុតទៅក្ដីឬកំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្ដី មករៀ

វណ្ណនាកថា នាម

[វ័ន-ណៈ-នា-កៈ-ថា] vnonakneakaktha≈

សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរអធិប្បាយរៀបរាប់ឡើងវិញនូវដំណើររឿងរ៉ាវជាក់ស្តែងនៃជីវភាពសង្គម (ពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ការធ្វើដំណើរ ឧបទ្ទវហេតុ ទំនាក់ទំនង រវាងគ្រួសារ រវាងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ) ទោះជាដំណើររឿងទាំងនោះកន្លងផុតទៅក្ដីឬកំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្ដី មករៀ

វណ្ណនាវិធី

វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយលើកយកតួអង្គមនុស្ស សត្វ រឿងចម្បាំង ធម្មជាតិឬទេសភាពមកនិទានរៀបរាប់ឱ្យឃើញច្បាស់ដូចបានឃើញនឹងភ្នែកផ្ទាល់។

វណ្ណនាវិធី នាម

[វ័ន-ណៈ-នា-វិ-ធី] vnonakneavithi≈

វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយលើកយកតួអង្គមនុស្ស សត្វ រឿងចម្បាំង ធម្មជាតិឬទេសភាពមកនិទានរៀបរាប់ឱ្យឃើញច្បាស់ដូចបានឃើញនឹងភ្នែកផ្ទាល់។

វណ្ណយុត្ត

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងអក្សរ; វណ្ណយុត្តសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាខ្មែរមាន ១៨យ៉ាងគឺ ១-វិសជ៌នី ឬ វិសគ៌ៈ ឬក៏ រះមុខ (ះ) ; ២-មូសិកទន្ត ឬ ធ្មេញកណ្ដុរ (៉) ; ៣-ត្រីសព្ទ (៊) ; ៤-ទណ្ឌឃាត ឬ បដិសេធ (៍) ; ៥-របាទ ឬ រេផៈ (៌) ; ៦-រស្សសញ្ញា ឬ បន្តក់ (់) ; ៧-សំយោគសញ្ញា (័

វណ្ណយុត្ត នាម

[វ័ន-ណៈ-យុត] vonnayutt

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងអក្សរ; វណ្ណយុត្តសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាខ្មែរមាន ១៨យ៉ាងគឺ ១-វិសជ៌នី ឬ វិសគ៌ៈ ឬក៏ រះមុខ (ះ) ; ២-មូសិកទន្ត ឬ ធ្មេញកណ្ដុរ (៉) ; ៣-ត្រីសព្ទ (៊) ; ៤-ទណ្ឌឃាត ឬ បដិសេធ (៍) ; ៥-របាទ ឬ រេផៈ (៌) ; ៦-រស្សសញ្ញា ឬ បន្តក់ (់) ; ៧-សំយោគសញ្ញា (័

វណ្ណវាទ

ប្រភេទមួយនៃសិប្បសញ្ញាដែលមានលក្ខណៈខុសពីវណ្ណយុត្តដោយគ្មានតួនាទីក្នុងការប្រកបសូរ។ វណ្ណវាទមួយចំនួនមានដូចជា សញ្ញា (:) (។) (?) (!) (,) (:) «...» ជាដើម ដែលមានទំនាក់ ទំនងទៅនឹងដំណកឃ្លា។ កន្លងមក គេហៅសញ្ញាទាំងនេះថា សញ្ញាប្រយោគ សញ្ញាល្បះ ឬខណ្ឌសញ្ញា :

វណ្ណវាទ នាម

[វ័ន-ណៈ-វាត] vnonakveat≈

ប្រភេទមួយនៃសិប្បសញ្ញាដែលមានលក្ខណៈខុសពីវណ្ណយុត្តដោយគ្មានតួនាទីក្នុងការប្រកបសូរ។ វណ្ណវាទមួយចំនួនមានដូចជា សញ្ញា (:) (។) (?) (!) (,) (:) «...» ជាដើម ដែលមានទំនាក់ ទំនងទៅនឹងដំណកឃ្លា។ កន្លងមក គេហៅសញ្ញាទាំងនេះថា សញ្ញាប្រយោគ សញ្ញាល្បះ ឬខណ្ឌសញ្ញា :

វណ្ណសូត្រ

សរសៃសូត្រ សរសៃអំបោះ។

វណ្ណសូត្រ នាម

[វ័ន-ណៈ-សូត] vnonaksout≈

សរសៃសូត្រ សរសៃអំបោះ។

វណ្ណៈ

(ម.ព. វណ្ណ{¥¥}២{££})។

វណ្ណៈ នាម

[វ័ន-ណៈ] vnonak≈

(ម.ព. វណ្ណ២)។

វត្ត

សិស្សធ្វើសេចក្ដីគោរពចំពោះគ្រូ។

វត្ត នាម ១)

[វាត់] wat

ប្រព្រឹត្តិ, ការប្រព្រឹត្ត, សេចក្ដីប្រតិបត្តិ; មុខការ, កិច្ច ដែលគួរធ្វើ; នាទី; ការកាន់សីលធម៌; សេចក្ដីគោរព; ទំនៀម, សណ្ដាប់ធ្នាប់។

វត្ត នាម ២)

[វាត់] wat

ទីដែលមានវត្តប្រតិបត្តិ; អាវាសឬអារាមជាទីនៅអាស្រ័យរបស់ពួកសមណៈ :

វត្ត នាម

[មៈ-នុស-មាន-វាត់-ល្អ] wat

មនុស្សមានសេចក្ដីប្រតិបត្តិល្អ។

វត្ត កិរិយាសព្ទ

[យក-វាត់-គ្រូ] wat

(ម.ព. សិស្សធ្វើវត្ត)។

វត្ត នាម

[វ័ត-តៈ-បត់] wat

ផ្លូវរបស់សីលធម៌។

វត្ត នាម

[វ័ត-ត័ប-ប៉ៈ-ដិ-វ័ត] wat

វត្តប្រតិបត្តិតូចនិងធំ។

វត្ត នាម

[វាត់-ប្រៈ-តិ-ប័ត] wat

ការប្រតិបត្តិតាមកិច្ចដែលគួរធ្វើ។

វត្ត នាម

[វ័ត-តៈ-វ័ត-តី] wat

(ម.ព. វត្តវន្ត)។

វត្ត គុណនាម

[វ័ត-តៈ-វ័ន] wat

អ្នកដែលមានវត្តប្រតិបត្តិ។

វត្ត នាម

[វ័ត-សៈ-ម៉ា-ទាន] wat

ការកាន់វត្តប្រតិបត្តិ។

វត្ត នាម

[វ័ត-តៈ-សំ-ប័ន] wat

អ្នកដែលបរិបូរដោយវត្តប្រតិបត្តិ។

វត្ត នាម

[វ័ត-តៈ-សំ-ប័ន-នា] wat

(ម.ព. វត្តសម្បន្ន)។

វត្ត នាម

[សា-ឡា-វាត់] wat

សាលាសម្រាប់ប្រជុំធ្វើបុណ្យក្នុងវត្ត; សាលារៀនក្នុងវត្ត។ល។ បុរាណហៅថា ក្ដី :

វត្ត នាម

[សឹស-ធ្វើ-វាត់] wat

សិស្សធ្វើសេចក្ដីគោរពចំពោះគ្រូ។

វត្តនី

ផ្លូវ, ផ្លូវធ្លា, ថ្នល់។

វត្តនី នាម

[វ័ត-តៈ-នី] vottoni

ផ្លូវ, ផ្លូវធ្លា, ថ្នល់។

វត្តពូជ

(ម.ព. វុត្តពីជ)។

វត្តពូជ នាម

[វាត់-ពូច] veatpuch≈

(ម.ព. វុត្តពីជ)។

វត្តមាន

(ម.ព. ព័ត៌មាន)។

វត្តមាន នាម

[វ័ត-តៈ-មាន] vottomean

ការមានមុខ ការបង្ហាញមុខ ការបានចូលរួម :

វត្តមាន នាម

[វ័ត-តៈ-មាន] vottomean

(ម.ព. ព័ត៌មាន)។

វត្តមានកាល

បច្ចុប្បន្នកាល (ព័ត៌មានកាល)។

វត្តមានកាល នាម

[វ័ត-តៈ-ម៉ា-ណៈ-កាល] vottameanokal

បច្ចុប្បន្នកាល (ព័ត៌មានកាល)។

វត្តមានា

ឈ្មោះវិភត្តិអាខ្យាតថ្នាក់ទី ១ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាល :

វត្តមានា នាម

[វ័ត-តៈ-ម៉ា-ណា] vottameanea

ឈ្មោះវិភត្តិអាខ្យាតថ្នាក់ទី ១ប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាល :

វត្ត—

(ម.ព. វត្ត{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

វត្ត— នាម

[វាត់—] veat—≈

(ម.ព. វត្ត១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

វត្ថ

ការបានសំពត់។

វត្ថ នាម

[វ័ត-ថៈ] votthor

សំពត់។

វត្ថ នាម

[វ័ត-ឋៈ-កោត-ឋា-គា] votthor

ឃ្លាំងសំពត់។

វត្ថ នាម

[វ័ត-ឋៈ-ទាន] votthor

ការឱ្យសំពត់ (ឱ្យទានសំពត់)។

វត្ថ នាម

[វ័ត-ឋៈ-ប-រ៉ិ-ភោក] votthor

ការប្រើប្រាស់សំពត់ (ការស្លៀកដណ្ដប់)។

វត្ថ នាម

[វ័ត-ឋៈ-ភោក] votthor

(ម.ព. វត្ថបរិភោគ)។

វត្ថ នាម

[វ័ត-ឋៈ-លាប] votthor

ការបានសំពត់។

វត្ថពន្ធ

សំពត់សម្រាប់ក្រវាត់ ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក, មាន ២យ៉ាងគឺ វត្ថពន្ធចង្កេះ សម្រាប់ក្រវាត់ត្រង់ចង្កេះ ដើម្បីរក្សាបរិមណ្ឌលស្បង់, បាលីហៅ កាយពន្ធន មាន ២បែបគឺ សូករន្តកៈ ធ្វើដោយផ្ទាំងសំពត់តូចវែង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងពោះវៀនជ្រូក, បដិកៈ ធ្វើដោយចេសសូត្រឬអំបោះត្បាញចា

វត្ថពន្ធ នាម

[វ័ត-ថ្ពន់] votthoponthor

សំពត់សម្រាប់ក្រវាត់ ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក, មាន ២យ៉ាងគឺ វត្ថពន្ធចង្កេះ សម្រាប់ក្រវាត់ត្រង់ចង្កេះ ដើម្បីរក្សាបរិមណ្ឌលស្បង់, បាលីហៅ កាយពន្ធន មាន ២បែបគឺ សូករន្តកៈ ធ្វើដោយផ្ទាំងសំពត់តូចវែង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងពោះវៀនជ្រូក, បដិកៈ ធ្វើដោយចេសសូត្រឬអំបោះត្បាញចា

វត្ថពន្ធន៍

សំពត់និងអលង្ការ (គ្រឿងប្រដាប់ខ្លួន)។

វត្ថពន្ធន៍ នាម

[វ័ត-ថ្ពន់] vtathapn≈

(ម.ព. វត្ថពន្ធ)។

វត្ថពន្ធន៍ នាម

[វ័ត-ថា-ភៈ-រៈ-ណៈ] vtathapheakreaknak≈

សំពត់និងអាភរណៈ (គ្រឿងអម្ពរ)។

វត្ថពន្ធន៍ នាម

[វ័ត-ថា-ឡ័ង-កា] vtathalngoka≈

សំពត់និងអលង្ការ (គ្រឿងប្រដាប់ខ្លួន)។

វត្ថា—

(ម.ព. វត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

វត្ថា— នាម

[វ័ត-ថា—] vtatha—≈

(ម.ព. វត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

វត្ថិ

ក្រពះបស្សាវៈ ; (រ.ស.) ព្រះវត្ថិ។

វត្ថិ នាម

[វ័ត-ថិ] votthe

ក្រពះបស្សាវៈ ; (រ.ស.) ព្រះវត្ថិ។

វត្ថុ

វត្ថុជាទីពឹង, វត្ថុមង្គល, វត្ថុដែលឱ្យនូវសេចក្ដីសុខចម្រើន។

វត្ថុ នាម

[វ័ត-ថុ] vothok

របស់ជាទីតាំង; លំនៅ; ទី; ទីដី; ចម្ការ; ទ្រព្យ; អីវ៉ាន់; រឿង; រឿងនិទាន; ហេតុ; ដើមហេតុ; ដំណើរសេចក្ដី; ខ្លឹម, ខ្លឹមសារ; គុណសម្បត្តិ; ព្រះរត្នត្រ័យ។ល។ :

វត្ថុ នាម

[វ័ត-ថុ-កាម] vothok

សេចក្ដីប្រាថ្នាឬចំណង់ចំពោះត្រង់វត្ថុដែលនាំចិត្តឱ្យរីករាយ។

វត្ថុ នាម

[វ័ត-ថុ-ទេ-វៈ-ដា] vothok

ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនាផ្ទះលំនៅ ឬនៅទីដីចម្ការច្បារដំណាំរបស់មនុស្ស។

វត្ថុ នាម

[វ័ត-ថុ-និ-យំ] vothok

ការកំណត់ធម្មតារបស់វត្ថុ; សេចក្ដីកំណត់តាមហេតុ។

វត្ថុ នាម

[វ័ត-ថុ-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] vothok

ការគ្រប់គ្រាន់ដោយគុណសម្បត្តិ។

វត្ថុ នាម

[វ័ត-ថុ-ស្វា-ធ្យាយ] vothok

ការរៀនទន្ទេញចំណាំឱ្យស្គាល់វត្ថុផ្សេងៗ។

វត្ថុ នាម

[សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-វ័ត-ថុ] vothok

វត្ថុជាទីពឹង, វត្ថុមង្គល, វត្ថុដែលឱ្យនូវសេចក្ដីសុខចម្រើន។

វត្ថុតាង

អ្វីៗដែលជាតឹកតាង ជាគ្រឿងសម្គាល់ ជាសំអាង ភស្តុតាង :

វត្ថុតាង នាម

[វ័ត-ថុ-តាង] vtathotang≈

អ្វីៗដែលជាតឹកតាង ជាគ្រឿងសម្គាល់ ជាសំអាង ភស្តុតាង :

វត្ថុធាតុ

អ្វីដែលជាគ្រឿងផ្សំ, ធាតុផ្សំ :

វត្ថុធាតុ នាម

[វ័ត-ថុ-ធាត] votthotheato

អ្វីដែលជាគ្រឿងផ្សំ, ធាតុផ្សំ :

វត្ថុធាតុដើម

វត្ថុធាតុដែលប្រើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់បង្កើតផលិតផលណាមួយ :

វត្ថុធាតុដើម នាម

[វ័ត-ថុ-ធាត-ដើម] vtathotheatdaeum≈

វត្ថុធាតុដែលប្រើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់បង្កើតផលិតផលណាមួយ :

វត្ថុបំណង

គោលបំណង, គោលដៅអ្វីដែលប៉ងចង់បាន, ការកំណត់ទុកនូវអ្វីដែលយើងចង់បាន :

វត្ថុបំណង នាម

[វ័ត-ថុ-បំ-ណង] vtathobamnngo≈

គោលបំណង, គោលដៅអ្វីដែលប៉ងចង់បាន, ការកំណត់ទុកនូវអ្វីដែលយើងចង់បាន :

វត្ថុវិស័យ

វត្ថុ បញ្ហា បាតុភូត ព្រឹត្តិការណ៍សត្យានុមតិ ដែលមានអត្ថិភាពនៅក្រៅខ្លួនអ្នកនិពន្ធ ហើយត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ។

វត្ថុវិស័យ នាម

[វ័ត-ថុ-វិ-សៃ] vtathovisai≈

វត្ថុ បញ្ហា បាតុភូត ព្រឹត្តិការណ៍សត្យានុមតិ ដែលមានអត្ថិភាពនៅក្រៅខ្លួនអ្នកនិពន្ធ ហើយត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ។

វត្ថុវិស័យនិយម

ទស្សនៈដែលផ្ដល់តម្លៃទៅលើវត្ថុវិស័យក្នុងការបង្កើតស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដោយអ្នកនិពន្ធពុំបានបង្ហាញពីជំហរ ទស្សនៈរបស់ខ្លួនក្នុងការពន្យល់អំពីបុព្វហេតុនៃវត្ថុវិស័យនោះឡើយ។

វត្ថុវិស័យនិយម នាម

[វ័ត-ថុ-វិ-សៃ-និ-យំ] vtathovisainiyum≈

ទស្សនៈដែលផ្ដល់តម្លៃទៅលើវត្ថុវិស័យក្នុងការបង្កើតស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដោយអ្នកនិពន្ធពុំបានបង្ហាញពីជំហរ ទស្សនៈរបស់ខ្លួនក្នុងការពន្យល់អំពីបុព្វហេតុនៃវត្ថុវិស័យនោះឡើយ។

វត្ថុអារម្មណ៍

រូបវត្ថុ រូបភាពឬរឿងរ៉ាវផ្សេងៗនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលត្រូវបានប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនា ទទួលយកមកពិនិត្យពិចារណា។

វត្ថុអារម្មណ៍ នាម

[វ័ត-ថុ-អា-រ៉ម់] vtathoaarmo≈

រូបវត្ថុ រូបភាពឬរឿងរ៉ាវផ្សេងៗនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលត្រូវបានប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនា ទទួលយកមកពិនិត្យពិចារណា។

វត្ថុ—

(ម.ព. វត្ថុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

វត្ថុ— នាម

[វ័ត-ថុ—] vtatho—≈

(ម.ព. វត្ថុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។