ស្លឹករឹត
English ចូល បង្កើតគណនី

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

លីប៉ូម នាម

[លី-ប៉ូម] liboum≈

(ម.ព. ដុំពកខ្លាញ់)។

លីពីដ

សារធាតុប្រេង ខ្លាញ់ ដែលមិនរលាយក្នុងទឹក តែរលាយក្នុងធាតុរំលាយសរីរាង្គ (solvant organique) ហើយដែលមានម៉ូលេគុលអាស៊ីដ ប្រេង ខ្លាញ់ (acide gras)។

លីពីដ នាម

[លី-ពីដ] lipid≈

សារធាតុប្រេង ខ្លាញ់ ដែលមិនរលាយក្នុងទឹក តែរលាយក្នុងធាតុរំលាយសរីរាង្គ (solvant organique) ហើយដែលមានម៉ូលេគុលអាស៊ីដ ប្រេង ខ្លាញ់ (acide gras)។

លីលា

ឧទ្យានសម្រាប់លេងសប្បាយ, សម្រាប់ដើរលេងកម្សាន្ត។ល។

លីលា នាម a

[លី-លា] lilea

ដំណើរឬលំនាំកែក្រាយ, ដំណើរល្វតល្វៃ, ការយាងយាស; បែបភាពឬទ្រង់ទ្រាយល្អ, សមរម្យ; ការលេងសប្បាយ, ការរាំច្រៀងលោតលេងសប្បាយ :

លីលា កិរិយាសព្ទ b

[លី-លា] lilea

កែក្រាយ, យាងយាស :

លីលា គុ.កិ., គុ. c

[លី-លា] lilea

ដែលមានលំនាំកែក្រាយ, ដែលល្វតល្វៃ, ដែលសមរម្យ :

លីលា នាម

[លី-លា-កៈ-ម៉ល់] lilea

ផ្កាឈូកដែលគេកាន់ដើរលេងឬកាន់រាំ។

លីលា នាម

[លី-លា-គា] lilea

ដូចគ្នានឹង លីលាគ្រឹះ ដែរ។

លីលា នាម

[លី-លា-គ្រឹះ] lilea

ផ្ទះសម្រាប់លេងសប្បាយ; រោងរាំ, រោងល្ខោន។

លីលា នាម

[លី-លា-ប៉ៈ-ទុម] lilea

(ម.ព. លីលាកមល)។

លីលា នាម

[លី-លា-ភ] lilea

គ្រឿងតែងខ្លួនឬស្អិតស្អាងខ្លួនលេងសប្បាយ (ចំពោះតែរបស់ថោកៗសម្រាប់ប្រើតែម្ដងៗហើយចោល, ដូចយ៉ាងផ្កាកម្រងជាដើម)។

លីលា នាម

[លី-លា-មន់-ទី] lilea

(ម.ព. លីលាគ្រឹះ)។

លីលា នាម

[លី-លា-រៈ-តិ] lilea

តម្រេកក្នុងល្បែង, សេចក្ដីត្រេកត្រអាលក្នុងការលេង។

លីលា នាម

[លី-លា-វៈ-តី] ឬ [លី-លា-វៈ-ដី] lilea

លីលានារី ស្ត្រីមានរូបល្អ, នាងល្អ។

លីលា នាម

[លី-លា-វា-ប៉ី] lilea

ស្រះឬបឹងសម្រាប់លេងសប្បាយ។

លីលា នាម

[លី-លោ-ទ្យាន] lilea

ឧទ្យានសម្រាប់លេងសប្បាយ, សម្រាប់ដើរលេងកម្សាន្ត។ល។

លីលាប់

បាត់, សូន្យ, អស់; វិលវល់; ឡែឡប់ :

លីលាប់ កិរិយាសព្ទ

[លី-លាប់] lileab

បាត់, សូន្យ, អស់; វិលវល់; ឡែឡប់ :

លីលាស នាម

[លី-លាស] lileas

ដូចគ្នានឹង លីលាដែរ :

លីវ

ដែលមិនទាន់មានប្រពន្ធឬមានប្ដីសោះនៅឡើយ :

លីវ គុណនាម

[លីវ] liv

ដែលមិនទាន់មានប្រពន្ធឬមានប្ដីសោះនៅឡើយ :

លីឡ្ហា

ដំណើរយាងយាសនៃព្រះរាជា (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.)។

លីឡ្ហា នាម

[លីល-ហា] lilha

លំអ, លំអដ៏រុងរឿង; ដំណើរយាងយាសដ៏សមរម្យ, ឥតឆ្គង។

លីឡ្ហា នាម

[ពុត-ធៈ-លីល-ហា] lilha

ដំណើរយាងយាសនៃព្រះពុទ្ធ។

លីឡ្ហា នាម

[រាជៈ-លីល-ហា] lilha

ដំណើរយាងយាសនៃព្រះរាជា (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.)។

លឹន

សេះដែលមានតួលឹនពពាលដូចសម្បុរឃ្លង់ល្ពៅ។

លឹន កិរិយាសព្ទ

[លិន] luen

ដេរជាយសំពត់កុំឱ្យរសាត់ :

លឹន នាម

[លិន] luen

អង្គជាតសត្វចតុប្បាទឈ្មោល :

លឹន នាម

[សេះ-គំ-លង់-លឹន] luen

សេះដែលមានតួលឹនពពាលដូចសម្បុរឃ្លង់ល្ពៅ។

លឹប កិរិយាសព្ទ

[លឹប] lueb

ថយចូលផុតទៅខាងក្នុងឬមកខាងក្រោម :

លឹប កិរិយាសព្ទ

[លឹប-ល-លឹប-ល] lueb

រលឹបរល :

លឹបក្បាល

(សំនួន.) ខ្លាចរអា រាងចាលលែងហ៊ានបង្ហាញមុខ បង្ហាញខ្លួន ឬបង្ហាញវត្តមាននៅទីណាមួយ :

លឹបក្បាល កិរិយាសព្ទ

[លឹប-ក្បាល] loebkbal≈

(សំនួន.) ខ្លាចរអា រាងចាលលែងហ៊ានបង្ហាញមុខ បង្ហាញខ្លួន ឬបង្ហាញវត្តមាននៅទីណាមួយ :

លឹមៗ

ដែលឃើញមិនច្បាស់, ព្រឹមៗ ព្រោះឆ្ងាយ ឬព្រោះមិនសូវភ្លឺ :

លឹមៗ គុណកិរិយា

[លឹម-លឹម] luem

ដែលឃើញមិនច្បាស់, ព្រឹមៗ ព្រោះឆ្ងាយ ឬព្រោះមិនសូវភ្លឺ :

លឺ

អ្នក; ពាក្យសម្រាប់និយាយក្នុងទីចំពោះមុខទៅរកចិនសុទ្ធ (ចិនឆៅ) :

លឺ សព្វនាម

[លឺ] lueu

អ្នក; ពាក្យសម្រាប់និយាយក្នុងទីចំពោះមុខទៅរកចិនសុទ្ធ (ចិនឆៅ) :

លឺជា គុណកិរិយា

[លឺ-ជា] lueuchea

(ម.ព. ឮជា)។

លឺជ័យ នាម

[លឺ-ជ័យ] lueuchey

(ម.ព. ឮជ័យ)។

លឺលាន់ នាម

[លឺ-លាន់] lueulean

(ម.ព. ឮលាន់)។

លឺសាយ គុណកិរិយា

[លឺ-សាយ] lueusay

(ម.ព. ឮសាយ)។

លុក កិរិយាសព្ទ ១)

[លុក] luk

ចូលសំរុកមិនឱ្យដឹងខ្លួន; ចូលរុកទម្លាយ; ចូលរុករាន :

លុក កិរិយាសព្ទ ២)

[លុក] luk

ធ្វើទឹកឱ្យកម្រើករំជួល, ឱ្យល្អក់ :

លុក កិរិយាសព្ទ

[លុក-លុយ] luk

(ម.ព. លុកលុយ)។

លុកលុយ

រុករានទន្ទ្រានចូល, រុករានចូលសុសសព្វ, ដើរចូលសព្វអន្លើ :

លុកលុយ កិរិយាសព្ទ

[លុក-លុយ] lukluy≈

រុករានទន្ទ្រានចូល, រុករានចូលសុសសព្វ, ដើរចូលសព្វអន្លើ :

លុង

ជីកឬដាប់ឱ្យកើតជារំលុង, ជាប្រហោងធំ, ជារណ្ដៅក្អេង, ជារូង :

លុង កិរិយាសព្ទ

[លុង] lung

ជីកឬដាប់ឱ្យកើតជារំលុង, ជាប្រហោងធំ, ជារណ្ដៅក្អេង, ជារូង :

លុត

ខ្សែពួរសម្រាប់ទាញលើក ឬទាញដាក់ដងក្ដោងទូកធំ ឬសំពៅ ឬខ្សែរូតក្ដោងតូច :

លុត កិរិយាសព្ទ

[លុត] lut

បញ្ជច់ជង្គង់ចុះដល់ផ្ទៃទី :

លុត នាម

[លុត-ក្រាប] lut

លុតជង្គង់ក្រាបក្បាលចុះ។

លុត កិរិយាសព្ទ

[លុត] lut

ថ្លោះ, របូត, របូតផុត។

លុត នាម

[នា-ឡិ-កា-លុត] lut

នាឡិកាដែលមានឡានរបូត គឺឡានដែលមួលតឹងហើយរបូតខ្លះឱ្យដឹងថាត្រូវឈប់លែងមួលទៅទៀត។

លុត នាម

[លុត] lut

ខ្សែពួរសម្រាប់ទាញលើក ឬទាញដាក់ដងក្ដោងទូកធំ ឬសំពៅ ឬខ្សែរូតក្ដោងតូច :

លុត្ត

សមាសដែលលុបវិភត្តិចេញទុកឱ្យនៅតែរូបសព្ទភ្ជាប់គ្នា, ដូចជា សង្ឃស្ស-ទាន លុប ស្ស ចេញ ទុកត្រឹមតែ សង្ឃទាន "ទានដើម្បីសង្ឃឬអំណោយដែលគេឱ្យដល់សង្ឃ" (ព.វ.)។

លុត្ត កិរិយាសព្ទ

[លុត-តៈ] lutt

លុបចោលហើយ គឺធ្វើឱ្យបាត់ស្នាម, ឱ្យបាត់គំនូស, ឱ្យបាត់រូប, ឱ្យបាត់ឈ្មោះ, ឱ្យវិនាស, ឱ្យសូន្យហើយ។

លុត្ត គុណនាម

[លុត-តៈ] lutt

ដែលលុបចោលហើយ។

លុត្ត នាម

[លុត-តៈ-បត់] lutt

(ព.វ.) បទដែលលុបចេញមិនឱ្យមាន, ដូចជា :

លុត្ត នាម

[លុត-តៈ-សៈ-ម៉ាស] lutt

សមាសដែលលុបវិភត្តិចេញទុកឱ្យនៅតែរូបសព្ទភ្ជាប់គ្នា, ដូចជា សង្ឃស្ស-ទាន លុប ស្ស ចេញ ទុកត្រឹមតែ សង្ឃទាន "ទានដើម្បីសង្ឃឬអំណោយដែលគេឱ្យដល់សង្ឃ" (ព.វ.)។

លុទ្ទៈ នាម

[លុត-ទៈ] lutteak

អ្នកធ្វើអំពើដ៏សៅហ្មង; ព្រាន, នេសាទ។

លុទ្ទៈ នាម

[លុត-ទៈ-កាំ] lutteak

អំពើ, ការ, របររបស់ព្រាន; ការបរបាញ់។

លុទ្ទៈ នាម

[លុត-ទៈ-កុល] lutteak

ត្រកូលព្រាន, ពូជនេសាទ។

លុទ្ទៈ នាម

[លុត-ទៈ-កៈ] lutteak

(ម.ព. លុទ្ទកុល)។

លុទ្ធបុគ្គល

បុគ្គលលោភ, មនុស្សលោភ, អ្នកល្មោភ, អ្នកដែលចង់បានតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន :

លុទ្ធបុគ្គល នាម

[លុត-ធៈ-បុក-គល់] lutthbokkol

បុគ្គលលោភ, មនុស្សលោភ, អ្នកល្មោភ, អ្នកដែលចង់បានតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន :

លុន

បោលលឿនតែថយជាងផាយ រាយបំភ្លៃជើងទាំង ៤ឱ្យញាប់រន្ថាន់ស្មើ (ចំពោះតែសេះ) :

លុន កិរិយាសព្ទ

[លុន] lun

បោលលឿនតែថយជាងផាយ រាយបំភ្លៃជើងទាំង ៤ឱ្យញាប់រន្ថាន់ស្មើ (ចំពោះតែសេះ) :

លុប

(ព.ប្រ.) បំបាត់ឱ្យសូន្យឈឹងឬបំបិទបំបាំងមិនឱ្យលេចឮ។ល។ (សរសេរក្លាយជា លប់តាមសូរសម្ដីក៏មាន គួរប្រើ លុបនេះវិញត្រឹមត្រង់តាមប្រភពនៃពាក្យ)។

លុប កិរិយាសព្ទ ១)

[លុប] lub

ធ្វើឱ្យបាត់ស្នាម, ឱ្យបាត់គំនូស, ឱ្យបាត់លំអាន, ឱ្យបាត់រូប, ឱ្យបាត់ឈ្មោះ; ធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យសូន្យ; បំបាត់មិនឱ្យមាន :

លុប កិរិយាសព្ទ ២)

[លុប] lub

បំពេញក្រហូង, ជម្រៅ, រណ្ដៅ ឱ្យបាត់ :

លុប កិរិយាសព្ទ ៣)

[លុប] lub

លាង, ជម្រះស្រលាប ដោយទឹក :

លុប កិរិយាសព្ទ ៤)

[លុប] lub

គ្របលើ, លើសជាង :

លុប កិរិយាសព្ទ

[កាយ-កប់-លប់-លាង] lub

(ម.ព. លុបលាង)។

លុប កិរិយាសព្ទ

[លុប-ថ្លុក] lub

(ព.ប្រ.) បំបាត់ដំណើរដើមឬសម្ដីដើមមិនឱ្យលេចឮតទៅទៀត :

លុប នាម

[លុប-មាត] lub

លើសមាត្រ, ហួសកម្លាំង :

លុប នាម

[លុប-លាង] lub

(ព.ប្រ.) បំបាត់ឱ្យសូន្យឈឹងឬបំបិទបំបាំងមិនឱ្យលេចឮ។ល។ (សរសេរក្លាយជា លប់តាមសូរសម្ដីក៏មាន គួរប្រើ លុបនេះវិញត្រឹមត្រង់តាមប្រភពនៃពាក្យ)។

លុបគុណ

បំបាត់គុណ គឺបំបាត់មិនឱ្យលេចឮថាគេមានគុណចំពោះខ្លួន :

លុបគុណ កិរិយាសព្ទ

[លុប-គុន] lubkun≈

បំបាត់គុណ គឺបំបាត់មិនឱ្យលេចឮថាគេមានគុណចំពោះខ្លួន :

លុបន័យ

វិធី, បែបនៃការលុបអក្សរក្នុងពាក្យក្នុងសង្កាត់នីមួយចេញខ្លះទុកខ្លះ ទោះលុបតួខាងដើមក្ដី តួកណ្ដាលក្ដី តួចុងក្ដី លុបប៉ុន្មានតួទុកត្រឹមតែប៉ុន្មានតួក្ដី តាមគួដល់ការលុបនិងការទុក, វិធីលុបយ៉ាងនេះ ហៅថា លុបន័យដូចជា ឧបាសក, ឧបាសិកា លុបទុកតែត្រឹម បាសក, សិកា; សុតៈ "ស្តាប់", ចិន

លុបន័យ នាម

[លុប-ប៉ៈ-នៃ] luboney

វិធី, បែបនៃការលុបអក្សរក្នុងពាក្យក្នុងសង្កាត់នីមួយចេញខ្លះទុកខ្លះ ទោះលុបតួខាងដើមក្ដី តួកណ្ដាលក្ដី តួចុងក្ដី លុបប៉ុន្មានតួទុកត្រឹមតែប៉ុន្មានតួក្ដី តាមគួដល់ការលុបនិងការទុក, វិធីលុបយ៉ាងនេះ ហៅថា លុបន័យដូចជា ឧបាសក, ឧបាសិកា លុបទុកតែត្រឹម បាសក, សិកា; សុតៈ "ស្តាប់", ចិន

លុម្បក នាម

[លុម-ប៉ៈ-កៈ] ឬ [លុម-បក់] lumbok

ចោរប្លន់ (សរសេរជា លុម្បកៈ ឬ វិលុម្បក ក៏បាន) :

លុម្បក នាម

[លុម-ប៉ៈ-កៈ-កាំ] ឬ [លុម-បក់-កាំ] lumbok

អំពើរបស់ចោរប្លន់, អំពើប្លន់, ការប្លន់, (ប្រើជា លុម្បកម្មឬ វិលុម្បកម្ម ក៏បាន)។

លុម្បក នាម

[វិ-លុម-ប៉ៈ-កៈ-កាំ] lumbok

(ម.ព. លុម្បកកម្ម)។

លុម្បកៈ នាម

[លុម-ប៉ៈ-កៈ] lumbakkak≈

(ម.ព. លុម្បក)។

លុម្ពិនី

ឈ្មោះទីតំបន់ដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត; សព្វថ្ងៃនេះហៅក្លាយជា រុម្មិណ្ដេក៏មាន, នៅខាងទិសឦសានក្រុងពារាណសី, ខាងទិសពាយ័ព្យនគរកុសិនារា, ក្នុងមធ្យមប្រទេសប៉ែកខាងកើត។

លុម្ពិនី នាម

[លុម-ពិ-នី] lumpini

ឈ្មោះទីតំបន់ដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត; សព្វថ្ងៃនេះហៅក្លាយជា រុម្មិណ្ដេក៏មាន, នៅខាងទិសឦសានក្រុងពារាណសី, ខាងទិសពាយ័ព្យនគរកុសិនារា, ក្នុងមធ្យមប្រទេសប៉ែកខាងកើត។