វចនានុក្រមខ្មែរ

រូបសណ្ឋាន

ទ្រង់ទ្រាយរបស់រូប។

រូបសណ្ឋាន នាម

[រូប-សន់-ឋាន] rubsnothan≈

ទ្រង់ទ្រាយរបស់រូប។

រូបសព្ទ

ទម្រង់របស់ពាក្យ។ ដោយភាសាជាសូរ ទម្រង់នេះជាសូរដែលស្តាប់ឮ ប៉ុន្តែវាក៏អាចជារូប ដែលគេមើលឃើញតាមរយៈសំណេរផងដែរ។ ក្នុងពាក្យកម្លាយឬពាក្យសមាស គេអាចវិភាគរូបសព្ទជាចំណែកៗ :

រូបសព្ទ នាម

[រូ-ប៉ៈ-ស័ប] rubaksba≈

ទម្រង់របស់ពាក្យ។ ដោយភាសាជាសូរ ទម្រង់នេះជាសូរដែលស្តាប់ឮ ប៉ុន្តែវាក៏អាចជារូប ដែលគេមើលឃើញតាមរយៈសំណេរផងដែរ។ ក្នុងពាក្យកម្លាយឬពាក្យសមាស គេអាចវិភាគរូបសព្ទជាចំណែកៗ :

រូបសព្ទវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីពាក្យ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងទម្រង់និងរចនាសម្ពន្ធរបស់ពាក្យជាដើម :

រូបសព្ទវិទ្យា នាម

[រូ-ប៉ៈ-ស័ប-វិត-ទ្យា] rubaksbavittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីពាក្យ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងទម្រង់និងរចនាសម្ពន្ធរបស់ពាក្យជាដើម :

រូបសម្ប័ទ

ដំណើរមានរូបសមរម្យ, មាន រូបល្អ; ការបរិបូណ៌ដោយលំអ។

រូបសម្ប័ទ នាម

[រូប-សំ-ប័ត] rubsambta≈

ដំណើរមានរូបសមរម្យ, មាន រូបល្អ; ការបរិបូណ៌ដោយលំអ។

រូបសាក

(ម.ព. សំណាក)។

រូបសាក នាម

[រូប-សាក] rubsak≈

(ម.ព. សំណាក)។

រូបសាស្ត្រ

ការសិក្សាអំពីផែនដីតាមរយៈបច្ចេកទេសរូបវិទ្យាដូចជា ទម្រង់រួមនិងចលនាផ្សេងៗទៅលើបាតុភូតឧតុភូត ជលធារ សាគរ ការរញ្ជួយដី បន្ទុះភ្នំភ្លើង ម៉ាញេទិក ជាដើម។

រូបសាស្ត្រ នាម

[រូ-ប៉ៈ-សាស] rubaksas≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីទម្រង់ រូបរាងទូទៅ និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃភាវៈរស់និងភាវៈគ្មានជីវិត :

រូបសាស្ត្រ នាម

[រូ-ប៉ៈ-សាស-ផែន-ដី] rubaksasphaendei≈

ការសិក្សាអំពីផែនដីតាមរយៈបច្ចេកទេសរូបវិទ្យាដូចជា ទម្រង់រួមនិងចលនាផ្សេងៗទៅលើបាតុភូតឧតុភូត ជលធារ សាគរ ការរញ្ជួយដី បន្ទុះភ្នំភ្លើង ម៉ាញេទិក ជាដើម។

រូបសំណាក

រូបដែលចម្លងយកបែបពីរូបដទៃ មានសណ្ឋានដូចរូបដើម។

រូបសំណាក នាម

[រូប-សំ-ណាក] rubsamnak≈

រូបដែលចម្លងយកបែបពីរូបដទៃ មានសណ្ឋានដូចរូបដើម។

រូបស្បាត

លក្ខណៈ, ទ្រង់ទ្រាយ, លំនាំរបស់រូប។

រូបស្បាត គុណនាម

[រូប-ស្បាត] rubsbat≈

លក្ខណៈ, ទ្រង់ទ្រាយ, លំនាំរបស់រូប។

រូបអារក្ស

មនុស្សអ្នកជាន់អារក្ស។

រូបអារក្ស នាម

[រូប-អា-រ៉ាក់] rubaarak≈

មនុស្សអ្នកជាន់អារក្ស។

រូបា

រូបទាំងឡាយ :

រូបា នាម

[រូ-ប៉ា] ruba

រូបទាំងឡាយ :

រូបារម្មណ៍

រូបភាពនៃគំនិតក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលបង្កើតឡើងតាមរយៈគំនិតច្នៃប្រឌិត (សិល្ប៍វិធី) របស់អ្នកនិពន្ធ សិល្បករឱ្យកើតឡើងជារូបរាង ជារឿងរ៉ាវ ជាដំណើររឿងអ្វីមួយ ដោយមានលក្ខណៈសមស្របទៅនឹងទិដ្ឋភាពសង្គមណាមួយ ធម្មជាតិណាមួយ ឬមានលក្ខណៈអច្ឆរិយៈក៏មាន។

រូបារម្មណ៍ គុណនាម

[រូ-ប៉ា-រ៉ម់] rubarmo≈

អារម្មណ៍គឺរូប; រូបជាអារម្មណ៍, អារម្មណ៍ដែលអាស្រ័យរូប។

រូបារម្មណ៍ នាម

[រូ-ប៉ា-រ៉ម់-សិល-ប៉ៈ] rubarmoselbak≈

រូបភាពនៃគំនិតក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលបង្កើតឡើងតាមរយៈគំនិតច្នៃប្រឌិត (សិល្ប៍វិធី) របស់អ្នកនិពន្ធ សិល្បករឱ្យកើតឡើងជារូបរាង ជារឿងរ៉ាវ ជាដំណើររឿងអ្វីមួយ ដោយមានលក្ខណៈសមស្របទៅនឹងទិដ្ឋភាពសង្គមណាមួយ ធម្មជាតិណាមួយ ឬមានលក្ខណៈអច្ឆរិយៈក៏មាន។

រូបិនី

(ម.ព. រូបី)។

រូបិនី នាម

[រូ-ប៉ិ-នី] rubeny

(ម.ព. រូបី)។

រូបិយ នាម

[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ] rubey

ប្រាក់; ប្រាក់ឬមាសឬលោហជាតិមានទង់ដែងជាដើមដែលមានរូបសណ្ឋានឬត្រាជាគ្រឿងសម្គាល់ សម្រាប់ចាយរាល់ប្រទេស; ទោះវត្ថុដទៃក្រៅពីប្រាក់មាសនិងលោហជាតិ ដែលរដ្ឋបាលក្នុងប្រទេសនីមួយៗបញ្ញត្តឱ្យប្រើជារបស់សម្រាប់ចាយជាជំនួសប្រាក់មាស ដូចយ៉ាងធនបត្រដែលប្រើក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះក៏ហៅ រូបិយៈ

រូបិយ នាម

[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប្រ-ភប់] rubey

ប្រភពនៃរូបិយ។

រូបិយ នាម

[រូ-ប៉ិ-យៈ-ម៉ៃ] rubey

ដែលធ្វើដោយប្រាក់, ដែលយកសាច់ប្រាក់ធ្វើ។

រូបិយ នាម

[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-វិ-កា] rubey

(ម.ព. រូបិយម័យ)។

រូបិយ នាម

[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-សំ-ភប់] rubey

កំណើតរូបិយៈ។

រូបិយ នាម

[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-ស័ង-វោ-ហា] rubey

ការទិញដូរដោយរូបិយៈ, ការចាយវាយរូបិយៈ។

រូបិយបដិភោគី

អ្នកធានាឱ្យអ្នកណាម្នាក់ខ្ចីប្រាក់។

រូបិយបដិភោគី នាម

[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប៉ៈ-ដិ-ភោ-គី] rubeyeakbakdephoki≈

អ្នកធានាឱ្យអ្នកណាម្នាក់ខ្ចីប្រាក់។

រូបិយប័ណ្ណ

រូបិយវត្ថុជាក្រដាស, ក្រដាសជាតំណាងរូបិយវត្ថុនៃប្រទេសនីមួយៗ។

រូបិយប័ណ្ណ នាម ១)

[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប័ន] rubeyeakbno≈

ប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុដែលប្រទេសនីមួយៗប្រើប្រាស់ :

រូបិយប័ណ្ណ នាម ២)

[រូ-ប៉ិ-យៈ-ប័ន] rubeyeakbno≈

រូបិយវត្ថុជាក្រដាស, ក្រដាសជាតំណាងរូបិយវត្ថុនៃប្រទេសនីមួយៗ។

រូបិយវត្ថុ

រូបិយវត្ថុដែលគេជួញដូរច្រើនជាងគេនៅលើទីផ្សារ។

រូបិយវត្ថុ នាម

[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ] rubeyakvtatho≈

ឧបករណ៍ផ្លូវការដែលចេញផ្សាយដោយធនាគារជាតិ និងទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសមួយប្រើសម្រាប់វាស់វែងតម្លៃ ដោះដូរ និងសន្សំ។ រូបិយវត្ថុមានដូចជា កាក់លោហៈ ក្រដាសប្រាក់ មូលប្បទានបត្រ ជាដើម :

រូបិយវត្ថុ នាម

[រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ-យាន] rubeyakvtathoyean≈

រូបិយវត្ថុដែលគេជួញដូរច្រើនជាងគេនៅលើទីផ្សារ។

រូបិយាណត្តិ

ផលបត្រពាណិជ្ជកម្មដែលម្ចាស់បំណុល (ឥណទាយក) បញ្ជាទៅកូនបំណុល (ឥណទាយិក) ឱ្យបង់ប្រាក់ត្រឹមត្រូវនិងគ្រប់ចំនួនទៅតាមថ្លៃសងបំណុល (ឥណប្រតិទាន) ជូនទៅបុគ្គលណាមួយ។

រូបិយាណត្តិ នាម

[រូ-ប៉ិ-យ៉ា-ណាត់] rubeyanat≈

ផលបត្រពាណិជ្ជកម្មដែលម្ចាស់បំណុល (ឥណទាយក) បញ្ជាទៅកូនបំណុល (ឥណទាយិក) ឱ្យបង់ប្រាក់ត្រឹមត្រូវនិងគ្រប់ចំនួនទៅតាមថ្លៃសងបំណុល (ឥណប្រតិទាន) ជូនទៅបុគ្គលណាមួយ។

រូបិយៈ

(ម.ព. រូបិយ)។

រូបិយៈ នាម

[រូ-បិ-យ៉ៈ] rubeyak≈

(ម.ព. រូបិយ)។

រូបី

ដែលមានរូប, ដែលមានលំអ; បុរសអ្នកមានលំអ; ប្រើស្រីជា រូបិនី នាងល្អ :

រូបី នាម

[រូ-ប៉ី] rubei

ប្រាក់; រូបិយៈដែលអ្នកប្រទេសឥណ្ឌាប្រើចាយសព្វថ្ងៃនេះ, គេហៅថា រូពី។

រូបី គុ., ន.

[រូ-ប៉ី] rubei

ដែលមានរូប, ដែលមានលំអ; បុរសអ្នកមានលំអ; ប្រើស្រីជា រូបិនី នាងល្អ :

រូប—

(ម.ព. រូប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រូប— គុ., ន.

[រូប—] rub—≈

(ម.ព. រូប) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រូពី

(ម.ព. រូបី{¥¥}១{££})។

រូពី នាម

[រូ-ពី] rupi

(ម.ព. រូបី១)។

រូស

(ព.ប្រ.) និយាយដៀមដាមបញ្ឆិតបញ្ឆៀងនាយអាយ ដោយច្រណែន, ដោយបញ្ឈឺចិត្ត; រំអុកបៀតបៀនយកនេះយកនោះ។

រូស កិរិយាសព្ទ ១)

[រូស] rus

ធ្វើឱ្យមុត, ឱ្យដាច់ ដោយដែកអង្រូស :

រូស កិរិយាសព្ទ ២)

[រូស] rus

កោសរលាត់ដូចជាត្រូវដោយដែកអង្រូស :

រូស នាម

[រូស-នាយ-រូស-អាយ] rus

(ព.ប្រ.) និយាយដៀមដាមបញ្ឆិតបញ្ឆៀងនាយអាយ ដោយច្រណែន, ដោយបញ្ឈឺចិត្ត; រំអុកបៀតបៀនយកនេះយកនោះ។

រូហាន

(ម.ព. រូ)។

រូហាន ធ.

[រូ-ហាន] ruhan

(ម.ព. រូ)។

រួច

អានសំបុត្រដាច់, អានសំបុត្របាន។

រួច កិ., គុ.កិ.

[រួច] rouch

របូតផុត រដោះ ស្រេច, ហើយ, ហើយស្រេច រហូត, រហូតដល់ ទទួលទម្ងន់បាន បាន, កើត, ចេញ។

រួច កិ., គុ.កិ.

[ទៅ-រួច] rouch

ទៅបាន, ទៅកើត។

រួច កិរិយាសព្ទ

[ធ្វើ-កា-រួច] rouch

ធ្វើការស្រេច។

រួច កិរិយាសព្ទ

[រួច-ដៃ] rouch

របូតផុតពីដៃ។

រួច កិរិយាសព្ទ

[រួច-ទុក] rouch

រដោះពីទុក្ខ។

រួច កិរិយាសព្ទ

[លើក-រួច] rouch

លើកបាន។

រួច កិរិយាសព្ទ

[ស្ដី-រួច] rouch

ស្ដីកើត, ស្ដីចេញ។

រួច កិរិយាសព្ទ

[អាន-សំ-បុត-រួច] rouch

អានសំបុត្រដាច់, អានសំបុត្របាន។

រួចរាល់

រួចរាល់គ្នា, រួចរាល់មុខ, រួចសព្វគ្រប់, ស្រេចបាច់ :

រួចរាល់ កិ., គុ.កិ.

[រួច-រាល់] ruochreal

រួចរាល់គ្នា, រួចរាល់មុខ, រួចសព្វគ្រប់, ស្រេចបាច់ :

រួញ

(ម.ព. ចិត្តរួញ)។

រួញ កិ., គុ.

[រួញ] rounh

ថយប្រវែងឬទំហំព្រោះយឺត, លឹបចូល :

រួញ នាម

[ចិត-រួញ] rounh

ចិត្តក្រាញថយឬក្រាញចិត្ត។

រួញ នាម

[រួញ-ចិត] rounh

(ម.ព. ចិត្តរួញ)។

រួញរា

រួញថយក្រោយ, ញញើតញញើម :

រួញរា កិរិយាសព្ទ

[រួញ-រា] ruonharea

រួញថយក្រោយ, ញញើតញញើម :

រួត

ពែបីស្រទាប់។

រួត កិរិយាសព្ទ

[រួត] ruot

ព័ទ្ធក្រសោបរួបរឹតចូល :

រួត កិរិយាសព្ទ

[រួត-រឹត] ruot

រួតដោយរឹតខ្លាំង។

រួត នាម

[រួត] ruot

ជាន់; ថ្នាក់; ស្រទាប់។

រួត នាម

[ប្រា-សាត-កំ-ពូល-ប្រាំ-ពី-រួត] ruot

ប្រាសាទមានកំពូល ៧ថ្នាក់។

រួត នាម

[ពែ-បី-រួត] ruot

ពែបីស្រទាប់។

រួន

ផុស ឬស្អុយខូច (ប្រើចំពោះតែស៊ុតសត្វ) :

រួន គុណនាម

[រួន] roun

ផុស ឬស្អុយខូច (ប្រើចំពោះតែស៊ុតសត្វ) :

រួប

ចាប់ប្រមូល, ក្របួច, ក្រសោប :

រួប កិ., គុ.កិ.

[រួប] ruob

ចាប់ប្រមូល, ក្របួច, ក្រសោប :

រួបរឹត

ប្រជុំចុះ, ចោមរោម :

រួបរឹត កិ., គុ.កិ. ១)

[រួប-រឹត] ruoboruet

ឱបក្រសោបរឹត, រួមរឹតចូល :

រួបរឹត កិ., គុ.កិ. ២)

[រួប-រឹត] ruoboruet

ប្រជុំចុះ, ចោមរោម :

រួបរួម

ប្រមូលរួមគ្នា; មូលមួយនឹងគ្នា :

រួបរួម កិ., គុ.កិ.

[រួប-រួម] ruobaruom

ប្រមូលរួមគ្នា; មូលមួយនឹងគ្នា :

រួម

រួមលំនៅ, រួមកិច្ចការ; រួមសង្ឃកម្ម (សម្រាប់បព្វជិត) ; នៅរួមគ្នា (របស់ស្វាមីភរិយា) ; រួមបវេណី។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម] ruom

ផ្សំបញ្ចូលគ្នា; ចូលគ្នា; ប្រមូលឱ្យមូលគ្នា; មូលមួយនឹងគ្នា :

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-គំ-និត] ruom

ចូលគំនិតគ្នា។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-ចិត] ruom

(ម.ព. រួមគំនិត)។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-ដៃ-គ្នា] ruom

ចូលដៃគ្នា។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-ដំ-ណេក] ruom

រួមបវេណី ធ្វើមេថុនសេវនៈ។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-ដំ-ណេក-បង់-គុយ] ruom

(ម.ព. រួមដំណេក)។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-រ័ក] ruom

រួមគ្នារក្សា, ជួយរក្សាគ្នា។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-រ័ក-សា] ruom

(ម.ព. រួមរក្ស)។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-រ័ក] ruom

រួមសេចក្ដីស្រឡាញ់ គឺរួមស្នេហារបស់បុរសស្ត្រី។

រួម កិរិយាសព្ទ

[រួម-សុក-ទុក] ruom

រួមចិត្តគំនិតទទួលសុខទុក្ខផងគ្នា (ច្រើននិយាយតែពីស្វាមីភរិយា) ; ប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "រួមបវេណី" ក៏មាន។