ស្លឹករឹត
English ចូល បង្កើតគណនី

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

លះលែង កិរិយាសព្ទ ១)

[លះ-លែង] leahleaeng

លះស្រឡះ លែងធ្វើ, លែងត្រូវការតទៅទៀត :

លះលែង កិរិយាសព្ទ ២)

[លះ-លែង] leahleaeng

លែងគ្នាដាច់ស្រឡះ :

លះលែង កិរិយាសព្ទ

[លះ-លែង-វែង-បង់] leahleaeng

(ម.ព. រវែងបង់)។

ល័ក្កចាន់

ក្អម ឬថូទឹក ច្រើនតែធ្វើដោយឈើក្រឡឹង ឬ ដោយបន្ទោះត្បាញខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ មានខ្សែសម្រាប់យួរឬស្ពាយបាន, សម្រាប់ដាក់ទឹក ប្រើក្នុងវេលាដើរដំណើរ, ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិត :

ល័ក្កចាន់ នាម

[លាក់-កៈ-ចាន់] leakkochan

ក្អម ឬថូទឹក ច្រើនតែធ្វើដោយឈើក្រឡឹង ឬ ដោយបន្ទោះត្បាញខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ មានខ្សែសម្រាប់យួរឬស្ពាយបាន, សម្រាប់ដាក់ទឹក ប្រើក្នុងវេលាដើរដំណើរ, ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិត :

ល័ក្ដ

ឈ្មោះឈើឬដំណាំដែលមានសម្បុរដូចល័ក្ដស្រម៉ :

ល័ក្ដ នាម a

[លាក់] leak≈

ជ័រខះរឹងកើតអំពីសត្វល្អិតពួកមួយ មានសម្បុរក្រហម សម្រាប់ប្រើការជ្រលក់សូត្រ អម្បោះជាដើម :

ល័ក្ដ នាម b

[លាក់] leak≈

ផង់ល្អិតឬកករឹងជាដុំមានព័ណ៌ផ្សេងៗ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់ :

ល័ក្ដ នាម

[កាក-លាក់] kakleak≈

កាករបស់ល័ក្ដស្រម៉ ដែលស្ងោររំងាស់អស់ជាតិហើយ, សម្រាប់ប្រើការបិទឬភ្ជ័រភ្ជាប់អ្វីផ្សេងៗ។

ល័ក្ដ កិរិយាសព្ទ

[ចង-ល័ក] chngolka≈

យកស្រម៉ល័ក្ដដែលនៅមានសត្វល្អិតជាមេ ដាក់ក្នុងសំបកកាតំស្លឹកត្នោតជាដើមចងភ្ជាប់នឹងឈើរស់មានដើមសង្កែ, ត្រាង, ស្នួលជាដើម ដើម្បីឱ្យមេនោះចេញមកវាររោមមែកឈើ កកើតបានជាស្រម៉ល័ក្ខតទៅទៀត :

ល័ក្ដ កិរិយាសព្ទ

[បន់-ទំ-លាក់] bnotumleak≈

(ម.ព. ចងល័ក្ដ)។

ល័ក្ដ នាម

[លាក់-ជុំ-កន់-ឡង់] leakchuumknolngo≈

ស្រម៉ល័ក្ដដែលដុះព័ទ្ធស្រោបរុំជុំវិញមែកឈើ។

ល័ក្ដ នាម

[លាក់] leak≈

ឈ្មោះឈើឬដំណាំដែលមានសម្បុរដូចល័ក្ដស្រម៉ :

ល័ខ នាម

[លាក់] loakh

(ម.ព. ល័ក្ដ)។

ល័ព្ធ

លេខដែលគិតឃើញជាចំនួនស្រេចហើយត្រាទុក។

ល័ព្ធ គុណនាម

[ឡ័ប] loapthor

ដែលបានហើយ, ដែលស្រេចហើយ :

ល័ព្ធ នាម

[ឡ័ប] loapthor

លេខដែលគិតឃើញជាចំនួនស្រេចហើយត្រាទុក។

ល្កក់ គុ.កិ., គុ.

[ល្កក់] lkok

ដែលលូតលាស់ល្ហក់ :

ល្កម គុណនាម

[ល្កម] lkom

ដែលផុយខ្លាំង :

ល្ខោន

មហោស្រពមួយប្រភេទ លេងរាំរឿងផ្សេងៗ :

ល្ខោន នាម ១)

[ល្ខោន] lkhoun

ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងអំពីរឿងអ្វីមួយ តាមរយៈពាក្យសម្ដីនិងសកម្មភាពតួអង្គនៅក្នុងសាច់រឿង :

ល្ខោន នាម ២)

[ល្ខោន] lkhoun

មហោស្រពមួយប្រភេទ លេងរាំរឿងផ្សេងៗ :

ល្ខោនខោល

ខ្មែរហៅចំពោះតែល្ខោនដែលអ្នករាំសុទ្ធតែប្រុស។

ល្ខោនខោល នាម

[ល្ខោន-ខោល] lkhaonkhaol≈

ខ្មែរហៅចំពោះតែល្ខោនដែលអ្នករាំសុទ្ធតែប្រុស។

ល្ខោនចាប់ឆាយ

ល្ខោនកាឡៃ គឺល្ខោនដែលលេងចម្រុះបែបច្រើនយ៉ាងលាយច្របល់គ្នា តាមសម័យនិយម។

ល្ខោនចាប់ឆាយ នាម

[ល្ខោន-ចាប់-ឆាយ] lkhaonchabchhay≈

ល្ខោនកាឡៃ គឺល្ខោនដែលលេងចម្រុះបែបច្រើនយ៉ាងលាយច្របល់គ្នា តាមសម័យនិយម។

ល្ខោននិយាយ

ទម្រង់សិល្បៈដែលតួសម្ដែងនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាក្នុងឆាកឬឈុតនីមួយៗនៃរឿង ដែលអមដោយភ្លេងនិងចម្រៀង :

ល្ខោននិយាយ នាម

[ល្ខោន-និ-យាយ] lkhaonniyeay≈

ទម្រង់សិល្បៈដែលតួសម្ដែងនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាក្នុងឆាកឬឈុតនីមួយៗនៃរឿង ដែលអមដោយភ្លេងនិងចម្រៀង :

ល្ខោនបាសាក់

ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលតួសម្ដែងប្រើក្បាច់ហួនជាគោល ពោលប្រាប់ឈ្មោះតួអង្គនៃរឿងដោយខ្លួនឯង ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់មានលក្ខណៈភ្លឺផ្លេកបែបបុរាណ អមដោយតន្ត្រីបុរាណ។ ល្ខោនបាសាក់នេះយកឈ្មោះតាមស្រុកមួយ គឺស្រុកបាសាក់ ខេត្តឃ្លាំង ទល់មុខនឹងខេត្តព្រះត្រពាំងនៃទឹកដីកម្ពុជាក្រោម :

ល្ខោនបាសាក់ នាម

[ល្ខោន-បា-សាក់] lkhaonbasak≈

ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលតួសម្ដែងប្រើក្បាច់ហួនជាគោល ពោលប្រាប់ឈ្មោះតួអង្គនៃរឿងដោយខ្លួនឯង ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់មានលក្ខណៈភ្លឺផ្លេកបែបបុរាណ អមដោយតន្ត្រីបុរាណ។ ល្ខោនបាសាក់នេះយកឈ្មោះតាមស្រុកមួយ គឺស្រុកបាសាក់ ខេត្តឃ្លាំង ទល់មុខនឹងខេត្តព្រះត្រពាំងនៃទឹកដីកម្ពុជាក្រោម :

ល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ

ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងឡើងដោយប្រើក្បាច់របាំបុរាណខ្មែរ ជារឿងល្ខោនមានលក្ខណៈសក្ការៈ អភិរក្សនិយម មានសោភណភាពនិងប្រណីតភាពខ្ពស់ តំណាងឱ្យវប្បធម៌និងអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ។ ល្ខោននេះ ខ្លះហៅថា ល្ខោនក្បាច់បុរាណខ្មែរ :

ល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ នាម

[ល្ខោន-ព្រះ-រាច-ជៈ-ទ្រ័ប] lkhaonpreahreachcheaktorb≈

ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងឡើងដោយប្រើក្បាច់របាំបុរាណខ្មែរ ជារឿងល្ខោនមានលក្ខណៈសក្ការៈ អភិរក្សនិយម មានសោភណភាពនិងប្រណីតភាពខ្ពស់ តំណាងឱ្យវប្បធម៌និងអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ។ ល្ខោននេះ ខ្លះហៅថា ល្ខោនក្បាច់បុរាណខ្មែរ :

ល្ខោនរម៉ិង នាម

[ល្ខោន-រ-ម៉ិង] lkhaonromeng≈

(ព.សា.) ល្ខោនសាមញ្ញ, ល្ខោនរយ។

ល្គង នាម

[ល្គង] lkong

(ម.ព. រគង)។

ល្គាយ

ដែលមានលំនាំដំណើរគាយទន់ភ្លន់សមរម្យ :

ល្គាយ គុ.កិ., គុ.

[ល្គាយ] lkeay

ដែលមានលំនាំដំណើរគាយទន់ភ្លន់សមរម្យ :

ល្គាយល្គង

ដែលមានលំនាំដំណើរគាយទន់ភ្លន់ញ៉ែងញ៉ងគគាត (ច្រើនប្រើតែខាងលំនាំដំណើររបស់ដំរី) :

ល្គាយល្គង គុ.កិ., គុ.

[ល្គង-ល្គាយ] lkeaylkong

ដែលមានលំនាំដំណើរគាយទន់ភ្លន់ញ៉ែងញ៉ងគគាត (ច្រើនប្រើតែខាងលំនាំដំណើររបស់ដំរី) :

ល្គឹក នាម a

[ល្គឹក] lkuek

ដំណើរមោះមៃ, មោះហ្មង, ហ្មងឆ្គង; ការភ្លាត់ទាស់ដំណើរ, ទាស់ច្បាប់ :

ល្គឹក កិរិយាសព្ទ b

[ល្គឹក] lkuek

មានមោះមៃ, មានឆ្គង; មានទាស់នឹងច្បាប់ :

ល្គឹក ឈ.

[ល្គឹក-ណា-តែ] lkuek

គាប់ណាតែ; គាប់តែ :

ល្គឹក ឈ.

[ល្គឹក-លឺ] lkuek

បើឮ, ទោះបីឮ (ព.បុ.) :

ល្គឹកតែ ឈ.

[ល្គឹក-តែ] lkoektae≈

(ម.ព. ល្គឹកណាតែ)។

ល្គេន

ដែលវារ, លូន, ដួល មានលំនាំរាបសាទន់ភ្លន់ :

ល្គេន គុណកិរិយា

[ល្គេន] lken

ដែលវារ, លូន, ដួល មានលំនាំរាបសាទន់ភ្លន់ :

ល្ង

ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមតូចស្រួយ ដុះបែកខ្នែងជាមែក, ផ្កាព័ណ៌សក៏មាន ព័ណ៌ស្វាយក៏មានខ្លះ, ផ្លែស្កះ, គ្រាប់ល្អិត សំបកខាងក្រៅខ្មៅ សាច់ខាងក្នុងស សម្រាប់លីងប្រើការជាម្ហូបក្រៀម ឬប្រើការធ្វើនំក្រៀម ឬក៏ស្លប្រេង :

ល្ង នាម

[ល្ង] lngor

ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមតូចស្រួយ ដុះបែកខ្នែងជាមែក, ផ្កាព័ណ៌សក៏មាន ព័ណ៌ស្វាយក៏មានខ្លះ, ផ្លែស្កះ, គ្រាប់ល្អិត សំបកខាងក្រៅខ្មៅ សាច់ខាងក្នុងស សម្រាប់លីងប្រើការជាម្ហូបក្រៀម ឬប្រើការធ្វើនំក្រៀម ឬក៏ស្លប្រេង :

ល្ងង់

ល្ងង់ល្ងេល្ងើពុំយល់ការខុសត្រូវ។

ល្ងង់ កិរិយាសព្ទ

[ល្ងង់] lngong

មិនចេះ, មិនយល់ :

ល្ងង់ គុណនាម

[ល្ងង់] lngong

ដែលមិនចេះ, មិនយល់ :

ល្ងង់ គុណនាម

[ខ្លៅ-ល្ងង់] lngong

(ម.ព. ល្ងង់ខ្លៅ)។

ល្ងង់ កិរិយាសព្ទ

[ង-ងឹត-ល្ងង់] lngong

ល្ងង់ឈឹងសូន្យដូចគេនៅក្នុងទីងងឹត។

ល្ងង់ គុណនាម

[ឆោត-ល្ងង់] lngong

ឆោតផងល្ងង់ផង។

ល្ងង់ គុណនាម

[ល្ងង់-ខ្លៅ] lngong

ល្ងង់ព្រោះឥតបានរៀនសោះ។

ល្ងង់ នាម

[ល្ងេ-ល្ងង់] lngong

ល្ងង់ល្ងេល្ងើពុំយល់ការខុសត្រូវ។

ល្ងម

ដែលទ្រមខ្លាំង, ដែលខ្ញមខ្លាំង, ល្វើយខ្លាំង :

ល្ងម គុណនាម

[ល្ងម] lngom

ដែលទ្រមខ្លាំង, ដែលខ្ញមខ្លាំង, ល្វើយខ្លាំង :

ល្ងាច នាម

[ល្ងាច] lngeach

វេលាដែលព្រះអាទិត្យទោរទាបចុះ :

ល្ងាច នាម

[ក្បាល-ល្ងាច] lngeach

(ម.ព. ក្បាលព្រលប់)។

ល្ងាន់

ដូចគ្នានឹង រងាន់ (និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ)។

ល្ងាន់ គុណនាម

[ល្ងាន់] lngean

ដូចគ្នានឹង រងាន់ (និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ)។

ល្ងីល្ងើ គុណកិរិយា

[ល្ងី-ល្ងើ] lngilngau

(ម.ព. រងេរងើ)។

ល្ងៀង

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ ច្រើនដុះក្នុងទីមានដីខ្សាច់, ត្រួយនិងផ្កាប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរ, ជាអន្លក់ឬញាំក៏បាន :

ល្ងៀង នាម

[ល្ងៀង] lngieng

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ ច្រើនដុះក្នុងទីមានដីខ្សាច់, ត្រួយនិងផ្កាប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរ, ជាអន្លក់ឬញាំក៏បាន :

ល្ងៀងជូតអាចម៍កូន

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទពួកល្ងៀង ប៉ុន្តែដើមតូចច្រើនតែទាបៗជាងល្ងៀងស្លឹកល្វីងប្រហាត (អ្នកស្រុកខ្លះហៅល្ងៀងស្វាយ)។

ល្ងៀងជូតអាចម៍កូន នាម

[ល្ងៀង-ជូត-អាច់-កូន] lngiengchutaachmokoun

ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទពួកល្ងៀង ប៉ុន្តែដើមតូចច្រើនតែទាបៗជាងល្ងៀងស្លឹកល្វីងប្រហាត (អ្នកស្រុកខ្លះហៅល្ងៀងស្វាយ)។

ល្ងៀម នាម

[ល្ងៀម] lngiem

(ម.ព. រងៀម)។

ល្ងេល្ងើ គុណកិរិយា

[ល្ងេ-ល្ងើ] lngelngau

(ម.ព. រងេរងើ)។

ល្បក នាម a

[ល្បក] lbok

ដែកសម្រាប់ឈូសលក :

ល្បក នាម b

[ល្បក] lbok

ស្នាមក្បាច់ក្រហូងដែលកើតអំពីឈូសលក :

ល្បក កិរិយាសព្ទ

[ល្បក] lbok

ឈូសលក :

ល្បក់

ពេលមួយរយៈដេកលក់; ស្របក់; ដេកមួយល្បក់។

ល្បក់ នាម

[ល្បក់] lbok

ពេលមួយរយៈដេកលក់; ស្របក់; ដេកមួយល្បក់។

ល្បង កិរិយាសព្ទ

[ល្បង] lbong

លង, ស្ទង់ដោយស្មាន :

ល្បង កិរិយាសព្ទ

[ល្បង-មើល] lbong

លងមើល, ស្ទង់មើល។

ល្បត់

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលគេស្ដីប្រដៅច្រើនលើកច្រើនដងហើយនៅតែមិនកើត ឬដែលអស់ទំនងអស់ឧបាយនឹងកែឱ្យល្អឡើងបាន :

ល្បត់ នាម

[ល្បត់] lbot

កំណត់ឬកម្រិតដែលលត់លោហជាតិមានដែកជាដើម :

ល្បត់ នាម

[ដែក-អស់-ល្បត់] lbot

ដែកដែលជាងលត់ច្រើនដងអស់សាច់មុតហើយ។

ល្បត់ នាម

[មៈ-នុស-អស់-ល្បត់] lbot

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលគេស្ដីប្រដៅច្រើនលើកច្រើនដងហើយនៅតែមិនកើត ឬដែលអស់ទំនងអស់ឧបាយនឹងកែឱ្យល្អឡើងបាន :

ល្បប់

ទឹកដែលលាយដោយផង់ធ្យូងកំណាត់សំពត់ឬម្រែងសម្បុរខ្មៅជាមួយនឹងទឹកបបរឬទឹកបាយខាប់ សម្រាប់លុបក្ដារសរសេរ (ដែលហៅតាមពាក្យសៀមថា ក្ដារខៀវ), លុបឱ្យរលុបអក្សរចាស់រួចហើយ បញ្ឈរក្ដារនោះផ្អែកទុកឱ្យស្ងួតសម្រាប់សរសេរតទៅទៀត :

ល្បប់ នាម

[ល្បប់] lbob

ទឹកដែលលាយដោយផង់ធ្យូងកំណាត់សំពត់ឬម្រែងសម្បុរខ្មៅជាមួយនឹងទឹកបបរឬទឹកបាយខាប់ សម្រាប់លុបក្ដារសរសេរ (ដែលហៅតាមពាក្យសៀមថា ក្ដារខៀវ), លុបឱ្យរលុបអក្សរចាស់រួចហើយ បញ្ឈរក្ដារនោះផ្អែកទុកឱ្យស្ងួតសម្រាប់សរសេរតទៅទៀត :

ល្បាក់

(ព.សា.) ប្រហែល, ប្រហាក់ប្រហែល, ប្រមាណជា :