វចនានុក្រមខ្មែរ

រែក កិរិយាសព្ទ ៣)

[រែក] reaek

រះទាំងពីរខាង :

រែក កិរិយាសព្ទ

[រែក-ពុន] reaek

(ព.ប្រ.) ទទួលរ៉ាប់រងការងារ ឬទទួលបន្ទុកកិច្ចការណាមួយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ :

រែក នាម

[រែក] reaek

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ ស្រដៀងនឹងចត្រង្គ ខុសគ្នាតែឈ្មោះកូន និងការឈ្នះចាញ់, មានបែបឱ្យស៊ីរែកទាំងពីរខាង ឬបើអ្នកម្ខាងទាល់ច្រក ត្រូវអ្នកម្ខាងកៀរក្រសោបស៊ីបានទាំងអស់ :

រែង

ចាប់គ្រលែងអង្រង់ឱ្យលេចជ្រុះចេញតាមប្រហោងច្រែងឬកាតៅជាដើម :

រែង គុណកិរិយា

[រែង] reaeng

រមែង, តែង; រមែងតែ, តែងតែ, ធ្លាប់តែ, ច្រើនតែ, សឹងតែ :

រែង កិរិយាសព្ទ

[រែង] reaeng

ចងក្រងឱ្យកើតបានជារបែង :

រែង កិរិយាសព្ទ

[រែង] reaeng

ចាប់គ្រលែងអង្រង់ឱ្យលេចជ្រុះចេញតាមប្រហោងច្រែងឬកាតៅជាដើម :

រែងតែ

(ម.ព. រែង)។

រែងតែ គុណកិរិយា

[រែង-តែ] rengtae≈

(ម.ព. រែង)។

រែម

(ប.ព.) មេម៉ូរីដែលស៊ីភីយូ ហាដវែរ ឬកម្មវិធីណាមួយអាចអានឬសរសេរទិន្នន័យបណ្ដោះអាសន្ន។

រែម នាម

[រែម] rem≈

(ប.ព.) មេម៉ូរីដែលស៊ីភីយូ ហាដវែរ ឬកម្មវិធីណាមួយអាចអានឬសរសេរទិន្នន័យបណ្ដោះអាសន្ន។

រែះ កិរិយាសព្ទ

[រែះ] reaeeah

ជ្រែះ, ធ្វើឱ្យដាច់ ឱ្យរបេះ បន្តិចៗ ដោយដែកមានមុខមុត :

រៃ កិរិយាសព្ទ

[រៃ] rey

ច្រាកប្រាក់កាសឬវត្ថុអ្វីៗឱ្យចេញរាល់គ្នាមានកំណត់ឬឱ្យចេញស្មើភាគគ្នា :

រៃ នាម

[រៃ] rey

សុខុមសត្វមួយប្រភេទ មានស្លាប, នៅអាស្រ័យនឹងដើមឈើខ្ពស់ៗ, យំបញ្ចេញសូរសព្ទឮហួសមាឌ :

រៃទឹក

ឈើតូចមួយប្រភេទ ដុះក្នុងទឹកដែលមានដីខ្សាច់ ឬថ្មលាយបែកជាគុម្ពតូចធំ; គេច្រើនយកឫសប្រើជាថ្នាំចាញ់ (ថ្នាំស្ងោរផឹករម្ងាប់រោគចាញ់)។

រៃទឹក នាម

[រៃ-ទឹក] reytuek

ឈើតូចមួយប្រភេទ ដុះក្នុងទឹកដែលមានដីខ្សាច់ ឬថ្មលាយបែកជាគុម្ពតូចធំ; គេច្រើនយកឫសប្រើជាថ្នាំចាញ់ (ថ្នាំស្ងោរផឹករម្ងាប់រោគចាញ់)។

រោក

(ម.ព. រោគ{¥¥}២{££})។

រោក នាម

[រោក] rouk

(ម.ព. រោគ២)។

រោគ

ឈ្មោះឈើតូចដើមស្ទើរជាវល្លិច្រើនដុះលើដំបូក; មាន ២ប្រភេទ គឺ រោគស, រោគក្រហម គេច្រើនប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគឫសដូងវិលជាដើម (សរសេរជា រោក ក៏មាន)។

រោគ នាម

[រោគ] rok

ការឈឺចាប់, ការឈឺចាក់ដោត, ជំងឺ, អាពាធ, អាម័យ :

រោគ កិរិយាសព្ទ

[កើត-រោក] rok

(ព.ប្រ.) ឈឺចិត្ត; កើតទាស់ទែងគ្នា។

រោគ នាម

[រោ-គ័ក-ក្សែម] rok

សេចក្ដីក្សេមចាករោគ, ដំណើរជាពីឈឺ។

រោគ នាម

[រោ-គ័ក-ក្សៃ] rok

ដំណើរអស់រោគហើយ; ការស្បើយរោគ។

រោគ នាម

[រោ-គ័ក-និ-ទាន] rok

ឈ្មោះតម្រាពេទ្យបុរាណនិយាយអំពីកំណើតរោគ និងការប្រកបថ្នាំបំបាត់រោគផ្សេងៗ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-និត] rok

លំនៅរោគ, សំបុករោគ :

រោគ នាម

[រោ-គៈ-ព្យា-បាល] rok

ការរក្សារោគ, ការថែជំងឺ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-ព្យា-ប៉ា-ឡៈ-កៈ] rok

អ្នកថែជំងឺ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-ព្យា-បាល] rok

(ម.ព. រោគព្យាបាលកៈ)។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-ភូ] rok

កន្លែងកើតរោគ (រាងកាយ)។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-រាជ] rok

ស្តេចរោគ គឺរោគរបេង, វណរោគ។

រោគ គុណកិរិយា

[រោ-គៈ-ល័ក-ខៈ-ណៈ] rok

លក្ខណៈ, អាការៈរបស់រោគ។

រោគ គុណនាម

[រោ-គៈ-លឹង] rok

(ម.ព. រោគលក្ខណៈ)។

រោគ នាម

[រោក-សង់-ផ្ទះ] rok

(ព.ប្រ.) រោគដែលកើតនៅយូរតត្រំតត្រើយ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-សន់-និ-បាត] rok

ប្រទេសជាទីប្រជុំនៃរោគ (រាងកាយ) ; ការប្រជុំនៃរោគ, ដំណើរកុះកុមនៃរោគ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-សៈ-មុត-ឋាន] rok

ទីតាំងនៃរោគ, កំណើតរោគ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-សៈ-មុត-ឋាន-សាស] rok

ក្បួនឬតម្រាប្រាប់កំណើតជំងឺផ្សេងៗ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-សៈ-មុត-ទា-យៈ] rok

ដូចគ្នានឹង រោគសន្និបាត ដែរ។

រោគ កិរិយាសព្ទ

[រោ-គៈ-សាន] rok

ការរម្ងាប់រោគ, ដំណើរស្បើយរោគ។

រោគ កិរិយាសព្ទ

[រោ-គៈ-សាន-តិ-ភាប] rok

(ម.ព. រោគសាន្ត)។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-សាស] rok

ក្បួនឬវិទ្យាពេទ្យស្ដីពីមូលហេតុនិងអាការៈរោគផ្សេងៗ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-សិល-ប៉ៈ] rok

វិជ្ជាបំបាត់រោគ, ចំណេះផ្សេងៗ សម្រាប់ពេទ្យ, វិជ្ជាពេទ្យ។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-ហា-រិន] rok

អ្នកកម្ចាត់ឬបំបាត់រោគ (ពេទ្យ)។

រោគ នាម

[រោ-គៈ-ហា-រី] rok

(ម.ព. រោគហារិន)។

រោគ នាម

[រោគ] rok

ឈ្មោះឈើតូចដើមស្ទើរជាវល្លិច្រើនដុះលើដំបូក; មាន ២ប្រភេទ គឺ រោគស, រោគក្រហម គេច្រើនប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគឫសដូងវិលជាដើម (សរសេរជា រោក ក៏មាន)។

រោគបុរស

កាមរោគ (រោគស្វាយ, ប្រមេះ)។

រោគបុរស នាម

[រោក-បុ-រ៉ស់] rokborsa≈

កាមរោគ (រោគស្វាយ, ប្រមេះ)។

រោគរាតត្បាត

រោគរាលដាល, រោគឆ្លងពីមួយទៅមួយ ដូចយ៉ាងអាសន្នរោគនិងអុតជាដើម។

រោគរាតត្បាត នាម

[រោក-រាត-ត្បាត] rokreattbat≈

រោគរាលដាល, រោគឆ្លងពីមួយទៅមួយ ដូចយ៉ាងអាសន្នរោគនិងអុតជាដើម។

រោគវិនិច្ឆ័យ

ការវិនិច្ឆ័យរោគ, ការពិនិត្យជំងឺ, ទំនាយរបស់ពេទ្យអំពីអាការៈរោគតាមមូលហេតុដែលបណ្ដាលឡើង :

រោគវិនិច្ឆ័យ នាម

[រោក-វិ-និច-ឆៃ] rokvinichchhai≈

ការវិនិច្ឆ័យរោគ, ការពិនិត្យជំងឺ, ទំនាយរបស់ពេទ្យអំពីអាការៈរោគតាមមូលហេតុដែលបណ្ដាលឡើង :

រោគសញ្ញា

សញ្ញាឬអាការៈបង្ហាញពីភាពមិនប្រក្រតីឬមានជំងឺ ឬការផ្លាស់ប្ដូរផ្លូវកាយឬផ្លូវចិត្តដែលបណ្ដាលមកពីជំងឺជាក់លាក់ណាមួយ :

រោគសញ្ញា នាម

[រោក-ស័ញ-ញ៉ា] roksnhonha≈

សញ្ញាឬអាការៈបង្ហាញពីភាពមិនប្រក្រតីឬមានជំងឺ ឬការផ្លាស់ប្ដូរផ្លូវកាយឬផ្លូវចិត្តដែលបណ្ដាលមកពីជំងឺជាក់លាក់ណាមួយ :

រោគស្ត្រី

(ម.ព. រោគបុរស)។

រោគស្ត្រី នាម

[រោក-ស្ត្រី] rokstri≈

(ម.ព. រោគបុរស)។

រោគស្ត្រីវិទ្យា

វេជ្ជវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីសរីរាង្គបន្តពូជរបស់ស្ត្រី និងវិធីសាស្ត្រព្យាបាល :

រោគស្ត្រីវិទ្យា នាម

[រោក-ស្ត្រី-វិត-ទ្យា] rokstrivittyea≈

វេជ្ជវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីសរីរាង្គបន្តពូជរបស់ស្ត្រី និងវិធីសាស្ត្រព្យាបាល :

រោគា

ជំងឺផ្សេងៗ, ជំងឺច្រើនយ៉ាង។

រោគា នាម

[រោ-គា] roukea

រោគទាំងឡាយ :

រោគា នាម

[រោ-គា-ព្យា-ធិ] roukea

ជំងឺផ្សេងៗ, ជំងឺច្រើនយ៉ាង។

រោគាពាធ

ជំងឺដែលឈឺចាក់ដោតក្នុងរាងកាយ :

រោគាពាធ នាម

[រោ-គា-ពាត] roukeapeath

ជំងឺដែលឈឺចាក់ដោតក្នុងរាងកាយ :

រោគាយតនៈ

ទីអាស្រ័យរបស់រោគ, លំនៅរោគ (រាងកាយ)។

រោគាយតនៈ នាម

[រោ-គា-យៈ-តៈ-ណៈ] roukeayotoneak

ទីអាស្រ័យរបស់រោគ, លំនៅរោគ (រាងកាយ)។

រោគិនី

(ម.ព. រោគី)។

រោគិនី នាម

[រោ-គិ-នី] roukini

(ម.ព. រោគី)។

រោគី

ដែលមានរោគ; អ្នកជំងឺ។

រោគី គុ., ន.

[រោ-គី] rouki

ដែលមានរោគ; អ្នកជំងឺ។

រោគ—

(ម.ព. រោគ{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រោគ— គុ., ន.

[រោ-គៈ—] rokeak—≈

(ម.ព. រោគ១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រោង

រោងធំទូលាយសម្រាប់ល្ខោនរាំ (រោងមហោស្រព, រង្គសាល)។

រោង នាម

[រោង] rong

ឈ្មោះឆ្នាំទី ៥(នាគឬពស់មាឌធំ) :

រោង នាម

[រោង] rong

សេនាសនៈមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្ទះផ្ទៃផ្ទាល់នឹងដីក៏មាន លើកផុតពីដីឱ្យមានផ្ទៃទាបឬខ្ពស់ក៏មានសម្រាប់នៅបណ្ដោះអាសន្ន ឬសម្រាប់ប្រើតាមត្រូវការផ្សេងៗ :

រោង នាម

[រោង-ក្រ-សាល] rong

រោងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ, សម្រាប់អង្គុយលម្ហែតាមសប្បាយ (ហៅ រោងត្រសាល ក៏មាន)។

រោង នាម

[រោង-ចួង] rong

រោងខ្ពស់ស្រឡះមានជណ្ដើរដាក់ចួងវាយឱ្យជះសំឡេងឮឆ្ងាយ។

រោង នាម

[រោង-ទាន] rong

រោងសម្រាប់ដាក់ភោជនាហារឱ្យទាន ឬរោងសម្រាប់ប្រជុំគ្នាធ្វើទាន។

រោង នាម

[រោង-ផ្កា-ស្លា] rong

រោងពិសេសមួយក្នុងពិធីមង្គលការ ជាទីតម្កល់ផ្កាស្លា និងជាទីនៅសម្នាក់បណ្ដោះអាសន្នរបស់កូនកំលោះ។

រោង នាម

[រោង-រៀន] rong

សាលារៀន។

រោង នាម

[រោង-រាំ] rong

រោងធំទូលាយសម្រាប់ល្ខោនរាំ (រោងមហោស្រព, រង្គសាល)។

រោងការ

រោងសម្រាប់ជ្រកធ្វើការឬរោងដែលសង់ដើម្បីរៀបមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍។

រោងការ នាម

[រោង-កា] rongka≈

រោងសម្រាប់ជ្រកធ្វើការឬរោងដែលសង់ដើម្បីរៀបមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍។

រោងកុន

រោងធំទូលាយសម្រាប់លេងកុន (រង្គសាល)។

រោងកុន នាម

[រោង-កុន] rongkon≈

រោងធំទូលាយសម្រាប់លេងកុន (រង្គសាល)។

រោងចក្រ

គ្រឹះស្ថានឧស្សាហកម្មប្រកបដោយគ្រឿងចក្រ, គ្រឿងម៉ាស៊ីនសម្រាប់ច្នៃលៃលកធ្វើរូបធាតុដើមឱ្យបានកកើតទៅជាផលិតផលផ្សេងៗដែលជាគ្រឿងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឬសម្រាប់បរិភោគ :

រោងចក្រ នាម

[រោង-ចាក់] rongjak

គ្រឹះស្ថានឧស្សាហកម្មប្រកបដោយគ្រឿងចក្រ, គ្រឿងម៉ាស៊ីនសម្រាប់ច្នៃលៃលកធ្វើរូបធាតុដើមឱ្យបានកកើតទៅជាផលិតផលផ្សេងៗដែលជាគ្រឿងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឬសម្រាប់បរិភោគ :

រោងដោល

ឈ្មោះផ្ទះមួយបែបរាងវែងស្ទងមានដៃស្នាចាប់គល់ផ្ទោងចែងទាំងពីរខាងមានហោជាងតូចទាបទ្រនាប់ត្រង់ប្រជុំហប់ :

រោងដោល នាម

[រោង-ដោល] rongdaol≈

ឈ្មោះផ្ទះមួយបែបរាងវែងស្ទងមានដៃស្នាចាប់គល់ផ្ទោងចែងទាំងពីរខាងមានហោជាងតូចទាបទ្រនាប់ត្រង់ប្រជុំហប់ :

រោងដំរី

ឈ្មោះអតីតខេត្តខ្មែរ១ក្នុងដែនដីកម្ពុជាក្រោម (កូសាំងស៊ីន) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដូនណៃ ឬភាគខាងកើតដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ, បច្ចុប្បន្នហៅ ខេត្តតាយនិញ។

រោងដំរី នាម

[រោង-ដំ-រ៉ី] rongdamrei≈

ឈ្មោះអតីតខេត្តខ្មែរ១ក្នុងដែនដីកម្ពុជាក្រោម (កូសាំងស៊ីន) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដូនណៃ ឬភាគខាងកើតដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ, បច្ចុប្បន្នហៅ ខេត្តតាយនិញ។

រោងថែវ

រោងវែងជាបរិវេណព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទឬវិហារជាដើម មានទ្វារធំទាំង ៤ទិស។

រោងថែវ នាម

[រោង-ថែវ] rongthaev≈

រោងវែងជាបរិវេណព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទឬវិហារជាដើម មានទ្វារធំទាំង ៤ទិស។

រោងទង

(ម.ព. រោងថែវ)។

រោងទង នាម

[រោង-ទង] rongtngo≈

(ម.ព. រោងថែវ)។

រោងពុម្ព

គ្រឹះស្ថានឬកន្លែងបោះពុម្ពសៀវភៅនិងឯកសារផ្សេងៗ :

រោងពុម្ព នាម

[រោង-ពុំ] rongpuum≈

គ្រឹះស្ថានឬកន្លែងបោះពុម្ពសៀវភៅនិងឯកសារផ្សេងៗ :

រោងល្ខោន

(ម.ព. រោងរាំ)។

រោងល្ខោន នាម

[រោង-ល្ខោន] ronglkhaon≈

(ម.ព. រោងរាំ)។

រោច

ថ្ងៃខាងរនោចនៃខែចន្ទគតិ តាំងពីថ្ងៃទី១ដល់ថ្ងៃទី ១៤ឬ ទី១៥គឺថ្ងៃ ដែលមានពន្លឺព្រះចន្ទ្រថយចុះដូចគេចាប់រោចចេញ :

រោច កិរិយាសព្ទ

[រោច] roch

ចាប់ភើចទាញហូតយកចេញខ្លះឬយកចេញតែមួយៗ :

រោច នាម

[រោច] roch

ថ្ងៃខាងរនោចនៃខែចន្ទគតិ តាំងពីថ្ងៃទី១ដល់ថ្ងៃទី ១៤ឬ ទី១៥គឺថ្ងៃ ដែលមានពន្លឺព្រះចន្ទ្រថយចុះដូចគេចាប់រោចចេញ :

រោចនៈ គុណនាម

[រោ-ចៈ-ណៈ] rouchaneak

ដែលភ្លឺ, ត្រចះ, រុងរឿង, ចិញ្ចាច, ចិញ្ចែងចិញ្ចាច; ជាទីពេញចិត្ត។