វចនានុក្រមខ្មែរ

រៀន

រៀនដោយទន្ទេញ, ដោយស្វាធ្យាយឱ្យចងចាំ។

រៀន កិរិយាសព្ទ

[រៀន] rean

សិក្សា, ខំសង្កេតឱ្យចេះ, ទទួលយកចំណេះ; ហាត់, ហ្វឹក :

រៀន កិរិយាសព្ទ

[រៀន-សូត] rean

រៀនដោយទន្ទេញ, ដោយស្វាធ្យាយឱ្យចងចាំ។

រៀប

ចាត់ការធ្វើអាពាហ៍ពិពាហ៍ឱ្យតាមរបៀប :

រៀប គុណកិរិយា

[រៀប] reab

ទៀប, ហៀប, ជិត, រកកល់; ទៀបនឹង, ...រកកល់នឹង, ស្ទើរនឹង :

រៀប កិរិយាសព្ទ ១)

[រៀប] reab

ធ្វើឱ្យមានរបៀប, ចាត់របៀប :

រៀប កិរិយាសព្ទ ២)

[រៀប] reab

តែង, តាក់តែង; ប្រុងចាំ :

រៀប កិរិយាសព្ទ ៣)

[រៀប] reab

ចាត់ការធ្វើអាពាហ៍ពិពាហ៍ឱ្យតាមរបៀប :

រៀបចំ

ចាត់ការធ្វើអាពាហ៍ពិពាហ៍ឱ្យដោយត្រឹមត្រូវតាមរបៀប :

រៀបចំ កិរិយាសព្ទ ១)

[រៀប-ចំ] riebjom

រៀបឱ្យត្រឹមត្រូវ, ឱ្យចុះរបៀប, ឱ្យត្រូវបែប :

រៀបចំ កិរិយាសព្ទ ២)

[រៀប-ចំ] riebjom

ចាត់ការធ្វើអាពាហ៍ពិពាហ៍ឱ្យដោយត្រឹមត្រូវតាមរបៀប :

រៀបនឹង

(ម.ព. រៀប)។

រៀបនឹង គុណកិរិយា

[រៀប-នឹង] riebnoeng≈

(ម.ព. រៀប)។

រៀបរប

(ម.ព. រប)។

រៀបរប គុណកិរិយា

[រៀប-រប] riebarob

(ម.ព. រប)។

រៀបរយ

ដែលមានរបៀបល្អ, ដែលមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវ :

រៀបរយ គុណនាម a

[រៀប-រយ] rieboroy

ដែលមានរបៀបល្អ, មានសណ្ដាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវ, ចុះបែប, ចុះរបៀប, មានរបៀបត្រូវគ្នា; សុភាព :

រៀបរយ គុណកិរិយា b

[រៀប-រយ] rieboroy

ដែលមានរបៀបល្អ, ដែលមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវ :

រៀបរាប់

(ម.ព. រាប់រៀប)។

រៀបរាប់ កិរិយាសព្ទ

[រៀប-រាប់] riebreab

(ម.ព. រាប់រៀប)។

រៀបរៀង

ស្រង់សេចក្ដីពីនេះខ្លះ ពីនោះខ្លះ មកចងក្រងរៀបជារបៀប (មិនមែនប្រែឬតែងខ្លួនឯង) :

រៀបរៀង កិរិយាសព្ទ ១)

[រៀប-រៀង] riebarieng

ធ្វើឱ្យមានរបៀបរៀងគ្នា, ដាក់រៀងតាមរបៀប :

រៀបរៀង កិរិយាសព្ទ ២)

[រៀប-រៀង] riebarieng

ស្រង់សេចក្ដីពីនេះខ្លះ ពីនោះខ្លះ មកចងក្រងរៀបជារបៀប (មិនមែនប្រែឬតែងខ្លួនឯង) :

រៀម

ពាក្យដែលបុរសហៅខ្លួនឯង នៅពេលនិយាយទៅកាន់ស្ត្រីជាគូស្នេហ៍ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកំណាព្យ ចម្រៀង) :

រៀម នាម ១)

[រៀម] riem

(រ.ស.) បង :

រៀម នាម ២)

[រៀម] riem

ពាក្យដែលបុរសហៅខ្លួនឯង នៅពេលនិយាយទៅកាន់ស្ត្រីជាគូស្នេហ៍ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកំណាព្យ ចម្រៀង) :

រៀមច្បង

ជនដែលជាចម្បងក្នុងត្រកូល ឬក្នុងពួកនីមួយ; ច្រើននិយាយថា ត្រកូលរៀមច្បង រៀមច្បងក្នុងត្រកូល; ចាស់ទុំរៀមច្បង រៀមច្បងដែលជាចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ; ឬថា ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យត្រកូលរៀមច្បង។

រៀមច្បង នាម

[រៀម-ច្បង] riemchbang

ជនដែលជាចម្បងក្នុងត្រកូល ឬក្នុងពួកនីមួយ; ច្រើននិយាយថា ត្រកូលរៀមច្បង រៀមច្បងក្នុងត្រកូល; ចាស់ទុំរៀមច្បង រៀមច្បងដែលជាចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ; ឬថា ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យត្រកូលរៀមច្បង។

រៀរ៉ាយ

ដែលរាត់រាយ, ខ្ចាត់ខ្ចាយ, រតាត់រតាយ, រោយរាយ :

រៀរ៉ាយ គុ.កិ., គុ.

[រៀ-រ៉ាយ] rieray

ដែលរាត់រាយ, ខ្ចាត់ខ្ចាយ, រតាត់រតាយ, រោយរាយ :

រៀរ៉ៃ

ដែលអង្គាសបានតាមស្ម័គ្រចិត្តរបស់អ្នកចូល :

រៀរ៉ៃ កិរិយាសព្ទ a

[រៀ-រ៉ៃ] rierai

អង្គាសប្រាក់កាសជាដើម យកតាមស្ម័គ្រចិត្តរបស់អ្នកចូល :

រៀរ៉ៃ គុណនាម b

[រៀ-រ៉ៃ] rierai

ដែលអង្គាសបានតាមស្ម័គ្រចិត្តរបស់អ្នកចូល :

រៀល

ដែលមានចួនរណ្ដំពីមួយទៅមួយតៗគ្នារាល់ឃ្លា :

រៀល កិរិយាសព្ទ

[រៀល] riel

ភ្លាត់កៃ, ភ្លាត់គន្លឹះ, ជ្រុលរអិលទៅ :

រៀល នាម

[រៀល] riel

ប្រាក់សណ្ឋានមូលសំប៉ែត មានរូបនិងអក្សរជាសម្គាល់ បោះសម្រាប់ប្រើចាយក្នុងនានាប្រទេស មានតម្លៃឡើងចុះមិនទៀង; ប៉ុន្តែក្នុងប្រទេសឥណ្ទូចិនមានតម្លៃ ១០០សេនជាកំណត់ :

រៀល នាម

[រៀល] riel

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ មាត្រតូចសម្បុរស រាងខ្លីសំប៉ាត ជាពួកត្រីលេញ :

រៀល គុណនាម

[រៀល] riel

ដែលមានចួនរណ្ដំពីមួយទៅមួយតៗគ្នារាល់ឃ្លា :

រៀវ

ដែលធំខាងគល់ តូចខាងចុងបន្តិចៗតាមលំដាប់រហូតទៅ :

រៀវ គុណនាម

[រៀវ] riev

ដែលធំខាងគល់ តូចខាងចុងបន្តិចៗតាមលំដាប់រហូតទៅ :

រេ កិរិយាសព្ទ

[រេ] re

ងាក, បែររឿយៗ :

រេ កិរិយាសព្ទ

[ងាក-រេ] re

បែរចេញ ងាកចុះឡើង មិននឹងធឹង មិនប្រកាន់ខ្ជាប់ :

រេ គុណកិរិយា

[រេ-តាម-ខ្ចល់] re

(ព.ប្រ.) ងាកគំនិតតាមតែគេបំបែរ (ប្រៀបដូចខ្លែងដែលរេតាមខ្យល់)។

រេ កិរិយាសព្ទ

[រេ-រក] re

រកដោយរេគំនិត, ដោយលៃលក។

រេ កិរិយាសព្ទ

[រេ-រង់] re

រេចុះរេឡើងរង់ចាំ។

រេ កិរិយាសព្ទ

[រេ-រា] re

រាចុះរាឡើងបង្អែបង្អង់ :

រេ កិរិយាសព្ទ

[រេ-រាំ] re

រាំរេចុះរេឡើង; (ព.ប្រ.) រេចុះរេឡើងទៅតាមខ្យល់ ទឹកហូរជាដើម :

រេខា

ក្រដាសមានបន្ទាត់។

រេខា នាម

[រេ-ខា] rekha

ស្នាម; គំនូស; បន្ទាត់, ស្នាមបន្ទាត់; តារាងដែលគូស។

រេខា នាម

[រេ-ខា-ប័ត] rekha

ក្រដាសមានបន្ទាត់។

រេខាគណិត

(ម.ព. គណិតសាស្ត្រ)។

រេខាគណិត នាម

[រ៉េ-ខា-គៈ-និត] rekhakeaknit≈

(ម.ព. គណិតសាស្ត្រ)។

រេខាគណិតរាប

ផ្នែកមួយនៃរេខាគណិតដែលសិក្សាពីទម្រង់រូបរាងធរណីមាត្រនៅក្នុងប្លង់រាបស្មើ។

រេខាគណិតរាប នាម

[រ៉េ-ខា-គៈ-និត-រាប] rekhakeaknitreab≈

ផ្នែកមួយនៃរេខាគណិតដែលសិក្សាពីទម្រង់រូបរាងធរណីមាត្រនៅក្នុងប្លង់រាបស្មើ។

រេច

(ម.ព. រេចរឹល)។

រេច គុណនាម

[រេច] rech

ដែលដាច់របេះខ្លះបន្តិចៗ, ដែលស្ទែះបន្តិចៗ :

រេច គុណនាម ១)

[រេច-រឹល] rech

ដែលរឹលនៅខ្លីៗ ដុះលូតលាស់មិនរួច :

រេច គុណនាម ២)

[រេច-រឹល] rech

(ព.ប្រ.) ដែលហិនហោចចម្រើនមិនរួច :

រេច គុណកិរិយា ៣)

[រេច-រឹល] rech

ដែលនៅតែក្នុងទីមួយអស់កាលយូរ :

រេច គុ.កិ., គុ.

[រឹល-រេច] rech

(ម.ព. រេចរឹល)។

រេចកភេសជ្ជៈ

ថ្នាំបញ្ចុះឱ្យបាត់ទល់អាចម៍។

រេចកភេសជ្ជៈ នាម

[រេ-ចៈ-កៈ-ភេ-ស័ច-ជៈ] rechkapheschcheak

ថ្នាំបញ្ចុះឱ្យបាត់ទល់អាចម៍។

រេចកភៃសជ្យ

(ម.ព. រេចកភេសជ្ជៈ)។

រេចកភៃសជ្យ នាម

[រេ-ចៈ-កៈ-ភៃ-ស័ច] rechakkakpheyscha≈

(ម.ព. រេចកភេសជ្ជៈ)។

រេចនកម្ម

ការបញ្ចុះថ្នាំឱ្យបាត់ទល់អាចម៍ :

រេចនកម្ម នាម

[រេ-ចៈ-ណៈ-កាំ] rechnokomm

ការបញ្ចុះថ្នាំឱ្យបាត់ទល់អាចម៍ :

រេញ

ដែលមានថ្នាំងញឹក :

រេញ គុណនាម ១)

[រេញ] renh

ទេញ, ក្រិស លូតលាស់ចម្រើនមិនរួច :

រេញ គុណនាម ២)

[រេញ] renh

ដែលមានថ្នាំងញឹក :

រេញៗ

(ម.ព. រិញៗ)។

រេញៗ គុណនាម

[រេញ-រេញ] renh

(ម.ព. រិញៗ)។

រេណបថ

(ម.ព. អយបថ)។

រេណបថ នាម

[រេ-ណៈ-បត់] renakbta≈

(ម.ព. អយបថ)។

រេណុ

លំអង, ល្អង; លម្អិត; ផង់; ធូលី; កេសរផ្កា :

រេណុ នាម

[រេ-នុ] reno

លំអង, ល្អង; លម្អិត; ផង់; ធូលី; កេសរផ្កា :

រេណូ

(ម.ព. រេណុ)។

រេណូ នាម

[រេ-នូ] renu≈

(ម.ព. រេណុ)។

រេទីន នាម

[រេ-ទីន] retin≈

ស្រទាប់ក្នុងបង្អស់នៃគ្រាប់ភ្នែកហើយនៅលើនោះ មានកោសិការួសនឹងពន្លឺពីរបែបគឺ កោសិកាកោន និងកោសិកាដំបង។

រេប័ស

ទាប, ថោក; ថោកទាប, ថោកថយ, ថយថោក; កាច, កោងកាច, អាក្រក់, គំរក់, ជួជាតិ; កំណាញ់ :

រេប័ស គុណនាម

[រេ-បុ័ស] reboas

ទាប, ថោក; ថោកទាប, ថោកថយ, ថយថោក; កាច, កោងកាច, អាក្រក់, គំរក់, ជួជាតិ; កំណាញ់ :

រេផៈ

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទមានរូបសណ្ឋានដូច្នេះ (៌) សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត ដាក់លើអក្សរតួចុងឱ្យអក្សរតួដើមបន្ទាត់នោះមានសូរសំឡេងញ័រ, ដូចជា :

រេផៈ នាម ១)

[រេ-ផៈ] rephak

អក្សរ រ; ពាក្យ។

រេផៈ នាម ២)

[រេ-ផៈ] rephak

ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទមានរូបសណ្ឋានដូច្នេះ (៌) សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត ដាក់លើអក្សរតួចុងឱ្យអក្សរតួដើមបន្ទាត់នោះមានសូរសំឡេងញ័រ, ដូចជា :

រេពល

(ម.ព. រេហ៍ពល)។

រេពល នាម

[រេ-ពល់] repol

(ម.ព. រេហ៍ពល)។

រេល

ពំនូក ឬគំនរ ដែលទ្រេល :

រេល កិ., គុ.កិ.

[រេល] rel

ជ្រុលជ្រាល អំពីគំនរ, អំពីពំនូក; ទ្រេល; រណែល :

រេល នាម

[រេល] rel

ពំនូក ឬគំនរ ដែលទ្រេល :

រេវតី

ឈ្មោះផ្កាយឫក្សទី ២៧មានពួកផ្កាយ ៣២ដួងប្រជុំគ្នា មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរាងសម្ភោរ :

រេវតី នាម

[រេ-វៈ-តី] revotey

ឈ្មោះផ្កាយឫក្សទី ២៧មានពួកផ្កាយ ៣២ដួងប្រជុំគ្នា មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរាងសម្ភោរ :

រេសិចស្យុង

ការកាត់ឬច្រឹបតាមវិធីវេជ្ជសាស្ត្រនូវផ្នែកសរីរាង្គខាងក្នុងណាមួយឬសរីរាង្គទាំងមូលបន្ទាប់មកត្រូវដេរភ្ជិតឬដេរតភ្ជាប់ឱ្យមានដំណើរការឡើងវិញ។

រេសិចស្យុង នាម

[រេ-សិច-ស្យុង] resechsyung≈

ការកាត់ឬច្រឹបតាមវិធីវេជ្ជសាស្ត្រនូវផ្នែកសរីរាង្គខាងក្នុងណាមួយឬសរីរាង្គទាំងមូលបន្ទាប់មកត្រូវដេរភ្ជិតឬដេរតភ្ជាប់ឱ្យមានដំណើរការឡើងវិញ។

រេស៊ីស្ទីវីតេ

រង្វាស់សមត្ថភាពរបស់សារធាតុមួយដើម្បីទប់នឹងលំហូរចរន្តអគ្គិសនី។ រេស៊ីស្ទីវីតេតាងដោយអក្សរ p មានខ្នាតគិតជា អូម ម៉ែត្រ (Ω.m)។

រេស៊ីស្ទីវីតេ នាម

[រេ-ស៊ី-ស្ទី-វី-តេ] resistivite≈

រង្វាស់សមត្ថភាពរបស់សារធាតុមួយដើម្បីទប់នឹងលំហូរចរន្តអគ្គិសនី។ រេស៊ីស្ទីវីតេតាងដោយអក្សរ p មានខ្នាតគិតជា អូម ម៉ែត្រ (Ω.m)។

រេហ៍ពល

ពួកយោធា, ពួកទាហាន, កងទ័ព :

រេហ៍ពល នាម

[រេ-ពល់] rehapol

ពួកយោធា, ពួកទាហាន, កងទ័ព :

រេះ កិរិយាសព្ទ

[រេះ] reh

(ម.ព. រែះ)។

រែក

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ ស្រដៀងនឹងចត្រង្គ ខុសគ្នាតែឈ្មោះកូន និងការឈ្នះចាញ់, មានបែបឱ្យស៊ីរែកទាំងពីរខាង ឬបើអ្នកម្ខាងទាល់ច្រក ត្រូវអ្នកម្ខាងកៀរក្រសោបស៊ីបានទាំងអស់ :

រែក កិរិយាសព្ទ ១)

[រែក] reaek

នាំយកអ្វីៗដែលពាក់ព្យួរនៅចុងដងរែកមានទម្ងន់ស្មើភាគគ្នាទាំងពីរខាង ដោយដាក់ដងរែកលើស្មាម្ខាង :

រែក កិរិយាសព្ទ ២)

[រែក] reaek

(ព.ប្រ.) មិនលម្អៀងទៅរកម្ខាងៗ :