វចនានុក្រមខ្មែរ

លេច កិរិយាសព្ទ

[ដើ-លិច-វាល-ចូល-ព្រៃ-លិច-ព្រៃ-ចូល-វាល] lech

ដើរផុតពីទីវាលចូលក្នុងព្រៃ ចេញពីព្រៃចូលក្នុងវាលទៀត។

លេច នាម

[លិច-ទឹក-លិច-ដី] lech

(ព.ទ.បុ.) ការកំបាំងតែហើបចេញ ឮដល់មនុស្សម្នាក់ហើយ ច្រើនតែលេចឮតទៅទៀត (ស្រដៀងគ្នានឹង ក្អែកមួយជាក្អែកដប់ ដែរ)។

លេច កិ., គុ.

[លិច-ធ្លោ] lech

(ព.ប្រ.) លេចចេញច្បាស់ជាងគេ, មានប្រជាប្រិយភាពជាងគេ, លេចមុខលេចមាត់ខ្លាំងជាងគេ :

លេច កិរិយាសព្ទ

[លិច-មុក-លិច-មាត់] lech

(សំនួន.) មានមុខមានមាត់ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ចាប់ផ្ដើមល្បី :

លេច កិរិយាសព្ទ

[លិច-លឺ] lech

លេចដំណឹងឮដល់។

លេច គុណនាម

[លិច] lech

ដែលមិនគត់ :

លេច នាម

[លិច] lech

ឈ្មោះដំបៅមួយប្រភេទ កើតនៅបាតជើង ឬកែងជើងលៀនសាច់រឹងចេញមក :

លេញ

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទរូបតូចសម្បុរស រាងដំបារ ជាពួកត្រីរៀល :

លេញ នាម

[លេញ] lenh

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទរូបតូចសម្បុរស រាងដំបារ ជាពួកត្រីរៀល :

លេញលេង

លេងជន្លជន្លេញ គឺចំអែចំអន់លេងហើយលេងទៀតដដែលៗ :

លេញលេង កិរិយាសព្ទ

[លេញ-លេង] lenholeng

លេងជន្លជន្លេញ គឺចំអែចំអន់លេងហើយលេងទៀតដដែលៗ :

លេញ្ជា

ដែលហៃរំជែលេងសាំទាំច្រំដែល :

លេញ្ជា កិរិយាសព្ទ

[លេញ-ជា] lenhchea

រំជែលេងសាំទាំច្រំដែលនាំឱ្យខឹង :

លេញ្ជា គុណនាម

[លេញ-ជា] lenhchea

ដែលហៃរំជែលេងសាំទាំច្រំដែល :

លេឌ្ឌុបាត

ការធ្លាក់ចុះនៃដុំដី; ចម្ងាយទីមួយទំហឹងបោះដុំដីពេញកម្លាំងដៃ :

លេឌ្ឌុបាត នាម

[លេត-ឌុ-បាត] leddubat

ការធ្លាក់ចុះនៃដុំដី; ចម្ងាយទីមួយទំហឹងបោះដុំដីពេញកម្លាំងដៃ :

លេណ

(ម.ព. លេណដ្ឋាន)។

លេណ នាម

[ឡេន] len≈

(ម.ព. លេណដ្ឋាន)។

លេណដ្ឋាន

រូងភ្នំ; ទីសម្រាប់ពួន; រូងដែលគេជីកសម្រាប់ចូលលាក់ខ្លួនពួនអាត្មាការពារភ័យអន្តរាយ :

លេណដ្ឋាន នាម

[លេន-ណ័ត-ឋាន] lendthan

រូងភ្នំ; ទីសម្រាប់ពួន; រូងដែលគេជីកសម្រាប់ចូលលាក់ខ្លួនពួនអាត្មាការពារភ័យអន្តរាយ :

លេណ្ឌុបាត

(ម.ព. លេឌ្ឌុបាត)។

លេណ្ឌុបាត នាម

[លេន-ឌុ-បាត] lendobat

(ម.ព. លេឌ្ឌុបាត)។

លេប

បាំងឃើញមិនច្បាស់ ឬបាំងបាត់; លើសលុប :

លេប កិរិយាសព្ទ ១)

[លេប] leb

គ្រលៀវឱ្យចូលតាមបំពង់ក :

លេប កិរិយាសព្ទ ២)

[លេប] leb

ជក់ជ្រាបចូល ឬហួតចូល :

លេប កិរិយាសព្ទ ៣)

[លេប] leb

(ព.ប្រ.) ស្រូបឬចុះចំនួនច្រើន :

លេប កិរិយាសព្ទ ៤)

[លេប] leb

បាំងឃើញមិនច្បាស់ ឬបាំងបាត់; លើសលុប :

លេបកម្ម

(ម.ព. លិម្បកម្ម)។

លេបកម្ម នាម

[លេ-ប៉ៈ-កាំ] lebkamm

(ម.ព. លិម្បកម្ម)។

លេបការ

(ម.ព. លិម្បការ)។

លេបការ នាម

[លេ-ប៉ៈ-កា] lebokar

(ម.ព. លិម្បការ)។

លេបការិកា

(ម.ព. លេបការ)។

លេបការិកា នាម

[លេ-ប៉ៈ-កា-រ៉ិ-កា] lebakkareka≈

(ម.ព. លេបការ)។

លេលា

(ម.ព. លលា និង លលាតែ)។

លេលា នាម

[លេ-លា] lelea

(ម.ព. លលា និង លលាតែ)។

លេលាប់

(ព.បុ.) ដែលលែនលន, លីតលាន, ស្មោះងារ, ខ្ជីខ្ជា :

លេលាប់ គុ.កិ., គុ.

[លេ-លាប់] leleab

(ព.បុ.) ដែលលែនលន, លីតលាន, ស្មោះងារ, ខ្ជីខ្ជា :

លេស

ការអាងលេស, ដំណើរយកលេសជាអាង។ល។

លេស គុណនាម

[លេស] les

តិច, តិចតួច; តូច, ឆ្មារ។

លេស នាម

[លេស] les

ហេតុបន្តិចបន្តួច; ការតូចតាច; ពុត; កិច្ចកល, ឧបាយ, ហេតុជាគ្រឿងអាង :

លេស នាម

[លេ-សៈ-ភាប] les

ភាវៈនៃលេស, ដំណើរលេស។

លេស នាម

[លេ-សៈ-មិត] les

ការយកលេសជាប្រមាណ, ជាដុំកំភួន; ដំណើរត្រឹមតែលេស។

លេស នាម

[លេ-សៈ-មាត] les

(ម.ព.លេសមត្ត)។

លេស នាម

[លេ-សា-ប៉ៈ-ទេស] les

ការអាងលេស, ដំណើរយកលេសជាអាង។ល។

លេះ

(ម.ព. លែះ)។

លេះ កិរិយាសព្ទ

[លេះ] leh

(ម.ព. លែះ)។

លែ កិរិយាសព្ទ

[លែ] leae

មើល, រមឹល, រមឹលមើល, ក្រឡេកមើល; ខ្មែរច្រើននិយាយចំពោះរូបឆោមដែលអន់ឬចាស់ ដោយប្រើពាក្យបដិសេធផង :

លែង

ចំហខ្លួន :

លែង កិរិយាសព្ទ ១)

[លែង] laeng

ឈប់, លើកឈប់ធ្វើ, មិនរវល់; លះស្រឡះ មិនត្រូវការ :

លែង កិរិយាសព្ទ ២)

[លែង] laeng

បណ្ដោយឱ្យទៅតាមការ, បើកអំណាចឱ្យចេញ :

លែង កិរិយាសព្ទ ៣)

[លែង] laeng

បណ្ដោយឱ្យរបូត, ឱ្យឃ្លាតចេញពីកណ្ដាប់ដៃ :

លែង កិរិយាសព្ទ ៤)

[លែង] laeng

ចំហខ្លួន :

លែងបង់

បោះបង់, លះបង់, រត់ចោល, លែងនឹកអាឡោះអាល័យ។

លែងបង់ កិរិយាសព្ទ

[លែង-បង់] lengbngo≈

បោះបង់, លះបង់, រត់ចោល, លែងនឹកអាឡោះអាល័យ។

លែងលះ

លែងគ្នាស្រឡះ ឬលែងដាច់ស្រឡះមិនត្រូវការតទៅទៀត :

លែងលះ កិរិយាសព្ទ

[លែង-លះ] lengleah≈

លែងគ្នាស្រឡះ ឬលែងដាច់ស្រឡះមិនត្រូវការតទៅទៀត :

លែងអី

គង់តែ មុខតែ :

លែងអី គុណកិរិយា

[លែង-អី] lengaei≈

គង់តែ មុខតែ :

លែន

(ប.ព.) បណ្ដាញកុំព្យូទ័រក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជិតៗដូចជា ក្នុងបន្ទប់តែមួយ ការិយាល័យតែមួយ អគារតែមួយ ជាដើម ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកុំព្យូទ័រអាចចែករំលែកគ្នាប្រើនូវឯកសារ កម្មវិធី និងឧបករណ៍ផ្សេងៗ។

លែន នាម

[លែន] len≈

(ប.ព.) បណ្ដាញកុំព្យូទ័រក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជិតៗដូចជា ក្នុងបន្ទប់តែមួយ ការិយាល័យតែមួយ អគារតែមួយ ជាដើម ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកុំព្យូទ័រអាចចែករំលែកគ្នាប្រើនូវឯកសារ កម្មវិធី និងឧបករណ៍ផ្សេងៗ។

លែនពែន

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមសំប៉ែតដំបារសាច់ទន់ជ្រាក :

លែនពែន នាម

[លែន-ពែន] leaenopeaen

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមសំប៉ែតដំបារសាច់ទន់ជ្រាក :

លែនលន

ភែសភល, យឺតៗ ស្ទើរៗ, ដែលចាប់មិនពេញដៃមិនពេញកម្លាំង :

លែនលន គុ.កិ., គុ.

[លែន-លន] leaenolon

ភែសភល, យឺតៗ ស្ទើរៗ, ដែលចាប់មិនពេញដៃមិនពេញកម្លាំង :

លែបខាយ

មនុស្សដែលច្រើនប្រើសម្ដីម៉េតប្រាយ។

លែបខាយ គុ.កិ., គុ.

[លែប-ខាយ] leaebakhay

ដែលចេញម៉េតប្រាយ :

លែបខាយ នាម

[មៈ-នុស-លែប-ខាយ] leaebakhay

មនុស្សដែលច្រើនប្រើសម្ដីម៉េតប្រាយ។

លែះ

វត្ថុដែលត្រូវលិទ្ធភ្លក្ស, ដែលត្រូវជញ្ជក់ជញ្ជាប; របស់តិចតួចស្តួចស្តើង :

លែះ នាម

[លែះ] leaeeah

វត្ថុដែលត្រូវលិទ្ធភ្លក្ស, ដែលត្រូវជញ្ជក់ជញ្ជាប; របស់តិចតួចស្តួចស្តើង :

លៃ

(ព.ប្រ.) មនុស្សខ្ពស់ចង្គ្រោងលើសគេទាំងពួង (ព.សា.)។

លៃ កិរិយាសព្ទ

[លៃ] ley

បែង, ចែក, រលែក, គ្នេរ ដោយស្ទង់តាមប្រមាណ :

លៃ គុណនាម

[លៃ] ley

ខ្ពស់ស្រោង, ខ្ពស់ល្ហេវ :

លៃ នាម

[មៈ-នុស-លៃ] ley

(ព.ប្រ.) មនុស្សខ្ពស់ចង្គ្រោងលើសគេទាំងពួង (ព.សា.)។

លៃលក

គ្នេរគ្នាន់ឱ្យល្មមដល់ការ, ស្ទង់មើលតាមប្រមាណ :

លៃលក កិរិយាសព្ទ

[លៃ-លក] leylok

គ្នេរគ្នាន់ឱ្យល្មមដល់ការ, ស្ទង់មើលតាមប្រមាណ :

លោ កិរិយាសព្ទ ១)

[លោ] lou

យោគខ្លួនទៅមុខ, យោគខ្លួនស្ទុះចូល :

លោ កិរិយាសព្ទ ២)

[លោ] lou

ហែលទឹកយោគខ្លួនធ្លោៗ :

លោ នាម

[លោ] lou

លំនាំឬទំហឹងដែលយោគខ្លួនទៅមុខ :

លោ គុណកិរិយា ១)

[លោ] lou

ក្រែង, ចួនក្រែង :

លោ គុណកិរិយា

[លោ] lou

ចួនជា :

លោ គុណកិរិយា ២)

[លោ] lou

ហាក់ដូច :

លោ គុណកិរិយា

[លោ] lou

ត្រឡប់បែរជា :

លោក

សម្រាប់ហៅបព្វជិតទាំងពួង :

លោក នាម

[លោក] lok

សភាវធម៌ដែលតែងកើតតែងវិនាសរឿយៗ ឬដែលបាត់ៗឃើញៗ គឺដែលកើតមានហើយបាត់ៗ ហើយមានឡើងវិញតាមកាលសម័យ; បើនិយាយដោយការរៀបរាប់ គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស; មនុស្សសត្វទូទៅទាំងអស់; ឋានមនុស្ស; ឋានសួគ៌; ឋានព្រហ្ម; ឋាននរក, ប្រេត។ល។

លោក នាម

[ប៉េ-តៈ-លោក] lok

ឋានប្រេត, លំនៅរបស់ពួកប្រេត។

លោក នាម

[ភា-ជៈ-នៈ-លោក] lok

ប្រទេសសម្រាប់សត្វលោកនៅអាស្រ័យ, កន្លែងកើតស្លាប់របស់ពពួកសត្វ។

លោក នាម

[លោ-កោ-ឡា-ហល់] lok

ការភ្ញាក់ផ្អើល, ជ្រួលជ្រើម ក្នុងពិភពលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ខា-ណុ] lok

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ក្រៃពេកទុកដូចជាដង្គត់ឬដូចជាចម្រូងក្នុងលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-គៈ-តិ] lok

ដំណើររបស់លោក គឺអំពើឬកិច្ចការរបស់មនុស្សឬសត្វ។

លោក នាម

[លោ-កៈ-គៈ-រុ] lok

អ្នកធ្ងន់ក្នុងលោកឬដែលជាគ្រូរបស់សត្វលោកគឺព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម។

លោក នាម

[លោ-កៈ-គុ-រុ] lok

(ម.ព. លោកគរុ)។

លោក នាម

[លោក-ច័ក-ខុ] ឬ [លោ-កៈ-ច័ក-ខុ] lok

ភ្នែករបស់លោក គឺព្រះអាទិត្យ។

លោក នាម

[លោក-ច័ក-ក្សុ] ឬ [លោ-កៈ-ច័ក-ក្សុ] lok

(ម.ព. លោកចក្ខុ)។

លោក នាម

[លោក-ច-ឡា-ចល់] ឬ [លោ-កៈ-ចៈ-ឡា-ចល់] lok

ការកម្រើករំពើកក្នុងលោក។

លោក នាម

[លោក-ចិន-ដា] ឬ [លោ-កៈ-ចិន-ដា] lok

សេចក្ដីរិះគិតអំពីលោក គឺការរិះគិតរកហេតុរកដំណើរក្នុងលោក។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ជៈ-នក់] lok

បិតារបស់លោក គឺព្រះសិវៈឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ជៈ-នៈ-នី] lok

មាតារបស់លោក គឺនាងឧមាឬលក្ស្មី (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ជេត] lok

អ្នកប្រសើរឬចម្បងជាងសត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម។

លោក នាម

[លោ-កៈ-ជេស] lok

(ម.ព. លោកជេដ្ឋ)។

លោក នាម

[លោ-ក័ត-ថៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] lok

ការប្រព្រឹត្តអំពើជាប្រយោជន៍ដល់លោក (ចរិយារបស់ពុទ្ធាទិបណ្ឌិត)។