វចនានុក្រមខ្មែរ

ល្មាស គុណនាម

[ល្មាស] lmeas

ដែលមានសម្បុរពភ្លក់ឡើងអាចម៍អណ្ដើករកកល់ពុក ព្រោះសើមអួអាប់ :

ល្មាស គុណនាម

[ល្មាស-ស្បែក] lmeas

ដែលឡើងសម្បុរស្បែកជាំពភ្លក់ដូចជាឡើងអាចម៍អណ្ដើក :

ល្មីល្មើ

ដែលមានអាការៈល្ងីល្ងើព្រោះកំពុងដេកលក់មិនទាន់ស្កប់ ហើយភ្ញាក់ឡើងទាំងបង្ខំ :

ល្មីល្មើ គុ.កិ., គុ.

[ល្មី-ល្មើ] lmilmau

ដែលមានអាការៈល្ងីល្ងើព្រោះកំពុងដេកលក់មិនទាន់ស្កប់ ហើយភ្ញាក់ឡើងទាំងបង្ខំ :

ល្មុង

ឈ្មោះខ្លាមួយប្រភេទ ដូចគ្នានឹងខ្លារខិនដែរប៉ុន្តែមាត្រធំជាង ឬខ្លារខិនយ៉ាងធំ :

ល្មុង នាម

[ល្មុង] lmung

ឈ្មោះខ្លាមួយប្រភេទ ដូចគ្នានឹងខ្លារខិនដែរប៉ុន្តែមាត្រធំជាង ឬខ្លារខិនយ៉ាងធំ :

ល្មុត

ឈ្មោះខ្នុរមួយប្រភេទ ផ្លែទុំសាច់ក្លែបជ្រាយបន្តិចជាងខ្នុរណាំងប៉ុន្តែជ្រាយមិនដល់ខ្នុរបាយស្រាទេ មានរសផ្អែមឆ្អិត :

ឈ្មោះឈើដំណាំ ប្រើផ្លែទុំជាអាហារ, មានពីរប្រភេទគឺ ល្មុតសែដា ផ្លែថ្លោសៗមានច្រើនបែប; ល្មុតខ្មែរ (ស. លះមុតសីដា ឬ លះមុតទៃយ អ.ថ. ឡៈមុតស៊ីដា ឬ ថៃ "ល្មុតសៀម") ដើមធំស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែព្កុលតែធំជាង វេលាទុំជោរឡើងសម្បុរក្រហមក្រមៅសាច់ផុសៗបន្តិច មានរសផ្អែមស្

ល្មុត នាម

[ល្មុត] lmut

ឈ្មោះខ្នុរមួយប្រភេទ ផ្លែទុំសាច់ក្លែបជ្រាយបន្តិចជាងខ្នុរណាំងប៉ុន្តែជ្រាយមិនដល់ខ្នុរបាយស្រាទេ មានរសផ្អែមឆ្អិត :

ល្មូន

ប្រវា, សត្វដែលលូនដោយទ្រូង ដោយពោះ, ពពួកឧរង្គសត្វ :

ល្មូន នាម ១)

[ល្មូន] lmun

ការលូន, ដំណើរពន្លឿនសព៌ាង្គកាយដែលមានពោះដិតលើផ្ទៃខាងក្រោមឱ្យជ្រុលទៅមុខដោយប្រឹងរង្កៀក ការរំកិលខ្លួនដែលមានទ្រូងដិតលើផ្ទៃខាងក្រោមឱ្យលឿនជ្រុលទៅមុខដោយជើងទធាក់ ឬដោយការរលាស់ផ្នត់ខ្លួន។

ល្មូន នាម ២)

[ល្មូន] lmun

ប្រវា, សត្វដែលលូនដោយទ្រូង ដោយពោះ, ពពួកឧរង្គសត្វ :

ល្មួច

អំពើលួច; ដែលរកស៊ីដោយអំពើលួច :

ល្មួច ន., គុ.

[ល្មួច] lmuoch

អំពើលួច; ដែលរកស៊ីដោយអំពើលួច :

ល្មួត

ដែលចាប់ក្រណាន់ ឬចាប់មាំស្អិតមិនងាយលែង :

ល្មួត គុណនាម

[ល្មួត] lmuot

ដែលស្អិតជាប់គ្នាល្អួត :

ល្មួត គុណកិរិយា

[ល្មួត] lmuot

ដែលចាប់ក្រណាន់ ឬចាប់មាំស្អិតមិនងាយលែង :

ល្មើស

ដំណើរល្មើសច្បាប់ :

ល្មើស កិរិយាសព្ទ

[ល្មើស] lmaus

ប្រព្រឹត្តលើសរំលងលើច្បាប់, ច្រឡើសបំពានលើបញ្ញត្តិ :

ល្មើស នាម

[ទោស-ល្មើស] lmaus

ទោសដែលមានព្រោះល្មើសបញ្ញត្តិ។

ល្មើស នាម

[បត់-ល្មើស] lmaus

ដំណើរល្មើសច្បាប់ :

ល្មឿង

ដែលមានសម្បុរលឿងលាយចម្រុះដោយខៀវឆ្លុះរលើប :

ល្មឿង គុណនាម

[ល្មឿង] lmoeang

ដែលមានសម្បុរលឿងលាយចម្រុះដោយខៀវឆ្លុះរលើប :

ល្មឿយ

ទន់ខ្លួនល្មៃព្រោះគ្មានកម្លាំងប្រឹង។

ល្មឿយ គុណនាម

[ល្មឿយ] lmoeay

ដែលទន់ល្មៃ, ទន់ដូចសំឡី :

ល្មឿយ គុណនាម

[ទន់-ខ្លួន-ល្មឿយ] lmoeay

ទន់ខ្លួនល្មៃព្រោះគ្មានកម្លាំងប្រឹង។

ល្មៀត

(ម.ព. រមៀត)។

ល្មៀត នាម

[ល្មៀត] lmiet

(ម.ព. រមៀត)។

ល្មេច

សត្វទឹកពួកអដ្ឋិចម្មជាតិមួយប្រភេទ សន្តានអណ្ដើក។ ស្រុកខ្លះហៅ ល្មិច។

ល្មេច នាម

[ល្មិច] lmech

សត្វទឹកពួកអដ្ឋិចម្មជាតិមួយប្រភេទ សន្តានអណ្ដើក។ ស្រុកខ្លះហៅ ល្មិច។

ល្មេញល្មើ

ល្ងីល្ងើ, ស្ទើរឆ្កួត, ពាក់កណ្ដាលឆ្កួត :

ល្មេញល្មើ គុណនាម

[ល្មិញ-ល្មើ] lmenhlmau

ល្ងីល្ងើ, ស្ទើរឆ្កួត, ពាក់កណ្ដាលឆ្កួត :

ល្មែះ

ឈ្មោះកណ្ដុរមួយប្រភេទ មាត្រតូចមានក្លិនខ្មោះច្រើនកើតនៅក្នុងទីសុកមម៉ុកក្នុងភូមិ :

ល្មែះ នាម

[ល្មែះ] lmeaeeah

ឈ្មោះកណ្ដុរមួយប្រភេទ មាត្រតូចមានក្លិនខ្មោះច្រើនកើតនៅក្នុងទីសុកមម៉ុកក្នុងភូមិ :

ល្មៃ

ល្អប្រពៃ ផូរផង់ ទន់ល្វន់ :

ល្មៃ គុណនាម

[ល្មៃ] lmey

ល្អប្រពៃ ផូរផង់ ទន់ល្វន់ :

ល្មោភ

ដែលស៊ីច្រើន, រានចំណីហួសពេក។

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប] lmouph

ដែលមានលោភច្រើន ដែលមានសេចក្ដីត្រូវការច្រើនឥតអៀនខ្មាស :

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប-កាម] lmouph

ដែលរវះរវាមកាម។

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប-មិន-ចេះ-ល្មម] lmouph

ល្មោភមិនចេះស្កប់ស្កល់។

ល្មោភ គុណនាម

[ល្មោប-ស៊ី] lmouph

ដែលស៊ីច្រើន, រានចំណីហួសពេក។

ល្ម៉ើ

(ម.ព. លម៉ើ)។

ល្ម៉ើ នាម

[ល្ម៉ើ] lmau

(ម.ព. លម៉ើ)។

ល្យំ

(ម.ព. រយំ)។

ល្យំ គុណនាម

[ល្យំ] lyum

(ម.ព. រយំ)។

ល្វក់

ដែលនៅខ្ចីណាស់ :

ល្វក់ គុណនាម

[ល្វក់] lvok

ដែលនៅខ្ចីណាស់ :

ល្វត

ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ :

ល្វត គុណនាម

[ល្វត] lvot

ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ :

ល្វន់

ទន់ល្មៃ ទន់ល្មមស្រួល :

ល្វន់ គុណនាម

[ល្វន់] lvon

ទន់ល្មៃ ទន់ល្មមស្រួល :

ល្វា

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សពួកមួយ ចេញផ្លែស្កះតាមដើមតាមមែក, ឥតផ្កាទេ ចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដង, មានពីរប្រភេទគឺ មួយប្រភេទមានផ្លែធំៗ វេលាទុំមានកើតជាមមង់នៅខាងក្នុង, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាមមង់; មួយប្រភេទទៀតផ្លែតូចៗវេលាទុំមិនមានមមង់ទេ បរិភោគបាន, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាតូច, ខ្លះហៅ ឧ

ល្វា នាម

[ល្វា] lvea

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សពួកមួយ ចេញផ្លែស្កះតាមដើមតាមមែក, ឥតផ្កាទេ ចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដង, មានពីរប្រភេទគឺ មួយប្រភេទមានផ្លែធំៗ វេលាទុំមានកើតជាមមង់នៅខាងក្នុង, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាមមង់; មួយប្រភេទទៀតផ្លែតូចៗវេលាទុំមិនមានមមង់ទេ បរិភោគបាន, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាតូច, ខ្លះហៅ ឧ

ល្វាចេក

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលនិយាយប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោចមិនសូវស្រាក។

ល្វាចេក នាម

[ល្វា-ចេក] lveachek

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរមួយមេ បន្លឺសូរសព្ទញាប់រន្ថាន់ ដោយធៀបនឹងសត្វល្វាចេក ប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោច :

ល្វាចេក នាម

[ល្វា-ចេក] lveachek

ឈ្មោះបក្សីតូចមួយប្រភេទ ពួកទ្រមាក់ខ្លា ប៉ុន្តែមាត្រធំជាង កន្ទុយវែងជាងទ្រមាក់ខ្លា សម្បុរខ្មៅ មានលាយសបន្តិចត្រង់ស្លាបចំអេងខាងពោះស, ជាសត្វប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោចមិនសូវឈប់មាត់។

ល្វាចេក នាម

[មៈ-នុស-ល្វា-ចេក] lveachek

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលនិយាយប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោចមិនសូវស្រាក។

ល្វាដី

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សមួយប្រភេទ ស្លឹកធំទ្រវែងសាច់រឹងគគ្រាត ប្រើការខាត់រំលីងឈើជាដើមបាន, ផ្លែតូចៗចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដងដូចល្វាដែរ ផ្លែស្អេកស្កះតាមដើមតាមមែកដូចល្វា ប៉ុន្តែក្រពុលបរិភោគពុំបាន, សំបកដើមបុកស្ងោរឱ្យរលួយធ្វើក្រដាសសាច់គ្រើមបាន :

ល្វាដី នាម

[ល្វា-ដី] lveadei

ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សមួយប្រភេទ ស្លឹកធំទ្រវែងសាច់រឹងគគ្រាត ប្រើការខាត់រំលីងឈើជាដើមបាន, ផ្លែតូចៗចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដងដូចល្វាដែរ ផ្លែស្អេកស្កះតាមដើមតាមមែកដូចល្វា ប៉ុន្តែក្រពុលបរិភោគពុំបាន, សំបកដើមបុកស្ងោរឱ្យរលួយធ្វើក្រដាសសាច់គ្រើមបាន :

ល្វាសល្វន់

ទន់ភ្លន់ល្វត :

ល្វាសល្វន់ គុណនាម

[ល្វាស-ល្វន់] lveaslvon

ទន់ភ្លន់ល្វត :

ល្វីង

ដែលមានរសប្រហាតស្ទើរចត់ស្ទើរជូរ ដូចយ៉ាងរសបណ្ដូលពេច, ស្តៅ, អង្កាញ់ជាដើម :

ល្វីង គុណនាម

[ល្វីង] lving

ដែលមានរសប្រហាតស្ទើរចត់ស្ទើរជូរ ដូចយ៉ាងរសបណ្ដូលពេច, ស្តៅ, អង្កាញ់ជាដើម :

ល្វីងមាត់

(ព.ប្រ.) ដែលធុញទ្រាន់ព្រោះតឹងគំនិត ឬព្រោះអស់គំនិតអស់ឧបាយនឹងធ្វើឱ្យបានសម្រេចការ :

ល្វីងមាត់ គុណនាម ១)

[ល្វីង-មាត់] lvingmeat≈

ប្រហាតចេញរសល្វីងក្នុងមាត់ នាំឱ្យបរិភោគអាហារមិនឆ្ងាញ់។

ល្វីងមាត់ គុណនាម ២)

[ល្វីង-មាត់] lvingmeat≈

(ព.ប្រ.) ដែលធុញទ្រាន់ព្រោះតឹងគំនិត ឬព្រោះអស់គំនិតអស់ឧបាយនឹងធ្វើឱ្យបានសម្រេចការ :

ល្វឹង

ល្ហល្ហេវ, ធំទូលាយ, ស្រឡះធេង :

ល្វឹង គុណនាម

[ល្វឹង] lvueng

ល្ហល្ហេវ, ធំទូលាយ, ស្រឡះធេង :

ល្វឹងល្វើយ

ល្ហល្ហេវក្រៃពេក, ធំធេង :

ល្វឹងល្វើយ គុណនាម

[ល្វឹង-ល្វើយ] lvuenglvauy

ល្ហល្ហេវក្រៃពេក, ធំធេង :

ល្វើយ

ដែលខ្សោយថយកម្លាំង, ស្បើយកម្លាំង :

ល្វើយ គុណកិរិយា ១)

[ល្វើយ] lvauy

ដែលយឺតៗ ស្បើយៗ :

ល្វើយ គុណកិរិយា ២)

[ល្វើយ] lvauy

ដែលឮសូរតិចៗ ស្បើយៗ :

ល្វើយ គុណនាម

[ល្វើយ] lvauy

ដែលខ្សោយថយកម្លាំង, ស្បើយកម្លាំង :

ល្វៀង

ឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានមែកបែកសាងញ៉ាង មានបន្លាវែងៗ ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែមូលៗ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែបំពេញរាជ្យ, សាច់រឹង មានរសជូរភ្លាវប្រហាត ប្រើការលាងសំពត់ ឬដុះជម្រះក្អែលបាន ច្របាច់ទៅបែកពពុះដូចសាប៊ូ ប៉ុន្តែដល់ស្ងួតទៅស្អិតបន្តិចៗ។

ល្វៀង នាម

[ល្វៀង] lvieng

ឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានមែកបែកសាងញ៉ាង មានបន្លាវែងៗ ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែមូលៗ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែបំពេញរាជ្យ, សាច់រឹង មានរសជូរភ្លាវប្រហាត ប្រើការលាងសំពត់ ឬដុះជម្រះក្អែលបាន ច្របាច់ទៅបែកពពុះដូចសាប៊ូ ប៉ុន្តែដល់ស្ងួតទៅស្អិតបន្តិចៗ។

ល្វេ

ឈ្មោះសម្លប្រហើរដែលមានបុកម្សៅដាក់បន្ថែមឱ្យខាប់ទឹក :

ល្វេ នាម

[ល្វេ] lve≈

ឈ្មោះសម្លប្រហើរដែលមានបុកម្សៅដាក់បន្ថែមឱ្យខាប់ទឹក :

ល្វេងល្វើយ

ដែលមានសូរលាន់ឮរងំ ឬដែលផ្សាយក្លិនក្រអូបល្វើយៗ គួរឱ្យស្រណោះ, គួរឱ្យចាប់ចិត្ត :

ល្វេងល្វើយ គុណនាម

[ល្វេង-ល្វើយ] lvenglvauy

ដែលមានសូរលាន់ឮរងំ ឬដែលផ្សាយក្លិនក្រអូបល្វើយៗ គួរឱ្យស្រណោះ, គួរឱ្យចាប់ចិត្ត :

ល្វែង

ល្វែងម៉ោងដែលខ្សែបណ្ដោយគោលពុះចំពាក់កណ្ដាល។

ល្វែង នាម

[ល្វែង] lveaeng

ប៉ែកសង្កាត់ផ្ទះលំនៅត្រង់ចន្លោះជួរសសរ :

ល្វែង នាម

[ល្វែង-ម៉ោង] lveaeng

ចំណែកនៃផ្ទៃផែនដីនៅចន្លោះខ្សែបណ្ដោយពីរ ដែលគេកំណត់ម៉ោងដូចៗគ្នានៅគ្រប់ទីកន្លែង។ គេចែកផែនដីជា២៤ល្វែងម៉ោង។

ល្វែង នាម

[ល្វែង-មេក] lveaeng

(ម.ព. ល្វែងរាសិចក្រ)។

ល្វែង នាម

[ល្វែង-រា-សិ-ចាក់] lveaeng

ភាគរាសីឬប៉ែកសង្កាត់មេឃក្នុងរាសិចក្រ។

ល្វែង នាម

[ល្វែង-ម៉ោង-គោល] lveaeng

ល្វែងម៉ោងដែលខ្សែបណ្ដោយគោលពុះចំពាក់កណ្ដាល។

ល្វែត

ល្វតប៉ាន់ចុះប៉ាន់ឡើង :

ល្វែត គុណនាម

[ល្វែត] lveaet

ដែលទន់ឬធូរខ្លាំង :

ល្វែត នាម

[គំ-និត-ទន់-ល្វែត] lveaet

គំនិតមិនរឹងប៉ឹង។

ល្វែត គុណនាម

[ល្វែត-ល្វត] lveaet

ល្វតប៉ាន់ចុះប៉ាន់ឡើង :

ល្វៃ

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ល្វត ថា ល្វតល្វៃ ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ក្រៃពេក :

ល្វៃ បុព្វបទ

[ល្វៃ] lvey

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ល្វត ថា ល្វតល្វៃ ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ក្រៃពេក :

ល្ហ

ល្ហធ្លុងត្លេវ ល្ហស្រឡះត្លេវ :

ល្ហ គុណនាម ១)

[ល្ហ] lhor

ដែលមានលំហទូលាយឥតមានអ្វីទើសទែង :

ល្ហ គុណនាម ២)

[ល្ហ] lhor

ដែលមានលំអានឆ្លុងឬស្នាមក្រឡាញ :

ល្ហ គុណនាម

[ល្ហ-ល្ហេវ] lhor

ល្ហធ្លុងត្លេវ ល្ហស្រឡះត្លេវ :

ល្មាស គុណនាម

ល្មាស គុណនាម

ល្មាំង នាម

ល្មិច នាម

ល្មីល្មើ គុ.កិ., គុ.

ល្មុង នាម

ល្មុត នាម

ល្មុត នាម

ល្មូន នាម ១)

ល្មូន នាម ២)

ល្មួច ន., គុ.

ល្មួត គុណនាម

ល្មួត គុណកិរិយា

ល្មើស កិរិយាសព្ទ

ល្មើស នាម

ល្មើស នាម

ល្មឿង គុណនាម

ល្មឿយ គុណនាម

ល្មឿយ គុណនាម

ល្មៀត នាម

ល្មេច នាម

ល្មេញល្មើ គុណនាម

ល្មែះ នាម

ល្មៃ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្មោភ គុណនាម

ល្ម៉ើ នាម

ល្យំ គុណនាម

ល្វក់ គុណនាម

ល្វត គុណនាម

ល្វន់ គុណនាម

ល្វា នាម

ល្វាចេក នាម

ល្វាចេក នាម

ល្វាចេក នាម

ល្វាដី នាម

ល្វាសល្វន់ គុណនាម

ល្វីង គុណនាម

ល្វីងមាត់ គុណនាម ១)

ល្វីងមាត់ គុណនាម ២)

ល្វឹង គុណនាម

ល្វឹងល្វើយ គុណនាម

ល្វើយ គុណកិរិយា ១)

ល្វើយ គុណកិរិយា ២)

ល្វើយ គុណនាម

ល្វៀង នាម

ល្វេ នាម

ល្វេងល្វើយ គុណនាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែង នាម

ល្វែត គុណនាម

ល្វែត នាម

ល្វែត គុណនាម

ល្វៃ បុព្វបទ

ល្ហ គុណនាម ១)

ល្ហ គុណនាម ២)

ល្ហ គុណនាម