វចនានុក្រមខ្មែរ

លុយ

ពាក្យសាមញ្ញហៅប្រាក់ដែលសម្រាប់ចាយវាយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសព្វថ្ងៃថា :

លុយ កិរិយាសព្ទ ១)

[លុយ] luy

ដើរក្នុងទឹករាក់ :

លុយ កិរិយាសព្ទ ២)

[លុយ] luy

ដើរកាត់ឬដើរទន្ទ្រានចូល :

លុយ នាម ១)

[លុយ] luy

លោហៈសណ្ឋានមូលតូចសំប៉ែត មានរូបភាពឬត្រានិងអក្សរជាសម្គាល់, សម្រាប់ប្រើចាយជាជំនួសប្រាក់; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម មានតម្លៃ ២សេននិង១សេន, សព្វថ្ងៃនេះ មានតែតម្លៃ១សេននិងកន្លះសេន; ហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ល្វី (Louis) ដែលជាព្រះនាមនៃមហាក្សត្រិយ៍ប្រទេសបារាំងសែសក្នុងសម័យពីដើម .

លុយ នាម ២)

[លុយ] luy

ពាក្យសាមញ្ញហៅប្រាក់ដែលសម្រាប់ចាយវាយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសព្វថ្ងៃថា :

លុយរាប់

ប្រាក់ដែលអ្នកខ្ចីត្រូវសងជាចំណែកៗស្មើរៀងរាល់ថ្ងៃទាំងដើម ទាំងការ ទៅម្ចាស់លុយតាមការព្រមព្រៀង។

លុយរាប់ នាម

[លុយ-រាប់] luyreab≈

ប្រាក់ដែលអ្នកខ្ចីត្រូវសងជាចំណែកៗស្មើរៀងរាល់ថ្ងៃទាំងដើម ទាំងការ ទៅម្ចាស់លុយតាមការព្រមព្រៀង។

លុះ

ទាល់តែ, ត្រាតែ :

លុះ កិរិយាសព្ទ ១)

[លុះ] lus

ចុះ, ចុះចូល, នៅក្នុងអំណាច :

លុះ កិរិយាសព្ទ ២)

[លុះ] lus

សម្រេច, ត្រាស់ដឹង :

លុះ គុណនាម ៣)

[លុះ] lus

ដែលហ៊ាន, អង់អាច, ហ៊ានប្រថុយ, រលុះរលាញ, មិនរួញរា :

លុះ នាម

[លុះ] lus

ដល់; កាល, កាលដែល; ពាក្យសម្រាប់និយាយបន្តសង្កាត់សេចក្ដីប្រាប់ដំណើរ ដែលដាច់ស្រឡះដោយឡែក :

លុះ គុណកិរិយា

[លុះ-ដល់] lus

ដរាបដល់, ត្រាតែដល់; កាលដែលដល់ :

លុះ គុណកិរិយា

[លុះ-ណា-តែ] lus

កាលណាបើ, ទាល់តែ :

លុះ គុណកិរិយា

[លុះ-តែ] lus

ទាល់តែ, ត្រាតែ :

លូ

ឈើធំវែងដែលលុងជាបំពង់, ពាងឈើ; បំពង់ធំចាក់បេតុងអារម៉េមានប្រហោងរហូត សម្រាប់បង្កប់ក្នុងដីជាផ្លូវទឹក :

លូ កិរិយាសព្ទ

[លូ] lu

បន្លឺសម្រែកសូរវែងៗ (ចំពោះតែសុនខ, ចចក, ស្វាន) :

លូ នាម

[លូ] lu

ឈើធំវែងដែលលុងជាបំពង់, ពាងឈើ; បំពង់ធំចាក់បេតុងអារម៉េមានប្រហោងរហូត សម្រាប់បង្កប់ក្នុងដីជាផ្លូវទឹក :

លូក

លូកចាប់ខាងលើសើរើខាងក្រោមជន្លឱ្យកើតការ :

លូក កិរិយាសព្ទ ១)

[លូក] luk

លាតឬឈោងដៃចេញ :

លូក កិរិយាសព្ទ ២)

[លូក] luk

លាតដៃចុះឬកាយយក :

លូក កិរិយាសព្ទ ៣)

[លូក] luk

លាតដៃចាប់កាន់, ហ៊ានទិញ :

លូក កិរិយាសព្ទ ៤)

[លូក] luk

បង្ខិតចូលឬចេញ :

លូក គុ.កិ., គុ.

[លូក] luk

ដែលលយចេញឬចូល :

លូក កិរិយាសព្ទ

[លូក-ព្រ-ហ៊ក់-ឱ្យ-កប់-ដៃ] luk

(ព.ទ.បុ.) បានជាជ្រុលដៃធ្វើហើយ ត្រូវតែធ្វើឱ្យពេញកម្លាំងកុំញញើត។

លូក កិរិយាសព្ទ

[លូក-លើ-សើ-ក្រោម] luk

លូកចាប់ខាងលើសើរើខាងក្រោមជន្លឱ្យកើតការ :

លូកឃុន

ឈ្មោះមន្ទីរតុលាការជាសាលាដំបូងក្នុងក្រុងភ្នំពេញ :

លូកឃុន នាម

[លូក-ឃុន] lukokhun

ឈ្មោះមន្ទីរតុលាការជាសាលាដំបូងក្នុងក្រុងភ្នំពេញ :

លូកដៃ

ឆាឆៅ ជ្រៀតជ្រែក ចូលធ្វើអន្តរាគមន៍រឿងអ្វីមួយ។

លូកដៃ កិរិយាសព្ទ

[លូក-ដៃ] lukdai≈

ឆាឆៅ ជ្រៀតជ្រែក ចូលធ្វើអន្តរាគមន៍រឿងអ្វីមួយ។

លូកនាយលូកអាយ

លូកខាងណេះបន្តិចខាងណោះបន្តិច។

លូកនាយលូកអាយ កិរិយាសព្ទ

[លូក-នាយ-លូក-អាយ] lukneaylukaay≈

លូកខាងណេះបន្តិចខាងណោះបន្តិច។

លូកល

ឡេះឡោះ, លលេង, ជន្លន្លេញ, លូកនាយលូកអាយ, លូកល្បងលងមើលក្នុងបំណងស្ទាបស្ទង់ចិត្ត :

លូកល កិរិយាសព្ទ

[លូក-ល] lukol

ឡេះឡោះ, លលេង, ជន្លន្លេញ, លូកនាយលូកអាយ, លូកល្បងលងមើលក្នុងបំណងស្ទាបស្ទង់ចិត្ត :

លូកលាន់

លូកបិចឬលូកចឹបបន្តិចបន្តួច; លូកនាយលូកអាយ, លូកកឹះកៀវ :

លូកលាន់ កិរិយាសព្ទ

[លូក-លាន់] luklean

លូកបិចឬលូកចឹបបន្តិចបន្តួច; លូកនាយលូកអាយ, លូកកឹះកៀវ :

លូខ

(ម.ព. លូខវាទិន)។

លូខ គុណនាម

[លូក] lukh

សៅហ្មង; ថោកថយ ឬថយថោក, ថោកទាប ឬទាបថោក; ទន់ទាប, ទន់ថយ; ខ្ជីខ្ជា; ក្រីក្រ; ដែលត្រដាបត្រដួស។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-កាំ] lukh

អំពើសៅហ្មង; ការងារថោកទាប។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-ជី-វិត] lukh

ការរស់នៅដោយសៅហ្មង, ការរស់ត្រដាបត្រដួស។

លូខ គុណនាម

[លូ-ខៈ-ជី-វិន] lukh

ដែលរស់នៅត្រដាបត្រដួស។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-ជី-វិ-នី] lukh

(ម.ព. លូខជីវិន)។

លូខ នាម

[លូ-ខ័ប-ប៉ៈ-ណី-តៈ-ភាប] lukh

ភាពឬភាវៈសៅហ្មងឬថោកទាបនិងឧត្តម។

លូខ គុណនាម

[លូ-ខៈ-ប្រ-ណិត] lukh

ថោកថយខ្លះឧត្តមខ្លះ :

លូខ កិរិយាសព្ទ

[លូ-ខៈ-ព័រ] lukh

សម្បុរសៅហ្មង, អន់, ស្រអាប់។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-ភាប] lukh

សេចក្ដីសៅហ្មង, ដំណើរថោកទាប។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-ភោ-ជន់] lukh

ភោជនថោកទាប។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-វា-ចា] lukh

សម្ដីខ្ជីខ្ជា, ពាក្យពុំគប្បី។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-វាត] lukh

(ម.ព. លូខវាចា)។

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-វា-ទិន] lukh

អ្នកដែលពោលពាក្យខ្ជីខ្ជា, ពុំគាប្បី :

លូខ នាម

[លូ-ខៈ-វា-ទិ-នី] lukh

(ម.ព. លូខវាទិន)។

លូខ—

(ម.ព. លូខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លូខ— នាម

[លូ-ខៈ—] lukhak—≈

(ម.ព. លូខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

លូច

ពន្លៀនចេញ ពីក្នុងស្រោម, ពីក្នុងក្លែប, ពីក្នុងសំបក (ព.អា.) (ព.គ.) បន្លិច, បញ្ចេញ។

លូច កិរិយាសព្ទ

[លូច] luch

ពន្លៀនចេញ ពីក្នុងស្រោម, ពីក្នុងក្លែប, ពីក្នុងសំបក (ព.អា.) (ព.គ.) បន្លិច, បញ្ចេញ។

លូត

(ព.ទ.បុ.) កាលបើអ្នកធំសង្គ្រោះទំនុកបម្រុង អ្នកតូចរមែងតែលូតលាស់ខ្ពស់តាម។

លូត កិរិយាសព្ទ

[លូត] lut

ដុះចម្រើនកើន, ដុះចម្រើនខ្ពស់ឡើង :

លូត គុណនាម

[លូត] lut

(ព.ប្រ.) ដែលកើនហួស, លើសប្រមាណ :

លូត គុណនាម

[ឈើ-តូច-លូត-តាម-ឈើ-ធំ] lut

(ព.ទ.បុ.) កាលបើអ្នកធំសង្គ្រោះទំនុកបម្រុង អ្នកតូចរមែងតែលូតលាស់ខ្ពស់តាម។

លូតលាស់

(ព.ប្រ.) ចម្រើនដោយទ្រព្យធន, បុណ្យស័ក្ដិ :

លូតលាស់ កិរិយាសព្ទ ១)

[លូត-លាស់] lutleas≈

លូតបែកមែកបែកសន្លឹក :

លូតលាស់ កិរិយាសព្ទ ២)

[លូត-លាស់] lutleas≈

(ព.ប្រ.) ចម្រើនដោយទ្រព្យធន, បុណ្យស័ក្ដិ :

លូធែនិយម

ទម្រង់ដំបូងនៃលទ្ធិប្រូតេស្តង់ដែលបង្កើតឡើងដោយ ម៉ាទីន លូធែ (Martin Luther 1483 1546 German) នាសតវត្សទី១៦នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ លទ្ធិនេះផ្ដោតទៅលើការបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ និងសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើជំនឿនិងសេចក្ដីស្មោះត្រង់របស់បុគ្គលទៅលើអំណាចរួមរបស់សហគមន៍គ្រិស្តសាសនា :

លូធែនិយម នាម

[លូ-ធែ-និ-យំ] lutheniyum≈

ទម្រង់ដំបូងនៃលទ្ធិប្រូតេស្តង់ដែលបង្កើតឡើងដោយ ម៉ាទីន លូធែ (Martin Luther 1483 1546 German) នាសតវត្សទី១៦នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ លទ្ធិនេះផ្ដោតទៅលើការបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ និងសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើជំនឿនិងសេចក្ដីស្មោះត្រង់របស់បុគ្គលទៅលើអំណាចរួមរបស់សហគមន៍គ្រិស្តសាសនា :

លូន

(ព.ប្រ.) សូមចូលមកដោយសភាពរាបទាបហាក់ដូចជាលូន ...។

លូន កិរិយាសព្ទ ១)

[លូន] lun

ពន្លឿនសព៌ាង្គកាយដែលមានពោះដិតលើផ្ទៃខាងក្រោមឱ្យជ្រុលទៅមុខដោយប្រឹងរង្កៀក :

លូន កិរិយាសព្ទ ២)

[លូន] lun

រំកិលខ្លួនដែលមានទ្រូងដិតលើផ្ទៃខាងក្រោម ឱ្យលឿនជ្រុលទៅមុខដោយជើងទធាក់ដៃប្រវា :

លូន កិរិយាសព្ទ

[រត់-លូន] lun

(ម.ព. រត់)។

លូន នាម

[ស័ត-លូន] lun

សត្វដែលទៅមកបានតែដោយលូន (ឧរគសត្វ)។

លូន នាម

[ស័ត-លូន] lun

(ព.ប្រ.) សូមចូលមកដោយសភាពរាបទាបហាក់ដូចជាលូន ...។

លួង

លោមដោយលួងចិត្ត, ល្បួងលួងឱ្យស្រួលចិត្ត។

លួង កិរិយាសព្ទ

[លួង] long

ពោលពាក្យទន់ផ្អែមល្ហែមសម្រួលចិត្តអ្នកដទៃឱ្យធូរឱ្យស្រួល :

លួង កិរិយាសព្ទ

[លួង-លោម] long

លោមដោយលួងចិត្ត, ល្បួងលួងឱ្យស្រួលចិត្ត។

លួច

ក្លែងធ្វើជាភិក្ខុ រួមសំវាសជាមួយនឹងភិក្ខុសង្ឃ (ព.វិ.)។

លួច កិរិយាសព្ទ ១)

[លួច] louch

លបយកអ្វីមួយរបស់អ្នកដទៃដែលគេមិនឱ្យដោយថេយ្យចិត្ត :

លួច កិរិយាសព្ទ ២)

[លួច] louch

ធ្វើអ្វីមួយដោយលាក់បាំង(មិនឱ្យអ្នកដទៃដឹង) ; នឹកភ្នកឬកួចចិត្តទៅលើអ្វីមួយដោយលាក់បាំង :

លួច កិរិយាសព្ទ ៣)

[លួច] louch

កែតម្រូវដោយរំកិលបន្ថែមឬបន្ថយក្នុងកិច្ចការជាង :

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-គំ-និត] louch

លបធ្វើតាមគំនិតគេ ឬលបបំបាត់គំនិតដែលគេបង្គាប់ ធ្វើតាមគំនិតខ្លួនវិញ។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ចិត] louch

ក្បត់ចិត្ត។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ចំ-ណេះ] louch

លបយកចំណេះដោយមិនបាច់រៀនផ្ទាល់ពីគេ។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ឈ្មោះ] louch

លប សរសេរចុះឈ្មោះគេ ឬលបយកឈ្មោះគេទៅថ្លែង។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ប្ដី-គេ] louch

លបធ្វើអំពើស្មន់អន្ធករជាមួយនិងប្ដីគេ។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ប្រ-ពន់-គេ] louch

លបធ្វើអំពើស្មន់អន្ធករជាមួយនឹងប្រពន្ធគេ។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ភេទ] louch

ក្លែងភេទធ្វើជាអ្នកបួសខ្លួនឯង (ព.វិ.)។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-លាក់] louch

លបលាក់។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ល្បិច] louch

លបយកល្បិចគេ។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-សប់] louch

លបយកសពក្នុងវេលាយប់ស្ងាត់ពីក្នុងទីសាមញ្ញមកតម្កល់ក្នុងទីដ៏រុងរឿង ដើម្បីនឹងដង្ហែឱ្យគគ្រឹកគគ្រេង។

លួច កិរិយាសព្ទ

[លួច-ស័ង-វ៉ាស] louch

ក្លែងធ្វើជាភិក្ខុ រួមសំវាសជាមួយនឹងភិក្ខុសង្ឃ (ព.វិ.)។

លួចល្បក់

លបលួចធ្វើអំពើនីមួយក្នុងវេលាដែលគេប្រហែសធ្វេសមួយស្របក់ :

លួចល្បក់ កិរិយាសព្ទ

[លួច-ល្បក់] luochlobk≈

លបលួចធ្វើអំពើនីមួយក្នុងវេលាដែលគេប្រហែសធ្វេសមួយស្របក់ :

លួត

កូនរបស់ចៅទួត :

លួត គុ., ន.

[លួត] luot

មាតាឬបិតារបស់ទួត :

លួត នាម

[លួត] luot

កូនរបស់ចៅទួត :

លួស

ខ្សែធ្វើដោយលោហធាតុផ្សេងៗ ឬធ្វើដោយប្រាក់, មាស :

លួស កិរិយាសព្ទ

[លួស] luos

កាត់, ច្រាស់ ទ្រួសៗ ឱ្យដាច់មែកតូចៗឬសំបករាក់ៗជាដើម :

លួស នាម

[លួស] luos

ខ្សែធ្វើដោយលោហធាតុផ្សេងៗ ឬធ្វើដោយប្រាក់, មាស :

លួសបន្លា

លួសបន្លាដែលមានបង្កប់ដែកមុតដូចឡាម :

លួសបន្លា នាម

[លួស-បន់-ឡា] luosbnola≈

លួសដែលបង្កប់ដែកស្រួចខ្លីៗ ប្រើសម្រាប់ព័ទ្ធរបងជាដើម :

លួសបន្លា នាម

[លួស-បន់-ឡា-ឡាម] luosbnolalam≈

លួសបន្លាដែលមានបង្កប់ដែកមុតដូចឡាម :

លើ

ពាក្យសម្រាប់ទទួលរងដំណើរអំពីអកម្មកិរិយាមានពាក្យ ដេក, អង្គុយជាដើម :