វចនានុក្រមខ្មែរ

លោកិយសច្ចៈ នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ-ស័ច-ចៈ] lokeyakschachak≈

ព្រឹត្តិការណ៍ ហេតុការណ៍ជាក់ស្ដែងមានក្នុងសង្គមមនុស្ស ដែលអ្នកនិពន្ធលើកយកមកបង្ហាញនៅក្នុងស្នាដៃ :

លោកិយ—

(ម.ព. លោកិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោកិយ— នាម

[លោ-កិ-យ៉ៈ—] lokeyak—≈

(ម.ព. លោកិយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោកីយ៍

ជំងឺសម្រាប់សត្វក្នុងលោក; ប៉ុន្តែខ្មែរប្រើតាមទម្លាប់សំដៅសេចក្ដីថា អាសន្នរោគ ឬ អហិវាតករោគ។

លោកីយ៍ គុណនាម

[លោ-កី] loukeiy

ដូចគ្នានឹង លោកិយ :

លោកីយ៍ នាម

[ជំ-ងឺ-លោ-កី] loukeiy

ជំងឺសម្រាប់សត្វក្នុងលោក; ប៉ុន្តែខ្មែរប្រើតាមទម្លាប់សំដៅសេចក្ដីថា អាសន្នរោគ ឬ អហិវាតករោគ។

លោកុត្តរ

ធម៌ចម្លងសត្វឱ្យចេញផុតចាកលោកគឺ មគ្គ ៤, ផល៤, និញ្វន ១; ហៅថា នព្វលោកុត្តរធម៌ ក៏បាន (ព.ពុ.)។

លោកុត្តរ នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ] loukottor

ធម៌ចម្លងសត្វឱ្យចេញផុតចាកលោកគឺ មគ្គ ៤, ផល៤, និញ្វន ១; ហៅថា នព្វលោកុត្តរធម៌ ក៏បាន (ព.ពុ.)។

លោកុត្តរធម៌ នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ-ធ័រ] lokottakrakthro≈

(ម.ព. លោកុត្តរ)។

លោកុត្តរប្បញ្ញា

បញ្ញាឆ្លងផុតចាកលោក, ឬបញ្ញាក្នុងអរិយមគ្គ ដែលនាំបុគ្គលពីលោកិយនេះឱ្យឆ្លងផុតចាកលោកនេះទៅដល់ឋាននិព្វាន។

លោកុត្តរប្បញ្ញា នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉័ប-ប៉័ញ-ញ៉ា] lokottakrbabnhonha≈

បញ្ញាឆ្លងផុតចាកលោក, ឬបញ្ញាក្នុងអរិយមគ្គ ដែលនាំបុគ្គលពីលោកិយនេះឱ្យឆ្លងផុតចាកលោកនេះទៅដល់ឋាននិព្វាន។

នាមរបស់ពោធិសត្វដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងឧត្តរនិកាយឬមហាយានសន្មតដោយផ្សែផ្សំតាមមតិរបស់ខ្លួន, ប្រកាសជំនឿថាជាធំខាងការបីបាច់រក្សាសត្វលោក ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម, ផ្គូធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍។

លោកេស្វរៈ នាម ១)

[លោ-កេស-ស្វៈ-រ៉ៈ] loukesvoreak

អ្នកដែលជាធំក្នុងលោកឬជាងសត្វលោក។

លោកេស្វរៈ នាម ២)

[លោ-កេស-ស្វៈ-រ៉ៈ] loukesvoreak

នាមរបស់ពោធិសត្វដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងឧត្តរនិកាយឬមហាយានសន្មតដោយផ្សែផ្សំតាមមតិរបស់ខ្លួន, ប្រកាសជំនឿថាជាធំខាងការបីបាច់រក្សាសត្វលោក ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម, ផ្គូធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍។

លោក—

(ម.ព. លោក{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោក— នាម

[លោ-កៈ—] lokak—≈

(ម.ព. លោក១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លោង

ក្ដារមឈូស (ម.ប្រ.)។

លោង នាម

[លោង] loung

ប៉ែកអវយវៈមនុស្សឬសត្វ ពីត្រឹមត្រគាកចុះមកដល់ខាងលើជង្គង់ :

លោង នាម

[លោង] loung

ក្ដារមឈូស (ម.ប្រ.)។

លោណម្ពិល

ប្រៃនិងជូរឬវត្ថុមានរសប្រៃនិងជូរ :

លោណម្ពិល គុ., ន.

[លោ-ណ័ម-ពិល] lounmpil

ប្រៃនិងជូរឬវត្ថុមានរសប្រៃនិងជូរ :

លោត

ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយរំលងច្បាប់ ដោយមិនស្របតាមច្បាប់របស់រដ្ឋ :

លោត កិរិយាសព្ទ ១)

[លោត] lout

ស្ទុះឡើងលើផុតពីទីប្រក្រតី :

លោត កិរិយាសព្ទ ២)

[លោត] lout

ស្ទុះផ្លោះរំលង :

លោត កិរិយាសព្ទ ៣)

[លោត] lout

បោលផ្នាលៗ :

លោត កិរិយាសព្ទ ៤)

[លោត] lout

ដាលខ្លាំង :

លោត គុណនាម ៥)

[លោត] lout

(ព.ប្រ.) ដែលស្ទុះខ្ពស់ជាងគេ; ដែលមានទ្រព្យច្រើនជាងគេ ឬដែលគ្រាន់បើជាងគេ :

លោត កិរិយាសព្ទ ១)

[លោត-កញ់-ឆេង] lout

បោលលោតពីចិត្តឯងដោយអំណាចសេចក្ដីក្លាសប្បាយខ្លាំង :

លោត កិរិយាសព្ទ ២)

[លោត-កញ់-ឆេង] lout

(ព.ប្រ.) ខឹងច្រឡោតខ្លាំង ឬអរខ្លាំង បញ្ចេញ លំនាំស្ទុះលោតទាំងបង្គុយឬទាំងជំហរ :

លោត កិរិយាសព្ទ

[លោត-កញ់-ឆាត់] lout

លោតវាយកញ្ឆាត់ គឺលោតវាយកែងផ្ទប់នឹងកំប៉េះគូទ។

លោត កិរិយាសព្ទ

[លោត-ឆាត់] lout

ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយរំលងច្បាប់ ដោយមិនស្របតាមច្បាប់របស់រដ្ឋ :

លោតកន្ទ្រង់

(ម.ព. ចាក់កន្ទ្រង់)។

លោតកន្ទ្រង់ កិរិយាសព្ទ

[លោត-កន់-ទ្រង់] lotknotorng≈

(ម.ព. ចាក់កន្ទ្រង់)។

លោតឆត្រ

(សំនួន.) ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយរំលងច្បាប់ ដោយមិនស្របតាមច្បាប់របស់រដ្ឋ :

លោតឆត្រ កិរិយាសព្ទ ១)

[លោត-ឆាត់] lotchhat≈

លោតពីទីខ្ពស់ដោយមានឆត្រយោងការពារ :

លោតឆត្រ កិរិយាសព្ទ ២)

[លោត-ឆាត់] lotchhat≈

(សំនួន.) ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយរំលងច្បាប់ ដោយមិនស្របតាមច្បាប់របស់រដ្ឋ :

លោតឆ្ដោលោតក្រមាល់

លោតច្រឡោតទាំងស្រុងទាំងក្រមាល់ :

លោតឆ្ដោលោតក្រមាល់ កិរិយាសព្ទ

[លោត-ឆ្ដោ-លោត-ក្រ-មាល់] lotchhdaolotkromeal≈

លោតច្រឡោតទាំងស្រុងទាំងក្រមាល់ :

លោតផ្លោះ

ហ៊ានប្រថុយ ហ៊ានសាកល្បង។

លោតផ្លោះ កិរិយាសព្ទ

[លោត-ផ្លោះ] lotphloeah≈

ហ៊ានប្រថុយ ហ៊ានសាកល្បង។

លោតអង្រែ

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ សម្រាប់ក្មេងប្រុសជំទង់ឬកំលោះលេង, មនុស្សពីរនាក់អង្គុយកាន់អង្រែតូចវែងពីរ ដំទង្គិចអង្រែឱ្យមនុស្សម្នាក់លោតក្នុងចន្លោះ មិនឱ្យអង្រែត្រូវជើង; ជាល្បែងហាត់ប្រាណឱ្យប៉ិនខាងវិធីលោតផ្លោះ :

លោតអង្រែ នាម

[លោត-អង់-រ៉ែ] loutaangreae

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ សម្រាប់ក្មេងប្រុសជំទង់ឬកំលោះលេង, មនុស្សពីរនាក់អង្គុយកាន់អង្រែតូចវែងពីរ ដំទង្គិចអង្រែឱ្យមនុស្សម្នាក់លោតក្នុងចន្លោះ មិនឱ្យអង្រែត្រូវជើង; ជាល្បែងហាត់ប្រាណឱ្យប៉ិនខាងវិធីលោតផ្លោះ :

លោតអន្ទាក់

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទសម្រាប់ពួកក្មេងប្រុសលេង, ចែកអ្នកលេងជាពីរពួក, មួយពួកអង្គុយដំកង់ឱ្យឃ្លាតៗ ចាប់កាន់ចុងដៃគ្នា, មួយពួកចាំលបលោតរំលងអន្ទាក់ដៃចូលក្នុងវង់អ្នកអង្គុយ ហើយលោតចេញវិញ, បើអ្នកអង្គុយលើកដៃគ្រវាសត្រូវជើងអ្នកលោត, ត្រូវឱ្យពួកអ្នកលោតមកអង្គុយដំកង់កាន់ដៃគ្នា, ពួកអ

លោតអន្ទាក់ នាម

[លោត-អន់-ទាក់] loutaanteak

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទសម្រាប់ពួកក្មេងប្រុសលេង, ចែកអ្នកលេងជាពីរពួក, មួយពួកអង្គុយដំកង់ឱ្យឃ្លាតៗ ចាប់កាន់ចុងដៃគ្នា, មួយពួកចាំលបលោតរំលងអន្ទាក់ដៃចូលក្នុងវង់អ្នកអង្គុយ ហើយលោតចេញវិញ, បើអ្នកអង្គុយលើកដៃគ្រវាសត្រូវជើងអ្នកលោត, ត្រូវឱ្យពួកអ្នកលោតមកអង្គុយដំកង់កាន់ដៃគ្នា, ពួកអ

លោតែ

ស្រាប់តែ :

លោតែ គុណកិរិយា

[លោ-តែ] loutae

ស្រាប់តែ :

លោទ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ស្រដៀងនឹងគគឹត ស្លឹកស្រដៀងនឹងព្រីង តែមានរសជូរ :

លោទ នាម

[លោត] lout

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ស្រដៀងនឹងគគឹត ស្លឹកស្រដៀងនឹងព្រីង តែមានរសជូរ :

លោប

ការតអក្សរខាងភាសាសំស្ក្រឹតឬបាលី ដោយវិធីលុបស្រៈឬព្យញ្ជនៈចេញខ្លះ (ព.វ.)។

លោប នាម ១)

[លោប] loub

ការលុបចោល; ការបំបាត់មិនឱ្យមាន; ការលើកចោល; ការរំលាង។

លោប នាម ២)

[លោប] loub

ការលុប (ព.វ.) ការលុបតួអក្សរឬពាក្យចេញខ្លះ; លុបតួអក្សរឬពាក្យដើមហៅ អាទិលោប (ឬ អាទិលុប (លប់) ក៏បាន), បា. ដូចជា ឧបាសក > បាសក; ឧបាសិកា > សិកា (លុបពីរតួចេញ គឺលុបតួដើមផងកណ្ដាលផង, សម្រាប់ខ្មែរប្រើតាមស្រួលមាត់ហៅថា វាចាសិលិដ្ឋ "តាមស្រួលមាត់") ; សម្រាប់សម្ដីខ្មែរសុទ្ធដូចជ