វចនានុក្រមខ្មែរ

រ៉េ

ដែលមានសន្ទុះយ៉ាងរហ័ស (ច្រើននិយាយចំពោះសត្វវារតូចៗ មានជាសនិងថ្លែនជាដើម) :

រ៉េ គុណកិរិយា

[រ៉េ] re

ដែលមានសន្ទុះយ៉ាងរហ័ស (ច្រើននិយាយចំពោះសត្វវារតូចៗ មានជាសនិងថ្លែនជាដើម) :

រ៉េង

(ម.ព. រ៉ង់)។

រ៉េង នាម

[រ៉េង] reng≈

(ម.ព. រ៉ង់)។

រ៉េតង់ស្យុង

(វេជ្ជ.) ចាល់, អាការៈនៃសរីរាង្គដែលមិនអាចមានលទ្ធភាពបញ្ចេញចោលឱ្យអស់នូវសារធាតុផ្ទុក (រឹង រាវ ឬឧស្ម័ន) របស់វា :

រ៉េតង់ស្យុង នាម

[រ៉េ-តង់-ស្យុង] retngosyung≈

(វេជ្ជ.) ចាល់, អាការៈនៃសរីរាង្គដែលមិនអាចមានលទ្ធភាពបញ្ចេញចោលឱ្យអស់នូវសារធាតុផ្ទុក (រឹង រាវ ឬឧស្ម័ន) របស់វា :

រ៉េទីន

ស្រទាប់ជាលិកានៅខាងក្នុងកែវភ្នែកមានតួនាទីចាប់យកពន្លឺហើយបំប្លែងពន្លឺនោះជាសញ្ញារួចបញ្ជូនទៅខួរក្បាល។

រ៉េទីន នាម

[រ៉េ-ទីន] retin≈

ស្រទាប់ជាលិកានៅខាងក្នុងកែវភ្នែកមានតួនាទីចាប់យកពន្លឺហើយបំប្លែងពន្លឺនោះជាសញ្ញារួចបញ្ជូនទៅខួរក្បាល។

រ៉េប

តន្ត្រីពេញនិយមមួយប្រភេទ ដែលមានចង្វាក់អមដោយការប្រើពាក្យពោលឬសូត្រញាប់ៗ ជួនកាលក៏មានចុងចួនជួនក៏គ្មាន។

រ៉េប នាម

[រ៉េប] reb≈

តន្ត្រីពេញនិយមមួយប្រភេទ ដែលមានចង្វាក់អមដោយការប្រើពាក្យពោលឬសូត្រញាប់ៗ ជួនកាលក៏មានចុងចួនជួនក៏គ្មាន។

រ៉េរ៉

ស្ទាក់ស្ទើរ ដើរត្រេតត្រត មិនហ៊ានធ្វើអ្វីមួយ :

រ៉េរ៉ គុណកិរិយា

[រ៉េ-រ៉] rera≈

ស្ទាក់ស្ទើរ ដើរត្រេតត្រត មិនហ៊ានធ្វើអ្វីមួយ :

រ៉េវ

ទំហឹងរហ័ស :

រ៉េវ គុណកិរិយា

[រ៉េវ] rev

ឆាប់, រហ័ស, ភ្លាម, ភ្លែត :

រ៉េវ នាម

[រ៉េវ] rev

ទំហឹងរហ័ស :

រ៉េះៗ

ដែលស្ដើងស្ដួចណាស់, ដែលតិចតួចស្ដើងស្ដួចក្រៃពេក; ដែលខ្សោយណាស់ :

រ៉េះៗ គុ.កិ., គុ.

[រ៉េះ-រ៉េះ] reh

ដែលស្ដើងស្ដួចណាស់, ដែលតិចតួចស្ដើងស្ដួចក្រៃពេក; ដែលខ្សោយណាស់ :

រ៉ែ

ក្រដាសដែលចោះទម្លុះញឹកៗជាខ្សែ សម្រាប់ហែកបានដោយងាយ។

រ៉ែ នាម

[រ៉ែ] rae≈

លោហធាតុផ្សេងៗកើតនៅក្នុងដី ដែលជីកគាស់យកមករម្លាយសម្រាំងយកតែសាច់បានជាលោហជាតិតាមកំណើតដើម :

រ៉ែ គុណកិរិយា

[រ៉ែ] rae≈

សូរឮញ័រស្អា :

រ៉ែ នាម

[ក្រ-ដាស-រ៉ែ] krodasrae≈

ក្រដាសដែលចោះទម្លុះញឹកៗជាខ្សែ សម្រាប់ហែកបានដោយងាយ។

រ៉ែងៗ

(ព.ប្រ.) ដែលធ្វើការរវើកៗស្បើយៗ :

រ៉ែងៗ គុណកិរិយា ១)

[រ៉ែង-រ៉ែង] raeng

ដែលពុះបន្តិចៗព្រោះដុតភ្លើងមិនដល់ :

រ៉ែងៗ គុណនាម ២)

[រ៉ែង-រ៉ែង] raeng

ដែលរាក់ហើយហូរបន្តិចៗ :

រ៉ែងៗ គុណកិរិយា ៣)

[រ៉ែង-រ៉ែង] raeng

(ព.ប្រ.) ដែលធ្វើការរវើកៗស្បើយៗ :

រ៉ែត

(ព.ប្រ.) មុខជូរខ្លាំង, មុខជូរគ្រែត។

រ៉ែត គុណនាម

[រ៉ែត] raet

ដែលជូរជ្រេញខ្លាំង, ជូរគ្រែត :

រ៉ែត គុណនាម

[មុក-ជូ-រ៉ែត] raet

(ព.ប្រ.) មុខជូរខ្លាំង, មុខជូរគ្រែត។

រ៉ែរ៉

រារង់, បង្អែបង្អង់ចាំ, បង្គីបង្គា :

រ៉ែរ៉ កិ., គុ.កិ.

[រ៉ែ-រ៉] reaer

រារង់, បង្អែបង្អង់ចាំ, បង្គីបង្គា :

រ៉ែៗ

យកប្រដាប់ធ្វើដោយដែកវាយចុចសង្កត់ ឬ ចោះទម្លុះបន្ទះ ឬសន្លឹកស្ដើងមានស្ពាន់ក្រាប់ និងក្រដាសជាដើម ឱ្យទ្រុឌឬឱ្យធ្លុះជាក្បាច់ឬជាស្នាម, ជាប្រហោង :

រ៉ែៗ កិរិយាសព្ទ

[រ៉ែ-រ៉ែ] reae

យកប្រដាប់ធ្វើដោយដែកវាយចុចសង្កត់ ឬ ចោះទម្លុះបន្ទះ ឬសន្លឹកស្ដើងមានស្ពាន់ក្រាប់ និងក្រដាសជាដើម ឱ្យទ្រុឌឬឱ្យធ្លុះជាក្បាច់ឬជាស្នាម, ជាប្រហោង :

រ៉ៃ

ចំនួនផ្ទៃដី ៤ងារគឺ ២០ព្យាម ៤ជ្រុងត្រូវជា ៤០០ព្យាមក្រឡា (៤០០ព្យាមការ៉េ) ឬ ៤០ម៉ែត្រ ៤ជ្រុងត្រូវជា ១ ៦០០ម៉ែត្រការ៉េ :

រ៉ៃ នាម

[រ៉ៃ] rei

ព្រុយសក់ស្ត្រី ដែលកាត់ទុកឱ្យសល់ត្រង់សៀតផ្កាទាំងពីរខាងដុះវែងចុះមក សម្រាប់ចាប់សៀតត្រចៀក, រាប់ថាជាលម្អតាមសម័យនិយម :

រ៉ៃ នាម

[រ៉ៃ] rei

ចំនួនផ្ទៃដី ៤ងារគឺ ២០ព្យាម ៤ជ្រុងត្រូវជា ៤០០ព្យាមក្រឡា (៤០០ព្យាមការ៉េ) ឬ ៤០ម៉ែត្រ ៤ជ្រុងត្រូវជា ១ ៦០០ម៉ែត្រការ៉េ :

រ័តន៍

(ម.ព. រតនៈ)។

រ័តន៍ នាម

[រ័ត] rta≈

(ម.ព. រតនៈ)។

រ័ត្ន

(ម.ព. រត្ន)។

រ័ត្ន នាម

[រ័ត] rta≈

(ម.ព. រត្ន)។

ល នាម

[ល] lo≈

តួព្យញ្ជនៈទី២៨នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួអក្សរនេះមានឈ្មោះថា ល មានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [l] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរលំហូរ ឃោសៈ។

ល កិរិយាសព្ទ ១)

[ល] lo≈

ល្បង, លង :

ល កិរិយាសព្ទ ២)

[ល] lo≈

ជន្ល ល្បងមើល :

ល កិរិយាសព្ទ

[យក-ក-ទៅ-ល-អន់-ទាក់] ykkatovloanteak≈

(ព.ទ.បុ.) ហុចទំនងឱ្យជាប់កុនជាប់ដំណើរ ...។

ល គុ.កិ., គុ.

[ល-លើ-កាប់-ក្រោម] loleukabkrom≈

(ព.ប្រ.) ដែលនិយាយលូកលរាវរកផ្លូវ រកទំនង ហាក់ដូចគេលើកគ្រឿងសស្ត្រាជន្លខាងលើឱ្យភ័ន្តហើយលូកកាប់ខាងក្រោម :

ល កិរិយាសព្ទ

[ល-លេង] loleng≈

ល្បងលេង, ជន្លលេង :

ល គុណកិរិយា

[ល-លែង-ល-លែង] lolengloleng≈

លហើយលែងៗហើយលរឿយៗ។

លក កិរិយាសព្ទ

[លក] lok

ជីក, ចូក, ចូរ, ដាប់ ឱ្យមានជាប្រឡាយជាចង្អូរ, ជាគន្លង, ជាហែប, ជាអណ្ដាត :

លក កិរិយាសព្ទ

[លក-ញី-ឈ្មោល] lok

លកសាច់ឈើឱ្យមានជាអណ្ដាតផ្ទុយគ្នាសម្រាប់ផ្គុំឬបិទឱ្យជិតមិនឱ្យមានប្រហោង :

លក នាម

[លក] lok

ឈ្មោះឫស្សីមួយប្រភេទ :

លក់

(ម.ព. លក់លន់)។

លក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[លក់] louk

ចំណាយទំនិញ, ឱ្យរបស់ទៅអ្នកទិញដោយយកថ្លៃ :

លក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[លក់] louk

ពិន័យតាមច្បាប់បញ្ញត្ត :

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ខ្លួន] louk

ចំណាយខ្លួន ឱ្យជាអ្នកនៅបម្រើគេ។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ជឿ] louk

លក់ពុំទាន់យកថ្លៃដល់ដៃភ្លាមនៅឡើយដោយជឿថាអ្នកទិញនឹងចេញតម្លៃឱ្យពុំខាន។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ដុំ] louk

លក់ទាំងដុំៗ ទីទៃពីលក់រាយ។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ដូ] louk

លក់ខ្លះដូរខ្លះ គឺលក់របស់រប៉ិចរប៉ីរាយរង។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-រាយ] louk

រំលែកទំនិញលក់តាមត្រូវការរបស់អ្នកទិញ។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់] louk

ដេកស៊ប់ស្ងាត់អារម្មណ៍មិនដឹងខ្លួន :

លក់ កិរិយាសព្ទ

[ដេក-លក់] louk

(ព.ប្រ.) ត្រាំគំនិតនៅក្នុងដំណើរមិនយល់ការខុសត្រូវឬប្រហែសធ្វេសជានិច្ច។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ជា-និច] louk

(ម.ព. ដេកលក់)។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-លង់] louk

លក់ជ្រុលដំណេក។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-លន់] louk

លក់ហួសប្រមាណ, លក់ជ្រៅមិនងាយភ្ញាក់ :

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ស្វា] louk

លក់ពភ្លឹមពភ្លែត គឺស្ទើរលក់ស្ទើរភ្ញាក់ (បាលីហៅ កបិមិទ្ធ "លក់ស្វា", ការយល់សប្នឃើញអ្វីៗ ទោះពិតក្ដីមិនពិតក្ដី ឃើញត្រង់ស្របក់នេះឯង ពុំមែនពេញជាលក់ពុំមែនពេញជាភ្ញាក់គឺត្រង់ចន្លោះលក់និងភ្ញាក់ (ព.វិ.)។

លក់ កិរិយាសព្ទ

[លន់-លក់] louk

(ម.ព. លក់លន់)។

លក់ជាតិ

យកទ្រព្យសម្បត្តិជាតិខ្លួនទៅឱ្យជាតិដទៃដើម្បីតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬក្រុមណាមួយ :

លក់ជាតិ កិរិយាសព្ទ

[លក់-ជាត] lkacheat≈

យកទ្រព្យសម្បត្តិជាតិខ្លួនទៅឱ្យជាតិដទៃដើម្បីតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬក្រុមណាមួយ :

លក្ខ

តម្លៃមួយសែន (ហៅ អនេកត្ថសំខ្យា ប្រើជា ន.)។

លក្ខ នាម ១)

[ល័ក-ខៈ] lek

កំណត់; ទីសម្គាល់, គ្រឿងចំណាំ; ចន្លោង; គ្រឿងកំណត់រាប់, ខ្នាត, ទីវ; បុណ្យ, បុណ្យភ័ព្វ, សំណាង។

លក្ខ នាម ២)

[ល័ក-ខៈ] lek

ចំនួនសែន, មួយសែន (១០០ ០០០)។

លក្ខ នាម

[ល័ក-ខៈ-មូល] lek

តម្លៃមួយសែន (ហៅ អនេកត្ថសំខ្យា ប្រើជា ន.)។

លក្ខខណ្ឌ នាម

[លាក់-ខាន់] lokkhokhondor

កម្រិត; សង្កាត់, ប៉ែកដោយឡែក; កំណត់គោល; ព្រំ :

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ] ឬ [ល័ក-ខៈ-ណៈ] lokkhon

គ្រឿងសម្គាល់, គ្រឿងចំណាំ; គ្រឿងសង្កេតនាខ្លួនប្រាណ ចង្អុលឱ្យឃើញច្បាស់ថាមានភ័ព្វឬឥតភ័ព្វ; គុណសម្បត្តិ :

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-កា] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណហេតុ)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ញូ] lokkhon

អ្នកស្គាល់លក្ខណៈ; ហោរ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ប៉័ញ-ញ៉ាត់] lokkhon

បញ្ញត្តិតាមលក្ខណៈច្បាប់។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-មន់] lokkhon

មន្តឬចំណេះសម្រាប់ទាយលក្ខណៈខ្លួនប្រាណ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ជា] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណមន្ត)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិទ] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណវិទូ)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ទូ] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណញ្ញូ)។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ប័ត] lokkhon

វិបត្តិលក្ខណៈ, ការខូចលក្ខណៈ, ទាស់លក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-សំ-ប័ត] lokkhon

ការគ្រប់ព្រមដោយលក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ហេតុ] lokkhon

ហេតុឬការណ៍ ដែលប្រកបដោយលក្ខណៈ, ដែលត្រូវលក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណា-កា] lokkhon

អាការៈនៃលក្ខណៈ។

លក្ខណ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ] lokkhon

(ម.ព. លក្ខណ)។

លក្ខណវិនយប្បញ្ញត្តិ

ការបញ្ញត្តិវិន័យ, បែបបទនៃការបញ្ញត្តិរបស់វិន័យ។

លក្ខណវិនយប្បញ្ញត្តិ នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-វិ-ន-យ៉័ប-ប៉័ញ-ញ៉ាត់] lkakhaknakvinoybbnhonhat≈

ការបញ្ញត្តិវិន័យ, បែបបទនៃការបញ្ញត្តិរបស់វិន័យ។

លក្ខណសញ្ញា

ផ្លាកសញ្ញាសម្គាល់សក្ដិយស តួនាទី :

លក្ខណសញ្ញា នាម

[ល័ក-ខៈ-ណៈ-ស័ញ-ញ៉ា] lkakhaknaksnhonha≈

ផ្លាកសញ្ញាសម្គាល់សក្ដិយស តួនាទី :

លក្ខណា

លក្ខណៈ :

លក្ខណា នាម

[ល័ក-ខៈ-ណា] lokkhona

លក្ខណៈ :

លក្ខណ៍ នាម

[ល័ក] lokkhon

លក្ខណៈ។

លក្ខណ៍ នាម

[មៈ-នុស-ខាត-ល័ក] lokkhon

មនុស្សមានលក្ខណៈអភ័ព្វឬមានឫកពាថោក។

លក្ខណ៍ នាម

[ស្ត្រី-គ្រប់-ល័ក] lokkhon

ស្ត្រីដែលបរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈល្អ។ល។

លក្ខន្តិក នាម ១)

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ] lokkhantik

កំណត់ដែលដាច់ស្រេច។

លក្ខន្តិក នាម ២)

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ] lokkhantik

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះដោយសន្មតិជាឈ្មោះលក្ខខ័ណ្ឌច្បាប់ សម្រាប់ក្រសួងរាជការឬសម្រាប់សមាគមនីមួយៗ មានការចូលហ៊ុនគ្នាធ្វើជំនួញជាដើម :

លក្ខន្តិកៈ

សញ្ញាតាមរបៀបច្បាប់លក្ខន្តិកៈ ឬសញ្ញារបស់ច្បាប់លក្ខន្តិកៈ។

លក្ខន្តិកៈ នាម

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ] lkakhnotekak≈

(ម.ព. លក្ខន្តិក)។

លក្ខន្តិកៈ នាម

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ-ប៉័ញ-ញ៉ាត់] lkakhnotekakbnhonhat≈

បញ្ញត្តិរបស់ច្បាប់លក្ខន្តិកៈ ឬបញ្ញត្តិក្នុងច្បាប់លក្ខន្តិកៈ។

លក្ខន្តិកៈ នាម

[ល័ក-ខ័ន-តិ-កៈ-ស័ញ-ញ៉ា] lkakhnotekaksnhonha≈

សញ្ញាតាមរបៀបច្បាប់លក្ខន្តិកៈ ឬសញ្ញារបស់ច្បាប់លក្ខន្តិកៈ។

លក្ស

(ម.ព. លក្ខ)។