វចនានុក្រមខ្មែរ

រុំ កិរិយាសព្ទ

[រុំ] rom

ក្រសោបព័ទ្ធជិតជុំវិញ, ចងព័ទ្ធ, មូរព័ទ្ធ :

រុំ កិរិយាសព្ទ

[តែង-សាច់-ក្ដី-រុំ-រុំ] rom

តែងសេចក្ដីមិនលះ មិនក្បោះក្បាយ។

រុំ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-រុំ-រុំ] rom

និយាយមិនលះមិនស្រឡះ។

រុំ នាម

[ផ្សែង-រុំ] rom

ផ្សែងកាន់។

រុំ គុ.កិ., គុ.

[រុំ-បុក-គល់] rom

រុំមតករូបដោយសំពត់ស្នប (បើសពឥស្សរជនហៅ ហោ, គេនិយាយថា ហោសព)។

រុំ កិរិយាសព្ទ

[រុំ-សុំ] rom

រុំដោយជិតដិត។

រុំកោះ

ដែលជំពាក់បំណុលគេសព្វទិស :

រុំកោះ គុ.កិ., គុ. ១)

[រុំ-កោះ] rumkaoh

ដែលស្រមកច្រើនជាន់ច្រើនស្រទាប់; ដែលជំពាក់ឆ្វាក់ស្រមូល :

រុំកោះ គុ.កិ., គុ. ២)

[រុំ-កោះ] rumkaoh

ដែលជំពាក់បំណុលគេសព្វទិស :

រុះ កិរិយាសព្ទ ១)

[រុះ] ruh

រង្គោះជ្រុះ :

រុះ កិរិយាសព្ទ ២)

[រុះ] ruh

រំលាងការដែលធ្វើរួចហើយ :

រុះ កិរិយាសព្ទ

[រុះ-រើ] ruh

រុះផងរើចេញផង។

រុះរោយ

ជ្រុះ, ធ្លាក់ចុះចាកដើម, មែក,...) ; (ព.ប្រ.) ក្រៀមក្រំ, លែងស្រស់ថ្លា :

រុះរោយ កិរិយាសព្ទ

[រុះ-រោយ] rueahroy≈

ជ្រុះ, ធ្លាក់ចុះចាកដើម, មែក,...) ; (ព.ប្រ.) ក្រៀមក្រំ, លែងស្រស់ថ្លា :

រូ

(ព.បុ.) ដូច, ដូចជា, បីដូច; ស្មើនឹង :

រូ ធ.

[រូ] ru

(ព.បុ.) ដូច, ដូចជា, បីដូច; ស្មើនឹង :

រូង កិរិយាសព្ទ ១)

[រូង] rung

ជីកលុង ឬកកាយទៅខាងឱ្យកើតជារន្ធធំ :

រូង កិរិយាសព្ទ ២)

[រូង] rung

របេះរលុះខូងជ្រៅ :

រូង គុណនាម ៣)

[រូង] rung

(ព.ប្រ.) បៀតបៀនរឿយៗយកទ្រព្យសម្បត្តិអំពីមាតាបិតា ឬអំពីអ្នកទំនុកបម្រុង :

រូង នាម

[រូង] rung

រន្ធធំជ្រៅ :

រូងរាម

(ព.ប្រ.) និយាយបើកកេរ្តិ៍អស់អាថ៌កំបាំងហាក់ដូចជាកកាយយកពីក្នុងរូងក្នុងរាមមកមិនសល់ :

រូងរាម គុណនាម ១)

[រូង-រាម] rungream≈

រូងនិងរនាម :

រូងរាម គុណនាម ២)

[រូង-រាម] rungream≈

(ព.ប្រ.) និយាយបើកកេរ្តិ៍អស់អាថ៌កំបាំងហាក់ដូចជាកកាយយកពីក្នុងរូងក្នុងរាមមកមិនសល់ :

រូត

ស្រូតរួសរាន់ :

រូត កិរិយាសព្ទ

[រូត] rut

ចាប់ច្បូតប្រមូល :

រូត នាម

[រូត] rut

(ម.ព. ខ្សែរូត)។

រូត កិ., គុ.កិ.

[រូត] rut

ស្រូតរួសរាន់ :

រូតរះ

ស្រូតរួត; រវៀសរវៃ, ម្នីម្នា :

រូតរះ កិ., គុ.កិ.

[រូត-រះ] rutareah

ស្រូតរួត; រវៀសរវៃ, ម្នីម្នា :

រូប នាម ១)

[រូប] rub

ធម្មជាតដែលប្រែប្រួលឬវិនាសដោយហេតុផ្សេងៗមានក្ដៅនិងត្រជាក់ជាដើម; អ្វីៗដែលប្រាកដដល់ភ្នែក; រាង, សណ្ឋាន, ទ្រង់, ទ្រង់ទ្រាយ; អង្គ, ខ្លួន, ខ្លួនប្រាណ; លំអ :

រូប នាម ២)

[រូប] rub

សម្រាប់ប្រើជាចុងចំនួន រាប់បព្វជិតឱ្យដឹងថាប៉ុន្មាន :

រូប នាម ៣)

[រូប] rub

ពាក្យចុងចំនួនរាប់ មានទម្លាប់ឱ្យប្រើផ្សេងគ្នាតាមថ្នាក់បុគ្គលគឺ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត, ពោធិសត្វ, ព្រហ្ម, ទេវតាស័ក្ដិធំ, ក្សត្រិយ៍; បព្វជិតអ្នកធំ ត្រូវប្រើពាក្យថា អង្គ គឺប្រើថា មួយអង្គ, ពីរអង្គ, ...ច្រើនអង្គ; បព្វជិតធម្មតាឬសាមញ្ញថា រូប គឺប្រើថា ម

រូប នាម ១)

[រូ-ប៉ៈ-នាម] rub

រូបនិងនាម (ព.អ.)។

រូប នាម ២)

[រូ-ប៉ៈ-នាម] rub

នាមនាមដែលមានរូប ដូចយ៉ាងមនុស្ស, សត្វ, ដី, ទឹក, ជាដើម។

រូប គុណនាម

[រូប-កល់-ល្យាន] rub

លំអរូប។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-កា] rub

អ្នកធ្វើរូប, ជាងគូរឬឆ្លាក់រូប។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-កា] rub

(ម.ព. រូបការ)។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-កា-រ៉ី] rub

(ម.ព. រូបការក៍)។

រូប នាម

[រូ-ប៉័ក-ខ័ន] rub

កងរូប, ប្រជុំរូប។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-គុណ] rub

(ម.ព. រូបកល្យាណ)។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-ជី-វិ-នី] rub

ស្រីអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយសាររូប (ស្រីពេស្យា)។

រូប នាម

[រូ-បុ័ច-ឈាន] rub

ឈានដែលមានរូបធម៌ជាអារម្មណ៍។

រូប នាម

[រូប-ប៉ៈ-ធ័រ] rub

រូបទាំងពួង។

រូប នាម

[រូប-បា-ជី-វ៉ា] rub

(ម.ព. រូបជីវិនី)។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-ភាន់] rub

រូបព័ណ៌។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-ព្រំ] rub

ព្រហ្មមានរូប, ព្រហ្មដែលកើតក្នុងរូបភាព (ព.ផ្ទ.) អរូបព្រហ្ម)។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-ព័រ] rub

សម្បុររូប ឬរូបរាងនិងសម្បុរ, លក្ខណៈរបស់រូប។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-ភប់] rub

កន្លែងកើតនៃព្រហ្ម (ព.ផ្ទ.) អរូបភព)។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-វិ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ាយ] rub

ការកាឡារូប, ការប្លែងរូប, ផ្លាស់រូប។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-វិ-ប៉័រ-យ៉ាយ] rub

(ម.ព. រូបវិបរិយាយ)។

រូប នាម

[រូប-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] rub

(ម.ព. រូបសម្ប័ទ)។

រូប គុណនាម

[រូ-ប៉ៈ-សំ-ប័ន] rub

ដែលប្រកបដោយលំអនៃរូប។

រូប នាម

[រូ-ប៉ៈ-សិត-ធិ] rub

ការសម្រេចរូប គឺការផ្សំតួសព្ទតន្តិភាសា ដូចយ៉ាងភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹតសម្រេច ដោយវិភត្តិនិងបច្ច័យជាដើម (ព.វ.)។

រូប នាម

[រូ-ប៉ា-ជីប] rub

ការចិញ្ចឹមជីវិតដោយសាររូប គឺមុខរបររបស់ស្រីពេស្យា។

រូប គុណនាម

[រូ-ប៉ា-ទ្យា-រ៉ម់] rub

អារម្មណ៍មានរូបជាដើម។

រូប នាម

[រូ-ប៉ា-វ៉ៈ-ចៈ-រៈ] rub

ចិត្តដែលត្រាច់រង្គាត់ ឬអន្ទោលទៅក្នុងរូបភព ...។

រូប នាម

[រូ-ប៉ា-វ៉ៈ-ចៈ-រៈ-ភូម] rub

ភូមិរបស់រូបាវចរ។

រូប នាម

[រូប-បូ-ប៉ៈ-ជិ-វិ-នី] rub

(ម.ព. រូបបាជីវា)។

រូបកាយ

ពួកនៃរូបធម៌, កងនៃរូបធម៌, បានដល់រូបទាំងពួងមាន២៨(តាមគម្ពីរព្រះអភិធម្ម)។

រូបកាយ នាម

[រូប-កាយ] rubakay

ពួកនៃរូបធម៌, កងនៃរូបធម៌, បានដល់រូបទាំងពួងមាន២៨(តាមគម្ពីរព្រះអភិធម្ម)។

រូបឆោម

ទ្រង់ទ្រាយរូបនិងសម្បុររោម (សម្បុរស្បែក)។

រូបឆោម គុណនាម

[រូប-ឆោម] rubchhaom≈

ទ្រង់ទ្រាយរូប។

រូបឆោម នាម

[រូប-ឆោម-លោម-ព័រ] rubchhaomlompro≈

ទ្រង់ទ្រាយរូបនិងសម្បុររោម (សម្បុរស្បែក)។

រូបតា

មូលតាមួយបែបដែលឥតមានអត្ថិភាពជាពាក្យឯករាជ្យក្នុងភាសា (លោក អៀវ កើស ហៅថា «កន្ទេចពាក្យ») សម្រាប់ភ្ជាប់ជាមួយពាក្យប្ញស ឬជាមួយប្ញស ដើម្បីបង្កើតនិងពាក្យបំបែកពាក្យ។ :

រូបតា នាម

[រូ-ប៉ៈ-តា] rubakta≈

មូលតាមួយបែបដែលឥតមានអត្ថិភាពជាពាក្យឯករាជ្យក្នុងភាសា (លោក អៀវ កើស ហៅថា «កន្ទេចពាក្យ») សម្រាប់ភ្ជាប់ជាមួយពាក្យប្ញស ឬជាមួយប្ញស ដើម្បីបង្កើតនិងពាក្យបំបែកពាក្យ។ :

រូបតាង

រូបជំនួស។

រូបតាង នាម

[រូប-តាង] rubtang≈

រូបជំនួស។

រូបតំណាង

រូបភាពដែលប្រត្យក្សារម្មណ៍ផ្ដល់ឱ្យអង្គចងចាំ (លំនឹក) នៅពេលដែលមនុស្សបានជួបប្រាស្រ័យផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុជាច្រើនលើក ហើយបានផ្ដិត ស្លាកស្នាមរបស់វាចូលទៅក្នុងខួរក្បាលមនុស្ស ក្រោយមកអង្គចងចាំ បង្ហាញឡើងវិញនូវលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួន ពេលដែលមនុស្សមិននៅផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុ។

រូបតំណាង នាម

[រូប-តំ-ណាង] rubtamnang≈

(ម.ព. រូបតាង)។

រូបតំណាង នាម

[រូប-តំ-ណាង] rubtamnang≈

រូបភាពដែលប្រត្យក្សារម្មណ៍ផ្ដល់ឱ្យអង្គចងចាំ (លំនឹក) នៅពេលដែលមនុស្សបានជួបប្រាស្រ័យផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុជាច្រើនលើក ហើយបានផ្ដិត ស្លាកស្នាមរបស់វាចូលទៅក្នុងខួរក្បាលមនុស្ស ក្រោយមកអង្គចងចាំ បង្ហាញឡើងវិញនូវលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួន ពេលដែលមនុស្សមិននៅផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុ។

រូបថត

រូបដែលផ្ដិតចាកកញ្ចក់ថត។

រូបថត នាម

[រូប-ថត] rubathat

រូបដែលផ្ដិតចាកកញ្ចក់ថត។

រូបធាតុ

សារធាតុដែលមានម៉ាសហើយតាំងទីក្នុងលំហ។

រូបធាតុ នាម

[រូ-ប៉ៈ-ធាត] rubaktheat≈

សារធាតុដែលមានម៉ាសហើយតាំងទីក្នុងលំហ។

រូបធាតុនិយម

ទ្រឹស្ដីដែលយល់ថារូបធាតុគឺជាតថភាពដំបូង ពោលគឺរូបធាតុ និងដំណើរបាតុភូតទាំងអស់អាចឱ្យគេពន្យល់បានថា ជាការបង្ហាញឱ្យឃើញឬជាលទ្ធផលនៃរូបធាតុ :

រូបធាតុនិយម នាម

[រូ-ប៉ៈ-ធាត-និ-យំ] rubaktheatniyum≈

ទ្រឹស្ដីដែលយល់ថារូបធាតុគឺជាតថភាពដំបូង ពោលគឺរូបធាតុ និងដំណើរបាតុភូតទាំងអស់អាចឱ្យគេពន្យល់បានថា ជាការបង្ហាញឱ្យឃើញឬជាលទ្ធផលនៃរូបធាតុ :

រូបបរិវត្ត

ដែលអាចប្រែរូបរាងបាន។

រូបបរិវត្ត គុណនាម

[រូប-ប៉ៈ-រ៉ិ-វាត់] rubbakreveat≈

ដែលអាចប្រែរូបរាងបាន។

រូបបរិវត្តន៍

បម្រែរូប, ដំណើរការផ្លាស់ប្ដូររូប, ការក្លាយរូបរាង :

រូបបរិវត្តន៍ នាម

[រូប-ប៉ៈ-រ៉ិ-វ័ត] rubbakrevta≈

បម្រែរូប, ដំណើរការផ្លាស់ប្ដូររូប, ការក្លាយរូបរាង :

រូបបំព្រួញ

រូបតាង រូបសង្ខេប :

រូបបំព្រួញ នាម

[រូប-បំ-ព្រួញ] rubbampruonh≈

រូបតាង រូបសង្ខេប :

រូបភាព

រូបវិចិត្រដោយព័ណ៌; បែបរូបផ្សេងៗ។

រូបភាព នាម

[រូប-ភាប] rub pheap

រូបវិចិត្រដោយព័ណ៌; បែបរូបផ្សេងៗ។

រូបមន្ត

គន្លឹះ វិធី តួលេខ និម្មិតសញ្ញា ឬមធ្យោបាយដែលតំណាងឱ្យក្បួន ច្បាប់ ដើម្បីរកដំណោះស្រាយអ្វីមួយ :

រូបមន្ត នាម

[រូប-ប៉ៈ-មន់] rubbakmno≈

គន្លឹះ វិធី តួលេខ និម្មិតសញ្ញា ឬមធ្យោបាយដែលតំណាងឱ្យក្បួន ច្បាប់ ដើម្បីរកដំណោះស្រាយអ្វីមួយ :

រូបមន្តគីមី

បណ្ដុំនៃនិមិត្តសញ្ញាគីមីដែលបង្ហាញអំពីវត្តមាននិងសមាមាត្ររបស់អាតូមនៅក្នុងសមាសធាតុ។

រូបមន្តគីមី នាម

[រូ-ប៉ៈ-មន់-គី-មី] rubakmnokimi≈

បណ្ដុំនៃនិមិត្តសញ្ញាគីមីដែលបង្ហាញអំពីវត្តមាននិងសមាមាត្ររបស់អាតូមនៅក្នុងសមាសធាតុ។

រូបរាង

ទ្រង់ទ្រាយ ឬសណ្ឋាននៃអ្វីមួយដែលអាចមើលឃើញ :

រូបរាង នាម ១)

[រូប-រាង] rubareang

សណ្ឋានរបស់រូប។

រូបរាង នាម ២)

[រូប-រាង] rubareang

ទ្រង់ទ្រាយ ឬសណ្ឋាននៃអ្វីមួយដែលអាចមើលឃើញ :

រូបវន្ត

ដែលមានរូបប្រាកដដល់ភ្នែក :

រូបវន្ត គុណនាម

[រូ-ប៉ៈ-វ័ន] rubakvno≈

ដែលមានរូបប្រាកដដល់ភ្នែក :

រូបវន្តបុគ្គល

បុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពតាមផ្លូវច្បាប់ដែលអាចក្លាយជាប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច។ ប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចកើតឡើងនៅពេលដែលបុគ្គលនោះចាប់កំណើត ហើយរលត់ទៅវិញនៅពេលដែលបុគ្គលនោះបានស្លាប់។ សិទ្ធិនិងករណីយកិច្ចរបស់បុគ្គលនោះអាចអនុវត្តទៅបានដោយមានសមត្ថភាពទាំងបីគឺ សមត្ថភាពទទ

រូបវន្តបុគ្គល នាម

[រូ-ប៉ៈ-វ័ន-បុក-គល់] rubakvnobokklo≈

បុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពតាមផ្លូវច្បាប់ដែលអាចក្លាយជាប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច។ ប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចកើតឡើងនៅពេលដែលបុគ្គលនោះចាប់កំណើត ហើយរលត់ទៅវិញនៅពេលដែលបុគ្គលនោះបានស្លាប់។ សិទ្ធិនិងករណីយកិច្ចរបស់បុគ្គលនោះអាចអនុវត្តទៅបានដោយមានសមត្ថភាពទាំងបីគឺ សមត្ថភាពទទ

រូបវិទ្យា

ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលផ្អែកលើទ្រឹស្ដីធៀបនិងមេកានិកកង់ទិក។

រូបវិទ្យា នាម

[រូប-វិត-ទ្យា] rubvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាទាក់ទងនឹងរូបធាតុ កម្លាំង ថាមពល និងចលនា។

រូបវិទ្យា នាម

[រូប-វិត-ទ្យា-ក្លា-ស៊ិក] rubvittyeakleasik≈

ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលផ្អែកទៅលើការសន្មតនៃមេកានិកញូតុន។

រូបវិទ្យា នាម

[រូប-វិត-ទ្យា-ទ្រឹស-ស្ដី] rubvittyeatroessdei≈

ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលពណ៌នាពីបាតុភូតធម្មជាតិតាមគំរូគណិតវិទ្យា។

រូបវិទ្យា នាម

[រូប-វិត-ទ្យា-ទំ-នើប] rubvittyeatumneub≈

ផ្នែកមួយនៃរូបវិទ្យាដែលផ្អែកលើទ្រឹស្ដីធៀបនិងមេកានិកកង់ទិក។