វចនានុក្រមខ្មែរ

រ៉ កិរិយាសព្ទ

[រ៉] r

អាររេះសាច់ឈើផ្គុំភ្ជិតមុខ :

រ៉ នាម

[រ៉] r

ឈ្មោះរណារតូច ធ្មេញល្អិតញឹក សម្រាប់អាររេះសាច់ឈើផ្គុំភ្ជិត មុខ :

រ៉ កិរិយាសព្ទ

[រ៉] r

រង់, រង់ចាំ, បង្អង់ចាំ :

រ៉ក

ប្រដាប់មានភ្លៅសណ្ឋានខូងជុំវិញ វិលបានធូរស្រួល សម្រាប់ស៊កខ្សែឬពួរទាញអ្វីៗយោងឡើងឬសម្រូតចុះដោយងាយ :

រ៉ក នាម

[រ៉ក] rok

ប្រដាប់មានភ្លៅសណ្ឋានខូងជុំវិញ វិលបានធូរស្រួល សម្រាប់ស៊កខ្សែឬពួរទាញអ្វីៗយោងឡើងឬសម្រូតចុះដោយងាយ :

រ៉ង នាម ១)

[រ៉ង] rngo≈

កងទ្រនាប់, កងទ្រនាប់ដាក់ចន្លោះក្បាលខ្ចៅសម្រាប់រឹតបន្តឹងខ្ចៅ :

រ៉ង នាម ២)

[រ៉ង] rngo≈

បន្ទះក្រដាសពិសេសមានចោះប្រហោងជាទ្រនាប់ដាក់ចន្លោះផ្នែកផ្សេងៗនៃម៉ាស៊ីនដើម្បីឱ្យជិតល្អ :

រ៉ង នាម ៣)

[រ៉ង] rngo≈

ស៊ីម៉ង់ពិសេសម៉្យាងសម្រាប់បិទចន្លោះឥដ្ឋការ៉ូ :

រ៉ង់

(ស្ថិតិ.) ផលសងរវាងតម្លៃខ្ពស់បំផុតនិងតម្លៃទាបបំផុតនៃទិន្នន័យ។

រ៉ង់ នាម

[រ៉ង់] rngo≈

(ស្ថិតិ.) ផលសងរវាងតម្លៃខ្ពស់បំផុតនិងតម្លៃទាបបំផុតនៃទិន្នន័យ។

រ៉យកែវ

ឈ្មោះដំណើរពាក្យរាយដែលមានចាប់ចួនគ្នាម្ដងៗទីទៃពីដំណើរចួនរបស់ពាក្យកាព្យ :

រ៉យកែវ នាម

[រ៉យ-កែវ] roykaev

ឈ្មោះដំណើរពាក្យរាយដែលមានចាប់ចួនគ្នាម្ដងៗទីទៃពីដំណើរចួនរបស់ពាក្យកាព្យ :

រ៉ស់

ត្រីស្រកាមួយប្រភេទ ខ្លួនមូលវែង សម្បុរក្រមៅ, ជាពួកត្រីឆ្ដោ :

រ៉ស់ នាម

[រ៉ស់] ros

ត្រីស្រកាមួយប្រភេទ ខ្លួនមូលវែង សម្បុរក្រមៅ, ជាពួកត្រីឆ្ដោ :

រ៉ា កិរិយាសព្ទ

[រ៉ា] ra

អេះ; ហ្ន៎ះ! ឬណា៎!; ចុះ; ភ្លាម; ...។ ពាក្យនេះច្រើនប្រើក្នុងកាព្យឬទំនុកច្រៀង, ដូចជា : ឆាប់រ៉ា ឆាប់ភ្លាម ឬឆាប់ហ្ន៎ះ! :

រ៉ា កិរិយាសព្ទ

[ទៅ-រ៉ា] ra

ទៅអេះ! :

រ៉ា កិរិយាសព្ទ

[មក-អាយ-រ៉ា] ra

មកអាយហ្ន៎ះ! ឬមកអាយភ្លាម :

រ៉ា កិរិយាសព្ទ

[មើល-រ៉ា] ra

មើលចុះ :

រ៉ា ឧទានសព្ទ

[អឺយ-រ៉ា] ra

ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែមពាក្យកាព្យឬទំនុកច្រៀង តាមទំនងដែលគួរប្រកប :

រ៉ាកែត

ឧបករណ៍មួយប្រភេទសម្រាប់វាយកូនបាល់ សី ឬប៉េងប៉ុង :

រ៉ាកែត នាម

[រ៉ា-កែត] rakaet≈

ឧបករណ៍មួយប្រភេទសម្រាប់វាយកូនបាល់ សី ឬប៉េងប៉ុង :

រ៉ាង

សូរឮដោយគោះថាសស្ពាន់ស្ដើងឬដោយខ្យល់បក់ប៉ះត្រូវស្លឹកត្នោតស្ងួតក្រៀមជាដើម។

រ៉ាង ឧទានសព្ទ

[រ៉ាង] rang

សូរឮដោយគោះថាសស្ពាន់ស្ដើងឬដោយខ្យល់បក់ប៉ះត្រូវស្លឹកត្នោតស្ងួតក្រៀមជាដើម។

រ៉ាដា

ប្រព័ន្ធដែលប្រើរលកសំឡេងដើម្បីស្វែងរកទីតាំងនៃវត្ថុដែលគេមើលមិនឃើញ :

រ៉ាដា នាម

[រ៉ា-ដា] rada

ប្រព័ន្ធដែលប្រើរលកសំឡេងដើម្បីស្វែងរកទីតាំងនៃវត្ថុដែលគេមើលមិនឃើញ :

រ៉ាដ្យង់

(គណិត.) ខ្នាតនៃរង្វាស់មុំមាននិមិត្តសញ្ញា«rad »។

រ៉ាដ្យង់ នាម

[រ៉ា-ដ្យង់] radayng≈

(គណិត.) ខ្នាតនៃរង្វាស់មុំមាននិមិត្តសញ្ញា«rad »។

រ៉ាឌីកាល់

បណ្ដុំអាតូមមានបន្ទុកអគ្គិសនីឬអ៊ីយ៉ុងដែលគ្មានទ្វេតាអេឡិចត្រុងសេរី។

រ៉ាឌីកាល់ នាម

[រ៉ា-ឌី-កាល់] radikal≈

(គីមី.) អាតូមឬក្រុមអាតូមដែលគ្មានទ្វេតាអេឡិចត្រុងសេរី។

រ៉ាឌីកាល់ នាម

[រ៉ា-ឌី-កាល់-អ៊ី-យ៉ុង] radikalaiyong≈

បណ្ដុំអាតូមមានបន្ទុកអគ្គិសនីឬអ៊ីយ៉ុងដែលគ្មានទ្វេតាអេឡិចត្រុងសេរី។

រ៉ាឌីស

ឈ្មោះបន្លែប្រភេទមើម មានពណ៌ក្រហម សាច់ក្នុងពណ៌ស អាចប្រើជាបន្លែស្រស់។ ជួនគេហៅថា រ៉ាឌី តាមភាសាបារាំងក៏មាន។

រ៉ាឌីស នាម

[រ៉ា-ឌីស] radis≈

ឈ្មោះបន្លែប្រភេទមើម មានពណ៌ក្រហម សាច់ក្នុងពណ៌ស អាចប្រើជាបន្លែស្រស់។ ជួនគេហៅថា រ៉ាឌី តាមភាសាបារាំងក៏មាន។

រ៉ាត់ នាម

[រ៉ាត់] reat

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទសម្រាប់សរសេរគាបពាក្យទន្ទឹមគ្នា, ដូចជា : ថ្ងៃ ៨កើត រាច និង ១៥ឬ ១៤រោច តែសម័យឥឡូវមិនសូវប្រើ ច្រើនសរសេររាយគ្នា ជាវណ្ណយុត្តបារាំង (,;) នេះជា :

រ៉ាត់ កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាត់] reat

សរសេរគាបពាក្យទន្ទឹមគ្នាដោយប្រើវណ្ណយុត្តហៅថា រ៉ាត់ :

រ៉ាត់ កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាត់] reat

រឹត, រឹតឱ្យតឹង, ដាសរឹត; ក្រវាត់ (ម.ប្រ.)។

រ៉ាត់ កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាត់-រឹង] reat

រឹតណែន។

រ៉ាត់ប្រខុត

ខ្សែក្រវាត់ចង្កេះឬក្រវាត់ទ្រូង; ខ្មែរហៅចំពោះតែវត្ថពន្ធចង្កេះសូត្រឬអម្បោះដែលត្បាញជាបន្ទះ សម្រាប់បព្វជិតក្រវាត់ (បា. ហៅ បដិក)។

រ៉ាត់ប្រខុត នាម

[រ៉ាត់-ប្រ-ខុត] reatabrakhot

ខ្សែក្រវាត់ចង្កេះឬក្រវាត់ទ្រូង; ខ្មែរហៅចំពោះតែវត្ថពន្ធចង្កេះសូត្រឬអម្បោះដែលត្បាញជាបន្ទះ សម្រាប់បព្វជិតក្រវាត់ (បា. ហៅ បដិក)។

រ៉ាប់ កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាប់] rab

ទទួល, ទទួលភារៈ, ព្រមទទួលទាំងអស់ :

រ៉ាប់ កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាប់-ប្រ-កាន់] rab

ទទួលធានា។

រ៉ាប់រង

ទទួលរង គឺទទួលភារៈ ឬទទួលបន្ទុកលើខ្លួន, ទទួលអះអាង :

រ៉ាប់រង កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាប់-រង] reabarong

ទទួលរង គឺទទួលភារៈ ឬទទួលបន្ទុកលើខ្លួន, ទទួលអះអាង :

រ៉ាយង៉ាន កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាយ-ង៉ាន] rayngan≈

(ម.ព. រាយង៉ាន)។

រ៉ាយរ៉ាប់ កិរិយាសព្ទ

[រ៉ាយ-រ៉ាប់] rayrab≈

(ម.ព. រាយរាប់)។

រ៉ាវ នាម

[រ៉ាវ] rav

ឃ្នាងវែង សម្រាប់ដាក់មនុស្សដែលជាប់ចោទជាទម្ងន់ ចងដៃជើងទាំងពីរទាញសន្ធឹងតឹងភ្ជាប់នឹងស្នឹងខាងមុខចងចង្កោះទាញតឹងភ្ជាប់នឹងស្នឹងខាងក្រោយ វាយសួរយកចម្លើយ :

រ៉ាវ ឧទានសព្ទ

[រ៉ាវ] rav

សូរឮដោយប៉ះ, រណ្ដំឬបាក់ នៃវត្ថុរឹងស្រួយមានច្រវាក់ជាដើម :

រ៉ាវ គុ.កិ., គុ.

[រ៉ាវ] rav

(ព.ប្រ.) ដែលរួសឥតទាក់ឥតទច់ :

រ៉ាវតាវ

ដែលខ្ពស់ស្រាវរតាវ ឬដែលមានដៃជើងវែងៗ ស្រាវរតាវ :

រ៉ាវតាវ គុណនាម

[រ៉ាវ-តាវ] reavotav

ដែលខ្ពស់ស្រាវរតាវ ឬដែលមានដៃជើងវែងៗ ស្រាវរតាវ :

រ៉ាវប្រតាវ គុណនាម

[រ៉ាវ-ប្រ-តាវ] ravbrotav≈

(ម.ព. រ៉ាវតាវ)។

រ៉ាំ គុណកិរិយា

[រ៉ាំ] roam

ញយ, ញឹកញយ, រឿយ :

រ៉ាំងណុក

សំបុកសត្វត្រចៀកកាំដែលប្រឡាក់កំហាកវា, សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំត្រជាក់ឬប្រើជាអាហារសម្រាប់មនុស្សឈឺធ្ងន់ជួយឱ្យមានកម្លាំង។

រ៉ាំងណុក នាម

[រ៉ាំង-ណុក] reangk

សំបុកសត្វត្រចៀកកាំដែលប្រឡាក់កំហាកវា, សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំត្រជាក់ឬប្រើជាអាហារសម្រាប់មនុស្សឈឺធ្ងន់ជួយឱ្យមានកម្លាំង។

រ៉ាំរ៉ៃ គុ.កិ., គុ.

[រ៉ាំ-រ៉ៃ] roamai

តត្រំតត្រើយ, ត្រាំត្រែង, យូរ :

រ៉ិល គុណកិរិយា ១)

[រ៉ិល] ril

ច្រិល, ប្រិល :

រ៉ិល គុណកិរិយា ២)

[រ៉ិល] ril

ដែលមិនទាក់មិនទើសមិនជំពប់ :

រ៉ី?

(ព.សា.) ឬ?, អ្ហ៊ៃ? (រ៉ី ច្រើនតែអ្នកច្រៀងតប្រើតាមទំនងពាក្យចួនដូចជាថា :

រ៉ី? ឈ., គុ.កិ.

[រ៉ី] rei≈

(ព.សា.) ឬ?, អ្ហ៊ៃ? (រ៉ី ច្រើនតែអ្នកច្រៀងតប្រើតាមទំនងពាក្យចួនដូចជាថា :

រ៉ឹង

បង្ខំខ្លាំង, ទារដោយបង្ខំ (ច្រើនប្រើតែខាងខេត្តបាត់ដំបង) :

រ៉ឹង បុព្វបទ ១)

[រ៉ឹង] rueng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ តឹង ថា :

រ៉ឹង កិរិយាសព្ទ ២)

[រ៉ឹង] rueng

បង្ខំខ្លាំង, ទារដោយបង្ខំ (ច្រើនប្រើតែខាងខេត្តបាត់ដំបង) :

រ៉ឺងៗ ឧទានសព្ទ

[រ៉ឺង-រ៉ឺង] rueung

សូរឮដោយអង្រួនកណ្ដឹង :

រ៉ឺម៉ក

យានសម្រាប់ថ្ពក់ជាមួយរថយន្តឬយានជំនិះផ្សេងទៀត។

រ៉ឺម៉ក នាម

[រ៉ឺ-ម៉ក] reumka≈

រថសណ្ដោង រថដែលប្រើកម្លាំងទាញដោយយានដទៃ :

រ៉ឺម៉ក នាម

[រ៉ឺ-ម៉ក] reumka≈

យានសម្រាប់ថ្ពក់ជាមួយរថយន្តឬយានជំនិះផ្សេងទៀត។

រ៉ឺស័រ

ខ្សែលោហធាតុរមួលម្យ៉ាង ដែលទោះជាគេរុញ សង្កត់ ឬទាញយ៉ាងណា វាតែងតែត្រឡប់មករូបរាងដើមឬវិលទៅកន្លែងដើមវិញ :

រ៉ឺស័រ នាម

[រ៉ឺ-ស័រ] reusro≈

ខ្សែលោហធាតុរមួលម្យ៉ាង ដែលទោះជាគេរុញ សង្កត់ ឬទាញយ៉ាងណា វាតែងតែត្រឡប់មករូបរាងដើមឬវិលទៅកន្លែងដើមវិញ :

រ៉ុញ គុណនាម

[រ៉ុញ] runh

ដែលរញ់, ទញ់, កន្តិលកន្តុញ, រេចរឹល :

រ៉ុញ គុណនាម

[រ៉ុញ-ប៉-ខុញ] runh

ដែលរេចរឹលរខិញរខុញ :

ក្បាច់រចនាវិចិត្រធ្វើដោយវិធីលាបម្រ័ក្សណ៍ឬជាតហិង្គុលលើសាច់ឈើទុកឱ្យស្ងួតហើយខាត់ឱ្យឡើងសម្បុររលោងរួចលាបទឹកម្រ័ក្សណ៍ថ្លាលើផ្ទៃឈើនោះទៀត ទុកឱ្យស្ងួតនៅស្អិតបន្តិចៗ ល្មមបិទមាសជាប់ ...ហើយគូរក្បាច់ដោយថ្នាំជ័រឈើរួចទឹបមាស ...ហើយស្រោចទឹក ឱ្យរលាយថ្នាំលាងជម្រះឱ្យស្អាត, លេចក្ប

រ៉ុតណាម នាម

[រ៉ុត-ណាម] rutanam

ក្បាច់រចនាវិចិត្រធ្វើដោយវិធីលាបម្រ័ក្សណ៍ឬជាតហិង្គុលលើសាច់ឈើទុកឱ្យស្ងួតហើយខាត់ឱ្យឡើងសម្បុររលោងរួចលាបទឹកម្រ័ក្សណ៍ថ្លាលើផ្ទៃឈើនោះទៀត ទុកឱ្យស្ងួតនៅស្អិតបន្តិចៗ ល្មមបិទមាសជាប់ ...ហើយគូរក្បាច់ដោយថ្នាំជ័រឈើរួចទឹបមាស ...ហើយស្រោចទឹក ឱ្យរលាយថ្នាំលាងជម្រះឱ្យស្អាត, លេចក្ប