វចនានុក្រមខ្មែរ

រាល កិរិយាសព្ទ

[រាល] real

សាយរាយតទៅទៀត :

រាល កិរិយាសព្ទ ១)

[រាល-ដាល] real

រាលពីទីមួយដាលដល់ទីដទៃ។

រាល កិរិយាសព្ទ ២)

[រាល-ដាល] real

(ព.ប្រ.) ខឹងឬប្រកាន់ទោសរាលពីនេះដាលដល់ទៅនោះ :

រាលដាល កិរិយាសព្ទ ៣)

[រាល-ដាល] realdal≈

រីកសាយភាយ ឆ្លងពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ :

រាល់ គុណកិរិយា

[រាល់] rorl

សព្វ, គ្រប់, ទូទៅទាំងអស់ :

រាវ កិរិយាសព្ទ ១)

[រាវ] reav

ជ្រាវរកដោយដៃ :

រាវ កិរិយាសព្ទ ២)

[រាវ] reav

ស្រាវជ្រាវរក, សង្កេតឈ្លេចឈ្លីរក :

រាវ គុណនាម

[រាវ] reav

ដែលជាទឹក, មិនខាប់, (ទីទៃពីខាប់) មិនរឹង :

រាវ នាម

[ក្មេង-ឈាម-រាវ] reav

ក្មេងដែលកំពុងមានកម្លាំងពេញពាស មានចិត្តរហេវរហាវមិនសូវចេះអត់ធ្មត់។

រាវ នាម

[រ-បស់-រាវ] reav

អ្វីៗដែលជាទឹក, មិនខាប់ ដូចយ៉ាងប្រេង, សុរាជាដើម។

រាវ នាម

[វ័ត-ថុ-រាវ] reav

(ម.ព. របស់រាវ)។

រាវ នាម

[រាវ] reav

ប្រដាប់ធ្វើដោយបន្ទោះត្បាញជាក្រឡា ឬដោយក្រងបន្ទះរនាបជាដើម សម្រាប់ផ្កាប់ចានដែលប្រើប្រាស់ :

រាវី

ខ្មែរបុរាណប្រើពាក្យនេះជា កិ. ឬ ន. សំដៅសេចក្ដីថា "បៀតបៀន, ច្បាំង, រំអុកឱ្យ ឬការបៀតបៀន, ចម្បាំង, ការរំអុកឱ្យ" (ប្រទះឃើញប្រើតែក្នុងកាព្យបុរាណមានកាព្យរាមកេរ្តិ៍ជាដើម)។

រាវី គុណនាម

[រ៉ា-វី] reavi

ដែលបញ្ចេញសម្រែកកងរំពង, ដែលស្រែកហ៊ោ។

រាវី កិ., ន.

[រ៉ា-វី] reavi

ខ្មែរបុរាណប្រើពាក្យនេះជា កិ. ឬ ន. សំដៅសេចក្ដីថា "បៀតបៀន, ច្បាំង, រំអុកឱ្យ ឬការបៀតបៀន, ចម្បាំង, ការរំអុកឱ្យ" (ប្រទះឃើញប្រើតែក្នុងកាព្យបុរាណមានកាព្យរាមកេរ្តិ៍ជាដើម)។

រាសិចក្រ

មណ្ឌលមេឃជាវង់មូលដូចកណ្ដាប់កង់ ជាផ្លូវចរនៃព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទ្រ ដែលចែកជា ១២ល្វែង ក្នុងល្វែងមួយៗហៅថា មួយរាសី; ១២រាសីហៅថា មួយរាសិចក្រ ឬ មួយចក្ររាសី គឺមួយជុំនៃកណ្ដាប់វង់មូល ជាមួយឆ្នាំ។

រាសិចក្រ នាម

[រា-សិ-ច័ក] reasechakrar

មណ្ឌលមេឃជាវង់មូលដូចកណ្ដាប់កង់ ជាផ្លូវចរនៃព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទ្រ ដែលចែកជា ១២ល្វែង ក្នុងល្វែងមួយៗហៅថា មួយរាសី; ១២រាសីហៅថា មួយរាសិចក្រ ឬ មួយចក្ររាសី គឺមួយជុំនៃកណ្ដាប់វង់មូល ជាមួយឆ្នាំ។

រាសី

លំអ; មានលំអ, ស្រស់បស់សមរម្យ; ចម្រើន (ចំពោះតែមនុស្សឬសត្វ) :

មាត្រារង្វាស់ចម្ងាយល្វែងផ្ទៃមេឃ ដែលជាផ្លូវចរនៃព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទ្រ; តាមហោរាសាស្ត្រថា ល្វែងមួយៗមានចម្ងាយ ៣០អង្សា ហៅថា មួយរាសី សម្រាប់សុរិយគតិ, មាន ១២គឺ ១មេសៈ ឬ មេសរាសី "រាសីចៀម ឬពពែ" មាន៣០ថ្ងៃ; ២ឧសភៈ ឬ ឧសភរាសី " គោឈ្មោល" មាន ៣១ថ្ងៃ; ៣មិថុនៈ ឬ មិថុនរាសី " គូបុរ

រាសី នាម

[រា-សី] reasei

លំអ; មានលំអ, ស្រស់បស់សមរម្យ; ចម្រើន (ចំពោះតែមនុស្សឬសត្វ) :

រាសីចក្រ

(ម.ព. រាសិចក្រ)។

រាសីចក្រ នាម

[រា-សិ-ច័ក] reaseichakrar

(ម.ព. រាសិចក្រ)។

រាស់

(ព.ប្រ.) សូត្រធម៌រាយបង្ហូរមិនសង្កត់តាមវិធីសំយោគឬមិនឈប់បង្អង់ៗតាមសង្កាត់។

រាស់ កិរិយាសព្ទ

[រាស់] rors

កាយកាវដោយរនាស់ដៃ ឬបររនាស់ធំបង្អូសកិនលើផ្ទៃដី :

រាស់ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-រាស់] rors

និយាយបង្ហូររំហូតឱ្យឆាប់ចប់សេចក្ដី។

រាស់ កិរិយាសព្ទ

[បន់-ទោស-រាស់] rors

ស្ដីបន្ទោសប៉ាតតាមតែប្រទះ មិនថាអ្នកណាជាអ្នកណា។

រាស់ គុណកិរិយា

[សូត-ធ័រ-រាស់] rors

(ព.ប្រ.) សូត្រធម៌រាយបង្ហូរមិនសង្កត់តាមវិធីសំយោគឬមិនឈប់បង្អង់ៗតាមសង្កាត់។

រាស្ត្រ

ប្រជារាស្ត្រក្នុងអាណាចក្រនីមួយៗ។

រាស្ត្រ នាម

[រាស] reas≈

ដែន, ប្រទេស; អ្នកនៅក្នុងដែន, ប្រជាជន។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះ សំដៅសេចក្ដីថា "ប្រជាជនសម្រាប់ដែន (ក្រៅពីពួកក្សត្រិយ៍និងនាហ្មឺន) " :

រាស្ត្រ នាម

[បន់-ដា-រាស] bnodareas≈

រាស្ត្រទាំងឡាយ, រាស្ត្រគ្រប់គ្នា។

រាស្ត្រ នាម

[រាស-ទា-សៈ] reasteasak≈

រាស្ត្រជាខ្ញុំបម្រើគេឬបណ្ដារាស្ត្រដែលទុកថាជាខ្ញុំម្ចាស់ផែនដី។

រាស្ត្រ នាម

[រាស-ប្រ-ជា] reasbrochea≈

ពួកជនចំណុះដែន។

រាស្ត្រ នាម

[អា-ណា-ប្រ-ជា-រាស] aanabrocheareas≈

ប្រជារាស្ត្រក្នុងអាណាចក្រនីមួយៗ។

រាហុ នាម

[រា-ហ៊ុ] reaho

នាមរបស់អសុរម្នាក់ ជាបុត្រនៃវេបចិត្តិអសុរិន្ទនិងនាងសិង្ហិកា, មានខ្លួនដាច់ពាក់កណ្ដាល ដោយត្រូវចក្ររបស់វិស្ណុ (នារាយណ៍) ក្នុងកាលដែល (រាហូ) កាឡាខ្លួនជាទេវតាចូលទៅលួចទឹកអម្រឹតផឹក, តែមិនស្លាប់ (ក្នុងរឿងរាមាយណៈ) ; ក្នុងហោរាសាស្ត្ររាប់ថាជាទេវតាព្រះគ្រោះទី ៨ក្នុងពួកទេពតា

រាហុ នាម a

[រា-ហុ-មុក] reaho

មុខឬមាត់នៃរាហូ។

រាហុ គុណនាម b

[រា-ហុ-មុក] reaho

(ព.ប្រ.) ដែលមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងមុខរាហូដែលជាងគូរឬឆ្លាក់។

រាហុ នាម

[រា-ហ៊ុ-គ្រ័ស] (ជើង ត)] reaho

ដែលត្រូវរាហូចាប់។

រាហុ នាម

[រា-ហុ-ស័ត-ត្រូវ] reaho

សត្រូវនៃរាហូ គឺព្រះចន្ទ; វិស្ណុ។

រាហុ នាម

[រា-ហុ-អៈ-សុ-រ៉ិន] reaho

រាហូជាធំលើពួកអសុរ។

រាហុល

ព្រះនាមរបស់ព្រះរាជឱរសនៃព្រះសក្យមុនីគោតម (កាលដែលព្រះមហាសត្តសិទ្ធត្ថៈ ទ្រង់បានជ្រាបដំណឹងថា "ព្រះរាជបុត្រប្រសូតហើយ", ទ្រង់លាន់ព្រះឱស្ឋថា "រាហូចាប់អញហើយតើ! ចំណងកើតហើយតើ!" គឺទ្រង់ប្រៀបថាព្រះរាជបុត្រទុកដូចជារាហូនិងចំណងចាប់ចងព្រះអង្គ; ដោយហេតុនេះ បានជាព្រះបាទសិរីសុទ្ធ

រាហុល នាម

[រា-ហ៊ុល] reahol

ព្រះនាមរបស់ព្រះរាជឱរសនៃព្រះសក្យមុនីគោតម (កាលដែលព្រះមហាសត្តសិទ្ធត្ថៈ ទ្រង់បានជ្រាបដំណឹងថា "ព្រះរាជបុត្រប្រសូតហើយ", ទ្រង់លាន់ព្រះឱស្ឋថា "រាហូចាប់អញហើយតើ! ចំណងកើតហើយតើ!" គឺទ្រង់ប្រៀបថាព្រះរាជបុត្រទុកដូចជារាហូនិងចំណងចាប់ចងព្រះអង្គ; ដោយហេតុនេះ បានជាព្រះបាទសិរីសុទ្ធ

រាហុលមាតា

ព្រះមាតារបស់រាហុល។

រាហុលមាតា នាម

[រា-ហ៊ុល-មា-ដា] reaholmeata

ព្រះមាតារបស់រាហុល។

រាហុ៍

រាហូ។

រាហុ៍ នាម

[រា] reaho

រាហូ។

រាហូ

ត្រីឆ្ដោដែលធំអស់កំណត់ហើយ; ត្រីនេះ កាលនៅតូចហៅ ត្រីដៀប, ដល់ធំយ៉ាងកណ្ដាលហៅ ត្រីឆ្ដោ, លុះធំអស់ទំហំហើយហៅ ត្រីរាហូ។

រាហូ នាម

[រា-ហ៊ូ] reaho

(ម.ព. រាហុ)។

រាហូ នាម

[រា-ហ៊ូ] reaho

ត្រីឆ្ដោដែលធំអស់កំណត់ហើយ; ត្រីនេះ កាលនៅតូចហៅ ត្រីដៀប, ដល់ធំយ៉ាងកណ្ដាលហៅ ត្រីឆ្ដោ, លុះធំអស់ទំហំហើយហៅ ត្រីរាហូ។

រាំ កិរិយាសព្ទ

[រាំ] rorm

បញ្ចេញលំនាំវាសដៃវាសជើង ពត់ពេនខ្លួនប្រាណចាក់ក្បាច់កែក្រាយ ឬលោតហក់ចាក់ក្បាច់ តាមបែបបទផ្សេងៗ របស់អ្នករបាំ :

រាំ កិរិយាសព្ទ

[ច្រៀង-រាំ] rorm

(ម.ព. រាំច្រៀង)។

រាំ កិរិយាសព្ទ

[រាំ-កន់-ដូប-សេះ] rorm

រាំផ្ងុបចុងដៃទាំងពីរក្ងុកទៅខាងមុខ ដូចជាលំនាំកណ្ដូបសេះដែលកម្រើកបោះជើងមុខ។

រាំ កិរិយាសព្ទ

[រាំ-ច្រៀង] rorm

រាំផងច្រៀងផង ឬទាំងច្រៀងទាំងរាំ។

រាំ កិរិយាសព្ទ

[រាំ-រែក] rorm

រាំកាងដៃខ្លបៗ ដូចគេរែកឬស្រដៀងនឹងដងរែកដែលរលាស់ (ព.សា.)។

រាំក្បាច់

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសខ្មែរ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់រង្វើល។

រាំក្បាច់ នាម

[រាំ-ក្បាច់] reaumkbach≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសខ្មែរ ដែលគេរាំជាវង់មានចង្វាក់រង្វើល។

រាំង កិរិយាសព្ទ

[រាំង] reang

បិទខ្ទប់, បាំងខ្ទប់, ឃាំង :

រាំង កិរិយាសព្ទ

[រាំង-ដំ-ណើ] reang

បិទឬឃាត់ដំណើរ។

រាំង នាម

[រាំង-មុក] reang

ឃាំងឬ បាំងចំពីមុខ។

រាំង នាម

[រាំង-រឺស] reang

(ម.ព. រឹះ)។

រាំង កិរិយាសព្ទ

[រាំង] reang

ឈប់លែងធ្លាក់ភ្លៀង, អស់ភ្លៀង; គ្មានភ្លៀង :

រាំង កិរិយាសព្ទ

[រាំង-ខែ] reang

(ព.ប្រ.) ឈប់មិនធ្លាក់រដូវ, គ្មានរដូវ (នៃស្ត្រី)។

រាំង នាម

[រាំង-ភ្លៀង] reang

(ម.ព. ប្រាំង)។

រាំង នាម

[រាំង] reang

(ព.ប្រ.) ឈប់មិនធ្លាក់រដូវ, គ្មានរដូវ (នៃស្ត្រី)។

រាំង នាម

[រាំង] reang

ឈ្មោះឈើ, មាន ២ប្រភេទគឺ រាំងភ្នំ ឈើធំមួយប្រភេទ ដុះក្នុងព្រៃភ្នំឬព្រៃទួលធំៗ ជាឈើមានខ្លឹមជាប់ធន់បានយូរ សម្រាប់ប្រើការធ្វើគ្រឿងគ្រឹហា, ជាគូគ្នានឹងផ្ចឹក, គេច្រើននិយាយថា ផ្ចឹករាំង គឺផ្ចឹក និងរាំងភ្នំ; រាំងអន្លក់ ឈើរនាមមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីប្រើជាអន្លក់ឬរបោយ មានរសចត់ :