វចនានុក្រមខ្មែរ

លោក នាម

[លោ-កៈ-ត្រៃ] lok

លោកបី គឺមនុស្សលោក, ទេវលោក, ព្រហ្មលោក; មានន័យដទៃផ្សេងថា មេឃឬឋានសួគ៌, ផែនដី, ឱកាសកណ្ដាល (ចន្លោះមេឃនិងដី) ឬបាតាល។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ថា] lok

រឿងរ៉ាវសម្រាប់លោក, រឿងព្រេង។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ធ័រ] lok

ធម៌សម្រាប់លោក គឺអាការៈ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ឬធម្មតារបស់សត្វលោក; តាមពុទ្ធសាសនាថាមាន ៨យ៉ាងគឺ ១លាភៈ ការបាន; ២អលាភៈ ការខានបានឬខាតបង់; ៣យសៈ ការមានយសស័ក្ដិ; ៤អយសៈ ការមិនមានយសស័ក្ដិ ឬការថ្លោះធ្លាក់យសស័ក្ដិ; ៥និន្ទា ការតិះដៀល; ៦បសំសា ការសរសើរ; ៧សុខៈ ការបានសុខ; ៨ទុក្ខៈ ការបាន

លោក នាម

[លោ-កៈ-ធ័ម-មៈ-ដា] lok

ធម្មតារបស់លោក គឺការមិនទៀងរបស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ធា-តា] lok

អ្នកបង្កើតលោក គឺព្រះព្រហ្ម ឬព្រះសិវៈ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ធាត] lok

ចក្រវាល, ទំហំលោកក្នុងមណ្ឌលចក្រវាលមួយៗ។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ធាត] lok

(ម.ព. លោកធាតា)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-នាត] lok

អ្នកដែលជាពំនាក់របស់សត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម ព្រះសិវៈ, ព្រះនារាយណ៍។

លោក នាម

[លោក-នា-យក់] lok

អ្នកដឹកនាំសត្វលោក (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-និន-នាត] lok

សូរសព្ទគឹកកងក្នុងលោក; ដំណើរល្បីលេចឮសាយសុសក្នុងលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-និ-យំ] lok

ធម្មតារបស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-និស-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-ធ័រ] lok

ធម៌ជាគ្រឿងរលាស់ខ្លួនចេញចាកលោក (លោកុត្តរធម៌)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-និស-សិត] lok

ដែលអាស្រ័យនៅក្នុងលោក, មនុស្សឬអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងលោក។

លោក នាម

[លោ-កន់-តៈ-គូ] ឬ [លោ-ក័ន-តៈ-គូ] lok

អ្នកដល់នូវទីបំផុតលោក (ព្រះខីណាស្រព)។

លោក នាម

[លោ-កន់-តៈ-ទស់-សី] ឬ [លោ-ក័ន-តៈ-ទ័ស-សី] lok

អ្នកឃើញទីបំផុតលោក គឺអ្នកឃើញព្រះនិញ្វន (ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត)។

លោក នាម

[លោ-កន់-ដ] lok

ទីឬប្រទេសជាចន្លោះលោក; ឈ្មោះនរកនៅត្រង់ចន្លោះលោក (ហៅ លោកន្តរនរក ក៏បាន)។

លោក នាម

[លោ-កន់-តៈ-រ៉ិ-កៈ-ស័ត] ឬ [លោ-ក័ន-តៈ-រ៉ិ-កៈ-ស័ត] lok

សត្វដែលកើតក្នុងលោកន្តរនរក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-បត់] lok

ផ្លូវលោក គឺសណ្ដាប់ធ្នាប់, បែបបទ, ទំនៀមរបស់សត្វលោក; ទំនៀមស្រុកទេស។

លោក នាម

[លោ-កៈ-បត់] lok

(ម.ព. លោកបថ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-បាល] lok

អ្នករក្សាលោក គឺមហារាជ ៤អង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងរក្សាលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-បី-ដា] lok

(ម.ព. លោកជនក)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-បី-ដា-មៈ-ហា] lok

ជីតារបស់សត្វលោក គឺមហាព្រហ្ម (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

លោក នាម

[លោ-ក័ប-ប៉ៈ-ប័ត] lok

ពង្សាវតារលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ប្រ-ទីប] lok

ប្រទីប (ពន្លឺ) របស់លោក (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ប្រ-វ័ត] lok

(ម.ព. លោកប្បត្តិ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ប្រ-សិត] lok

ដែលប្រាកដ, ជាក់ច្បាស់ដល់ពួកមនុស្សទូទៅ, ដែលមានគេដឹងឬស្គាល់ពេញពាស។

លោក នាម

[លោ-កៈ-មា-ដា] lok

(ម.ព. លោកជននី)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-យា-ត្រា] lok

ដំណើរ, ការប្រព្រឹត្តទៅរបស់លោក; កិច្ចការរបស់មនុស្ស; ការរស់នៅរបស់សត្វលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វ័ត-ឍៈ-នៈ] lok

សេចក្ដីចម្រើនរបស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វាត] lok

សម្ដីឬវោហាររបស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វិច-ជា] lok

វិជ្ជាសម្រាប់លោក (តាមសម័យនិយម)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វិត] lok

អ្នកចេះវិជ្ជាសម្រាប់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វិ-ទូ] lok

អ្នកដឹងច្បាស់នូវលោក (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វិច-ទ្យា] lok

(ម.ព. លោកវិជ្ជា)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វិ-នាស] lok

សេចក្ដីវិនាសលោក, ការប្រល័យលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វុត-ឍិ] lok

(ម.ព. លោកវឌ្ឍនៈ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-វោ-ហា] lok

(ម.ព. លោកវាទ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ស័ក-ខី] lok

បន្ទាល់របស់លោក គឺភ្លើង; ព្រះព្រហ្ម។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សង់-គ្រោះ] lok

ការសង្គ្រោះមនុស្សមិនរើសមុខ, ការជួយទំនុកបម្រុងមនុស្សផងគ្នាឱ្យបានសុខ, ឱ្យកើតសន្តិភាព។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-ឋាន] lok

ទ្រង់ទ្រាយ ឬបែបភាពពិភពលោក, ភូគោល។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-តិ-ភាប] lok

សេចក្ដីស្ងប់របស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-តិ-សុខ] lok

ដំណើរសុខសាន្តរបស់លោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សន់-និ-វាស] lok

ពពួកសត្វដែលនៅអាស្រ័យក្នុងលោក, ពួកមនុស្ស; លោកទាំងអស់។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ស័ប] lok

សូរសព្ទរបស់លោក; ភាសាសម្ដីរបស់សត្វលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សាក-សី] lok

(ម.ព. លោកសក្ខី)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-សេត] lok

(ម.ព. លោកជេស្ឋ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ស្ថា-ណុ] lok

(ម.ព. លោកខាណុ)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ស្ថិ-តិ] lok

ដំណើរស្ថិតនៅរបស់លោក, ដំណើរដែលលោកតាំងនៅតាមកាលកំណត់; អាយុផែនដី។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ហាស] lok

សេចក្ដីរីករាយសប្បាយរបស់ពួកមនុស្ស។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ហា-សៈ] lok

(ម.ព. លោកហាស)។

លោក នាម

[លោ-កា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] lok

អធិបតីរបស់លោក (មហាព្រហ្ម) ; ម្ចាស់របស់លោក, ម្ចាស់ទ្វីប (ស្តេចចក្រពត្តិ)។

លោក នាម

[លោ-កា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] lok

ការប្រកាន់យកលោកជាធំ គឺការខ្លាចចិត្តពួកមនុស្សផងគ្នា; ការប្រុងប្រយ័ត្នមិនហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់ ព្រោះខ្លាចគេដឹង នឹកខ្មាសគេទុកជាមុន។

លោក នាម

[លោ-កា-ធិប-បាយ] lok

សេចក្ដីអធិប្បាយអំពីលោកសណ្ឋាន។

លោក នាម

[លោ-កា-នុ-វ័ត] lok

ការប្រព្រឹត្តតាមលោក គឺការអនុលោមតាមបែបបទរបស់មនុស្ស ផងគ្នា, ការយកតម្រាប់គ្នា។

លោក នាម

[លោ-កា-នុ-វ័ត] lok

(ម.ព. លោកានុវត្តន៍)។

លោក នាម

[លោ-កា-ភិ-ប្រាយ] lok

(ម.ព. លោកាធិប្បាយ)។

លោក នាម

[លោ-កា-មីស] lok

នុយរបស់សត្វលោក គឺបញ្ចកាមគុណ (រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, សម្ផស្ស)។

លោក នាម

[លោ-កា-មិ-សៈ] lok

(ម.ព. លោកាមិស)។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តៈ-សាស] lok

(ម.ព. លោកាយតៈ)។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តិ-កា] lok

(ម.ព. លោកាយតិកៈ)។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តិ-កៈ] lok

អ្នកដែលស្ទាត់ជំនាញខាងលោកាយតសាស្ត្រ។

លោក នាម

[លោ-កា-យ៉ៈ-តៈ] lok

គម្ពីរសម្ដែងគតិលោកដែលមានដំណើរសេចក្ដីរយីករយាកមិនគួរជឿ ឬគម្ពីរដែលមានសេចក្ដីបដិសេធថាឋានសួគ៌ឋាននរកមិនមាន។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ-ចិត] lok

ចិត្តដែលឆ្លងផុតចាកលោក គឺចិត្តរបស់អរិយបុគ្គល ដែលបានសម្រេចមគ្គផលហើយ (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ៈ-សំ-ប័ត] lok

មគ្គផលនិញ្វន (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ា-ភិ-សៈ-ម៉ៃ] lok

ការបានសម្រេចមគ្គផល (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កុត-តៈ-រ៉ា-រ៉ិ-យៈ-ម័ក] lok

ផ្លូវរបស់អរិយបុគ្គលសម្រាប់ឆ្លងចាកលោក (ព.ពុ.)។

លោក នាម

[លោ-កេស] lok

អ្នកដែលជាធំ ឬជាចម្បងជាងសត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថាមហាព្រហ្ម)។

លោក នាម

[អោ-កា-សៈ-លោក] lok

ភាគអាកាស។

លោក នាម

[អៈ-បា-យ៉ៈ-លោក] lok

(ម.ព. យមលោក)។

លោក សព្វនាម ១)

[លោក] lok

ព្រះអង្គ; អ្នក; គាត់។

លោក នាម ២)

[លោក] lok

ពាក្យគោរពសម្រាប់និយាយជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់ជាងខ្លួន ឬថ្នាក់ស្មើនឹងខ្លួន ដែលត្រូវនិយាយទៅរកឬដែលត្រូវនិយាយដល់ :

លោក សព្វនាម ៣)

[លោក] lok

សម្រាប់ប្រើផ្សំពីខាងដើមនាមនាម ដែលគួរប្រកបដោយសេចក្ដីគោរព :

លោក នាម ៤)

[លោក] lok

សម្រាប់ហៅបព្វជិតទាំងពួង :

លោកខាងកើត

ប្រទេសនៅភាគខាងកើតទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលប្រកាន់យកលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ដូចជា អតីតសហភាពសូវៀត ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី ជាដើម :

លោកខាងកើត នាម

[លោក-ខាង-កើត] lokkhangkaeut≈

ប្រទេសនៅភាគខាងកើតទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលប្រកាន់យកលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ដូចជា អតីតសហភាពសូវៀត ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី ជាដើម :

លោកខាងលិច

ប្រទេសនៅភាគខាងលិចទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាម៉េរិកខាងជើង ដែលប្រកាន់យករបបសេរី ដូចជា សហរដ្ឋអាម៉េរិក បារាំង អង់គ្លេស ជាដើម :

លោកខាងលិច នាម

[លោក-ខាង-លិច] lokkhanglich≈

ប្រទេសនៅភាគខាងលិចទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាម៉េរិកខាងជើង ដែលប្រកាន់យករបបសេរី ដូចជា សហរដ្ឋអាម៉េរិក បារាំង អង់គ្លេស ជាដើម :

លោកនីតិ

(ម.ព. ពលរដ្ឋវិជ្ជា)។

លោកនីតិ នាម

[លោ-កៈ-នី-តិ] lokaknite≈

(ម.ព. ពលរដ្ឋវិជ្ជា)។

លោកន្តរនរក

រណ្ដៅនៅក្នុងចន្លោះនៃលោក ជាឈ្មោះរណ្ដៅនរក ដែលសត្វជាបុថុជ្ជនប្រភេទខ្លះប្រកាន់ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ជឿស៊ប់ថាគ្មានបុណ្យគ្មានបាបសួគ៌នរកអ្វីទេ សត្វស្លាប់ទៅក៏សូន្យឈឹងឥតមានជាតិកំណើតតទៅទៀតឡើយ, នរកនេះកើតមានព្រោះលទ្ធិនោះឯង។ល។ (ព.ពុ.) :

លោកន្តរនរក នាម

[លោ-កន់-ដ-ន-រក់] ឬ [លោ-ក័ន-តៈ-រ៉ៈ-ន-រក់] loukntoronorok

រណ្ដៅនៅក្នុងចន្លោះនៃលោក ជាឈ្មោះរណ្ដៅនរក ដែលសត្វជាបុថុជ្ជនប្រភេទខ្លះប្រកាន់ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ជឿស៊ប់ថាគ្មានបុណ្យគ្មានបាបសួគ៌នរកអ្វីទេ សត្វស្លាប់ទៅក៏សូន្យឈឹងឥតមានជាតិកំណើតតទៅទៀតឡើយ, នរកនេះកើតមានព្រោះលទ្ធិនោះឯង។ល។ (ព.ពុ.) :