វចនានុក្រមខ្មែរ

ល្អូត នាម

[ល្អូត] laut

បក្សីមួយប្រភេទ មានពីរបែបគឺ ល្អូតគូកឬល្អូតធំ មាត្រធំ សម្បុរក្រហមក្រមៅ ភ្នែកក្រហម; ល្អូតស្បូវ មាត្រតូច សម្បុរក្រហមព្រលែតលាយពព្រុសភ្នែកក្រហម ច្រើននៅអាស្រ័យក្នុងព្រៃល្បាត។

ល្អួត គុណនាម

[ល្អួត] lauot

ដែលស្វិតឬសើមល្មួត :

ល្អៀង គុណនាម

[ល្អៀង] laieng

ដែលផ្អៀងម្ខាង :

ល្អៀង នាម

[ចិត-ល្អៀង] laieng

ចិត្តដែលងាកបែរទៅរកម្ខាងជាង។

ល្អៀច

អ្នកស្រុកខ្លះប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា "ខ្ពើម" ក៏មាន គេនិយាយថា ខ្ញុំល្អៀចណាស់! ខ្ញុំខ្ពើមណាស់!

ល្អៀច គុណនាម ១)

[ល្អៀច] laiech

ដែលជ្រាយ, សើមប៉ផ្ដៀចឬកខ្វក់គួរខ្ពើម :

ល្អៀច គុណនាម ២)

[ល្អៀច] laiech

អ្នកស្រុកខ្លះប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា "ខ្ពើម" ក៏មាន គេនិយាយថា ខ្ញុំល្អៀចណាស់! ខ្ញុំខ្ពើមណាស់!

ល្អៀចល្អែ គុណនាម

[ល្អៀច-ល្អែ] laiechlaeae

(ព.សា.) ល្អៀចក្រៃពេក :

ល្អោច គុណកិរិយា

[ល្អោច] laouch

ដោយល្អិតខ្ទេចខ្ទី :

ល្អោច គុណកិរិយា

[ល្អោច-ដៃ] laouch

ល្អិតខ្ទេចខ្ទីដោយកម្លាំងដៃ ពេញទំហឹងដៃ។

ល្អោច ឧទានសព្ទ

[ល្អោច-តែ-ម្ដង] laouch

ល្អិតខ្ទេចខ្ទីតែម្ដង! ឬល្អិតខ្ទេចខ្ទីហើយ!

ល្អោច ឧទានសព្ទ

[ល្អោច-ហើយ] laouch

(ម.ព. ល្អោចតែម្ដង!)។

ល្អោញ បុព្វបទ

[ល្អោញ] laounh

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ហោច ថា។

ល្អោញ បុព្វបទ

[ស្រុក-ហោច-ល្អោញ] laounh

ស្រុកដែលខ្វះខាតអ្វីៗទាំងគ្រប់។

ល្អោញ បុព្វបទ

[អា-ហា-ហោច-ល្អោញ] laounh

អាហារស្ដួចស្ដើង, រលីបរលាប។

ល្អោម

ទីឬតំបន់តូចដែលនៅកណ្ដាលគេឬដែលនៅកណ្ដាលវាលធំ; ក្នុងកណ្ដាលលំហ :

ល្អោម នាម

[ល្អោម] laoum

ទីឬតំបន់តូចដែលនៅកណ្ដាលគេឬដែលនៅកណ្ដាលវាលធំ; ក្នុងកណ្ដាលលំហ :

ល្អះ

ដែលលះ ស្រឡះ ច្បាស់ ច្បាស់លាស់ ឥតស្អកស្អា; ដែលឃ្លាតស្រឡះពីគ្នា :

ល្អះ គុណកិរិយា

[ល្អះ] laeah

ដែលលះ ស្រឡះ ច្បាស់ ច្បាស់លាស់ ឥតស្អកស្អា; ដែលឃ្លាតស្រឡះពីគ្នា :

វ នាម

[វ] vo≈

តួព្យញ្ជនៈទី២៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួអក្សរនេះមានឈ្មោះថា វ មានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [w] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស ឃោសៈ។

វ នាម

[វ] vo≈

យានមួយប្រភេទ មានគ្រែ, ដងស្នែង, ដំបូល សម្រាប់ឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ជិះ មានមនុស្សសែង :

វក នាម

[វក] vok

ឈ្មោះឆ្នាំទី ៩(ស្វា) :

វក់ កិរិយាសព្ទ

[វក់] vok

ច្របល់សព្វអន្លើ :

វក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[វក់] vok

វរចិត្តខ្លាំង; រឹតឆ្កួត :

វក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[វក់] vok

ងប់ចិត្តប្រព្រឹត្តលង់ក្នុងអំពើឥតប្រយោជន៍ :

វក់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[វក់] vok

ខំប្រឹងហួសកំណត់ឥតឈប់សម្រាក :

វក់វី

ប្រើច្រើន, ប្រើឱ្យធ្វើការច្របូកច្របល់ហួសប្រមាណ។

វក់វី គុណកិរិយា

[វក់-វី] vkavi≈

វិលចុះវិលឡើងដដែលៗដូចគេវី :

វក់វី កិរិយាសព្ទ

[ធ្វើ-កា-វក់-វី] thveukavkavi≈

ធ្វើការច្របូកច្របល់ ច្រើនមុខ នេះផងនោះផង។

វក់វី កិរិយាសព្ទ

[ធ្វើ-កា-វី-វក់] thveukavivka≈

(ម.ព. ធ្វើការវក់វី)។

វក់វី កិរិយាសព្ទ

[ប្រើ-វក់-វី] breuvkavi≈

ប្រើច្រើន, ប្រើឱ្យធ្វើការច្របូកច្របល់ហួសប្រមាណ។

តម្រងបស្សាវៈ គឺអាការៈមួយប្រភេទ ក្នុងខ្លួនមនុស្ស មានសណ្ឋានជាសាច់ពីរដុំ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែស្វាយសម្រាប់ជ្រាបទឹកចូលទៅ ហើយជ្រាបហូរចុះមក ដក់ក្នុងក្រពះបស្សាវៈ (សព្ទនេះ តាមទម្លាប់រៀងមកតែងប្រែថា "ទាច", ប៉ុន្តែបើតាមពិត ទាច ជាឈ្មោះរោគធំពោះមួយប្រភេទ, មិនមែនជាឈ្មោះរបស

វក្កំ នាម

[វ័ក-ក័ង] vokkam

តម្រងបស្សាវៈ គឺអាការៈមួយប្រភេទ ក្នុងខ្លួនមនុស្ស មានសណ្ឋានជាសាច់ពីរដុំ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែស្វាយសម្រាប់ជ្រាបទឹកចូលទៅ ហើយជ្រាបហូរចុះមក ដក់ក្នុងក្រពះបស្សាវៈ (សព្ទនេះ តាមទម្លាប់រៀងមកតែងប្រែថា "ទាច", ប៉ុន្តែបើតាមពិត ទាច ជាឈ្មោះរោគធំពោះមួយប្រភេទ, មិនមែនជាឈ្មោះរបស

វក្កំវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីជំងឺនិងវិធីព្យាបាលវក្កំ។

វក្កំវិទ្យា នាម

[វ័ក-ក័ង-វិត-ទ្យា] vkakngovittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីជំងឺនិងវិធីព្យាបាលវក្កំ។

វគ្គ

(ម.ព. វគ្គវោត)។

វគ្គ នាម

[វ័ក] vek

ពួក បន; ក្រុម; ប្រជុំ; សង្កាត់; គ្នា :

វគ្គ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-មាន-វោត-វ័ក] vek

និយាយតាមដំណើរសេចក្ដីមានសង្កាត់ច្បាស់លាស់ងាយស្តាប់ងាយយល់។

វគ្គ នាម

[វ័ក-គ័ក-ខៈ-រ៉ៈ] vek

អក្សរក្នុងវគ្គ គឺព្យញ្ជនៈ ២៥តួ តាំងពី ក ដល់ ម ចែកជាវគ្គមាន ៥គឺ វគ្គក, វគ្គច, វគ្គដ, វគ្គត, វគ្គប, តាំងពី យ រៀងទៅហៅថា អក្សរសេសវគ្គ ឬ អក្សរអវគ្គ (ព.វ.)។

វគ្គ នាម

[វ័ក-គៈ-ព័ន] vek

ការចងបាច់គ្នាឬរួមគ្នាជាពួក :

វគ្គ នាម

[វ័ក-គៈ-ភេត] vek

ការបែកពួក; ដំណើរផ្សេងពួកគ្នា។

វគ្គ នាម

[វ័ក-គៈ-វោត] vek

វគ្គនិងវោតឬវោតនិងវគ្គ :

វគ្គ នាម

[វ័ក-គៈ-សន់-និ-បាត] vek

ដំណើរភ្ជុំពួក; ការប្រជុំគ្នា។

វគ្គ នាម

[វ័ក-គៈ-សៈ-មោ-ស] vek

(ម.ព. វគ្គសន្និបាត)។

វគ្គ នាម

[វ័ក-ស្នើ] vek

សង្កាត់ដោយឡែកៗ :

វគ្គ នាម

[វោត-តៈ-វ័ក] vek

(ម.ព. វគ្គវោត)។

វគ្គន្តៈ

ទីបំផុតវគ្គ ចុងវគ្គ; អក្សរចុងវគ្គ គឺព្យញ្ជនៈ ៥តួ :

វគ្គន្តៈ នាម

[វ័ក-គ័ន-តៈ] vokkonteak

ទីបំផុតវគ្គ ចុងវគ្គ; អក្សរចុងវគ្គ គឺព្យញ្ជនៈ ៥តួ :

វគ្គីករណ៍

ចំណាត់ថ្នាក់ ការចាត់ថ្នាក់ឬក្រុម។

វគ្គីករណ៍ នាម

[វ័ក-គី-ក] vkakika≈

ចំណាត់ថ្នាក់ ការចាត់ថ្នាក់ឬក្រុម។

វគ្គីសាស្ត្រ

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ភាវៈរស់ឬសព៌ាង្គកាយរស់ដោយផ្អែកលើចរិតលក្ខណៈរួម។

វគ្គីសាស្ត្រ នាម

[វ័ក-គី-សាស] vkakisas≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ភាវៈរស់ឬសព៌ាង្គកាយរស់ដោយផ្អែកលើចរិតលក្ខណៈរួម។

វគ្គុ

(ម.ព.វគ្គុវាទ)។

វគ្គុ គុណនាម

[វ័ក-គុ] vokku

ពីរោះ ស្រួលស្តាប់; គួរឱ្យស្រណោះ; គួរឱ្យចាប់ចិត្ត; ល្អ។

វគ្គុ គុណនាម

[វ័គ-គៈ-វា-ទិ-នី] vokku

(ម.ព. វគ្គុវាទ)។

វគ្គុ នាម

[វ័ក-គុ-កៈ-ថា] vokku

សម្ដីពីរោះ។

វគ្គុ នាម

[វ័ក-គុ-វា-ចា] vokku

(ម.ព. វគ្គុកថា)។

វគ្គុ នាម

[វ័ក-គុ-វាត] vokku

អ្នកដែលមានសម្ដីពីរោះ។

វគ្គុ នាម

[វ័ក-គុ-វា-ទិ-កា] vokku

(ម.ព. វគ្គុវាទ)។

វគ្គុ នាម

[វ័ក-គុ-វា-ទី] vokku

(ម.ព.វគ្គុវាទ)។

វង គុ., ន. ១)

[វង] vong

ថ្លៃ មាសថ្លៃ; អ្នកថ្លៃ, ស្រីថ្លៃ; ពាក្យស្និទ្ធស្នាលសម្រាប់និយាយសសោះអន្ទងទៅរកមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ (ច្រើនប្រើចំពោះស្ត្រីជាងបុរស) :

វង នាម ២)

[វង] vong

ពាក្យប្រើហៅ សារិកាកែវក៏បាន :

វង់ កិរិយាសព្ទ

[វង់] vong

ធ្វើឱ្យជារង្វង់, ធ្វើឱ្យមានមណ្ឌលមូល, គូសវាសឱ្យមូល :

វង់ នាម

[វង់] vong

មណ្ឌលមូល, ទីមានមណ្ឌលមូល, អ្វីៗដែលមានមណ្ឌលមូល; ក្រុមមនុស្សដែលប្រជុំគ្នាជាមណ្ឌលមូល; ប្រជុំកិច្ចការ; ក្រុមភ្លេង ក្រុមល្បែង ជាដើម។

វង់ នាម

[ចិញ-ចៀន-មួយ-វង់] vong

ចិញ្ចៀនមួយ។

វង់ កិរិយាសព្ទ

[ឈ-វង់] vong

ឈរព័ទ្ធ ជាមណ្ឌលមូល, ឈរដំកង់។

វង់ នាម

[ប-វង់] vong

បរសត្វពាហនៈមានសេះជាដើមប្រណាំងគ្នាក្នុងវាលវង់។

វង់ កិរិយាសព្ទ

[បាញ់-វង់-បាញ់-ចន់-ឡោង] vong

បាញ់ចន្លោង គឺបាញ់តម្រង់ឱ្យព្រួញឬគ្រាប់ចូលក្នុងប្រហោងមណ្ឌលមូលដែលកំណត់។

វង់ នាម

[ភ្លេង-មួយ-វង់] vong

ភ្លេងមួយពួកឬមួយក្រុម។

វង់ នាម

[ល្បែង-មួយ-វង់] vong

ល្បែងមួយក្រុម។

វង់ នាម

[វង់-កា] vong

ប្រជុំមុខការ, ដំណើរការ។

វង់ នាម

[វង់-ខែ] vong

មណ្ឌលព្រះចន្ទ្រ។

វង់ នាម

[វង់-ចិញ-ចៀន] vong

មណ្ឌលចិញ្ចៀន។

វង់ នាម

[វង់-មុក] vong

ទម្រង់មុខ។

វង់ នាម

[វង់-វៀន] vong

វង់បង្វៀន, វង់ឱ្យមានសណ្ឋានក្រវៀន, វង់ឱ្យមានហៀន។

វង់ នាម

[វង់] vong

ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទមានគូសដីជាវង់មូល ជង់លុយបន្តុបលើគ្នាដាក់ត្រង់ទីកណ្ដាលវង់ បើចោលដោយមេសំណមូលផ្ដួលលុយនោះឱ្យខ្ទាតខ្លះចេញក្រៅវង់ ទុកថា ជាឈ្នះ :

វង់ក្រចក

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយគូមានសណ្ឋានកោងខុបបញ្ឈរ ( ) នេះ, ដើមកំណើតនៅប្រទេសអឺរ៉ុប, សម្រាប់ប្រើបិទរាំងសេចក្ដីដែលមានដំណើរដោយឡែក ...; ជាវណ្ណយុត្ត, ក្នុងសម័យនេះ, ផ្សាយចេញទូទៅក្នុងសកលលោក។

វង់ក្រចក កិរិយាសព្ទ

[វង់-ក្រ-ចក] vongokrachak

សរសេរវណ្ណយុត្ត ( ) នេះ :

វង់ក្រចក នាម

[វង់-ក្រ-ចក] vongokrachak

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយគូមានសណ្ឋានកោងខុបបញ្ឈរ ( ) នេះ, ដើមកំណើតនៅប្រទេសអឺរ៉ុប, សម្រាប់ប្រើបិទរាំងសេចក្ដីដែលមានដំណើរដោយឡែក ...; ជាវណ្ណយុត្ត, ក្នុងសម័យនេះ, ផ្សាយចេញទូទៅក្នុងសកលលោក។