វចនានុក្រមខ្មែរ

ល្បាក់ នាម

[ល្បាក់] lbeak

ថ្នាក់ដែលបាត់របេះឬដែលមានសណ្ឋានដូចគេលាក់ឬដូចជាបាក់ :

ល្បាក់ គុ.កិ., គុ.

[ល្បាក់] lbeak

(ព.សា.) ប្រហែល, ប្រហាក់ប្រហែល, ប្រមាណជា :

ល្បាក់ទឹក

កន្លែងដែលមានទឹកហូរបាក់ជាថ្នាក់ៗស្រដៀងនឹងកាំជណ្ដើរ :

ល្បាក់ទឹក នាម

[ល្បាក់-ទឹក] lbeakatuek

កន្លែងដែលមានទឹកហូរបាក់ជាថ្នាក់ៗស្រដៀងនឹងកាំជណ្ដើរ :

គ្រឿងលម្អមួយប្រភេទធ្វើពីផ្កាស្រស់ឬផ្កាជ័រក្រងជារំយោលសម្រាប់បំពាក់ចំហៀងម្ខាងនៃមកុដធ្លាក់សំយុងចុះ (តួនាងពាក់នៅខាងឆ្វេងនិងតួនាយរោងពាក់នៅខាងស្ដាំ តួយក្សពាក់ខាងស្ដាំដែរ)។ ផ្កាសំយុងក្រងដោយផ្កាចំប៉ី ផ្ការាក់ ផ្កាម្លិះ ឬផ្កាចំប៉ា។

ល្បាក់ផ្កាសំយុង នាម

[ល្បាក់-ផ្កា-សំ-យ៉ុង] lbakphkasamyong≈

គ្រឿងលម្អមួយប្រភេទធ្វើពីផ្កាស្រស់ឬផ្កាជ័រក្រងជារំយោលសម្រាប់បំពាក់ចំហៀងម្ខាងនៃមកុដធ្លាក់សំយុងចុះ (តួនាងពាក់នៅខាងឆ្វេងនិងតួនាយរោងពាក់នៅខាងស្ដាំ តួយក្សពាក់ខាងស្ដាំដែរ)។ ផ្កាសំយុងក្រងដោយផ្កាចំប៉ី ផ្ការាក់ ផ្កាម្លិះ ឬផ្កាចំប៉ា។

ល្បាក់សា

អារក្ស, ខ្មោចចំបួរជួរ; ខ្មោចបិសាច :

ល្បាក់សា នាម

[ល្បាក់-សា] lbeakasa

អារក្ស, ខ្មោចចំបួរជួរ; ខ្មោចបិសាច :

ល្បាញ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ល្បី ថា ល្បីល្បាញ ល្បីឮសាយសុស :

ល្បាញ បុព្វបទ

[ល្បាញ] lbanh

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ល្បី ថា ល្បីល្បាញ ល្បីឮសាយសុស :

ល្បាត

កងទ័ពដែលក្រវែលឃ្លាំមើលប្រយ័ត្នក្រែងសត្រូវចូលមក។

ល្បាត កិរិយាសព្ទ

[ល្បាត] lbeat

ក្រវែលឃ្លាំមើល, ឃ្លាំមើលបន្ថែ :

ល្បាត ន., កិ.

[គយ-ល្បាត] lbeat

អ្នកដែលឃ្លាំមើលក្រែងមានមនុស្សនាំរបស់រត់រំលងគយ (ប្រើជា កិ. ក៏បាន)។

ល្បាត នាម

[ទាប់-ល្បាត] lbeat

កងទ័ពដែលក្រវែលឃ្លាំមើលប្រយ័ត្នក្រែងសត្រូវចូលមក។

ល្បាប់

ល្បាប់ដែលឥតមានខ្សាច់លាយ, ជាងឆ្លាក់ពុម្ពក្បាច់គេយកល្បាប់ម៉ដ្ឋនេះមកឆ្លាក់ធ្វើជាពុម្ពដើមសម្រាប់បោះរូបនិងក្បាច់រចនាផ្សេងៗ :

ល្បាប់ នាម ១)

[ល្បាប់] lbeab

ភក់ពពុលស្អិត :

ល្បាប់ នាម ២)

[ល្បាប់] lbeab

ដីភក់ដែលកើតអំពីកករទឹកតំឡើង ទោះនៅជាភក់ក្ដី នៅជ្រាយឬនៅសើមឬក៏ស្ងួតរឹងហើយក្ដី ក៏ហៅថា ល្បាប់ ដែរ ជាដីមានជីជាតិល្អ :

ល្បាប់ នាម

[ល្បាប់-ម៉ត់] lbeab

ល្បាប់ដែលឥតមានខ្សាច់លាយ, ជាងឆ្លាក់ពុម្ពក្បាច់គេយកល្បាប់ម៉ដ្ឋនេះមកឆ្លាក់ធ្វើជាពុម្ពដើមសម្រាប់បោះរូបនិងក្បាច់រចនាផ្សេងៗ :

ល្បាយ

សក់ដែលមានស្កូវច្រើនឬចម្រុះស្មើគ្នានឹងសក់ខ្មៅ។

ល្បាយ គុណនាម

[ល្បាយ] lbeay

ដែលលាយចម្រុះគ្នា។

ល្បាយ នាម

[ដី-ល្បាយ-ខ្សាច់] lbeay

ដីដែលមានកណ្ដេងនិងខ្សាច់លាយគ្នា។

ល្បាយ នាម

[សក់-ស្កូវ-ល្បាយ] lbeay

សក់ដែលមានស្កូវលាយចម្រុះ ប៉ុន្តែតិចជាងសក់ខ្មៅ។

ល្បាយ នាម

[សក់-ស្កូវ-ល្បាយ-អាច់-ខ្លា] lbeay

សក់ដែលមានស្កូវច្រើនឬចម្រុះស្មើគ្នានឹងសក់ខ្មៅ។

ល្បាស់

ស្លឹកដែលទើបលាស់ គឺត្រួយឬស្លឹកខ្ចីដែលលាស់ក្នុងរដូវខែដើមឆ្នាំ :

ល្បាស់ នាម

[ល្បាស់] lbeas

ស្លឹកដែលទើបលាស់ គឺត្រួយឬស្លឹកខ្ចីដែលលាស់ក្នុងរដូវខែដើមឆ្នាំ :

ល្បាស់កាំ

ដែលលូតលាស់ឬចម្រើនស្ទើរស្មើគ្នា, ប្រដំប្រសងគ្នា (ប្រៀបប្រដូចនឹងកាំប៉ុនៗគ្នា) :

ល្បាស់កាំ គុ.កិ., គុ.

[ល្បាស់-កាំ] lbeasokam

ដែលលូតលាស់ឬចម្រើនស្ទើរស្មើគ្នា, ប្រដំប្រសងគ្នា (ប្រៀបប្រដូចនឹងកាំប៉ុនៗគ្នា) :

ល្បិច

ល្បែងដែលគេលេងដោយប្រើល្បិច :

ល្បិច នាម

[ល្បិច] lbich

ឧបាយក្រឡិច, កិច្ចកល, កលឧបាយ, ស្នៀតសម្រាប់គេច :

ល្បិច នាម

[កល់-ល្បិច] lbich

កិច្ចកល កលឧបាយ មាយាប្រកបដោយល្បិច :

ល្បិច នាម

[ល្បិច] lbich

ល្បិចសម្រាប់ល្បងមើលឱ្យដឹងមុន។

ល្បិច នាម

[ល្បិច-ល្បើក] lbich

ល្បើកដែលគេប្រតិដ្ឋលើកដោយល្បិច។

ល្បិច នាម

[ល្បិច-ល្បឿន] lbich

ល្បឿនដោយប្រើល្បិច :

ល្បិច នាម

[ល្បិច-ល្បែង] lbich

ល្បែងដែលគេលេងដោយប្រើល្បិច :

ល្បិចចៅក្រម

ល្បិចរបស់ចៅក្រមអ្នកជំនុំជម្រះក្ដី។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២៣នៃពុទ្ធសករាជ ត្រូវគ្នានឹងសតវត្សរ៍ទី ១៧នៃគ្រិស្តសករាជ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យចេស្ដាព្រះមហាក្សត្រិយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជា ទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាឱ្យពួកបណ្ឌិតរៀបចំរបៀបជាល្បិចនៃចៅក្រមអ្នកជំនុំជម្រះក្ដី ឱ្យបានទៀងទាត់តាមសុចរិ

ល្បិចចៅក្រម នាម

[ល្បិច-ចៅ-ក្រំ] lbichchaukram

ល្បិចរបស់ចៅក្រមអ្នកជំនុំជម្រះក្ដី។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២៣នៃពុទ្ធសករាជ ត្រូវគ្នានឹងសតវត្សរ៍ទី ១៧នៃគ្រិស្តសករាជ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យចេស្ដាព្រះមហាក្សត្រិយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជា ទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាឱ្យពួកបណ្ឌិតរៀបចំរបៀបជាល្បិចនៃចៅក្រមអ្នកជំនុំជម្រះក្ដី ឱ្យបានទៀងទាត់តាមសុចរិ

ល្បី

(ម.ព. ល្បាញ)។

ល្បី កិរិយាសព្ទ

[ល្បី] labei

លេចឮកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អឬអាក្រក់ :

ល្បី គុ., ន.

[ល្បី] labei

ដំណើរឬដែលលេចឮកេរ្តិ៍ឈ្មោះទូទៅ :

ល្បី នាម

[ល្បី-ល្បាញ] labei

(ម.ព. ល្បាញ)។

ល្បឺ

ការស្តាប់ឮនៃសោតវិញ្ញាណ។

ល្បឺ នាម

[ល្បឺ] lbeu≈

ការស្តាប់ឮនៃសោតវិញ្ញាណ។

ល្បុក្កតោ

ឈ្មោះស្នៀតគុនដែលមានល្បុក្កតោជាគ្រឿងការពារ :

ល្បុក្កតោ នាម ១)

[ល្បុក-កៈ-តោ] lbukkotao

ដំបងខ្លីមួយប្រភេទសម្រាប់កាន់អបផ្ទាប់នឹងកំភួនដៃ ជាគ្រឿងការពាររងដំបងវែងឬបុកបុះការពារខ្លួន។

ល្បុក្កតោ នាម ២)

[ល្បុក-កៈ-តោ] lbukkotao

ឈ្មោះស្នៀតគុនដែលមានល្បុក្កតោជាគ្រឿងការពារ :

ល្បុង

(ម.ព. របុង)។

ល្បុង នាម

[ល្បុង] lbung

(ម.ព. របុង)។

ល្បួង

លួងលោមដោយល្បួង។

ល្បួង កិរិយាសព្ទ

[ល្បួង] lbuong

លួងឬបញ្ឆោតដោយប្រើឧបាយកលឱ្យលង់គំនិត ដើម្បីឱ្យបានការតាមបំណង :

ល្បួង កិរិយាសព្ទ

[ល្បួង-លួង-លោម] lbuong

លួងលោមដោយល្បួង។

ល្បើក

ពាក្យរាយរៀលដែលលើកលេងសម្រាប់សូត្រដើម្បីសើចសប្បាយ :

ល្បើក នាម ១)

[ល្បើក] lbauk

ចម្ងាយទីដែលល្មមដើរ, រត់, បោលពេញកម្លាំងមួយលើក :

ល្បើក នាម ២)

[ល្បើក] lbauk

ចម្ងាយទីឬទំហឹងដែលលើកគ្នាចោមដេញតាម :

ល្បើក នាម ៣)

[ល្បើក] lbauk

ឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទដែលត្បាញលើកសាច់ ជាក្បាច់រំលេចផ្កានិងជរ, សម្រាប់បុរសស្លៀក :

ល្បើក នាម ៤)

[ល្បើក] lbauk

ពាក្យរាយរៀលដែលលើកលេងសម្រាប់សូត្រដើម្បីសើចសប្បាយ :

ល្បើកកថា

ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជារឿងនិទានដោយលើកយកគុណវិបត្តិមនុស្សនៅក្នុងសង្គមមកធ្វើជាប្រធានរឿង។ តួអង្គនៅក្នុងល្បើកកថាភាគច្រើនជាតួអង្គសត្វដែលជានិមិត្តរូបឬគំរូមនុស្សប្រភេទណាមួយក្នុងសង្គម។ ល្បើកកថាឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវភាព ទំនៀមទម្លាប់ បែបបទរស់នៅរបស់

ល្បើកកថា នាម

[ល្បើក-កៈ-ថា] lbaeukkaktha≈

ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជារឿងនិទានដោយលើកយកគុណវិបត្តិមនុស្សនៅក្នុងសង្គមមកធ្វើជាប្រធានរឿង។ តួអង្គនៅក្នុងល្បើកកថាភាគច្រើនជាតួអង្គសត្វដែលជានិមិត្តរូបឬគំរូមនុស្សប្រភេទណាមួយក្នុងសង្គម។ ល្បើកកថាឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវភាព ទំនៀមទម្លាប់ បែបបទរស់នៅរបស់

ល្បើង

ល្បើងដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងស៊ីតូប្លាសនៃកោសិកាដើម្បីផលិតអាល់កុលនិងឧស្ម័នកាបូនិក :

ល្បើង នាម

[ល្បើង] lbaeung≈

ដំណើរការដែលកោសិកាទទួលបានថាមពលពីគ្លុយកូសដោយមិនត្រូវការអុកស៊ីសែន។

ល្បើង នាម

[ល្បើង-អាល់-កុល] lbaeungaalkol≈

ល្បើងដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងស៊ីតូប្លាសនៃកោសិកាដើម្បីផលិតអាល់កុលនិងឧស្ម័នកាបូនិក :

ល្បឿន

ល្បឿនដាលរបស់កាំរស្មីអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក (និមិត្តសញ្ញា c)។ ល្បឿនពន្លឺក្នុងសុញ្ញកាសគឺ ២៩៩ ៧៩២ ៤៥៨ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី។

ល្បឿន នាម

[ល្បឿន] lbeun

កម្លាំងដែលលឿន :

ល្បឿន នាម

[ល្បឿន-ពន់-លឺ] lbeun

ល្បឿនដាលរបស់កាំរស្មីអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក (និមិត្តសញ្ញា c)។ ល្បឿនពន្លឺក្នុងសុញ្ញកាសគឺ ២៩៩ ៧៩២ ៤៥៨ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី។

ល្បែង

ការលេង, អំពើដែលលេង :

ល្បែង នាម

[ល្បែង] lbeaeng

ការលេង, អំពើដែលលេង :

ល្បោយ

(ម.ព. របោយ{¥¥}២{££})។

ល្បោយ នាម

[ល្បោយ] lbouy

(ម.ព. របោយ២)។

ល្បោះ

(ម.ព. របោះ)។

ល្បោះ នាម

[ល្បោះ] lbuoh

(ម.ព. របោះ)។

ល្បោះល្បោយ

(ម.ព. របោះរបោយ)។

ល្បោះល្បោយ នាម

[ល្បោះ-ល្បាយ] lbuohbaoy

(ម.ព. របោះរបោយ)។

ល្បះ

ធាតុនៃកំណាព្យដែលកើតឡើងដោយចំនួនឃ្លាជាក់លាក់និងបញ្ចប់ដោយសញ្ញាខណ្ឌ «។» :

ល្បះ នាម

[ល្បះ] lbeah

ការលះ គឺលះទ្រព្យជាទាន (បរិច្ចាគ), ឬការលះអំពើអ្វីៗដែលគួរលះចោល, ការលះបង់ការងារជាមុខការនាទីរបស់ខ្លួន :

ល្បះ នាម

[ល្បះ-មុក-កា-រ-បោះ-ខ្លួន] lbeah

ការលះបង់ចោលមុខការរបស់ខ្លួន។

ល្បះ នាម

[ល្បះ] lbeah

ប្រយោគ, បង្គុំពាក្យដែលមានន័យសេចក្ដីពេញលេញ ស្តាប់បាន។ ល្បះឬប្រយោគ ត្រូវមានកន្សោមនាមប្រធាន និង កន្សោមកិរិយា (ប្រណាប់ប្រធានឬបម្រាប់ប្រធាន) :

ល្បះ នាម

[ល្បះ-ក្រង] lbeah

ល្បះដែលកើតឡើងពីល្បះទោលច្រើនដាក់បន្តបន្ទាប់គ្នាដោយដំណកឃ្លាឬភ្ជាប់គ្នាដោយឈ្នាប់ចង ដូចជា មាន់រងាវ សេះកញ្ជ្រៀវ គោរោទ៍។ សុភាពពូកែអក្សរសាស្ត្រប៉ុន្តែនាងខ្សោយរូបវិទ្យា ជាដើម។

ល្បះ នាម

[ល្បះ-ទោល] lbeah

ល្បះដែលមានប្រធានមួយនិងបម្រាប់ប្រធានមួយហើយមានន័យគ្រប់គ្រាន់ ដូចជា លោកគ្រូមកដល់ហើយ។ លោកនាយកមិននៅទេ។ គោស៊ីស្មៅ។

ល្បះ នាម

[ល្បះ-ប៉ៈ-ដិ-សែត] lbeah

ល្បះដែលក្នុងនោះគេប្រើអវិជ្ជមានបទ (មិន...ទេឬឡើយ, អត់...ទេឬឡើយ,...) ដើម្បីសម្ដែងគំនិតអវិជ្ជមាន ដូចជា លោកនាយកមិននៅទេ។ វាអត់ទៅសាលាទេ។

ល្បះ នាម

[ល្បះ-ផ្សំ] lbeah

(ម.ព. ល្បះល្បាយ)។

ល្បះ នាម

[ល្បះ-ល្បាយ] lbeah

ល្បះដែលកើតឡើងដោយសារការផ្សំរវាងឃ្លាគោលនិងឃ្លារណប។ ឃ្លារណបភ្ជាប់នឹងឃ្លាគោលដោយសារឈ្នាប់ឃ្លា :

ល្បះ នាម

[ល្បះ-សង់-កត់-នៃ] lbeah

ល្បះដែលគេផ្ដោតអារម្មណ៍លើធាតុណាមួយ (ប្រធាន, កម្មបទ, កម្មទេសកាល) នៃល្បះ :

ល្បះ នាម

[ល្បះ] lbeah

ធាតុនៃកំណាព្យដែលកើតឡើងដោយចំនួនឃ្លាជាក់លាក់និងបញ្ចប់ដោយសញ្ញាខណ្ឌ «។» :

ល្បះកត្តុ

(ម.ព. កត្តុវាចកៈ)។

ល្បះកត្តុ នាម

[ល្បះ-កាត់] lbahkat≈

(ម.ព. កត្តុវាចកៈ)។

ល្បះកម្ម

(ម.ព. កម្មវាចក)។

ល្បះកម្ម នាម

[ល្បះ-កាំ] lbahkaam≈

(ម.ព. កម្មវាចក)។

ល្ពេញល្ពៅ

ទ្រទេសទ្រទន់, ស្រលួតស្រឡះស្រស់បស់ :

ល្ពេញល្ពៅ គុណនាម

[ល្ពេញ-ល្ពៅ] lpenhlpov

ទ្រទេសទ្រទន់, ស្រលួតស្រឡះស្រស់បស់ :

ល្ពៅ

ឈ្មោះវល្លិដំណាំវារ, ផ្កាសម្បុរលឿង, ផ្លែធំមានរាងមូលត្រមៀចខ្លះ, ច្រឡោខ្លះ, ទ្រវែងខ្លះ សាច់ខាងក្នុងសម្បុរលឿង, ប្រើជាបន្លែឬធ្វើជាបង្អែមក៏បាន; ទងខ្ចីនិងផ្កាប្រើជាបន្លែ ឬទងខ្ចីស្រុះប្រើជាអន្លក់ក៏បាន; គ្រាប់ទុំប្រើប្រឡាក់អំបិលលីងធ្វើជាអាហារ មានរសឈ្ងុយពិសាគ្រាន់បើដែរ

ល្ពៅ នាម

[ល្ពៅ] lpov

ឈ្មោះនំចំហុយមួយប្រភេទ រាងសំប៉ែតបួនជ្រុង ធ្វើពីល្ពៅលាយច្របល់ជាមួយម្សៅ ខ្ទិះដូង និងស្ករស រួចខ្ចប់ស្លឹកចេកចំហុយ។

ល្ពៅ នាម

[ល្ពៅ] lpov

ឈ្មោះវល្លិដំណាំវារ, ផ្កាសម្បុរលឿង, ផ្លែធំមានរាងមូលត្រមៀចខ្លះ, ច្រឡោខ្លះ, ទ្រវែងខ្លះ សាច់ខាងក្នុងសម្បុរលឿង, ប្រើជាបន្លែឬធ្វើជាបង្អែមក៏បាន; ទងខ្ចីនិងផ្កាប្រើជាបន្លែ ឬទងខ្ចីស្រុះប្រើជាអន្លក់ក៏បាន; គ្រាប់ទុំប្រើប្រឡាក់អំបិលលីងធ្វើជាអាហារ មានរសឈ្ងុយពិសាគ្រាន់បើដែរ